Svagati-varṇana (Description of the Supreme State / One’s True Attainment)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां कृष्णोपमन्युसंवादे स्वगतिवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଉମାସଂହିତାରେ, କୃଷ୍ଣ-ଉପମନ୍ୟୁ ସଂବାଦାନ୍ତର୍ଗତ ‘ସ୍ୱଗତିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाप्राज्ञ व्यासशिष्यन मोऽस्तु ते । चतुर्थी कोटिरुद्राख्या श्राविता संहिता त्वया

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ଆମକୁ ‘କୋଟିରୁଦ୍ର’ ନାମକ ଚତୁର୍ଥ ସଂହିତା ଶ୍ରବଣ କରାଇଛ।

Verse 3

अथोमासंहितान्तःस्थ नानाख्यानसमन्वितम् । ब्रूहि शंभोश्चरित्रं वै साम्बस्य परमात्मनः

ଏବେ ଉମାସଂହିତାନ୍ତର୍ଗତ, ନାନା ଆଖ୍ୟାନସମନ୍ୱିତ, ପରମାତ୍ମା ସାମ୍ବ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚରିତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

सूत उवाच । महर्षयश्शौनकाद्याः शृणुत प्रेमतः शुभम् । शांकरं चरितं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶୌନକାଦି ମହର୍ଷିମାନେ, ପ୍ରେମରେ ଏହି ଶୁଭ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ। ଏହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ; ପରମ, ଯାହା ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଉଭୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 5

इतीदृशं पुण्यप्रश्नं पृष्टवान्मुनिसत्तमः । व्यासस्सनत्कुमारं वै शैवं सच्चरितं जगौ

ଏଭଳି ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଶୈବ ସତ୍ୟ-ପବିତ୍ର ଚରିତ କହିଲେ।

Verse 6

सनत्कुमार उवाच । वासुदेवाय यत्प्रोक्तमुपमन्युमहर्षिणा । तदुच्यते मया व्यास चरितं हि महेशितुः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ, ମହର୍ଷି ଉପମନ୍ୟୁ ଯାହା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚରିତ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 7

पुरा पुत्रार्थमगमत्कैलासं शंकरालयम् । वसुदेवसुतः कृष्णस्तपस्तप्तुं शिवस्य हि

ପୂର୍ବକାଳେ ପୁତ୍ରଲାଭ ଇଚ୍ଛାରେ ବସୁଦେବସୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମ କୈଳାସକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 8

अत्रोपमन्युं संदृष्ट्वा तपंतं शृंग उत्तमे । प्रणम्य भक्त्या स मुनिं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः

ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ଶିଖରରେ ତପସ୍ୟାରତ ମୁନି ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ କରଯୋଡି ବିନୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 9

श्रीकृष्ण उवाच । उपमन्यो महाप्राज्ञ शैवप्रवर सन्मते । पुत्रार्थमगमं तप्तुं तपोऽत्र गिरिशस्य हि

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଶୈବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସନ୍ମତି ଉପମନ୍ୟୁ ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତପ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।

Verse 10

ब्रूहि शंकरमाहात्म्यं सदानन्दकरं मुने । यच्छ्रुत्वा भक्तितः कुर्य्यां तप ऐश्वरमुत्तमम्

ହେ ମୁନେ, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶଙ୍କରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ତାହା ଶୁଣି ମୁଁ ଭକ୍ତିସହିତ ପରମେଶ୍ୱରନିଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ତପ କରିପାରିବି।

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ह्युपमन्युस्स्मरञ्छिवम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି ଧୀମାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଉପମନ୍ୟୁ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 12

उपमन्युरुवाच । शृणु कृष्ण महाशैव महिमानं महेशितुः । यमद्राक्षमहं शंभोर्भक्तिवर्द्धनमुत्तमम्

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ହେ କୃଷ୍ଣ, ମହାଶୈବ! ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣ। ଶମ୍ଭୁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୁଁ ନିଜେ ଯାହା ଦେଖିଛି—ଭକ୍ତିବର୍ଧକ ସେଇ ଉତ୍ତମ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 13

तपःस्थोऽहं समद्राक्षं शंकरं च तदायुधान् । परिवारं समस्तं च विष्ण्वादीनमरादिकान्

ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧ ସହିତ ଦେଖିଲି; ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ପରିବାରକୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି।

