पानीयदान-प्रपादान-वापीकूपतडाग-निर्माण-प्रशंसा (Praise of Water-Gift and the Construction of Wells and Tanks)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । पानीयदानं परमं दानानामुत्तमं सदा । सर्वेषां जीवपुंजानां तर्पणं जीवनं स्मृतम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ପାନୀୟଜଳଦାନ ପରମ, ସଦା ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ। ସମସ୍ତ ଜୀବସମୂହଙ୍କୁ ଜଳତର୍ପଣ ଦେବାକୁ ଜୀବନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 2

प्रपादानमतः कुर्यात्सुस्नेहादनिवारितम् । जलाश्रयविनिर्माणं महानन्दकरं भवेत्

ଏହେତୁ ସ୍ନେହଭକ୍ତିରେ, କୌଣସି ବାଧା କିମ୍ବା ସଙ୍କୋଚ ବିନା, ଜଳସ୍ଥାନରେ ପାଦପୀଠ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ଜଳାଶ୍ରୟ (ଜଳାଶୟ/ପାନୀୟସ୍ଥଳ) ନିର୍ମାଣ ମହାନନ୍ଦ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 3

इह लोके परे वापि सत्यं सत्यं न संशयः । तस्माद्वापीश्च कूपांश्च तडागान्कारयेन्नरः

ଏହି ଲୋକରେ ହେଉ କି ପରଲୋକରେ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ହିଁ; କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ବାପୀ, କୂପ ଓ ତଡାଗ (ପୋଖରୀ) ନିର୍ମାଣ କରାଉ।

Verse 4

अर्द्धं पापस्य हरति पुरुषस्य विकर्मणः । कूपः प्रवृत्तपानीयः सुप्रवृत्तस्य नित्यशः

ଯେ ପୁରୁଷ ବିକର୍ମରେ ପତିତ, ତାହାର ପାପର ଅର୍ଧକୁ ପ୍ରବାହମାନ ପାନୀୟଜଳ ଦେଇଥିବା କୂପ ହରଣ କରେ; ଏବଂ ଯେ ସଦା ଧର୍ମେ ସୁସ୍ଥିର, ତାହା ପାଇଁ ସେଇ କୂପ ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକାରୀ ହୁଏ।

Verse 5

सर्वं तारयते वंशं यस्य खाते जलाशये । गावः पिबंति विप्राश्च साधवश्च नरास्सदा

ଯାହାଙ୍କ ଖୋଦାଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟରେ ସଦା ଗାଈ, ବିପ୍ର, ସାଧୁ ଓ ଲୋକେ ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ ସମଗ୍ର ବଂଶକୁ ତାରେ।

Verse 6

निदाघकाले पानीयं यस्य तिष्ठत्यवारितम् । सुदुर्गं विषमं कृच्छ्रं न कदाचिदवाप्यते

ନିଦାଘକାଳରେ ଯାହାଙ୍କ ନିକଟେ ପାନୀୟଜଳ ଅବାରିତ ଭାବେ ରହେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅତିଦୁର୍ଗମ, ବିଷମ ଓ କ୍ଲେଶକର ଦୁଃଖମାର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 7

तडागानां च वक्ष्यामि कृतानां ये गुणाः स्मृता । त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजितो यस्तडागवान्

ଏବେ ମୁଁ ନିର୍ମିତ ତଡାଗମାନଙ୍କର ସ୍ମୃତିରେ କଥିତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଧର୍ମାର୍ଥେ ତଡାଗ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତ୍ରିଲୋକରେ ସର୍ବତ୍ର ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 8

अथवा मित्रसदने मैत्रं मित्रार्तिवर्जितम् । कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तडागानां निवेशनम्

କିମ୍ବା ମିତ୍ରର ଗୃହରେ ମିତ୍ରକୁ କଷ୍ଟ ନଦେଇ ମୈତ୍ରୀ ସ୍ଥାପନ କରୁ। ତଥାପି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ତଡାଗ ସ୍ଥାପନ, କାରଣ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମାଏ।

