नरकनामनिर्णयः (Catalogue of Narakas and Karmic Causes)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तेषां मूर्द्धोपरिष्टाद्वै नरकांस्ताञ्छृणुष्व च । मत्तो मुनिवरश्रेष्ठ पच्यंते यत्र पापिनः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ ସେଇ ନରକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ପାପୀମାନେ ନିଜ ପାପଫଳରେ ମାନୋ ‘ପକାଯାଉଛନ୍ତି’।

Verse 2

रौरवश्शूकरो रोधस्तालो विवसनस्तथा । महाज्वालस्तप्तकुंभो लवणोपि विलोहितः

(ନରକର ନାମ) ରୌରବ, ଶୂକର, ରୋଧ, ତାଳ ଓ ବିବସନ; ଏହିପରି ମହାଜ୍ୱାଳ, ତପ୍ତକୁମ୍ଭ, ଲବଣ ଏବଂ ବିଲୋହିତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 3

वैतरणी पूयवहा कृमिणः कृमिभोजनः । असिपत्रवनं घोरं लालाभक्षश्च दारुणः

ବୈତରଣୀ, ପୂୟବହା, କୃମିଣ, କୃମିଭୋଜନ, ଘୋର ଅସିପତ୍ରବନ ଏବଂ ଦାରୁଣ ଲାଲାଭକ୍ଷ—ଏସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ନରକଯାତନା।

Verse 4

तथा पूयवहः प्रायो बहिर्ज्वालो ह्यधश्शिराः । संदंशः कालसूत्रश्च तमश्चावीचिरो धनः

ତଥା ପୂୟବହ, ପ୍ରାୟ, ବହିର୍ଜ୍ୱାଲ ଓ ଅଧଶ୍ଶିର; ଏବଂ ସନ୍ଦଂଶ, କାଳସୂତ୍ର, ତମସ ଓ ଅବୀଚି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯାତନାଧାମ।

Verse 5

श्वभोजनोऽथ रुष्टश्च महारौरवशाल्मली । इत्याद्या बहवस्तत्र नरका दुःखदायकाः

ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡଲୋକରେ ଶ୍ୱଭୋଜନ, ରୁଷ୍ଟ, ମହାରୌରବ, ଶାଲ୍ମଲୀ ଆଦି ଅନେକ ନରକ ଅଛି; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖଦାୟକ।

Verse 6

पच्यंते तेषु पुरुषाः पापकर्मरतास्तु ये । क्रमाद्वक्ष्ये तु तान् व्यास सावधानतया शृणु

ସେହି ନରକମାନଙ୍କରେ ପାପକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ ଦହିତ ହୋଇ ଯାତନା ଭୋଗନ୍ତି। ହେ ବ୍ୟାସ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ରମେ କହିବି—ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 7

कूटसाक्ष्यं तु यो वक्ति विना विप्रान् सुरांश्च गाः । सदाऽनृतं वदेद्यस्तु स नरो याति रौरवम्

ଯେ ନର ବିପ୍ର, ଦେବତା ଓ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି କୂଟସାକ୍ଷ୍ୟ କହେ, ଏବଂ ସଦା ଅନୃତ କହେ—ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 8

भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च गोरोधी विश्वघातकः । सुरापो ब्रह्महंता च परद्रव्यापहारकः

ଭ୍ରୂଣହନ୍ତା, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣହର୍ତ୍ତା, ଗୋରୋଧୀ (ଗାଈକୁ ବାଧା/ହାନି କରୁଥିବା), ବିଶ୍ୱଘାତକ, ସୁରାପାନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ଓ ପରଦ୍ରବ୍ୟ ଅପହାରକ।

Verse 9

यस्तत्संगी स वै याति मृतो व्यास गुरोर्वधात् । ततः कुंभे स्वसुर्मातुर्गोश्चैव दुहितुस्तथा

ହେ ବ୍ୟାସ! ଯେ ତାହାର ସଙ୍ଗୀ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗୁରୁବଧ ପାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେହି ଗତିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ। ତାପରେ ସେ ‘କୁମ୍ଭ’ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ—ଶ୍ୱଶ୍ରୂ ସହ, ଗୋ ସହ, ଏବଂ କନ୍ୟା ସହ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ।

Verse 10

साध्व्या विक्रयकृच्चाथ वार्द्धकी केशविक्रयी । तप्तलोहेषु पच्यंते यश्च भक्तं परित्यजेत्