Verse 14

त्रिभिरंशैश्शोभमानमजस्रसुखमव्ययम् । एकपादं महादंष्ट्रं सज्वालकवलैर्मुखैः

ସେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖିଲା—ତ୍ରିଅଂଶରେ ଶୋଭିତ, ଅଜସ୍ର ସୁଖମୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ; ଏକପାଦ, ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରଧାରୀ, ଏବଂ ଜ୍ୱାଲାମୟ ଗ୍ରାସକୁ ଗିଳୁଥିବା ପରି ମୁଖମାନେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 15

द्विसहस्रमयूखानां ज्योतिषाऽतिविराजितम् । सर्वास्त्रप्रवराबाधमनेकाक्षं सहस्रपात्

ସେ ଦୁଇ ହଜାର କିରଣ ସମ ଜ୍ୟୋତିରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ, ଅନେକ ନୟନ ଓ ସହସ୍ର ପାଦଧାରୀ—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବରକ୍ଷକ ପ୍ରଭୁର ରୂପ।

Verse 16

यश्च कल्पान्तसमये विश्वं संहरति ध्रुवम् । नावध्यो यस्य च भवेत्त्रैलौक्ये सचराचरे

ଯିଏ କଳ୍ପାନ୍ତ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସଂହାର କରନ୍ତି—ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ତାଙ୍କୁ କେହି ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କିମ୍ବା ବଧ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 17

महेश्वरभुजोत्सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । निर्ददाह द्रुतं कृत्स्नं निमेषार्द्धान्न संशयः

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭୁଜରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲାପରେ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ଅର୍ଧ ନିମେଷରେ ଶୀଘ୍ର ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 18

तपःस्थो रुद्रपार्श्वस्थं दृष्टवानहमव्यम् । गुह्यमस्त्रं परं चास्य न तुल्यमधिकं क्वचित्

ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ତାଙ୍କର ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲି; ତାହା ସମାନ କେଉଁଠି ନାହିଁ, ଅଧିକ ତ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ।

Verse 19

यत्तच्छूलमिति ख्यातं सर्वलोकेषु शूलिनः । विजयाभिधमत्युग्रं सर्वशस्त्रास्त्रनाशकम्

ସେହି ଅସ୍ତ୍ରଟି ଶୂଳଧାରୀ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ‘ତ୍ରିଶୂଳ’ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ‘ବିଜୟା’ ନାମରେ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ନାଶକ।

Verse 20

दारयेद्यन्महीं कृत्स्नां शोषयेद्यन्महोदधिम् । पातयेदखिलं ज्योतिश्चक्रं यन्नात्र संशयः

ସେଇ ଶକ୍ତି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦିପାରେ, ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ଶୋଷିପାରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିଚକ୍ରକୁ ପତିତ କରିପାରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 21

यौवनाश्वो हतो येन मांधाता सबलः पुरा । चक्रवर्ती महातेजास्त्रैलोक्यविजयो नृपः

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବକାଳରେ ରାଜା ଯୌବନାଶ୍ୱ ହତ ହେଲେ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବଳ ମାନ୍ଧାତା ମହାତେଜସ୍ବୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଜୟୀ ନୃପ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 22

दर्पाविष्टो हैहयश्च निः क्षिप्तो लवणासुरः । शत्रुघ्नं नृपतिं युद्धे समाहूय समंततः

ଦର୍ପରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଇହୟ ଓ ଲବଣାସୁର ନିଷ୍କାସିତ ହେଲେ; ତାପରେ ଲବଣାସୁର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲା।

Verse 23

तस्मिन्दैत्ये विनष्टे तु रुद्रहस्ते गतं तु यत् । तच्छूलमिति तीक्ष्णाग्रं संत्रासजननं महत्

ସେଇ ଦୈତ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ ଯାହା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଆସିଲା, ତାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ର ଓ ମହାଭୟଜନକ ‘ଶୂଳ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 24

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा तर्जयंतमिव स्थितम् । विधूम्रानलसंकाशं बालसूर्यमिवोदितम्

ତ୍ରିଶିଖା ଧାରଣ କରି, ଭୃକୁଟି କରି, ସେ ଯେନ ତର୍ଜନା କରୁଥିବା ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା। ତାହାର ଦୀପ୍ତି ଧୂମ୍ରହୀନ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ—ଉଦିତ ବାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।

Verse 25

सूर्य्य हस्तमनिर्द्देश्यं पाशहस्तमिवांतकम् । परशुं तीक्ष्णधारं च सर्पाद्यैश्च विभूषितम्

ସେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ତେଜସ୍ବୀ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଥାଏ; ଏବଂ ହସ୍ତରେ ପାଶ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯମଙ୍କ ପରି। ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ପରଶୁ ମଧ୍ୟ ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ସର୍ପାଦି ଆଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 26

कल्पान्तदहनाकारं तथा पुरुषविग्रहम् । यत्तद्भार्गवरामस्य क्षत्रियान्तकरं रणे

ଯେ ଶକ୍ତି କଳ୍ପାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଦହନାକାର ଓ ପୁରୁଷ-ବିଗ୍ରହ ଧାରଣ କରେ—ସେଇ ଶକ୍ତି ରଣରେ ଭାର୍ଗବ ରାମ ରୂପେ, କ୍ଷତ୍ରିୟାନ୍ତକ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 27

रामो यद्बलमाश्रित्य शिवदत्तश्च वै पुरा । त्रिःसप्तकृत्वो नक्षत्रं ददाह हृषितो मुनिः

ପୁରାତନ କାଳରେ ସେଇ ବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରାମ ଏବଂ ଶିବଦତ୍ତ—ହୃଦୟରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ—ଏକୋଇଶିଥର ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ଦହିଦେଲେ, ମୁନି କହିଲେ।

Verse 28

सुदर्शनं तथा चक्रं सहस्रवदनं विभुम् । द्विसहस्रभुजं देवमद्राक्षं पुरुषाकृतिम्

ମୁଁ ସେଇ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ମହାନ୍ ଦେବଙ୍କୁ ପୁରୁଷାକୃତିରେ ଦେଖିଲି—ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ମନୋହର—ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ସହସ୍ର ମୁଖ ଓ ଦ୍ୱିସହସ୍ର ଭୁଜାଯୁକ୍ତ।

Verse 29

द्विसहस्रेक्षणं दीप्तं सहस्रचरणाकुलम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं त्रैलोक्यदहनक्षमम्

ସେ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା; ତାହାର ଦୁଇ ହଜାର ନୟନ ଓ ହଜାର ଚରଣରେ ଭରିଥିଲା। କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରକାଶମାନ, ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦହନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲା।

Verse 30

वज्रं महोज्ज्वलं तीक्ष्णं शतपर्वप्रनुत्तमम् । महाधनुः पिनाकं च सतूणीरं महाद्युतिम्

ସେ ବଜ୍ର ଧାରଣ କଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ‘ଶତପର୍ବ’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ; ଏବଂ ମହାଧନୁ ପିନାକକୁ ମଧ୍ୟ, ତୂଣୀର ସହିତ, ମହାଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତ ଭାବେ ଧରିଥିଲା।

Verse 31

शक्तिं खङ्गं च पाशं च महादीप्तं समांकुशम् । गदां च महतीं दिव्यामन्यान्यस्त्राणि दृष्टवान्

ସେ ଶକ୍ତି, ଖଡ୍ଗ, ପାଶ, ମହାଦୀପ୍ତ ଅଙ୍କୁଶ, ଏବଂ ଏକ ମହାନ ଦିବ୍ୟ ଗଦା—ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 32

तथा च लोकपालानामस्त्राण्येतानि यानि च । अद्राक्षं तानि सर्वाणि भगवद्रुद्रपार्श्वतः

ସେହିପରି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ଯେଯେ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ସେସବୁକୁ ମୁଁ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ଦେଖିଲି।

Verse 33

सव्यदेशे तु देवस्य ब्रह्मा लोकपितामहः । विमानं दिव्यमास्थाय हंसयुक्तं मनोनुगम्

ଦେବଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ହଂସଯୁକ୍ତ ମନୋବେଗୀ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ଆସୀନ ହେଲେ।

Verse 34

वामपार्श्वे तु तस्यैव शंखचक्रगदाधरः । वैनतेयं समास्थाय तथा नारायणः स्थितः

ତାଙ୍କ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ଼) ଉପରେ ଆସୀନ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ନାରାୟଣ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 35

स्वायंभुवाद्या मनवो भृग्वाद्या ऋषयस्तथा । शक्राद्या देवताश्चैव सर्व एव समं ययुः

ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ଆଦି ମନୁମାନେ, ଭୃଗୁ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବତାମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ସମଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 36

स्कंदश्शक्तिं समादाय मयूरस्थस्सघंटकः । देव्यास्समीपे संतस्थौ द्वितीय इव पावकः

ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ମୟୂର ଉପରେ ଆସୀନ ଓ ଘଣ୍ଟାଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ ସ୍କନ୍ଦ ଦେବୀଙ୍କ ସମୀପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ—ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଲେ।