Verse 9

धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलमाहुर्मनीषिणः । तडागं सुकृते येन तस्य पुण्यमनन्तकम्

ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି, ତଡାଗ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ଫଳଦାୟକ। ଯେ ସୁକୃତ୍ୟରେ ତଡାଗ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ।

Verse 10

चतुर्विधानां भूतानां तडागः परमाश्रयः । तडागादीनि सर्वाणि दिशन्ति श्रियमुत्तमाम्

ଚାରି ପ୍ରକାର ଭୂତଜାତି ପାଇଁ ତଡାଗ ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ତଡାଗ ଆଦି ଜଳକାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀ-ମଙ୍ଗଳ ଦିଏ।

Verse 11

देवा मनुष्या गन्धर्वाः पितरो नागराक्षसाः । स्थावराणि च भूतानि संश्रयंति जलाशयम्

ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିତୃ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ—ଏବଂ ସ୍ଥାବର ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ—ଜଳାଶୟର ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି।

Verse 12

इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां तपोमाहात्म्यवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉମାସଂହିତାରେ ‘ତପୋମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 13

शरत्काले तु सलिलं तडागे यस्य तिष्ठति । गोसहस्रफलं तस्य भवेन्नैवात्र संशयः

ଶରତ୍କାଳରେ ଯାହାର ତଳାବରେ ଜଳ ରହିଥାଏ, ସେ ସହସ୍ର ଗୋଦାନ ସମ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 14

हेमन्ते शिशिरे चैव सलिलं यस्य तिष्ठति । स वै बहुसुवर्णस्य यज्ञस्य लभते फलम्

ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ ଯାହାର ନିକଟେ ଜଳ ସଞ୍ଚିତ ରହେ, ସେ ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ କୃତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 15

वसंते च तथा ग्रीष्मे सलिलं यस्य तिष्ठति । अतिरात्राश्वमेधानां फलमाहुर्मनीषिणः

ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ମଧ୍ୟ ଯାହାର ଜଳାଶୟରେ ଜଳ ରହେ, ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି ସେ ଅତିରାତ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 16

मुने व्यासाथ वृक्षाणां रोपणे च गुणाञ्छृणु । प्रोक्तं जलाशयफलं जीवप्रीणनमुत्तमम्

ହେ ମୁନି ବ୍ୟାସ! ଏବେ ବୃକ୍ଷରୋପଣର ଗୁଣମାନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ଜଳାଶୟ ନିର୍ମାଣର ଫଳ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; କାରଣ ତାହା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପ୍ରୀତି ଓ ପୋଷଣ ଦିଏ।

Verse 17

अतीतानागतान्सर्वान्पितृवंशांस्तु तारयेत् । कांतारे वृक्षरोपी यस्तस्माद्वृक्षांस्तु रोपयेत्

ଯେ ଜଣେ ନିର୍ଜନ କାନ୍ତାରରେ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରେ, ସେ ଅତୀତ ଓ ଆଗାମୀ ସମସ୍ତ ପିତୃବଂଶକୁ ତାରେ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

तत्र पुत्रा भवंत्येते पादपा नात्र संशयः । परं लोकं गतस्सोऽपि लोकानाप्नोति चाक्षयान्

ସେଠାରେ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ପୁତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ପରଲୋକକୁ ଗଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 19

पुष्पैस्सुरगणान्सर्वान्फलैश्चापि तथा पितॄन् । छायया चातिथीन्सर्वान्पूजयंति महीरुहाः

ନିଜ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ମହାବୃକ୍ଷମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ, ନିଜ ଫଳଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ନିଜ ଛାୟାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—ଏଭଳି ଦାନରୂପେ ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।

Verse 20

किन्नरोरगरक्षांसि देवगंधर्वमानवाः । तथैवर्षिगणाश्चैव संश्रयंति महीरुहान्

କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ; ତଥା ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମାନବ—ଏବଂ ଋଷିଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ—ମହାବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି।