ଯେ ନାରୀ ଦେହବିକ୍ରୟରେ ଜୀବିକା କରେ, ଯେ ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତି କରେ, ଯେ କେଶ ବିକ୍ରୟ କରେ, ଏବଂ ଯେ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ—ସେମାନେ ତପ୍ତ ଲୋହାରେ ପକାଯାନ୍ତି।

Verse 11

अवमंता गुरूणां यः पश्चाद्भोक्ता नराधमः । देवदूषयिता चैव देवविक्रयिकश्च यः

ଯେ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରେ, ଯେ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରେ ଖାଏ—ସେ ନରାଧମ; ଯେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦୂଷଣ କରେ ଏବଂ ଦେବପୂଜାକୁ ବ୍ୟବସାୟ କରି ବିକ୍ରୟ କରେ—ସେ ଧର୍ମେ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇ ଶିବମାର୍ଗରୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 12

अगम्यगामी यश्चांते याति सप्तबलं द्विज । चौरो गोघ्नो हि पतितो मर्यादादूषकस्तथा

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେ ଅଗମ୍ୟଗମନ (ନିଷିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗ) କରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ‘ସପ୍ତବଳ’କୁ ଯାଏ—ସେ ଚୋର, ଗୋହନ୍ତା, ପତିତ, ଏବଂ ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦୂଷକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 13

देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः । स याति कृमिभक्षं वै कृमीनत्ति दुरिष्टकृत्

ଯେ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ଧରେ ଏବଂ ରତ୍ନକୁ ଦୂଷିତ କରେ—ସେ ଦୁରିଷ୍ଟକର୍ମୀ କୃମିଭକ୍ଷ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ କୃମିମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 14

पितृदेवसुरान् यस्तु पर्यश्नाति नराधमः । लालाभक्षं स यात्यज्ञो यश्शस्त्रकूटकृन्नरः

ଯେ ନରାଧମ ପିତୃ, ଦେବ ଓ ସୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ହବିଭାଗକୁ ଧର୍ମ-ଅଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ବରୁ ଲଂଘନ କରି ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଲାଲା-ଭକ୍ଷକର ଗତି ପାଏ; ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର କୂଟ-ନିର୍ମାଣ (ନକଲ) କରୁଥିବା ଲୋକର ମଧ୍ୟ ସେହି ଦଶା ହୁଏ।

Verse 15

यश्चांत्यजेन संसेव्यो ह्यसद्ग्राही तु यो द्विजः । अयाज्ययाजकश्चैव तथैवाभक्ष्य भक्षकः

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ସହ ସଙ୍ଗ କରେ, ଯେ ଅସଦ୍‌ଗ୍ରହଣ କରେ, ଯେ ଅୟାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଏ, ଏବଂ ଯେ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରେ—ସେ ଧର୍ମାଚରଣରୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डवर्णने नरकोद्धारवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଉମାସଂହିତାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡବର୍ଣ୍ଣନ ଅଂଶରେ ‘ନରକୋଦ୍ଧାରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷୋଳଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 17

नवयौवनमत्ताश्च मर्यादाभेदिनश्च ये । ते कृत्यं यांत्यशौचाश्च कुलकाजीविनश्च ये

ଯେମାନେ ନବଯୌବନର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଅଶୁଚି ଆଚରଣରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ କୁଳକୁ ଅପକୀର୍ତ୍ତି କରି ଜୀବିକା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ‘କୃତ୍ୟା’ ଦିଗକୁ, ବିନାଶକ ଅମଙ୍ଗଳ ଫଳ ଦିଗକୁ, ଯାଆନ୍ତି।

Verse 18

असिपत्रवनं याति वृक्षच्छेदी वृथैव यः । क्षुरभ्रका मृगव्याधा वह्निज्वाले पतंति ते

ଯେ ନିରର୍ଥକ ଭାବେ ବୃକ୍ଷ କାଟେ, ସେ ଅସିପତ୍ରବନକୁ ଯାଏ। କ୍ଷୁରଧାର ଝାଡ଼-ଝଙ୍କାର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା କ୍ରୂର ମୃଗବ୍ୟାଧମାନେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଅଧର୍ମ ହିଂସା ପତି (ଶିବ)ଙ୍କ କୃପାରୁ ଦୂରେ ରଖି ଘୋର ଦୁଃଖରେ ବାନ୍ଧେ।

