
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ମୁନିଙ୍କୁ ଅର୍ବୁଦାଚଳର ଯତିନାଥ-ଲୀଳା କଥା କହନ୍ତି। ସେଠାରେ ଜଣେ ଭିଲ୍ଲ ଭକ୍ତ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମହାଶୈବ ହୋଇ ଶିବପୂଜାରେ ନିରତ ଥାନ୍ତି। ଭିଲ୍ଲ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜି ଦୂରକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଶଙ୍କର ‘ଯତି’ ବେଶରେ ‘ପରୀକ୍ଷାର୍ଥ’ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି। ଅଳ୍ପ ସାଧନ ମଧ୍ୟରେ ଅତିଥି-ସେବା, ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ଭକ୍ତିର ସତ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଶିଖାଯାଏ ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭାବ ମୁଖ୍ୟ; ଅତିଥି-ସେବା ହିଁ ଶିବପୂଜା। ଶିବ ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଭକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ ଓ ବୃଦ୍ଧି କରି ଘରକୁ ପୁଣ୍ୟ-ମୋକ୍ଷ କ୍ଷେତ୍ର କରିବା ପାଇଁ।
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । शृणु प्राज्ञ प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । अवतारं पुरानन्दं यातिनाथाह्वयं मुने
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଶୁଣ। ମୁଁ ପରମାତ୍ମା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଅବତାରକୁ କହିବି; ଯାହା ପୁରାତନ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ‘ଯାତିନାଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ମୁନି।
Verse 2
अर्बुदाचलसंज्ञे तु पर्वते भिल्लवंशजः । आहुकश्च तदभ्याशे वसतिस्म मुनीश्वर
ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ‘ଅର୍ବୁଦାଚଳ’ ନାମକ ପର୍ବତରେ ଭିଲ୍ଲ ବଂଶଜ ‘ଆହୁକ’ ନାମର ଜଣେ ପୁରୁଷ ବସୁଥିଲା; ସେ ସେହି ପର୍ବତର ନିକଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିବାସ କରୁଥିଲା।
Verse 3
तत्पत्नी ह्याहुका नाम बभूव किल सुव्रता । उभावपि महाशैवावास्तान्तौ शिवपूजकौ
ତାହାର ପତ୍ନୀର ନାମ ‘ଆହୁକା’ ଥିଲା; ସେ ସୁବ୍ରତା, ବ୍ରତନିଷ୍ଠା ଥିଲା। ସେମାନେ ଉଭୟେ ମହାଶୈବ—ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନିଷ୍ଠାବାନ ପୂଜକ ଥିଲେ।
Verse 4
कस्मिंश्चित्समये भिल्लः शिवभक्तिरतः सदा । आहारार्थं स्वपत्न्याश्च सुदूरं स गतो मुने
ହେ ମୁନି, ଏକ ସମୟରେ ସେହି ଭିଲ୍ଲ, ଯେ ସଦା ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ ଥିଲା, ନିଜ ଓ ନିଜ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଆହାର ଆଣିବାକୁ ବହୁ ଦୂରକୁ ଗଲା।
Verse 5
एतस्मिन्नन्तरे तत्र गेहे भिल्लस्य शङ्करः । भूत्वा यतिवपुः सायं परीक्षार्थं समाययौ
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଠାରେ ଭିଲ୍ଲର ଘରକୁ ଶଙ୍କର ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପରୀକ୍ଷାର୍ଥେ ଯତିରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ।
Verse 6
तस्मिन्नवसरे तत्राजगाम स गृहाधिपः । पूजनं च यतीशस्य चकार प्रेमतः सुधीः
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାକୁ ଗୃହାଧିପ ଆସିଲେ; ସେ ସୁଧୀ ପ୍ରେମପୂର୍ବକ ଯତୀଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂଜା କଲେ।
Verse 7
तद्भावस्य परीक्षार्थं यतिरूपस्स शंकरः । महालीलातरः प्रीत्या भीतं प्रोवाच दीनगीः
ତାହାର ହୃଦୟଭାବ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଶଙ୍କର ଯତିରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ମହାଲୀଲାମୟ ସେ ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରୀତିରେ ଭୟଭୀତ ଜନକୁ ଦୀନବାଣୀରେ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ କହିଲେ।
Verse 8
यतिनाथ उवाच । अद्य स्थलं निवासार्थं देहि मे प्रातरेव हि । यास्यामि सर्वथा भिल्ल स्वस्ति स्यात्तव सर्वदा
ଯତୀନାଥ କହିଲେ—“ଆଜି ରହିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନ ଦିଅ; ମୁଁ ପ୍ରଭାତେ ନିଶ୍ଚୟ ଚାଲିଯିବି। ହେ ଭିଲ୍ଲ, ମୁଁ ସର୍ବଥା ଯିବି—ତୋର ସଦା ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।”
Verse 9
भिल्ल उवाच । त्यम्प्रोक्तं त्वया स्वामिञ्शृणु मद्वचनं च ते । अति स्वल्पं स्थलं मे हि स्यान्निवासः कथन्तव
ଭିଲ୍ଲ କହିଲା—ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ମୁଁ ବୁଝିଲି। ଏବେ ମୋ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୋର ନିବାସସ୍ଥାନ ଅତି ଛୋଟ; ସେଠାରେ ଆପଣ କିପରି ରହିବେ?