Verse 21

पुष्पिताः फलवंतश्च तर्पयंतीह मानवान् । इह लोके परे चैव पुत्रास्ते धर्मतः स्मृताः

ଯେ ଧର୍ମକର୍ମ ପୁଷ୍ପିତ ହୋଇ ଫଳବନ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ମାନବଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ, ଧର୍ମବିଧିଅନୁସାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠି ‘ପୁତ୍ର’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 22

तडागकृद्वृक्षरोपी चेष्टयज्ञश्च यो द्विजः । एते स्वर्गान्न हीयंते ये चान्ये सत्यवादिनः

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ତଡ଼ାଗ ତିଆରି କରେ, ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରେ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଯଜ୍ଞକର୍ମ କରେ—ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ହୀନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 23

सत्यमेव परं ब्रह्म सत्यमेव परं तपः । सत्यमेव परो यज्ञस्सत्यमेव परं श्रुतम्

ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ତପ; ସତ୍ୟ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ଶ୍ରୁତି (ବେଦବାଣୀ)।

Verse 24

सत्यं सुप्तेषु जागर्ति सत्यं च परमं पदम् । सत्येनैव धृता पृथ्वी सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्

ସତ୍ୟ ଶୁଇଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ରହେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ପଦ; ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ହିଁ ପୃଥିବୀ ଧାରିତ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 25

ततो यज्ञश्च पुण्यं च देवर्षिपितृपूजने । आपो विद्या च ते सर्वे सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्

ସତ୍ୟରୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବ-ଋଷି-ପିତୃପୂଜାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ଜଳ ଓ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ—ଏସବୁ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ସମସ୍ତ କିଛି—ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 26

सत्यं यज्ञस्तपो दानं मंत्रा देवी सरस्वती । ब्रह्मचर्य्यं तथा सत्यमोंकारस्सत्यमेव च

ସତ୍ୟ ହିଁ ଯଜ୍ଞ, ସତ୍ୟ ହିଁ ତପ, ସତ୍ୟ ହିଁ ଦାନ। ସତ୍ୟ ହିଁ ମନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ସତ୍ୟ ହିଁ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ; ପବିତ୍ର ଓଂକାର ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ ହିଁ।

Verse 27

सत्येन वायुरभ्येति सत्येन तपते रविः । सत्येनाग्निर्निर्दहति स्वर्गस्सत्येन तिष्ठति

ସତ୍ୟରେ ବାୟୁ ଚାଲେ, ସତ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତପେ। ସତ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ଦହେ; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 28

पालनं सर्ववेदानां सर्वतीर्थावगाहनम् । सत्येन वहते लोके सर्वमाप्नोत्यसंशयम्

ସତ୍ୟପାଳନ ସମସ୍ତ ବେଦର ସାରକୁ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ସମାନ। ସତ୍ୟରେ ଲୋକର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଚାଲେ; ସତ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସବୁ ପାଏ।

Verse 29

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । लक्षाणि क्रतवश्चैव सत्यमेव विशिष्यते

ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ଧରି ତୋଳିଲେ—ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ କ୍ରତୁ ସହ ତୁଳନା କଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ହିଁ ଅଧିକ ଭାରୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।

Verse 30

सत्येन देवाः पितरो मानवोरगराक्षसाः । प्रीयंते सत्यतस्सर्वे लोकाश्च सचराचराः

ସତ୍ୟରେ ଦେବ, ପିତୃ, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ—ଚର ଓ ଅଚର—ତୃପ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି।

Verse 31

सत्यमाहुः परं धर्मं सत्यमाहुः परं पदम् । सत्यमाहुः परं ब्रह्म तस्मात्सत्यं सदा वदेत्

ସତ୍ୟକୁ ପରମ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସତ୍ୟକୁ ପରମ ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ତେଣୁ ସଦା ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 32

मुनयस्सत्यनिरतास्तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् । सत्यधर्मरतास्सिद्धास्ततस्स्वर्गं च ते गताः

