
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସନତ୍କୁମାର ଉପଦେଶ ଦେଇ କହନ୍ତି—ତପ, ବନବାସ ଆଦି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ସାଧନା ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ତଥାପି ଗୋଟିଏ ଋକ୍ (ବେଦମନ୍ତ୍ର) ପାଠ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟକ, ଏବଂ ନିଜେ ପଢ଼ିବାଠାରୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାଦାନ କଲେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ। ପୁରାଣ ବିନା ଜଗତ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଆକାଶ ସମାନ, ତେଣୁ ପୁରାଣାଧ୍ୟୟନ ସଦା କରିବା ଉଚିତ। ପୁରାଣବିଦ୍/ପୁରାଣଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟ, କାରଣ ସେ ଶାସ୍ତ୍ରୋପଦେଶରେ ଅଜ୍ଞାନ ‘ନରକ’ରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ତାଙ୍କୁ କେବଳ ମଣିଷ ଭାବିବା ଦୋଷ; ଏମିତି ଗୁରୁ ସର୍ବଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ-ହର ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଦାନନୀତି—ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂମି, ଗୋ, ଯାନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଆଦି ଭକ୍ତିସହ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରାଣବିଦଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ଭୋଗ ଓ ମହାଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । तपस्तपति योऽरण्ये वन्यमूलफलाशनः । योऽधीते ऋचमेकां हि फलं स्यात्तत्समं मुने
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ଯେ ଅରଣ୍ୟରେ ବନ୍ୟ ମୂଳ-ଫଳ ଭୋଜନ କରି ତପ କରେ, ସେ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ଏକମାତ୍ର ବେଦୀୟ ଋଚା ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମାନ ଫଳ ପାଏ।
Verse 2
श्रुतेरध्ययनात्पुण्यं यदाप्नोति द्विजोत्तमः । तदध्यापनतश्चापि द्विगुणं फलमश्नुते
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରୁତି ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟାପନ କଲେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ।
Verse 3
जगद्यथा निरालोकं जायतेऽशशिभास्करम् । विना तथा पुराणं ह्यध्येयमस्मान्मुने सदा
ହେ ମୁନେ! ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ଯେପରି ଜଗତ ଆଲୋକହୀନ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଏହି ପୁରାଣ ଆମ ସହିତ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନୀୟ; ଏହା ବିନା ବୋଧ ଅନ୍ଧକାର ସଦୃଶ ରହେ।
Verse 4
तप्यमानं सदाज्ञानान्निरये योऽपि शास्त्रतः । सम्बोधयति लोकं तं तस्मात्पूज्यः पुराणगः
ନିତ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରୁ ନରକେ ତପ୍ତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସେଇ ପୁରାଣବିଦ୍ ପୂଜ୍ୟ।
Verse 5
सर्वेषां चैव पात्राणां मध्ये श्रेष्ठः पुराणवित् । पतनात्त्रायते यस्मात्तस्मात्पात्रमुदाहृतम्
ସମସ୍ତ ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣବିଦ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ସେ ପତନରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ତେଣୁ ସେଇ ‘ପାତ୍ର’ ବୋଲି ଘୋଷିତ।
Verse 6
मर्त्यबुद्धिर्न कर्तव्या पुराणज्ञे कदाचन । पुराणज्ञस्सर्ववेत्ता ब्रह्मा विष्णुर्हरो गुरुः
ପୁରାଣଜ୍ଞଙ୍କୁ କେବେ ମାତ୍ର ମର୍ତ୍ୟବୁଦ୍ଧିରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୁରାଣଜ୍ଞ ସର୍ବବେତ୍ତା—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହର (ଶିବ) ସ୍ୱରୂପ—ଗୁରୁରୂପେ ପୂଜ୍ୟ।
Verse 7
धनं धान्यं हिरण्यं च वासांसि विविधानि च । देयं पुराणविज्ञाय परत्रेह च शर्म्मणे
ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପୁରାଣବିଦ୍କୁ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 8
यो ददाति महाप्रीत्या पुराणज्ञाय सज्जनः । पात्राय शुभवस्तूनि स याति परमां गतिम्
ଯେ ସଜ୍ଜନ ମହାପ୍ରୀତିରେ ପୁରାଣଜ୍ଞ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଶୁଭବସ୍ତୁ ଦାନ କରେ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 9
महीं गां वा स्यंदनांश्च गजानश्वांश्च शोभनान् । यः प्रयच्छति पात्राय तस्य पुण्यफलं शृणु
ଯେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଭୂମି, ଗାଈ, ରଥ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ।
Verse 10
अक्षयान्सर्वकामांश्च परत्रेह च जन्मनि । अश्वमेधमखस्यापि स फलं लभते पुमान्
ସେ ପୁରୁଷ ଇହଜନ୍ମରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ଅକ୍ଷୟ ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ଲଭେ।
Verse 11
मही ददाति यस्तस्मै कृष्टां फलवतीं शुभाम् । स तारयति वै वंश्यान्दश पूर्वान्दशापरान्
ଯେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଚାଷକରା, ଫଳବତୀ ଓ ଶୁଭ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ନିଜ ବଂଶକୁ ତାରେ—ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜକୁ।
Verse 12
इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते दिव्यशरीरवान् । विमानेन च दिव्येन शिवलोकं स गच्छति
ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ କାମନା ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ପାଏ; ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 13
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां पुराणमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोदशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଉମାସଂହିତାରେ ‘ପୁରାଣମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 14
शंभोरायतने यस्तु कारयेद्धर्मपुस्तकम् । विष्णोरर्कस्य कस्यापि शृणु तस्यापि तत्फलम्
ଯେ କେହି ଶମ୍ଭୁ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଧର୍ମପୁସ୍ତକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇ ସ୍ଥାପନ କରେ—ବିଷ୍ଣୁ, ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଏହିପରି କରିବାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
Verse 15
राजसूयाश्वमेधानां फलमाप्नोति मानवः । सूर्यलोकं च भित्त्वाशु ब्रह्मलोकं स गच्छति
ମନୁଷ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ଶୀଘ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 16
स्थित्वा कल्पशतान्यत्र राजा भवति भूतले । भुंक्ते निष्कंटकं भोगान्नात्र कार्या विचारणा
ସେଠାରେ ଶତଶତ କଳ୍ପ ରହି ପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ। ନିର୍ବାଧରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ—ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ନାହିଁ।
Verse 17
अश्वमेधसहस्रस्य यत्फलं समुदाहृतम् । तत्फलं समावाप्नोति देवाग्रे यो जपं चरेत्
ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେ ଜପ କରେ ସେ ସେଇ ଫଳ ପାଏ।
Verse 18
इतिहासपुराणाभ्यां शम्भोरायतने शुभे । नान्यत्प्रीतिकरं शंभोस्तथान्येषां दिवौकसाम्
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶୁଭ ଆଳୟରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଠଠାରୁ ଶିବଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରୀତିକର ଆଉ କିଛି ନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
Verse 19
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं पुस्तकवाचनम् । तथास्य श्रवणं प्रेम्णा सर्वकामफलप्रदम्
ଏହିହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ପୁସ୍ତକର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣିବା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଦିଏ।
Verse 20
पुराणश्रवणाच्छंभोर्निष्पापो जायते नरः । भुक्त्वा भोगान्सुविपुलाञ्छिवलोकमवाप्नुयात्
ଶମ୍ଭୁ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଅତ୍ୟଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଭୁଞ୍ଜି ଶେଷେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 21
राजसूयेन यत्पुण्यमग्निष्टोमशतेन च । तत्पुण्यं लभते शंभोः कथाश्रवणमात्रतः
ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶତ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା କେବଳ ଶ୍ରବଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 22
सर्वतीर्थावगाहेन गां कोटिप्रदानतः । तत् फलं लभते शंभोः कथाश्रवणतो मुने