Verse 37

नंदी शूलं समादाय भवाग्रे समवस्थितः । सर्वभूतगणाश्चैवं मातरो विविधाः स्थिताः

ନନ୍ଦୀ ଶୂଳ ଧାରଣ କରି ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଭୂତଗଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମାତୃକାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 38

तेऽभिवाद्य महेशानं परिवार्य्य समंततः । अस्तुवन्विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं तदा सुराः

ତେବେ ସୁରମାନେ ମହେଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 39

यत्किंचित्तु जगत्यस्मिन्दृश्यते श्रूयतेऽथवा । तत्सर्वं भगवत्पार्श्वे निरीक्ष्याहं सुविस्मितः

ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଏ, ସେ ସବୁକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲି।

Verse 40

सुमहद्धैर्य्यमालंब्य प्रांजलिर्विविधैः स्तवैः । परमानन्दसंमग्नोऽभूवं कृष्णाहमद्ध्वरे

ମହା ଧୈର୍ୟ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ସ୍ତୁତି କଲି; ଏବଂ ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ—କୃଷ୍ଣ—ପରମାନନ୍ଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହେଲି।

Verse 41

संमुखे शंकरं दृष्ट्वा बाष्पगद्गदया गिरा । अपूजयं सुविधिवदहं श्रद्धासमन्वितः

ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖି, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ, ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ବିଧିମତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲି।

Verse 42

भगवानथ सुप्रीतश्शंकरः परमेश्वरः । वाण्या मधुरया प्रीत्या मामाह प्रहसन्निव

ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମଧୁର ବାଣୀରେ ପ୍ରୀତିସହିତ ମୋତେ କହିଲେ, ଯେନେ ମନ୍ଦ ହସୁଥିବା ପରି।

Verse 43

न विचालयितुं शक्यो मया विप्र पुनः पुनः । परीक्षितोसि भद्रं ते भवान्भक्त्यान्वितो दृढः

ହେ ବିପ୍ର, ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ତୁମ ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ଡଗମଗ କରାଇ ପାରିଲି ନାହିଁ। ତୁମେ ପରୀକ୍ଷିତ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ।

Verse 44

तस्मात्ते परितुष्टोऽस्मि वरं वरय सुव्रत । दुर्लभं सर्वदेवेषु नादेयं विद्यते तव

ଏହେତୁ ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ; ବର ମାଗ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ନ ଦେଇପାରିବା ଦୁର୍ଲଭ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 45

स चाहं तद्वचः श्रुत्वा शंभोः सत्प्रेमसंयुतम् । देवं तं प्रांजलिर्भूत्वाऽब्रुवं भक्तानुकंपिनम्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସତ୍ପ୍ରେମଯୁକ୍ତ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରବିତ ହେଲି। ପ୍ରାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପୀ ସେଇ ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଲି।

Verse 46

उपमन्युरुवाच । भगवन्यदि तुष्टोऽसि यदि भक्तिः स्थिरा मयि । तेन सत्येन मे ज्ञानं त्रिकालविषयं भवेत्

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋର ଭକ୍ତି ଆପଣଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥିର, ତେବେ ସେଇ ସତ୍ୟବଳରେ ମୋତେ ତ୍ରିକାଳ—ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ—ବିଷୟକ ଜ୍ଞାନ ହେଉ।

Verse 47

प्रयच्छ भक्तिं विपुलां त्वयि चाव्यभिचारिणीम् । सान्वयस्यापि नित्यं मे भूरि क्षीरौदनं भवेत्

ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ତୁମଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଓ ଅବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ଭକ୍ତି ଦିଅ; ମୋର ବଂଶ-ପରିବାର ସହିତ ସଦା ପ୍ରଚୁର କ୍ଷୀରାନ୍ନ (ଦୁଧଭାତ) ରହୁ।

Verse 48

ममास्तु तव सान्निध्यं नित्यं चैवाश्रमे विभो । तव भक्तेषु सख्यं स्यादन्योन्येषु सदा भवेत्

ହେ ବିଭୋ, ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ମୋତେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମିଳୁ। ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଖ୍ୟ ରହୁ—ପରସ୍ପରେ ସଦା ସୌହାର୍ଦ୍ୟ ଓ ଏକତା ବିରାଜ କରୁ।

Verse 49

एवमुक्तो मया शंभुर्विहस्य परमेश्वरः । कृपादृष्ट्या निरीक्ष्याशु मां स प्राह यदूद्वह

ମୁଁ ଏଭଳି କହିବା ସହିତ ପରମେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ହସିଲେ। କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଦେଖି ସେ ଶୀଘ୍ର କହିଲେ—ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 50

श्रीशिव उवाच । उपमन्यो मुने तात वर्ज्जितस्त्वं भविष्यसि । जरामरणजैर्दोषैस्सर्वकामान्वितो भव

ଶ୍ରୀଶିବ କହିଲେ—ହେ ମୁନି ଉପମନ୍ୟୁ, ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁଜନିତ ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁକ୍ତ ହେବ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନାର ସିଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 51

मुनीनां पूजनीयश्च यशोधनसमन्वितः । शीलरूपगुणैश्वर्यं मत्प्रसादात्पदेपदे

ତୁମେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ହେବ ଏବଂ ଯଶ ଓ ଧନରେ ସମନ୍ୱିତ ହେବ। ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ତୁମେ ସଦାଚାର, ସୁନ୍ଦର ରୂପ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପାଇବ।

Verse 52

क्षीरोदसागरस्यैव सान्निध्यं पयसां निधेः । तत्र ते भविता नित्यं यत्रयत्रेच्छसे मुने

ହେ ମୁନେ! କ୍ଷୀରସାଗର—ଦୁଧର ଅକ୍ଷୟ ନିଧି—ତାହାର ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସଦା ମିଳିବ। ତୁମେ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେଉଁଠି ସେ ସଦା ତୁମର ହେବ।

Verse 53

अमृतात्मकं तु तत्क्षीरं यावत्संयाम्यते ततः । इमं वैवस्वतं कल्पं पश्यसे बन्धुभिस्सह

ସେ କ୍ଷୀର ଅମୃତସ୍ୱରୂପ; ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ସଂୟମିତ ରହେ ସେତେଦିନ ମାତ୍ର। ତାପରେ ତୁମେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ବୈବସ୍ୱତ କଳ୍ପକୁ ଦେଖିବ।

Verse 54

त्वद्गोत्रं चाक्षयं चास्तु मत्प्रसादात्सदैव हि । सान्निध्यमाश्रमे तेऽहं करिष्यामि महामुने

ମୋ ପ୍ରସାଦରେ, ହେ ମହାମୁନେ, ତୁମ ଗୋତ୍ର ସଦା ଅକ୍ଷୟ ରହୁ। ଏବଂ ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ମୁଁ ନିରନ୍ତର ମୋ ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରଖିବି।

Verse 55

मद्भक्तिस्तु स्थिरा चास्तु सदा दास्यामि दर्शनम् । स्मृतश्च भवता वत्स प्रियस्त्वं सर्वथा मम

ମୋ ପ୍ରତି ତୁମ ଭକ୍ତି ସ୍ଥିର ରହୁ। ମୁଁ ସଦା ତୁମକୁ ମୋ ଦର୍ଶନ ଦେବି। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ସ୍ମରିବ, ହେ ବତ୍ସ, ଜାଣ—ତୁମେ ସର୍ବଥା ମୋର ପ୍ରିୟ।

Verse 56

यथाकामसुखं तिष्ठ नोत्कण्ठां कर्तुमर्हसि । सर्वं प्रपूर्णतां यातु चिंतितं नात्र संशयः

ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି ସୁଖରେ ରୁହ; ବ୍ୟାକୁଳ ଉତ୍କଣ୍ଠା କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଛ, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପହଞ୍ଚିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 57

उपमन्युरुवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्य्यकोटिसमप्रभः । ममेशानो वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तरधीयत

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ସେ ଭଗବାନ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମୋ ଈଶାନ (ଶିବ) ବର ଦେଇ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 58

एवं दृष्टो मया कृष्ण परिवारसमन्वितः । शंकरः परमेशानो भक्तिमुक्तिप्रदायकः

ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏଭଳି ମୁଁ ଶଙ୍କର ପରମେଶାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପରିବାରସହ ଦେଖିଲି— ସେ ଭକ୍ତିଦାତା ଓ ମୁକ୍ତିଦାତା।

Verse 59

शंभुना परमेशेन यदुक्तं तेन धीमता । तदवाप्तं च मे सर्वं देवदेवसमाधिना

ଶମ୍ଭୁ ପରମେଶ ଧୀମାନ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଦେବଦେବଙ୍କ ସମାଧି-ପ୍ରସାଦରେ ସେ ସବୁ ମୋତେ ସତ୍ୟରୂପେ ଲଭ୍ୟ ହେଲା।