ସତ୍ୟରେ ନିରତ ସେଇ ମୁନିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିଥିଲେ। ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ରତ ହୋଇ ସିଦ୍ଧି ପାଇ, ପରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 33

अप्सरोगणसंविष्टैर्विमानैःपरिमातृभिः । वक्तव्यं च सदा सत्यं न सत्याद्विद्यते परम्

ଅପ୍ସରାଗଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିମାନମାନେ ଓ ପୂଜ୍ୟ ମାତୃଦେବୀମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ; ସତ୍ୟଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 34

अगाधे विपुले सिद्धे सत्यतीर्थे शुचिह्रदे । स्नातव्यं मनसा युक्तं स्थानं तत्परमं स्मृतम्

ସେଇ ଅଗାଧ, ବିପୁଳ ଓ ସିଦ୍ଧ ସତ୍ୟତୀର୍ଥରେ—ଶୁଚି ହ୍ରଦ ସହିତ—ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସ୍ଥାନକୁ ପରମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 35

आत्मार्थे वा परार्थे वा पुत्रार्थे वापि मानवाः । अनृतं ये न भाषंते ते नरास्स्वर्गगामिनः

ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ହେଉ କି ପରସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ପୁତ୍ରର ହିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅନୃତ କହେନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ।

Verse 36

वेदा यज्ञास्तथा मंत्रास्संति विप्रेषु नित्यशः । नोभांत्यपि ह्यसत्येषु तस्मात्सत्यं समाचरेत्

ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସଦା ବିପ୍ରମାନଙ୍କଠାରେ ବସେ; କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟବାଦୀମାନଙ୍କଠାରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ସତ୍ୟାଚରଣ କର।

Verse 37

व्यास उवाच । तपसो मे फलं ब्रूहि पुनरेव विशेषतः । सर्वेषां चैव वर्णानां ब्राह्मणानां तपोधन

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ତପୋଧନ! ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମୋତେ ପୁନର୍ବାର ବିଶେଷଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ—ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର, ଏବଂ ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର।

Verse 38

सनत्कुमार उवाच । प्रवक्ष्यामि तपोऽध्यायं सर्व कामार्थसाधकम् । सुदुश्चरं द्विजातीनां तन्मे निगदतः शृणु

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ମୁଁ ତପସ୍ୟାର ସେଇ ଅଧ୍ୟାୟ ପ୍ରବଚନ କରିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମୋଚିତ କାମନା ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ସାଧେ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର; ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 39

तपो हि परमं प्रोक्तं तपसा विद्यते फलम् । तपोरता हि ये नित्यं मोदंते सह दैवतैः

ତପସ୍ୟାକୁ ପରମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ। ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ତପୋରତ, ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ମୋଦ କରନ୍ତି।

Verse 40

तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः । तपसा प्राप्यते कामस्तपस्सर्वार्थसाधनम्

ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, ତପସ୍ୟାରେ ଯଶ ମିଳେ। ତପସ୍ୟାରେ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ମଧ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ; ତପସ୍ୟା ହିଁ ସର୍ବାର୍ଥସାଧନ।

Verse 41

तपसा मोक्षमाप्नोति तपसा विंदते महत् । ज्ञानविज्ञानसंपत्तिः सौभाग्यं रूपमेव च

ତପସ୍ୟାରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ତପସ୍ୟାରେ ମହତ୍ ଫଳ ଲଭ୍ୟ। ତପସ୍ୟାରୁ ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ପଦ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ରୂପ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 42

नानाविधानि वस्तूनि तपसा लभते नरः । तपसा लभते सर्वं मनसा यद्यदिच्छति

ତପସ୍ୟାରେ ମନୁଷ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାର ବସ୍ତୁ ଓ ସିଦ୍ଧି ଲଭେ। ମନ ଯାହା ସତ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତପସ୍ୟାରେ ସେ ସବୁ ପାଏ।

Verse 43

नातप्ततपसो यांति ब्रह्मलोकं कदाचन । नातप्ततपसां प्राप्यश्शंकरः परमेश्वरः

ଯେମାନେ ତପ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ତପହୀନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ।

