Bhu-maṇḍala-varṇanam (Description of the Earth-Maṇḍala, the Seven Continents, and Meru)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସନତ୍କୁମାର ପରାଶର୍ୟଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ସେ ଭୂମଣ୍ଡଳର ଗଠନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ସାତ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଜଗତର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଅକ୍ଷପର୍ବତ ମେରୁର ଯୋଜନାମାପ ଅନୁସାରେ ଉଚ୍ଚତା-ପ୍ରସ୍ଥ ଦିଆଯାଇଛି; ଦକ୍ଷିଣେ ହିମବାନ, ହେମକୂଟ, ନିଷଧ ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ, ଶୃଙ୍ଗୀ ଆଦି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ପରେ ଭାରତ, କିମ୍ପୁରୁଷ, ହରିବର୍ଷ, ରମ୍ୟକ, ହିରଣ୍ମୟ, ଉତ୍ତରକୁରୁ ଆଦି ବର୍ଷଭାଗର ନାମ-କ୍ରମ ଦେଇ, ଧର୍ମ, ତୀର୍ଥକଳ୍ପନା ଓ ଶିବଭକ୍ତି ପାଇଁ ପବିତ୍ର ମାନଚିତ୍ର ସ୍ୱରୂପେ ପୁରାଣୀୟ ଭୂଗୋଳକୁ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । पाराशर्य्य सुसंक्षेपाच्छृणु त्वं वदतो मम । मण्डलं च भुवस्सम्यक् सप्तद्वीपादिसंयुतम्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ପାରାଶର୍ୟ, ମୋର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା ସାବଧାନରେ ଶୁଣ। ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଆଦି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଭୁବଃମଣ୍ଡଳକୁ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
Verse 2
जंबू प्लक्षश्शाल्मलिश्च कुशः क्रौञ्चश्च शाककः । पुष्पकस्सप्तमस्सर्वे समुद्रैस्सप्तभिर्वृताः
ଜମ୍ବୁ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଶାଲ୍ମଲି, କୁଶ, କ୍ରୌଞ୍ଚ ଓ ଶାକଦ୍ୱୀପ—ଏବଂ ସପ୍ତମ ପୁଷ୍ପକ—ଏହି ସାତ ଦ୍ୱୀପ ସାତ ସମୁଦ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘେରାଯାଇଛି।
Verse 3
लवणेक्षुरसौ सर्पिर्दविदुग्धजलाशयाः । जम्बुद्वीपस्समस्तानामेतेषां मध्यतः स्थितः
ଚାରିପାଖର ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଲବଣଜଳ, ଇକ୍ଷୁରସ, ଘୃତ, ଦଧି ଓ ଦୁଗ୍ଧର ଜଳାଶୟ। ଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 4
तस्यापि मेरुः कालेयमध्ये कनकपर्वतः । प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्योजनैस्तस्य चोच्छ्रयः
ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ‘କନକପର୍ବତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମେରୁପର୍ବତ ଷୋଳ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଳକୁ ପ୍ରବିଷ୍ଟ; ଏହାହିଁ ତାହାର ନିମଗ୍ନ ଗଭୀରତାର ପରିମାଣ।
Verse 5
चतुरशीतिमानैस्तैर्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः । भूमिपृष्ठस्थशैलोऽयं विस्तरस्तस्य सर्वतः
ଏହି ପର୍ବତ ଚଉରାଶି (ମାପ) ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଶିଖରେ ବତ୍ତିଶ (ମାପ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ। ଏହା ଭୂମିପୃଷ୍ଠରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସବୁଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ।
Verse 6
मूले षोडशसाहस्रः कर्णिकाकार संस्थितः । हिमवान् हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे
ତାହାର ମୂଳେ ‘ଷୋଡଶସାହସ୍ର’ ନାମକ ପର୍ବତ ପଦ୍ମର କର୍ଣିକା ପରି ଅବସ୍ଥିତ। ତାହାର ଦକ୍ଷିଣେ ହିମବାନ, ହେମକୂଟ ଓ ନିଷଧ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି।
Verse 7
नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः । दशसाहस्रिकं ह्येते रत्नवंतोऽरुणप्रभाः
ଉତ୍ତର ଦେଶଭାଗରେ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ ନାମକ ବର୍ଷ-ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ରତ୍ନସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅରୁଣ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
Verse 8