Verse 60

प्रत्यक्षं चैव तै जातान्गन्धर्वाप्सरसस्तथा । ऋषीन्विद्याधरांश्चैव पश्य सिद्धान्व्यवस्थितान्

ଦେଖ— ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ— ଜନ୍ମିତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ; ଋଷି ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କୁ; ଏଠାରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।

Verse 61

पश्य वृक्षान्मनोरम्यान्स्निग्धपत्रान्सुगंधिनः । सर्वर्तुकुसुमैर्युक्तान्सदापुष्पफलन्वितान्

ଏହି ମନୋରମ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖ— ସ୍ନିଗ୍ଧ ପତ୍ରଯୁକ୍ତ, ସୁଗନ୍ଧିତ— ସମସ୍ତ ଋତୁର କୁସୁମରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ପୁଷ୍ପ-ଫଳସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 62

सर्वमेतन्महाबाहो शंकरस्य महात्मनः । प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वं भावसमन्वितम

ହେ ମହାବାହୋ! ଦେବଦେବ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଏ ସବୁ ଅଛି; ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଦିବ୍ୟ ଭାବ ଓ ପବିତ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ଧାରିତ ଅଛି।

Verse 63

ममास्ति त्वखिलं ज्ञानं प्रसादाच्छूलपाणिनः । भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जानामि तत्त्वतः

ଶୂଳପାଣି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମୋର। ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ସବୁକୁ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେ।

Verse 64

तमहं दृष्टवान्देवमपि देवाः सुरेश्वराः । यं न पश्यंत्यनाराध्य कोऽन्यो धन्यतरो मया

ମୁଁ ସେହି ପରମଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଛି—ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆରାଧନା ବିନା ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ କିଏ?

Verse 65

षड्विंशकमिति ख्यातं परं तत्त्वं सनातनम् । एवं ध्यायंति विद्वांसौ महत्परममक्षरम्

ସେହି ପରମ, ସନାତନ ତତ୍ତ୍ୱ ‘ଷଡ୍‌ବିଂଶକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସେହି ମହାନ, ପରମ, ଅକ୍ଷୟ—ଶିବଙ୍କୁ—ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।

Verse 66

सर्व तत्त्वविधानज्ञः सर्वतत्त्वार्थदर्शनः । स एव भगवान्देवः प्रधानपुरुषेश्वरः

ସେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଧାନ-ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଜ୍ଞାତା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱର ସତ୍ୟାର୍ଥର ଦର୍ଶକ। ସେଇ ଭଗବାନ ଦେବ—ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଧୀଶ୍ୱର।

Verse 67

यो निजाद्दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्माणं लोककारणम् । वामादप्यसृजद्विष्णुं लोकरक्षार्थमीश्वरः

ସେଇ ଈଶ୍ୱର ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଲୋକପ୍ରକଟିର କାରଣ ରୂପେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 68

कल्पान्ते चैव संप्राप्तेऽसृजद्रुद्रं हृदः प्रभुः । ततस्समहरत्कृत्स्नं जगत्स्थावरजंगमम्

କଳ୍ପାନ୍ତ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ହୃଦୟରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ରୁଦ୍ର ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପ୍ରଳୟରେ ସମାହାର କଲେ।

Verse 69

युगांते सर्वभूतानि संवर्तक इवानलः । कालो भूत्वा महादेवो ग्रसमानस्स तिष्ठति

ଯୁଗାନ୍ତରେ ମହାଦେବ ସ୍ୱୟଂ କାଳ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଗ୍ରସନ୍ତି।

Verse 70

सर्वज्ञस्सर्वभूतात्मा सवर्भूतभवोद्भवः । आस्ते सर्वगतो देवो दृश्यस्सर्वैश्च दैवतैः

ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭବ-ଉଦ୍ଭବର ମୂଳ ସ୍ରୋତ। ସେ ସର୍ବଗତ ଦେବ ସର୍ବତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦୃଶ୍ୟ।

Verse 71

अतस्त्वं पुत्रलाभाय समाराधय शंकरम् । शीघ्रं प्रसन्नो भविता शिवस्ते भक्तवत्सलः

ଏହେତୁ ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ତୁମେ ଭକ୍ତିସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର। ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶିବ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।