ହେ ମୁନେ! ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ କୋଟି ଗାଈ ଦାନ କରିବାରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ କଥା ଶ୍ରବଣରେ ସେହି ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 23
ये शृण्वंति कथां शंभोस्सदा भुवनपावनीम् । ते मनुष्या न मंतव्या रुद्रा एव न संशयः
ଯେମାନେ ସଦା ଭୁବନପାବନ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ହିଁ।
Verse 24
शृण्वतां शिवसत्कीर्तिं सतां कीर्तयतां च ताम् । पदाम्बुजरजांस्येव तीर्थानि मुनयो विदुः
ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଯେ ତାହା କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ମୁନିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ଜାଣନ୍ତି—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦରଜ ଯେପରି ତୀର୍ଥ।
Verse 25
गंतुं निःश्रेयसं स्थानं येऽभिवांछन्ति देहिनः । कथां पौराणिकीं शैवीं भक्त्या शृण्वंतु ते सदा
ଯେ ଦେହଧାରୀମାନେ ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍ୱରୂପ ମୋକ୍ଷଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ସଦା ଶୈବ ପୌରାଣିକ କଥା ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ।
Verse 26
कथां पौराणिकीं श्रोतुं यद्यशक्तस्सदा भवेत् । नियतात्मा प्रतिदिनं शृणुयाद्वा मुहूर्तकम्
ଯଦି କେହି ସଦା ପୌରାଣିକ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅଶକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ନିୟତମନ ହୋଇ ପ୍ରତିଦିନ ଅତି କମରେ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶୁଣୁ।
Verse 27
यदि प्रतिदिनं श्रोतुमशक्तो मानवो भवेत् । पुण्यमासादिषु मुने शृणुयाच्छांकरीं कथाम्
ଯଦି ମଣିଷ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିବାକୁ ଅଶକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ମୁନେ, ପୁଣ୍ୟମାସ ଆଦି ଶୁଭ ସମୟରେ ଶଙ୍କରୀୟ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣୁ।
Verse 28
शैवीं कथां हि शृण्वानः पुरुषो हि मुनीश्वर । स निस्तरति संसारं दग्ध्वा कर्ममहाटवीम्
ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଯେ ପୁରୁଷ ଭକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ଶୈବ କଥା ଶୁଣେ, ସେ କର୍ମମହାଟବୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ସଂସାରସାଗର ପାର ହୁଏ।
Verse 29
कथां शैवीं मुहूर्तं वा तदर्द्धं क्षणं च वा । ये शृण्वति नरा भक्त्या न तेषां दुर्गतिर्भवेत्
ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କ ଶୈବ କଥା ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର, ତାହାର ଅର୍ଧ କିମ୍ବା ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ଦୁର୍ଗତି ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 30
यत्पुण्यं सर्वदानेषु सर्वयज्ञेषु वा मुने । शंभोः पुराणश्रवणात्तत्फलं निश्चलं भवेत्
ହେ ମୁନେ! ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣରେ ସେଇ ଫଳ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ରହେ।
Verse 31
विशेषतः कलौ व्यास पुराणश्रवणादृते । परो धर्मो न पुंसां हि मुक्तिध्यानपरः स्मृतः
ବିଶେଷତଃ କଳିଯୁଗରେ, ହେ ବ୍ୟାସ, ପୁରାଣ-ଶ୍ରବଣ ବ୍ୟତୀତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଧର୍ମ କିଛି ସ୍ମୃତିରେ ନାହିଁ; ସେ ଧର୍ମ ମୋକ୍ଷ-ଧ୍ୟାନପର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 32
पुराणश्रवणं शम्भोर्नामसंकीर्तनं तथा । कल्पद्रुमफलं रम्यं मनुष्याणां न संशयः
ପୁରାଣ-ଶ୍ରବଣ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନାମ-ସଂକୀର୍ତ୍ତନ—ଏହି ଦୁଇଟି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କଳ୍ପଦ୍ରୁମର ରମ୍ୟ ଫଳ ଦାନ କରେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 33
कलौ दुर्मेधसां पुंसां धर्माचारोझ्झितात्मनाम् । हिताय विदधे शम्भुः पुराणाख्यं सुधारसम्
କଳିଯୁଗରେ ଦୁର୍ମେଧା ଓ ଧର୍ମାଚାରରୁ ଚ୍ୟୁତ ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁ ‘ପୁରାଣ’ ନାମକ ସୁଧାରସ (ଅମୃତସାର) ବିଧାନ କଲେ।
Verse 34
एकोऽजरामरस्याद्वै पिबन्नेवामृतं पुमान् । शम्भोः कथामृतापानात्कुलमेवाजरामरम्