सहस्रयोजनोत्सेधास्तावद्विस्तारिणश्च ते । भारतं प्रथमं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम्
ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଏବଂ ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ସହସ୍ର ଯୋଜନ। ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ‘ଭାରତ’; ତାପରେ ‘କିଂପୁରୁଷ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 9
हरिवर्षं ततो ऽन्यद्वै मेरोर्दक्षिणतो मुने । रम्यकं चोत्तरे पार्श्वे तस्यांशे तु हिरण्मयम्
ହେ ମୁନି, ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ ‘ହରିବର୍ଷ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ଅଛି। ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ରମ୍ୟକ’; ଏହି ଭାଗରେ ‘ହିରଣ୍ମୟ’ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି।
Verse 10
उत्तरे कुरवश्चैव यथा वै भारतं तथा । नवसाहस्रमेकैकमेतेषां मुनिसत्तम
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତରେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ଭାରତ ଅଛି ସେପରି। ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକର ପରିମାଣ ନବ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 11
इलावृतं तु तन्मध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः । मेरोश्चतुर्द्दिशं तत्र नवसाहस्रमुच्छ्रितम्
ଇଲାବୃତର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଉଚ୍ଚ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ମେରୁର ଚାରି ଦିଗରେ ନବ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅଞ୍ଚଳ) ଉତ୍ଥିତ ଅଛି।
Verse 12
इलावृतमृषिश्रेष्ठ चत्वारश्चात्र पर्वताः । विष्कंभा रचिता मेरोर्योजिताः पुनरुच्छ्रिताः
ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଇଲାବୃତରେ ଚାରିଟି ପର୍ବତ ଅଛି। ସେମାନେ ମେରୁର ଆଧାରସ୍ତମ୍ଭ (ବିଷ୍କମ୍ଭ) ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ, ମେରୁ ସହ ଯୁକ୍ତ ଓ ପୁନଃ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଦ୍ଧତ।
Verse 13
पूर्वे हि मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः । विपुलः पश्चिमे भागे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः
ପୂର୍ବରେ ମନ୍ଦର ନାମକ ପର୍ବତ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ। ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ବିପୁଳ, ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 14
कदंबो जंबुवृक्षश्च पिप्पलो वट एव च । एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः
କଦମ୍ବ, ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷ, ପିପ୍ପଳ ଓ ବଟ ମଧ୍ୟ—ପର୍ବତଧ୍ୱଜ ସଦୃଶ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଏଗାରଶେ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଥିଲେ।
Verse 15
जम्बूद्वीपस्य नाम्नो वै हेतुं शृणु महामुने । विराजंते महावृक्षास्तत्स्वभावं वदामि ते
ହେ ମହାମୁନେ! ‘ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ’ ନାମର ସତ୍ୟ କାରଣ ଶୁଣ। ସେଠାରେ ମହାବୃକ୍ଷମାନେ ତେଜରେ ବିରାଜିତ; ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
Verse 16
महागज प्रमाणानि जम्ब्वास्तस्याः फलानि च । पतंति भूभृतः पृष्ठे शीर्य्यमाणानि सर्वतः
ସେଇ ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷର ଫଳ ମହାଗଜ ପରିମାଣର; ପକ୍କ ହୋଇ ଫାଟିଲେ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠରେ ସବୁଦିଗକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
Verse 17
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डकथने जम्बूद्वीपवर्षवर्णनं नाम सप्तदशोध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉମାସଂହିତାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକଥନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ ବର୍ଷବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 18
न स्वेदो न च दौर्गंध्यं न जरा चेन्द्रियग्रहः । तस्यास्तटे स्थितानान्तु जनानां तन्न जायते
ସେହି ପବିତ୍ର ତଟରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନ ଘାମ ହୁଏ, ନ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ; ନ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ, ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପୀଡା ଜନ୍ମେ।
Verse 19
तीरमृत्स्नां च सम्प्राप्य मुखवायुविशोषिताम् । जाम्बूनदाख्यं भवति सुवर्णं सिद्धभूषणम्
ନଦୀତଟର ମୃତ୍ସ୍ନାକୁ ପାଇ ମୁଖବାୟୁରେ ଶୁଷ୍କ କଲେ, ସେ ‘ଜାମ୍ବୂନଦ’ ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସିଦ୍ଧ-ଭୂଷଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 20
भद्राश्वं पूर्वतो मेरोः केतुमालं च पश्चिमे । वर्षे द्वे तु मुनिश्रेष्ठ तयोर्मध्य इलावृतम्
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମେରୁର ପୂର୍ବେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ପଶ୍ଚିମେ କେତୁମାଳ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ବର୍ଷ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 21
वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनः । विभ्राजं पश्चिमे तद्वदुत्तरे नन्दनं स्मृतम्
ପୂର୍ବେ ଚୈତ୍ରରଥ ବନ, ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନ। ପଶ୍ଚିମେ ବିଭ୍ରାଜ, ଏବଂ ସେହିପରି ଉତ୍ତରେ ନନ୍ଦନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 22
अरुणोदं महाभद्रं शीतोदं मानसं स्मृतम् । सरांस्येतानि चत्वारि देवभोग्यानि सर्वशः
ଅରୁଣୋଦ, ମହାଭଦ୍ର, ଶୀତୋଦ ଓ ମାନସ—ଏହି ଚାରିଟି ସରୋବର ସ୍ମୃତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେବମାନଙ୍କ ଭୋଗ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ବିହାରସ୍ଥଳ।
Verse 23
शीतांजनः कुरुंगश्च कुररो माल्यवांस्तथा । चैकैकप्रमुखा मेरोः पूर्वतः केसराचलाः
ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବଦିଗରେ କେସରାଚଳ ନାମକ ଉପପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରଧାନ ଶିଖର—ଶୀତାଞ୍ଜନ, କୁରୁଙ୍ଗ, କୁରର ଓ ମାଲ୍ୟବାନ।
Verse 24
त्रिकूटश्शिशिरश्चैव पतंगो रुचकस्तथा । निषधः कपिलायाश्च दक्षिणे केसराचलाः
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ତ୍ରିକୂଟ ଓ ଶିଶିର, ପତଙ୍ଗ ଓ ରୁଚକ; ତଥା ନିଷଧ—ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରଦେଶରେ କପିଲାଙ୍କ କେସରାଚଳମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 25
सिनी वासः कुसुंभश्च कपिलो नारदस्तथा । नागादयश्च गिरयः पश्चिमे केसराचलाः
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସିନୀବାସ, କୁସୁମ୍ଭ, କପିଲ ଓ ନାରଦ; ଏବଂ ନାଗ ଆଦି ପର୍ବତମାନେ—ସେଠାରେ କେସରାଚଳ ଶ୍ରେଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 26
शंखचूडोऽथ ऋषभो हंसो नाम महीधरः । कालंजराद्याश्च तथा उत्तरे केसराचलाः
ଶଂଖଚୂଡ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି; ତାପରେ ଋଷଭ ଓ ହଂସ ନାମକ ପର୍ବତମାନେ। ଏହିପରି କାଲଂଜର ଆଦି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ଉତ୍ତରେ କେସରାଚଳ ପର୍ବତମାନେ ଅଛନ୍ତି।
Verse 27
मेरोरुपरि मध्ये हि शातकौंभं विधेः पुरम् । चतुर्द्दशसहस्राणि योजनानि च संख्यया
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାତକୌମ୍ଭ ନାମକ ପୁରୀ ଅଛି; ତାହାର ପରିମାଣ ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଚଉଦ ହଜାର ଯୋଜନ କୁହାଯାଏ।
Verse 28
अष्टानां लोकपालानां परितस्तदनुक्रमात् । यथादिशं यथारूपं पुरोऽष्टावुपकल्पिताः
ଆଠ ଲୋକପାଳଙ୍କ ଯଥାକ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କ-ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମ୍ମୁଖରେ ଆଠଟି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
Verse 29
तस्यां च ब्रह्मणः पुर्य्यां पातयित्वेन्दुमण्डलम् । विष्णुपादविनिष्क्रांता गंगा पतति वै नदी
ଏବଂ ସେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପୁରୀରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ନିଶ୍ଚୟ ତଳକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଅବତରେ।
Verse 30
सीता चालकनंदा च चक्षुर्भद्रा च वै क्रमात् । सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्द्धा प्रत्यपद्यत
କ୍ରମାନୁସାରେ (ପ୍ରବାହ-ଶକ୍ତି) ସୀତା, ଚାଳକାନନ୍ଦା ଓ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦ୍ରା; ସେ (ଗଙ୍ଗା) ସେଠାରେ ପତିତ ହୋଇ ଦିଗମାନଙ୍କରେ ଚାରି ରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
Verse 31
सीता पूर्वेण शैलं हि नन्दा चैव तु दक्षिणे । सा चक्षुः पश्चिमे चैव भद्रा चोत्तरतो व्रजेत्
ସୀତା ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଯାଉ; ନନ୍ଦା ନିଶ୍ଚୟ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ। ସା-ଚକ୍ଷୁଃ ପଶ୍ଚିମକୁ ଯାଉ; ଭଦ୍ରା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉ।
Verse 32
गिरीनतीत्य सकलांश्चतुर्द्दिक्षु महांबुधिम् । सा ययौ प्रयता सूता गंगा त्रिपथगामिनी
ସମସ୍ତ ପର୍ବତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଚାରି ଦିଗରେ ମହାସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ, ସେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା—ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଯତ—ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲା; ସେ ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ।
Verse 33
सुनीलनिषधौ यौ तौ माल्यवद्गन्धमादनौ । तेषां मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः
ସୁନୀଲ-ନିଷଧ ଏବଂ ମାଲ୍ୟବତ-ଗନ୍ଧମାଦନ—ଏହି ଦୁଇ ପର୍ବତଯୁଗଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ପରି, କେନ୍ଦ୍ରରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 34
भारतः केतुमालश्च भद्राश्वः कुरवस्तथा । पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादालोकपर्वताः
ଭାରତ, କେତୁମାଳ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଏବଂ କୁରୁ—ଏମାନେ ଲୋକପଦ୍ମର ପତ୍ର; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପର୍ବତମାନେ ହିଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଥିବା ପର୍ବତ।
Verse 35
जठरं देवकूटश्च आयामे दक्षिणोत्तरे । गन्धमादनकैलासौ पूर्वपश्चिमतो गतौ
ଉତ୍ତର–ଦକ୍ଷିଣ ବିସ୍ତାରରେ ଜଠର ଓ ଦେବକୂଟ ପର୍ବତ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ପୂର୍ବ–ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ଓ କୈଲାସ ପ୍ରସାରିତ।
Verse 36
पूर्वपश्चिमतो मेरोर्निषधो नीलपर्वतः । दक्षिणोत्तरमायातौ कर्णिकांतर्व्यवस्थितौ
ମେରୁର ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ନିଷଧ ଓ ନୀଳ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ (ବିଶ୍ୱ-ପଦ୍ମର) କର୍ଣିକାର ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 37
जठराद्याः स्थिता मेरोर्येषां द्वौ द्वौ व्यवस्थितौ । केसराः पर्वता एते श्वेताद्याः सुमनोरमाः
ଜଠର ଆଦି ପର୍ବତମାନେ ମେରୁଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଇ-ଦୁଇ କରି ଯୁଗଳରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଶ୍ୱେତ ଆଦି ଏହି ସୁମନୋହର ଶ୍ରେଣୀମାନେ ‘କେସର’ ପର୍ବତ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 38
शैलानामुत्तरे द्रोण्यस्सिद्धचारणसेविताः । सुरम्याणि तथा तासु काननानि पुराणि च
ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉତ୍ତରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା ଉପତ୍ୟକାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁରମ୍ୟ ପୁରାତନ କାନନ ଓ ଆଦିକାଳୀନ ବନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 39
सर्वेषां चैव देवानां यक्षगंधर्वरक्षसाम् । क्रीडंति देवदैतेयाश्शैलप्रायेष्वहर्निशम्
ସମସ୍ତ ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ—ତଥା ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ—ସେଠାରେ ଦିନରାତି, ଅଧିକାଂଶ ପର୍ବତଶିଖରରେ, କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।
Verse 40
धर्मिणामालया ह्येते भौमास्स्वर्गाः प्रकीर्तिताः । न तेषु पापकर्तारो यांति पश्यंति कुत्रचित्
ଏମାନେ ଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ; ତେଣୁ ‘ଭୌମ ସ୍ୱର୍ଗ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ସେଠାକୁ ପାପକର୍ତ୍ତାମାନେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; କେବେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 41
यानि किंपुरुषादीनि वर्षाण्यष्टौ महामुने । न तेषु शोको नापत्त्यो नोद्वेगः क्षुद्भयादिकम्
ହେ ମହାମୁନେ! କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଯେ ଆଠଟି ବର୍ଷ, ସେଠାରେ ନ ଶୋକ, ନ ଆପତ୍ତି, ନ ଉଦ୍ବେଗ; ଭୁଖ-ଭୟ ଆଦି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 42
स्वस्थाः प्रजा निरातंकास्सर्वदुःखविवर्जिताः । दशद्वादशवर्षाणां सहस्राणि स्थिरायुषः
ପ୍ରଜାମାନେ ସୁସ୍ଥ, ଭୟ‑ଚିନ୍ତାରହିତ ଓ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ବିମୁକ୍ତ ରହନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆୟୁ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଦୀର୍ଘ—ଦଶ‑ବାର ବର୍ଷର ସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
Verse 43
कृतत्रेतादिकाश्चैव भौमान्यंभांसि सर्वतः । न तेषु वर्षते देवस्तेषु स्थानेषु कल्पना
କୃତ, ତ୍ରେତା ଆଦି ଯୁଗରେ ପୃଥିବୀର ଜଳ ସର୍ବତ୍ର ଥାଏ; ତଥାପି ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେବତା ବର୍ଷା କରାନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହାରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କଳ୍ପିତ।
Verse 44
सप्तस्वेतेषु नद्यश्च सुजातास्स्वर्णवा लुकाः । शतशस्संति क्षुद्राश्च तासु क्रीडारता जनाः
ଏହି ସାତଟି ମଧ୍ୟରେ ସୁଜାତ ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ବାଲୁକା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ। ଶତଶଃ ଛୋଟ ସ୍ରୋତ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ଲୋକେ ସେଠାରେ କ୍ରୀଡାରେ ରତ ରହନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
A compact cosmographic unit: the bhū-maṇḍala schema with seven dvīpas and seven encircling oceans, followed by the centrality of Jambūdvīpa, the axial Meru mountain, and the ordered varṣa divisions (including Bhārata and Uttara-Kuru).
Meru operates as an axis-mundi symbol of cosmic centrality and vertical hierarchy, while the concentric dvīpa–ocean pattern encodes an ordered universe where space is not neutral but value-laden—supporting Purāṇic ideas of sacred orientation, gradation of realms, and the intelligibility of dharma within a mapped cosmos.
No specific Śiva/Umā form is foregrounded in the sampled portion; the chapter’s emphasis is cosmology and sacred geography. Its Shaiva relevance is indirect: the ordered world-map serves as a doctrinal substrate for later tīrtha logic, ritual orientation, and the Purāṇic framing of Śiva as the ultimate ground of cosmic order.