Verse 19

भ्रष्टाचारो हि यो विप्रः क्षत्रियो वैश्य एव च । यात्यंते द्विज तत्रैव यः श्वपाकेषु वह्निदः

ସଦାଚାରରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ସେହିପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଶ୍ୱପାକମାନଙ୍କ (ଚାଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ) ମଧ୍ୟରେ ଚିତାଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯେ ଅନ୍ତ ପାଏ, ସେହି ଅନ୍ତକୁ ଯାଏ।

Verse 20

व्रतस्य लोपका ये च स्वाश्रमाद्विच्युताश्च ये । संदंशयातनामध्ये पतंति भृशदारुणे

ଯେମାନେ ବ୍ରତକୁ ଲୋପ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି—ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ‘ସନ୍ଦଂଶ’ ନାମକ ଯାତନା ମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 21

वीर्यं स्वप्नेषु स्कंदेयुर्ये नरा ब्रह्मचारिणः । पुत्रा नाध्यापिता यैश्च ते पतंति श्वभोजने

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟବ୍ରତୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ବୀର୍ୟସ୍କଳନ କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ, ଏବଂ ଯେମାନେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନେ ‘ଶ୍ୱଭୋଜନ’ ନାମକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା କୁକୁରମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ ସଦୃଶ ହୀନ ଅବସ୍ଥା ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

Verse 22

एते चान्ये च नरकाः शतशोऽथ सहस्रशः । येषु दुष्कृतकर्माणः पच्यते यातनागताः

ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ନରକ—ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ—ଅଛି; ସେଠାରେ ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ ଦଣ୍ଡାବସ୍ଥାକୁ ପାଇ ଯାତନାରେ ଦହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

तथैव पापान्येतानि तथान्यानि सहस्रशः । भुज्यंते यानि पुरुषैर्नरकांतरगोचरैः

ସେହିପରି ଏହି ପାପମାନେ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ସହସ୍ର ପାପ—ନରକର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ଫଳରୂପେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 24

वर्णाश्रमविरुद्धं च कर्म कुर्वंति ये नराः । कर्मणा मनसा वाचा निरये तु पतंति ते

ଯେ ନରମାନେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମବିରୋଧୀ କର୍ମ କରନ୍ତି—କର୍ମରେ, ମନରେ ଓ ବାକ୍ୟରେ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନିରୟକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 25

अधश्शिरोभिर्दृश्यंते नारका दिवि दैवतैः । देवानधोमुखान्सर्वानधः पश्यंति नारकाः

ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ନରକବାସୀମାନଙ୍କୁ ମନେ ହେଉଛି ଅଧଶ୍ଶିର ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ନରକବାସୀମାନେ ତଳୁ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ଅଧୋମୁଖ ଦେଖି ଉପରକୁ ଚାହାନ୍ତି।

Verse 26

स्थावराः कृमिपाकाश्च पक्षिणः पशवो मृगाः । धार्मिकास्त्रिदशास्तद्वन्मोक्षिणश्च यथाक्रमम्

କ୍ରମେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାବର, ପରେ କୃମି-କୀଟ, ପରେ ପକ୍ଷୀ, ପରେ ପଶୁ ଓ ମୃଗ; ତାପରେ ଧାର୍ମିକ ମନୁଷ୍ୟ, ପରେ ତ୍ରିଦଶ ଦେବ—ଏହି କ୍ରମରେ ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 27

यावंतो जंतवस्स्वर्गे तावंतो नरकौकसः । पापकृद्याति नरकं प्रायश्चित्तपराङ्मुखः

ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେତେ ଜୀବ ଅଛନ୍ତି, ନରକରେ ମଧ୍ୟ ସେତେ ଜଣ ବସନ୍ତି। ପାପ କରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 28

गुरूणि गुरुभिश्चैव लघूनि लघुभिस्तथा । प्रायश्चित्तानि कालेय मनुस्स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

ହେ କାଲେୟ! ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ କହିଛନ୍ତି—ଗୁରୁ ଦୋଷ ପାଇଁ ଗୁରୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଲଘୁ ଦୋଷ ପାଇଁ ଲଘୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଯଥାଯଥ ପରିମାଣରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

यानि तेषामशेषाणां कर्मार्ण्युक्तानि तेषु वै । प्रायश्चित्तमशेषेण हरानुस्मरणं परम्

ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯେଯେ କର୍ମ କୁହାଯାଇଛି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉଛି ହର (ଶ୍ରୀଶିବ)ଙ୍କ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ।

Verse 30

प्रायश्चित्तं तु यस्यैव पापं पुंसः प्रजायते । कृते पापेऽनुतापोऽपि शिवसंस्मरणं परम्

ମଣିଷରେ ଯେ ପାପ ଜନ୍ମେ, ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଏହି—ପାପ କରିସାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନୁତାପ ସହିତ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପରମ ସ୍ମରଣ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ।

Verse 31

माहेश्वरमवाप्नोति मध्याह्नादिषु संस्मरन् । प्रातर्निशि च संध्यायां क्षीणपापो भवेन्नरः

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଆଦି ପବିତ୍ର କାଳ-ସନ୍ଧିରେ—ପ୍ରାତଃ, ରାତ୍ରି ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଣିଷ ମାହେଶ୍ୱର ପଦ ପାଏ; ତାହାର ପାପ କ୍ଷୟ ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 32

मुक्तिं प्रयाति स्वर्गं वा समस्तक्लेशसंक्षयम । शिवस्य स्मरणादेव तस्य शंभोरुमापतेः

ଉମାପତି ଶମ୍ଭୁ ଶିବଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମାତ୍ରେ ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 33

पापन्तरायो विप्रेन्द्र जपहोमार्चनादि च । भवत्येव न कुत्रापि त्रैलोक्ये मुनिसत्तम

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ହେ ମୁନିସତ୍ତମ! ଜପ, ହୋମ, ଅର୍ଚ୍ଚନ ଆଦିରେ ନିୟୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପାପଜନ୍ୟ ବିଘ୍ନ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ; ତ୍ରିଲୋକରେ ଏମିତି କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ ଯେଉଁଠାରେ ତାହା ନ ହୁଏ।

Verse 34

महेश्वरे मतिर्यस्य जपहोमार्चनादिपु । यत्पुण्यं तत्कृतं तेन देवेन्द्रत्वादिकं फलम्

ଯାହାର ମନ ମହେଶ୍ୱରରେ ନିଶ୍ଚଳ, ସେ ଜପ, ହୋମ, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଆଦି କରି ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 35

पुमान्न नरकं याति यः स्मरन्भक्तितो मुने । अहर्निशं शिवं तस्मात्स क्षीणाशेषपातकः

ହେ ମୁନେ, ଯେ ପୁରୁଷ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଦିନରାତି ଶିବସ୍ମରଣ କରିଲେ ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 36

नरकस्वर्गसंज्ञाये पापपुण्ये द्विजोत्तम । ययोस्त्वेकं तु दुःखायान्यत्सुखायोद्भवाय च

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟକୁ କ୍ରମେ ‘ନରକ’ ଓ ‘ସ୍ୱର୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏ ଦୁଇଟିରେ ଗୋଟିଏ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଅନ୍ୟଟି ସୁଖର ଉଦ୍ଭବକାରଣ।

Verse 37

तदेव प्रीतये भूत्वा पुनर्दुःखाय जायते । तत्स्याद्दुःखात्मकं नास्ति न च किंचित्सुखात्मकम्

ଯାହା ପ୍ରଥମେ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଜନ୍ମେ, ସେହିଟି ପୁଣି ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ। ସତ୍ୟକଥା, ଏଠାରେ କିଛି ମାତ୍ର ଦୁଃଖମୟ ନୁହେଁ, ନା କିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖମୟ।

Verse 38

मनसः परिणामोऽयं सुखदुःखोपलक्षणः । ज्ञानमेव परं ब्रह्म ज्ञानं तत्त्वाय कल्पते

ମନର ଏହି ପରିଣାମ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଲକ୍ଷଣରେ ପରିଚିତ ହୁଏ। ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ଜ୍ଞାନ ହିଁ ତତ୍ତ୍ୱର ସତ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ୍କାର।

Verse 39

ज्ञानात्मकमिदं विश्वं सकलं सचराचरम् । परविज्ञानतः किंचिद्विद्यते न परं मुने

ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ—ଚର ଓ ଅଚର ସହିତ—ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ଅଟେ। ହେ ମୁନେ, ପରମବିଜ୍ଞାନଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 40

एवमेतन्मयाख्यातं सर्वं नरकमण्डलम् । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सांप्रतं मंडलं भुवः

ଏଭଳି ମୁଁ ସମଗ୍ର ନରକମଣ୍ଡଳକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି। ଏବେ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ଭୁବଃ—ପୃଥିବୀଲୋକର ମଣ୍ଡଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।