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କଥାମୃତ ପାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେପରି ଅମୃତ ପିଉଛି ସେପରି ଜରା-ମରଣରହିତ ହୁଏ; ଏହି ଅମୃତକଥା ପାନରେ କୁଳମଧ୍ୟ ଜରା-ମରଣରହିତ ହୁଏ।
Verse 35
या गतिः पुण्यशीलानां यज्वनां च तपस्विनाम् । सा गतिस्सहसा तात पुराणश्रवणात्खलु
ହେ ତାତ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ଯେ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ସେଇ ଗତି ପୁରାଣ-ଶ୍ରବଣରୁ ସହସା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 36
ज्ञानवाप्तिर्यदा न स्याद्योगशास्त्राणि यत्नतः । अध्येतव्यानि पौराणं शास्त्रं श्रोतव्यमेव च
ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯତ୍ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ନ ହୁଏ, ତେବେ ପୌରାଣିକ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ତାହା ଶ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 37
पापं संक्षीयते नित्यं धर्म्मश्चैव विवर्द्धते । पुराणश्रवणाज्ज्ञानी न संसारं प्रपद्यते
ପୁରାଣର ନିତ୍ୟ ଶ୍ରବଣରେ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହି ପୁରାଣ‑ଶ୍ରବଣରେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁନଃ ସଂସାରକୁ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 38
अतएव पुराणानि श्रोतव्यानि प्रयत्नतः । धर्मार्थकामलाभाय मोक्षमार्गाप्तये तथा
ଏହେତୁ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଶୁଣିବା ଉଚିତ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ଲାଭ ପାଇଁ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
Verse 39
यज्ञैर्दानैस्तपोभिस्तु यत्फलं तीर्थसेवया । तत्फलम समवाप्नोति पुराणश्रवणान्नरः
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ ଓ ତୀର୍ଥସେବାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳକୁ ମନୁଷ୍ୟ ପୁରାଣ-ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାଏ।
Verse 40
न भवेयुः पुराणानि धर्ममार्गे क्षणानि तु । यद्यत्र यद्व्रती स्थाता चात्र पारत्रकी कथाम्
ପୁରାଣ ନଥାନ୍ତା, ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ରହିବା ସମ୍ଭବ ହେଉନଥାନ୍ତା। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ବ୍ରତଧାରୀ ରହେ, ସେଠି ପୁରାଣୋପଦେଶରେ ପରଲୋକ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ କଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Verse 41
षड्विंशतिपुराणानां मध्येऽप्येकं शृणोति यः । पठेद्वा भक्तियुक्तस्तु स मुक्तो नात्र संशयः
ଛବିଶଟି ପୁରାଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କେହି ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତିସହିତ ପଢ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 42
अन्यो न दृष्टस्सुखदो हि मार्गः पुराणमार्गो हि सदा वरिष्ठः । शास्त्रं विना सर्वमिदं न भाति सूर्य्येण हीना इव जीवलोकाः
ସତ୍ୟ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାର୍ଗ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ପୁରାଣମାର୍ଗ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶାସ୍ତ୍ର ବିନା ଏ ସବୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ନାହିଁ—ସୂର୍ଯ୍ୟହୀନ ଜୀବଲୋକ ପରି।
It argues for Purāṇa as an essential instrument of illumination and right knowledge—comparing a world without Purāṇa to a world without sun and moon—thereby asserting that Purāṇic study must be continuous and central to religious life.
The chapter sacralizes pedagogy: the teacher is not merely a transmitter of information but a salvific agent who rescues beings from ignorance. Reverence to the Purāṇa-knower encodes the idea that knowledge (jñāna) itself functions as a liberating power within Shaiva order.
No distinct iconographic form (svarūpa) is foregrounded in the sampled verses; instead, Śiva is invoked via the epithet Hara in a doctrinal comparison that elevates the Purāṇa-knower to a guru-status aligned with Brahmā, Viṣṇu, and Hara.