Verse 10
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स यतिस्तेन गमनाय मतिन्दधे । तावद्भिल्ल्या वचः प्रोक्तं स्वामिनं संविचार्य्य वै
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଯତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ମନ ଧରିଲେ। ସେତେବେଳେ ଭିଲ୍ଲି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବିଚାର କରି ଏହି ବଚନ କହିଲା।
Verse 11
भिल्ल्युवाच । स्वामिन्देहि यतेःस्थानं विमुखं कुरु मातिथिम् । गृहधर्मं विचार्य्य त्वमन्यथा धर्मसंक्षयः
ଭିଲ୍ଲି କହିଲା—ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଯତିଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଅତିଥିକୁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଗୃହଧର୍ମ ବିଚାର କରନ୍ତୁ; ନହେଲେ ଧର୍ମକ୍ଷୟ ହେବ।
Verse 12
स्थीयतान्ते गृहाभ्यंतः सुखेन यतिना सह । अहं बहिः स्थितिं कुर्य्यामायुधानि बृहन्त्यपि
ଆପଣ ଯତିଙ୍କ ସହ ସୁଖରେ ଘର ଭିତରେ ରୁହନ୍ତୁ। ଅସ୍ତ୍ର ଯେତେ ବଳବାନ ହେଉ, ମୁଁ ବାହାରେ ପହରା ଦେବି।
Verse 13
नन्दीश्वर उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भिल्ल्या धर्मान्वितं शिवम् । स्वपत्न्या मनसा तेन भिल्लेन च विचारितम्
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଭିଲ୍ଲିର ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଭିଲ୍ଲ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହ ମନରେ ଧର୍ମସହିତ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ବିଚାର କଲା।
Verse 14
स्त्रियं बहिश्च निष्कास्य कथं स्थेयं मया बहे । यतेरन्यत्र गमनमधर्म्मकरमात्मनः
ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବାହାରେ ନିଷ୍କାସନ କରି ମୁଁ ନିଜେ ବାହାରେ କିପରି ରହିବି? ଯତିଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ବ୍ରତସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଗମନ ଆତ୍ମନଃ ଅଧର୍ମର କାରଣ ହୁଏ।
Verse 15
द्वयमप्युचितं नैव सर्वथा गृहमेधिनः । यद्भावि तद्भवेदेव मया स्थेयं गृहाद्बहिः
ଏହି ଦୁଇ ପଥ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯାହା ଭବିତବ୍ୟ, ସେହି ନିଶ୍ଚୟ ହେବ; ତେଣୁ ମୁଁ ଘରରୁ ବାହାରେ ରହିବି—ଆସକ୍ତିହୀନ।
Verse 16
इत्याग्रहन्तदा कृत्वा गृहान्तः स्थाय तौ मुदा । स्वायुधानि च संस्थाप्य भिल्लोऽतिष्ठद्गृहाद्बहिः
ଏଭଳି ସେତେବେଳେ ଅନୁରୋଧ କରି, ସେ ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ଘରଭିତରେ ରହିଲେ। ଭିଲ୍ଲ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ରଖି, ଘରବାହାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।
Verse 17
रात्रौ तम्पशवः क्रूरा हिंसकाः समपीडयन् । तेनापि च यथाशक्ति कृतो यत्नो महांस्तदा
ରାତିରେ ସେଇ କ୍ରୂର ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନେ ତାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡ଼ା ଦେଲେ; ତଥାପି ସେ ଯଥାଶକ୍ତି ସେତେବେଳେ ମହା ପ୍ରୟାସ କଲା।
Verse 18
एवं यत्नं प्रकुर्वाण स भिल्लो बलवानपि । प्रारब्धात्प्रेरितैर्हिंस्रैर्बलादासीच्च भक्षितः
ଏଭଳି ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭିଲ୍ଲ—ବଳବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ନିଜ ପ୍ରାରବ୍ଧରେ ପ୍ରେରିତ ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ।
Verse 19
प्रातरुत्थाय स यतिर्दृष्ट्वा हिंस्रैश्च भक्षितम् । भिल्लं वने चरंतं वै दुःखितोऽभूदतीव हि
ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସେ ଯତି ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବା (ତାକୁ) ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ବନରେ ଭିଲ୍ଲକୁ ଚରୁଥିବା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
Verse 20
दुखितं तं यतिन्दृष्ट्वा भिल्ली सा दुःखितापि हि । धैर्यात्स्वदुःखं संहृत्य वचनं चेदमब्रवीत्
ସେ ଯତିଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ଭିଲ୍ଲୀ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜ ଶୋକକୁ ସଂବରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
Verse 21
भिल्ल्युवाच । किमर्थं क्रियते दुःखं भद्रं जातं यतेऽधुना । धन्योयं कृतकृत्यश्च यज्जातो मृत्युरीदृशः
ଭିଲ୍ଲୀ କହିଲା—ହେ ଯତେ, ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରାଯାଉଛି? ଏବେ ତ ମଙ୍ଗଳ ଘଟିଛି। ଏହି ପୁରୁଷ ଧନ୍ୟ ଓ କୃତକୃତ୍ୟ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ମିଳିଛି।
Verse 22
अहं चैनं गमिष्यामि भस्म भूत्वानले यते । चितां कारय सुप्रीत्या स्त्रीणां धर्मः सनातनः
ହେ ଯତେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବି—ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇ। ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଏହା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସନାତନ ଧର୍ମ।
Verse 23
इति तद्वचनं श्रुत्वा हितं मत्वा स्वयं यतिः । चितां व्यरचयत्सा हि प्रविवेश स्वधर्मतः
ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ତାହାକୁ ହିତକର ଭାବି, ସେ ଯତିନୀ ନିଜେ ଚିତା ସଜାଇ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 24
एतस्मिन्नन्तरे साक्षात्पुरः प्रादुरभूच्छिवः । धन्ये धन्ये इति प्रीत्या प्रशंसस्तां हरोऽब्रवीत्
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେଲେ। ପ୍ରୀତିରେ ହର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି—“ଧନ୍ୟେ, ଧନ୍ୟେ!” ବୋଲି କହିଲେ।
Verse 25
हर उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि त्वदाचरणतोऽनघे । तवादेयं न वै किंचिद्वश्योऽहं ते विशेषतः
ହର କହିଲେ—ହେ ନିର୍ଦୋଷେ, ତୋର ଆଚରଣରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ବର ମାଗ। ତୋଠାରୁ ମୋତେ କୌଣସି ପ୍ରତିଦାନ ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ବିଶେଷରେ ତୋ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ।
Verse 26
नन्दीश्वर उवाच । तच्छुत्वा शम्भुवचनं परमानन्ददायकम् । सुखं प्राप्तं विशेषेण न किंचित्स्मरणं ययौ
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପରମାନନ୍ଦଦାୟକ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବିଶେଷ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା; ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ମରଣ ରହିଲା ନାହିଁ।
Verse 27
तस्यास्तद्गतिमालक्ष्य सुप्रसन्नो हरोऽभवत् । उवाच च पुनः शम्भुर्वरं ब्रूहीति ताम्प्रभुः
ତାହାର ଗତି ଓ ଆଚରଣ ଦେଖି ହର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ତାକୁ ପୁନଃ କହିଲେ—“ବର କହ, ବର ମାଗ।”
Verse 28
इति श्रीशिवमहापुराणे तृ० शतरुद्रसंहि० यतिनाथब्रह्महंसाह्वयशिवावतारचरितवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ତୃତୀୟ ଭାଗ ଶତରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ ‘ଯତିନାଥ (ବ୍ରହ୍ମହଂସ ନାମରେ ପରିଚିତ) ଶିବାବତାର-ଚରିତ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Verse 29
भिल्लश्च वीरसेनस्य नैषधे नगरे वरे । महान्पुत्रो नलो नाम भविष्यति न संशयः
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୈଷଧ ନଗରରେ ବୀରସେନଙ୍କ ଘରେ ଭିଲ୍ଲ ନାମକ ଏକ ମହାନ ପୁତ୍ର ‘ନଳ’ ନାମରେ ଜନ୍ମିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 30
त्वं सुता भीमराजस्य वैदर्भे नगरेऽनघे । दमयन्ती च विख्याता भविष्यसि गुणान्विता
ହେ ଅନଘେ, ବୈଦର୍ଭ ନଗରରେ ତୁମେ ରାଜା ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ହେବ; ଗୁଣାନ୍ୱିତା ହୋଇ ‘ଦମୟନ୍ତୀ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ।
Verse 31
युवां चोभौ मिलित्वा च राजभोगं सुविस्तरम् । भुक्त्वा मुक्तिं च योगीन्द्रेर्लप्स्येथे दुर्लभां ध्रुवम्
ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏକତ୍ର ହୋଇ ରାଜଭୋଗର ବିସ୍ତୃତ ସୁଖ ଭୋଗିବ; ତାପରେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏହି ଧ୍ରୁବ ମୁକ୍ତିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
Verse 32
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च स्वयं शम्भुर्लिङ्गरूपोऽभवत्तदा । तस्मान्न चलितो धर्मादचलेश इति स्मृतः
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏପରି କହି ସ୍ୱୟଂ ଶମ୍ଭୁ ସେତେବେଳେ ଲିଙ୍ଗରୂପ ହେଲେ। ତେଣୁ ଧର୍ମରୁ କେବେ ଚଳିତ ନହେବାରୁ ସେ ‘ଅଚଲେଶ’—ଅଚଳ ପ୍ରଭୁ—ବୋଲି ସ୍ମରିତ।
Verse 33
स भिल्ल आहुकश्चापि वीरसेनसुतोऽभवत् । नैषधे नगरे तात नलनामा महानृपः