Verse 44

यत्कार्यं किंचिदास्थाय पुरुषस्तपते तपः । तत्सर्वं समवाप्नोति परत्रेह च मानवः

ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଲକ୍ଷ୍ୟ ଧରି ତପ କରେ, ସେ ସବୁକୁ ପାଏ—ଇହଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 45

सुरापः पारदारी च ब्रह्महा गुरुतल्पगः । तपसा तरते सर्वं सर्वतश्च विमुंचति

ମଦ୍ୟପାନୀ, ପରସ୍ତ୍ରୀଗାମୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା କିମ୍ବା ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ ମଧ୍ୟ—ତପର ବଳରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସବୁଦିଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 46

अपि सर्वेश्वरः स्थाणुर्विष्णु श्चैव सनातनः । ब्रह्मा हुताशनः शक्रो ये चान्ये तपसान्विताः

ସର୍ବେଶ୍ୱର ସ୍ଥାଣୁ, ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି), ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏବଂ ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ—ସମସ୍ତେ ପରମ ଶିବଙ୍କ ଅଧୀନ।

Verse 47

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । तपसा दिवि मोदंते समेता दैवतैस्सह

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତସ୍ (ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ) ଅଠାଏଁଶି ହଜାର ମୁନି ତପସ୍ୟାବଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 48

तपसा लभ्यते राज्यं स च शक्रस्सुरेश्वरः । तपसाऽपालयत्सर्वमहन्यहनि वृत्रहा

ତପସ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ସେହି ତପୋବଳରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲେ। ବୃତ୍ରହା ଇନ୍ଦ୍ର ତପସ୍ୟାବଳେ ଦିନକୁ ଦିନ ସବୁକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 49

सूर्य्याचन्द्रमसौ देवौ सर्वलोकहिते रतौ । तपसैव प्रकाशंते नक्षत्राणि ग्रहास्तथा

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଦୁଇ ଦେବ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତରେ ରତ। ତପସ୍ୟାରେ ହିଁ ସେମାନେ ପ୍ରକାଶିତ; ତେଣୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 50

न चास्ति तत्सुखं लोके यद्विना तपसा किल । तपसैव सुखं सर्वमिति वेदविदो विदुः

ଏହି ଲୋକରେ ତପସ୍ୟା ବିନା ସତ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ। ବେଦବିଦ୍ମାନେ କହନ୍ତି—ତପସ୍ୟାରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଲଭ୍ୟ।

Verse 51

ज्ञानं विज्ञानमारोग्यं रूपवत्त्वं तथैव च । सौभाग्यं चैव तपसा प्राप्यते सर्वदा सुखम्

ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ, ବିଜ୍ଞାନ (ଅନୁଭୂତିଜ୍ଞାନ), ଆରୋଗ୍ୟ, ରୂପସମ୍ପନ୍ନତା ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏହି ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସଦା ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 52

तपसा सृज्यते विश्वं ब्रह्मा विश्वं विनाश्रमम् । पाति विष्णुर्हरोऽप्यत्ति धत्ते शेषोऽखिलां महीम्

ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସୁସଂଗଠିତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି; ହର (ଶିବ) କାଳକ୍ରମେ ଏହାକୁ ଲୟ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଶେଷ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 53

विश्वामित्रो गाधिसुतस्तपसैव महामुने । क्षत्रियोऽथाभवद्विप्रः प्रसिद्धं त्रिभवेत्विदम्

ହେ ମହାମୁନେ, ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କେବଳ ତପସ୍ୟାବଳେ, କ୍ଷତ୍ରିୟଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ଏହା ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 54

इत्युक्तं ते महाप्राज्ञ तपोमाहात्म्यमुत्तमम् । शृण्वध्ययनमाहात्म्यं तपसोऽधिकमुत्तमम्

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ତପସ୍ୟାର ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲି। ଏବେ ଶୁଣ—ଅଧ୍ୟୟନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଯାହା ତପସ୍ୟାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ।