द्विजेश्वरावतारः (The Manifestation of Shiva as Dvijeśvara)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । द्विजेश्वरावतारं च सशिवं सुखदं सताम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ତାତ, ଶୁଣ। ଏବେ ମୁଁ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱିଜେଶ୍ୱର-ଅବତାର, ଶିବମୟ ଶୁଭ ଚରିତ କହିବି; ଏହା ସତ୍ଜନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।

Verse 2

यः पूर्वं वर्णितस्तात भद्रायुर्नृपसत्तमः । यस्मिन्नृषभरूपेणानुग्रहं कृतवाञ्छिवः

ହେ ତାତ, ପୂର୍ବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଭଦ୍ରାୟୁ—ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେଇ ଲୋକ, ଯାହାଙ୍କୁ ଶିବ ଏକଦା ବୃଷଭ-ରୂପ ଧାରଣ କରି କରୁଣାମୟ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।

Verse 3

तद्धर्मस्य परीक्षार्थं पुनराविर्बभूव सः । द्विजेश्वरस्वरूपेण तदेव कथयाम्यहम्

ସେଇ ଧର୍ମର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଦ୍ୱିଜେଶ୍ୱର-ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଇ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 4

ऋषभस्य प्रभावेण शत्रूञ्जित्वा रणे प्रभुः । प्राप्तसिंहासनस्तात भद्रायुः संबभूव ह

ଋଷଭର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପ୍ରଭୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲେ; ହେ ତାତ, ସିଂହାସନ ପାଇ ସେ ଭଦ୍ରାୟୁ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 5

चन्द्रांगदस्य तनया सीमन्तिन्याः शुभांगजा । पत्नी तस्याभवद्ब्रह्मन्सुसाध्वी कीर्तिमालिनी

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କ କନ୍ୟା, ସୀମନ୍ତିନୀଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ଶୁଭାଙ୍ଗଜା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ସେ ପରମ ସାଧ୍ୱୀ, ପତିବ୍ରତା ‘କୀର୍ତ୍ତିମାଲିନୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 6

स भद्रायुः कदाचित्स्वप्रियया गहनं वनम् । प्राविशत्संविहारार्थं वसन्तसमये मुने

ହେ ମୁନି, ଏକଦା ଭଦ୍ରାୟୁ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହ ବସନ୍ତ ସମୟରେ ବିହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 7

अथ तस्मिन्वने रम्ये विजहार स भूपतिः । शरणागतपालिन्या तमास्यप्रियया सह

ତାପରେ ସେହି ରମ୍ୟ ବନରେ ରାଜା ସୁଖରେ ବିହାର କଲେ; ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ପାଳନ କରୁଥିବା ପ୍ରିୟା ତାମାସ୍ୟପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ।

Verse 8

अथ तद्धर्मदृढतां प्रतीक्षन्परमेश्वरः । लीलां चकार तत्रैव शिवया सह शङ्करः

ତେବେ ସେହି ଧର୍ମର ଦୃଢ଼ ସ୍ଥାପନାକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ସେଠାରେ ଶିବାଙ୍କ ସହ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କଲେ।

Verse 9

शिवा शिवश्च भूत्वोभौ तद्वने द्विजदम्पती । व्याघ्रं मायामयं कृत्वाविर्भूतौ निजलीलया

ଶିବା ଓ ଶିବ ସେହି ବନରେ ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତି ହୋଇ, ମାୟାମୟ ବ୍ୟାଘ୍ର ଗଢ଼ି, ନିଜ ଲୀଳାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 10

अथाविदूरे तस्यैव द्रवन्तौ भयविह्वलौ । अन्वीयमानौ व्याघ्रेण रुदन्तौ तौ बभूवतुः

ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ। ବ୍ୟାଘ୍ର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାରୁ ପଳାଇବା ସମୟରେ ସେମାନେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 11

अथ विद्धौ च तौ तात भद्रायुः स महीपतिः । ददर्श क्रन्दमानौ हि शरण्यः क्षत्रियर्षभः

ତାପରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶରଣଦାତା ରାଜା ଭଦ୍ରାୟୁ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆହତ ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 12

अथ तौ मुनिशार्दूलः स्वमायाद्विजदम्पती । भद्रायुषं महाराजमूचतुर्भयविह्वलौ

ତେବେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ସେ ଋଷି, ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ଦ୍ୱିଜଦମ୍ପତିଙ୍କ ସହ, ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ମହାରାଜ ଭଦ୍ରାୟୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 13

द्विजदम्पती ऊचतुः । पाहि पाहि महाराज नावुभौ धर्मवित्तम । एष आयाति शार्दूलो जग्धुमावां महाप्रभो

ଦ୍ୱିଜଦମ୍ପତି କହିଲେ—“ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ମହାରାଜ! ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଅ। ହେ ମହାପ୍ରଭୋ, ଏହି ବାଘ ଆମକୁ ଭକ୍ଷ କରିବାକୁ ଆସୁଛି।”

Verse 14

एष हिंस्रः कालसमः सर्वप्राणिभयङ्करः । यावन्न खादति प्राप्य तावन्नौ रक्ष धर्मवित्

ଏହା ହିଂସ୍ର, କାଳ ସମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର। ଆମକୁ ଧରି ଭକ୍ଷ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 15

नन्दीश्वर उवाच । इत्थमाक्रन्दितं श्रुत्वा तयोश्च नृपतीश्वरः । अति शीघ्रं महावीरः स यावद्धनुराददे

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ଏପରି କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣି, ନୃପତିମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ସେ ମହାବୀର ଅତିଶୀଘ୍ର ଧନୁ ଉଠାଇଲେ।

Verse 16

तावदभ्येत्य शार्दूलस्त्वरमाणोतिमायिकः । स तस्य द्विजवर्य्यस्य मध्ये जग्राह तां वधूम्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଓ ପରମ ମାୟାବୀ ବ୍ୟାଘ୍ର ଧାଇଆସି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହିଁ ବଧୂକୁ ଧରିନେଲା।

Verse 17

हे नाथनाथ हे कान्त हा शम्भो हा जगद्गुरो । इति रोरूयमाणां तां व्याघ्रो जग्रास भीषणः

ସେ “ହେ ନାଥଙ୍କ ନାଥ! ହେ ପ୍ରିୟ! ହା ଶମ୍ଭୋ! ହା ଜଗଦ୍‌ଗୁରୋ!” ବୋଲି କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟାଘ୍ର ତାକୁ ଧରି ଗିଳିଗଲା।

Verse 18

तावत्स राजा निशितैर्भल्लैर्व्याघ्रमताडयत् । न स तैर्विव्यथे किंचिद्गिरीन्द्र इव वृष्टिभिः

ତାପରେ ରାଜା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବ୍ୟାଘ୍ରକୁ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାହାରେ କିଛିମାତ୍ର ବ୍ୟଥିତ ହେଲା ନାହିଁ—ବର୍ଷାଧାରାରେ ଅଚଳ ଗିରିରାଜ ପରି।

Verse 19

स शार्दूलो महासत्त्वो राज्ञः स्वैरकृतव्यथः । बलादाकृष्य तां नारीमपाक्रमत सत्वरः

ସେ ମହାସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ୟଥା ଦେଇ, ସେ ନାରୀକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣିନେଇ ଶୀଘ୍ର ପଳାଇଗଲା।

Verse 20

व्याघ्रेणापहृतां नारीं वीक्ष्य विप्रोतिविस्मितः । लौकिकीं गतिमाश्रित्य रुरोदाति मुहुर्मुहुः

ବ୍ୟାଘ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ନାରୀକୁ ଦେଖି ସେ ବିପ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ଲୋକିକ ଭାବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 21

रुदित्वा चिरकालं च स विप्रो माययेश्वरः । भद्रायुषं महीपालं प्रोवाच मदहारकः

ଦୀର୍ଘକାଳ ରୁଦି ଶେଷେ, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ଓ ମଦହର ଥିବା ସେ ଦ୍ୱିଜ ଭଦ୍ରାୟୁଷ ମହୀପାଳଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 22

द्विजेश्वर उवाच । राजन्क ते महास्त्राणि क्व ते त्राणं महद्धनुः । क्व ते द्वादशसाहस्रमहानागायुतम्बलम्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ମହାସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି? ତୁମ ରକ୍ଷାକବଚ ଓ ମହାଧନୁ କେଉଁଠି? ଦ୍ୱାଦଶ ସାହସ୍ର ମହାଗଜ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ସେନାବଳ କେଉଁଠି?

Verse 23

किन्ते खड्गेन शङ्खेन किं ते मंत्रास्त्रविद्यया । किं सत्त्वेन महास्त्राणां किं प्रभावेण भूयसा

ତୁମ ପାଇଁ ଖଡ୍ଗ ଓ ଶଙ୍ଖରେ କ’ଣ ଲାଭ? ମନ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ର-ବିଦ୍ୟାରେ କ’ଣ? ମହାସ୍ତ୍ରର ସାହସରେ କ’ଣ, ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରଭାବରେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ—ଯେତେବେଳେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ବଳରେ ନୁହେଁ, ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ଲଭ୍ୟ?

Verse 24

तत्सर्वं विफलं जातं यच्चान्यत्त्वयि तिष्ठति । यस्त्वं वनौकसां घातं न निवारयितुं क्षमः

ସେ ସବୁ ବିଫଳ ହୋଇଗଲା—ତୁମ ଭିତରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି ସେମଧ୍ୟ—କାରଣ ତୁମେ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ହତ୍ୟାକୁ ରୋକିବାରେ ଅସମର୍ଥ। ରକ୍ଷାଶକ୍ତି ବିନା ଅଧିକାର ଶୂନ୍ୟ।

Verse 25

क्षत्रस्यायं परो धर्मो क्षताच्च परिरक्षणम् । तस्मिन्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପରମ ଧର୍ମ ଏହି—ଆଘାତରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା। କୁଳୋଚିତ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତୁମ ଜୀବନର ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 26

आर्तानां शरणाप्तानां त्राणं कुर्वन्ति पार्थिवाः । प्राणैरर्थैश्च धर्मज्ञास्तद्विना च मृतोपमा

ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜାମାନେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଆର୍ତ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହି ରକ୍ଷାଧର୍ମ ବିନା ସେମାନେ ମୃତତୁଲ୍ୟ।

Verse 27

आर्तत्राणविहीनानां जीवितान्मरणं वरम् । धनिनान्पानहीनानां गार्हस्थ्याद्भिक्षुता वरम्

ଆପଦାବେଳେ ଆଶ୍ରୟ ଓ ରକ୍ଷା ନଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବଂ ଧନୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ଜୀବିକା ନଥିଲେ, ଗୃହସ୍ଥ୍ୟଠାରୁ ଭିକ୍ଷୁତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 28

वरं विषाशनं प्राज्ञैर्वरमग्निप्रवेशनम् । कृपणानामनाथानां दीनानामपरक्षणात्

ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି—କୃପଣ, ଅନାଥ ଓ ଦୀନମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କରିବାଠାରୁ ବିଷ ପିଇବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । इत्थं विलपितं तस्य स्ववीर्य्यस्य च गर्हणम् । निशम्य नृपतिः शोकादात्मन्येवमचिन्तयत्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାହାର ଏପରି ବିଲାପ ଓ ନିଜ ବୀର୍ୟର ଗର୍ହଣ ଶୁଣି, ଶୋକାକୁଳ ରାଜା ମନମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 30

अहो मे पौरुषं नष्टमद्य देवविपर्ययात् । अद्य कीर्तिश्च मे नष्टा पातकम्प्राप्तमुत्कटम्

ହାୟ! ଦେବମାନେ ପ୍ରତିକୂଳ ହେବାରୁ ଆଜି ମୋର ପୌରୁଷ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଆଜି ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ; ମୁଁ ଘୋର ପାପରେ ପତିତ ହେଲି।

Verse 31

धर्मः कुलोचितो नष्टो मन्दभाग्यस्य दुर्मतेः । नूनं मे सम्पदो राज्यमायुष्यं क्षयमेष्यति

ମୋ ଦୁର୍ମତି ଓ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟରେ କୁଳୋଚିତ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ନିଶ୍ଚୟ ଏବେ ମୋର ସମ୍ପଦ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଆୟୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଇବ।

Verse 32

अद्य चैनं द्विजन्मानं हतदारं शुचार्दितम् । हतशोकं करिष्यामि दत्त्वा प्राणानतिप्रियान्

ଆଜି ଏହି ହତଦାର, ଶୋକାର୍ଦ୍ଦିତ ଦ୍ୱିଜକୁ—ମୋର ଅତିପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ—ତାହାର ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ କରିବି।

Verse 33

इति निश्चित्य मनसा स भद्रायुर्नृपोत्तमः । पतित्वा पादयोस्तस्य बभाषे परिसान्त्वयन्

ଏପରି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଭଦ୍ରାୟୁ ତାହାର ପାଦରେ ପଡ଼ି, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା ବଚନ କହିଲା।

Verse 34

भद्रायुरुवाच । कृपां कृत्वा मयि ब्रह्मन् क्षत्रबन्धौ हतौजसि । शोकन्त्यज महाप्राज्ञ दास्याम्यद्य तु वाञ्छितम्

ଭଦ୍ରାୟୁ କହିଲା—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋପରେ କୃପା କର। ଏହି କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁର ବଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କର। ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ଦେବି।

Verse 35

इदं राज्यमियं राज्ञी ममेदञ्च कलेवरम् । त्वदधीनमिदं सर्वं किन्तेऽभिलषितं वरम्

ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଏହି ରାଣୀ, ଏବଂ ମୋର ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟ—ସବୁ ତୁମ ଅଧୀନ। କୁହ, ତୁମ ଅଭିଲଷିତ ବର କ’ଣ?

Verse 36

ब्राह्मण उवाच । किमादर्शेन चान्धस्य किं गृहेर्भैक्ष्यजीविनः । किम्पुस्तकेन मूढस्य निस्त्रीकस्य धनेन किम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଅନ୍ଧକୁ ଦର୍ପଣରେ କ’ଣ କାମ? ଭିକ୍ଷାଜୀବୀକୁ ଘରରେ କ’ଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ମୂଢକୁ ପୁସ୍ତକରେ କ’ଣ ଲାଭ? ଏବଂ ଯାହାର ସ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଧନରେ କ’ଣ?

Verse 37

अतोऽहं हतपत्नीको भुक्तभोगो न कर्हिचित् । इमान्तवाग्रमहिषीं कामये दीयतामिति

ଏହେତୁ ମୁଁ ପତ୍ନୀହୃତ; ଭୋଗର ଫଳକୁ ମୁଁ କେବେ ସତ୍ୟରୂପେ ଭୋଗ କରିନାହିଁ। ଏହି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ରାଣୀକୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି—ଏହା ମୋତେ ଦିଆଯାଉ, ବୋଲି ସେ କହିଲା।

Verse 38

दाता रसान्तवित्तस्य राज्यस्य गजवाजिनाम् । आत्मदेहस्य यस्यापि कलत्रस्य न कर्हिचित्

ସେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଧନ-ନିଧି, ରାଜ୍ୟ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଆତ୍ମ-ଦେହକୁ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ, କେବେ ସତ୍ୟରେ ଦେଇନାହିଁ।

Verse 39

परदारोपभोगेन यत्पापं समुपार्जितम् । न तत्क्षालयितुं शक्यं प्रायश्चित्तशतैरपि

ପରସ୍ତ୍ରୀ-ଉପଭୋଗରେ ଯେ ପାପ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ, ତାହା ଶତଶତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଧୋଇ ହଟାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 40

ब्राह्मण उवाच । आस्तां ब्रह्मवधं घोरमपि मद्यनिषेवणम् । तपसा विधमिष्यामि किं पुनः पारदारिकम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ‘ଭୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ଓ ମଦ୍ୟପାନ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଥାଉ; ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନଶାଇଦେବି—ତେବେ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନ ପାପ ତ କେତେ ଅଧିକ (ନଶିବ)!’

Verse 41

तस्मात्प्रयच्छ भार्यां स्वामियां कामो न मेऽपरः । अरक्षणाद्भयार्तानां गन्तासि निरयन्ध्रुवम्

ଏହେତୁ ସେଇ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କର; ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ଶରଣାଗତ ଭୟାର୍ତ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କରି ଯଦି ତାଙ୍କର କ୍ଷତି ହୁଏ, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯିବ।

Verse 42

नन्दीश्वर उवाच । इति विप्रगिरा भीतश्चिन्तयामास पार्थिवः । अरक्षणान्महापापं पत्नीदानन्ततो वरम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲା: ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କରିବା ମହାପାପ; ତେଣୁ ପତ୍ନୀଦାନ ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

Verse 43

अतः पत्नीं द्विजाग्र्याय दत्त्वा निर्मुक्तकिल्विषः । सद्यो वह्निं प्रवेक्ष्यामि कीर्तिश्च विदिता भवेत्

ଏହେତୁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପତ୍ନୀକୁ ଦାନ କରି ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି। ମୁଁ ସତ୍ୱର ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଏବଂ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 44

इति निश्चित्य मनसा समुज्ज्वाल्य हुताशनम् । तमाहूय द्विजं चक्रे पत्नीदानं सहोदकम्

ଏପରି ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ପବିତ୍ର ହୁତାଶନକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ। ପରେ ଦ୍ୱିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକି, ବିଧିମତେ ଉଦକାର୍ପଣ ସହ କନ୍ୟାଦାନ କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 45

स्वयं स्नातः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य विबुधेश्वरान् । तमग्निं त्रिः परिक्रम्य शिवं दध्यौ समाहितः

ସେ ନିଜେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ଦେବାଧିପତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସେହି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 46

तमथाग्निं पतिष्यन्तं स्वपदासक्तचेतसम् । प्रत्यषेधत विश्वेशः प्रादुर्भूतो द्विजेश्वरः

ସେ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଚିତ୍ତ ଲଗାଇ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ ତାକୁ ରୋକିଲେ।

Verse 47

तमीश्वरं पञ्चमुखं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् । प्रलम्बपिंगासुजटाकलापं मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्

ମୁଁ ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ପଞ୍ଚମୁଖ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ପିନାକଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ଭୂଷିତ; ଦୀର୍ଘ ପିଙ୍ଗଳ ଜଟାକଲାପଧାରୀ, ମଧ୍ୟାହ୍ନର କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ୱୀ।

Verse 48

मृणालगौरं गजचर्मवाससं गंगातरङ्गोक्षितमौलिदेशकम् । नागेन्द्रहारावलिकण्ठभूषणं किरीटकाच्यंगदकंकणोज्ज्वलम्

ସେ ମୃଣାଳ ସମ ଗୌର, ଗଜଚର୍ମ ପରିଧାନକାରୀ; ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ଜଟାମୌଳି-ପ୍ରଦେଶକୁ ସିଞ୍ଚିତ କରିଥିଲା। କଣ୍ଠରେ ନାଗେନ୍ଦ୍ରର ହାରମାଳ ଶୋଭିତ, ଏବଂ କିରୀଟ, ଅଙ୍ଗଦ, କଙ୍କଣରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।

Verse 49

शूलासिखट्वांगकुठारचर्ममृगाभयाष्टांगपिनाकहस्तम् । वृषोपरिस्थं शितिकण्ठभूषणं प्रोद्भूतमग्रे स नृपो ददर्श

ତେବେ ରାଜା ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ହଠାତ୍ ପ୍ରକଟିତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ବୃଷଭାରୂଢ, ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କ ଚିହ୍ନରେ ଭୂଷିତ, ଏବଂ ହସ୍ତେ ତ୍ରିଶୂଳ, ଖଡ୍ଗ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ, କୁଠାର, ଚର୍ମ, ମୃଗ, ଅଭୟମୁଦ୍ରା ଓ ପିନାକ ଧନୁ ଧାରଣ କରି।

Verse 50

ततोम्बराद्द्रुतं पेतुर्द्दिव्याः कुसुमवृष्टयः । प्रणेदुर्देवतूर्य्याणि देव्यश्च ननृतुर्जगुः

ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଶୀଘ୍ର ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା। ଦେବତୂର୍ୟର ନାଦ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ଏବଂ ଦେବୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କରି ମଙ୍ଗଳଗୀତ ଗାଇଲେ।

Verse 51

तत्राजग्मुः स्तूयमाना हरिर्ब्रह्मा तथासुराः । इन्द्रादयो नारदाद्या मुनयश्चापरेऽपि च

ସେଠାରେ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିବା ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ, ନାରଦାଦି ମୁନି ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 52

तदोत्सवो महानासीत्तत्र भक्तिप्रवर्धनः । सति पश्यति भूपाले भक्तिनम्रीकृताञ्जलौ

ସେଠାର ଉତ୍ସବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ହେଲା ଏବଂ ଭକ୍ତିକୁ ବହୁତ ବଢ଼ାଇଲା। ସତୀ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 53

तद्दर्शनानन्दविजृम्भिताशयः प्रवृद्धवाष्पाम्बुविलिप्तगात्रः । प्रहृष्टरोमा स हि गद्गदाक्षरस्तुष्टाव गीर्भिर्मुकुलीकृतांजलिः

ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦରେ ତାହାର ହୃଦୟ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା; ବହୁତ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଦେହ ଭିଜିଗଲା। ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ ହେଇ, ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ସେ ସ୍ତୁତିବାଣୀରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା।

Verse 54

ततस्स भगवान्राज्ञा संस्तुतः परमेश्वरः । प्रसन्नः सह पार्वत्या तमुवाच दयानिधिः

ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ଭଗବାନ ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଦୟାନିଧି ସେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ତାହାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 55

राजंस्ते परितुष्टोहं भक्त्या त्वद्धर्मतोऽधिकम् । वरं ब्रूहि सपत्नीकम्प्रयच्छामि न संशयः

ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ—କେବଳ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ନୁହେଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ତୁମ ଭକ୍ତିରୁ। ଯେ ବର ଚାହୁଁଛ, କୁହ; ରାଣୀ ସହିତ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 56

तव भावपरीक्षार्थं द्विजो भूत्वाहमागतः । व्याघ्रेण या परिग्रस्ता साक्षाद्देवी शिवा हि सा

ତୁମ ହୃଦୟଭାବ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ରୂପେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଯାହାକୁ ବ୍ୟାଘ୍ର ଧରିଛି, ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବୀ ଶିବା—ଏହିପରି ଜାଣ।

Verse 57

व्याघ्रो मायामयो यस्ते शरैरक्षत विग्रहः । धीरतान्द्रष्टुकामस्ते पत्नी याचितवानहम्

ସେ ବ୍ୟାଘ୍ର ତୁମ ମାୟାମୟ ରୂପ ଥିଲା; ଶରରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଦେହ ଅକ୍ଷତ ରହିଲା। ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଧୀରତା ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯାଚନା କଲି।

Verse 58

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यं स भद्रायुर्महीपतिः । पुन प्रणम्य संस्तूय स्वामिनं नतकोऽब्रवीत्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା ଭଦ୍ରାୟୁ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ବିନୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲେ।

Verse 59

भद्रायुरुवाच एक एव वरो नाथ यद्भवान्परमेश्वरः । भवतापप्रतप्तस्य मम प्रत्यक्षतां गतः

ଭଦ୍ରାୟୁ କହିଲେ—ହେ ନାଥ, ଏକମାତ୍ର ବର: ସଂସାରତାପରେ ଦଗ୍ଧ ମୋ ପାଖେ ପରମେଶ୍ୱର ଆପଣ କୃପାକରି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 60

यद्ददासि पुनर्नाथ वरं स्वकृपया प्रभो । वृणेहं परमं त्यक्तो वरं हि वरदर्षभात्

ହେ ନାଥ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ସ୍ୱକୃପାରେ ପୁନଃ ଯେ ବର ଦେବେ, ମୁଁ ସେହି ପରମ ବରକୁ ହିଁ ବରଣ କରେ; ଅନ୍ୟ ସବୁ ବର ତ୍ୟାଗ କରି, ବରଦ-ଋଷଭ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ହିଁ ଚାହିଁବା ଉଚିତ।

Verse 61

वज्रबाहुः पिता मे हि सप त्नीको महेश्वर । सपत्नीकस्त्वहं नाथ सदा त्वत्पादसेवकः

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ବଜ୍ରବାହୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପିତା, ସେ ପତ୍ନୀସହିତ ଅଛନ୍ତି। ହେ ନାଥ! ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପତ୍ନୀସହିତ ଅଛି ଏବଂ ସଦା ତୁମ ପାଦସେବକ।

Verse 62

वैश्यः पद्माकरो नाम तत्पुत्रस्सनयाभिधः । सर्वानेतान्महेशान सदा त्वं पार्श्वगान्कुरु

ପଦ୍ମାକର ନାମକ ଜଣେ ବୈଶ୍ୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ନାମ ସନୟ ଥିଲା। ହେ ମହେଶାନ! ଏମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଦା ତୁମ ପାର୍ଶ୍ୱଚାରୀ ସେବକ କର।

Verse 63

नन्दीश्वर उवाच । अथ राज्ञी च तत्पत्नी प्रमत्ता कीर्तिमालिनी । भक्त्या प्रसाद्य गिरिशं ययाचे वरमुत्तमम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରାଣୀ ପ୍ରମତ୍ତା କୀର୍ତ୍ତିମାଲିନୀ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ବର ଯାଚିଲେ।

Verse 64

सत्युवाच । चन्द्रांगदो मम पिता माता सीमन्तिनी च मे । तयोर्याचे महादेव त्वत्पाश्वे सन्निधिं मुदा

ସତୀ କହିଲେ— ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦ ମୋର ପିତା, ଏବଂ ସୀମନ୍ତିନୀ ମୋର ମାତା। ହେ ମହାଦେବ, ଆନନ୍ଦରେ ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି— ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ପୁଣ୍ୟ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 65

नन्दीश्वर उवाच । एवमस्त्विति गौरीशः प्रसन्नो भक्तवत्सलः । तयोः कामवरन्दत्त्वा क्षणादन्तर्हितोऽभवत्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ— “ଏବମସ୍ତୁ।” ତେବେ ଗୌରୀଶ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ହୋଇ, ସେ ଯୁଗଳକୁ ମନୋକାମନାର ବର ଦେଇ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 66

भद्रायुरपि सुप्रीत्या प्रसादम्प्राप्य शूलिनः । सहितः कीर्तिमालिन्या बुभुजे विषयान्बहून्

ଭଦ୍ରାୟୁ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ପ୍ରୀତି-ଭକ୍ତିରେ ଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ପାଇଲା; ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିମାଲିନୀ ସହିତ ରହି, ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ପୋଷିତ ହୋଇ, ଅନେକ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବିଷୟସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲା।

Verse 67

कृत्वा वर्षायुतराज्यमव्याहतपराक्रमः । राज्यं विक्षिप्य तनये जगाम शिवसन्निधिम्

ଅବ୍ୟାହତ ପରାକ୍ରମରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ସେ ରାଜ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ପରେ ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 68

चन्द्रांगदोपि राजेन्द्रो राज्ञी सीमन्तिनी च सा । भक्त्या संपूज्य गिरिशं जग्मतुः शाम्भवं पदम्

ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦ ଓ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସୀମନ୍ତିନୀ ଭକ୍ତିରେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ଉଭୟେ ଶାମ୍ଭବ ପଦ—ଶିବଙ୍କ ପରମ ଧାମ—ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 69

द्विजेश्वरावतारस्ते वर्णितः परमो मया । महेश्वरस्य भद्रायुपरमानन्ददः प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୋ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜେଶ୍ୱରଙ୍କ ସେଇ ପରମ ଅବତାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲି; ଏହା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ସହ ପରମାନନ୍ଦଦାୟକ।

Verse 70

इदं चरित्रं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्त्तेः । द्विजेशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि शृण्वन्पठञ्शम्भुपदम्प्रयाति

ଏହି ଚରିତ୍ର ପରମ ପବିତ୍ର—ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିଯୁକ୍ତ ଶିବାବତାର ‘ଦ୍ୱିଜେଶ’ଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ। ଯେ ଏହା ଶୁଣେ କି ପଢ଼େ, ସେ ଶମ୍ଭୁପଦ (ଶିବଧାମ) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 71

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । न श्चोतति स्वधर्मात्स परत्र लभते गतिम्

ଯେ ଏହି ପବିତ୍ର ଉପଦେଶକୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ—ସେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଶୁଭଗତି, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ, ପାଏ।