ସେ ଭିଲ୍ଲ ‘ଆହୁକ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ହେ ତାତ! ନୈଷଧ ନଗରରେ ସେ ‘ନଳ’ ନାମକ ମହାନୃପ ହେଲା।
Verse 34
आहुका सा महाभिल्ली भीमस्य तनयाऽभवत् । वैदर्भे नगरे राज्ञो दमयन्तीति विश्रुता
ସେଇ ମହାଭିଲ୍ଲୀ ନାରୀ ଆହୁକା, ରାଜା ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ। ବୈଦର୍ଭ ନଗରରେ ସେ ‘ଦମୟନ୍ତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 35
यतिनाथाह्वयस्सोपि हंसरूपोऽभवच्छिवः । विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलेन वै
‘ଯତିନାଥ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ସେ, ପ୍ରକୃତରେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ; ସେ ହଂସରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ନଳ ସହ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
Verse 36
पूर्वसत्काररूपेण महापुण्येन शंकरः । हंसरूपं विधायैव ताभ्यां सुखमदात्प्रभुः
ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ସତ୍କାରରୂପ ମହାପୁଣ୍ୟର ପ୍ରତିଦାନରେ, ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ହଂସରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ କଲ୍ୟାଣ ଦାନ କଲେ।
Verse 37
शिवो हंसावतारो हि नानावार्ताविचक्षणः । दमयन्त्या नलस्यापि परमानन्ददायकः
ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହଂସାବତାର ଧାରଣ କରି ନାନା ପ୍ରକାର କଥା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପଦେଶରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହେଲେ; ଦମୟନ୍ତୀ ଓ ନଳଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରମାନନ୍ଦ ଦେଲେ।
Verse 38
इदं चरितं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्तेः । यतीशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि हंसाह्वयस्यापि विमुक्तिदं हि
ଏହି ଚରିତ ପରମ ପବିତ୍ର—ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିଯୁକ୍ତ ସେଇ ଶିବାବତାରଙ୍କର। ‘ଯତୀଶ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ‘ହଂସ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ, ତାଙ୍କର ଏହି ମହାଦ୍ଭୁତ ଆଖ୍ୟାନ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତିଦାୟକ।
Verse 39
यतीशब्रह्महंसाख्यावतारचरितं शुभम् । शृणुयाच्छ्रावयेद्यो हि स लभेत परां गतिम्
ଯେ କେହି ଯତୀଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମହଂସ ନାମକ ଶିବାବତାରର ଏହି ଶୁଭ ଚରିତ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ପରମ ଗତି (ମୋକ୍ଷ) ଲାଭ କରେ।
Verse 40
इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भक्तिवर्धनमुत्तमम्
ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ସମସ୍ତ ଧର୍ମୋଚିତ କାମନାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ, ଯଶ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ଶିବଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ।
Verse 41
श्रुत्वैतच्चचरितं शम्भोर्यतिहंसस्वरूपयोः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा सोऽन्ते शिवपुरं व्रजेत्
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଯତି ଓ ହଂସ-ସ୍ୱରୂପର ଏହି ପବିତ୍ର ଚରିତ ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟ ଇହଲୋକରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ଶିବପୁର—ଶିବଙ୍କ ପରମ ଧାମ—କୁ ଯାଏ।
Śiva (Śaṅkara) arrives at a Bhilla devotee’s home on Arbudācala disguised as an ascetic named Yatinātha, explicitly to test (parīkṣārtha) the devotees’ sincerity, hospitality, and devotional disposition.
The yati-form functions as a theological instrument: it collapses the boundary between transcendent divinity and social ethics, teaching that reverence to sanctity (and hospitality to the guest) is not merely moral but a direct mode of encountering Śiva’s immanent presence.
Śiva is highlighted as Yatinātha—an ascetic guise adopted by Śaṅkara—framed as an avatāra-like intervention that tests and then validates the devotee’s bhakti through lived ritual-ethics.