Vaiśyanātha-avatāra-kathā (The Account of Śiva’s Manifestation as Vaiśyanātha)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । अवतारं परमानन्दं वैश्यनाथाह्वयं मुने

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ତାତ, ଶୁଣ; ମୁଁ ଏବେ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ଅବତାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି—ପରମାନନ୍ଦମୟ, ହେ ମୁନି, ‘ବୈଶ୍ୟନାଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 2

नन्दिग्रामे पुरा काचिन्महानन्देति विश्रुता । बभूव वारवनिता शिवभक्ता सुसुन्दरी

ପୁରା ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ‘ମହାନନ୍ଦା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ବାରବନିତା ଥିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଶିବଭକ୍ତା।

Verse 3

महाविभवसम्पन्ना सुधनाढ्या महोज्ज्वला । नानारत्नपरिच्छिन्न शृङ्गाररसनिर्भरा

ସେ ମହାବିଭବସମ୍ପନ୍ନା, ଅପାର ଧନାଢ୍ୟା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ଥିଲେ—ନାନା ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତା, ଶୁଭ ଶୃଙ୍ଗାରରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣା।

Verse 4

सर्वसंगीत विद्यासु निपुणातिमनोहरा । तस्या गेयेन हृष्यन्ति राज्ञ्यो राजान एव च

ସେ ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହରା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗାନରେ ରାଣୀମାନେ ଓ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 5

समानर्च सदा साम्बं सा वेश्या शंकरं मुदा । शिवनामजपासक्ता भस्मरुद्राक्षभूषणा

ସେ ବେଶ୍ୟା ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ସାମ୍ବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ—ଉମାସହିତ ଶିବଙ୍କୁ—ପୂଜା କରୁଥିଲା। ଶିବନାମ ଜପରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଭସ୍ମ-ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା।

Verse 6

शिवं सम्पूज्य सा नित्यं सेवन्ती जगदीश्वरम् । ननर्त परया भक्त्या गायन्ती शिवसद्यशः

ସେ ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂଜା କରି ନିତ୍ୟ ଜଗଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ସେବା କଲା। ଶିବଙ୍କ ତତ୍କ୍ଷଣ ମହିମା ଗାଇ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ନୃତ୍ୟ କଲା।

Verse 7

रुद्राक्षैर्भूषयित्वैकं मर्कटं चैव कुक्कुटम् । करतालैश्च गीतैश्च सदा नर्तयति स्म सा

ସେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ମର୍କଟ ଓ ଗୋଟିଏ କୁକ୍କୁଟକୁ ଶୋଭାୟିତ କଲା। କରତାଳ ଧ୍ୱନି ଓ ଗୀତ ସହ ସେ ସଦା ସେମାନଙ୍କୁ ନଚାଉଥିଲା।

Verse 8

नृत्यमानौ च तौ दृष्ट्वा शिवभक्तिरता च सा । वेश्या स्म विहसत्युच्चैः प्रेम्णा सर्वसखीयुता

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ ସେଇ ବେଶ୍ୟା ସମସ୍ତ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରେମରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସିଲା।

Verse 9

रुद्राक्षैः कृतकेयूरकर्णा भरणमण्डनः । मर्कटः शिक्षया तस्याः पुरो नृत्यति बालवत्

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ତିଆରି କେୟୂର ଓ କର୍ଣ୍ଣାଭରଣରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ମର୍କଟ, ତାହାର ଶିକ୍ଷାନୁସାରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶିଶୁ ପରି ନୃତ୍ୟ କଲା।

Verse 10

शिखासंबद्धरुद्राक्षः कुक्कुटः कपिना सह । नित्यं ननर्त नृत्यज्ञः पश्यतां हितमावहन्

ଶିଖାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ବାନ୍ଧିଥିବା ସେ କୁକ୍କୁଟ, କପି ସହ, ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ପ୍ରତିଦିନ ନାଚୁଥିଲା ଏବଂ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ହିତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଆଣୁଥିଲା।

Verse 11

एवं सा कुर्वती वेश्या कौतुकम्परमादरात् । शिवभक्तिरता नित्यं महानन्दभराऽभवत्

ଏହିପରି ସେଇ ବେଶ୍ୟା କୌତୁହଳ ଓ ପରମ ଆଦରରେ ଏମିତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ନିତ୍ୟ ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ ହୋଇ ସଦା ମହାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 12

शिवभक्तिं प्रकुर्वन्त्या वेश्याया मुनिसत्तम । बहुकालो व्यतीयाय तस्याः परमसौख्यतः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଇ ବେଶ୍ୟା ଶିବଭକ୍ତିକୁ ନିରନ୍ତର କରୁଥିବାବେଳେ, ପରମ ସୁଖରେ ତାହାର ବହୁ କାଳ ବିତିଗଲା।

Verse 13

एकदा च गृहे तस्या वैश्यो भूत्वा शिवस्स्वयम् । परीक्षितुं च तद्भावमाजगाम शुभो व्रती

ଏକଦା ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ଵୈଶ୍ୟ (ବ୍ୟାପାରୀ) ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାହାର ଘରକୁ ଆସିଲେ। ଶୁଭବ୍ରତୀ ପ୍ରଭୁ ତାହାର ଭକ୍ତିଭାବ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆଗମନ କଲେ।

Verse 14

त्रिपुण्ड्रविलसद्भालो रुद्राक्षाभरणः कृती । शिवनामजपासक्तो जटिलः शैववेषभृत्

ତାଙ୍କ ଲଲାଟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଶୋଭିତ; ସେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ଓ ଆଚରଣରେ ସିଦ୍ଧ। ଶିବନାମ-ଜପରେ ଆସକ୍ତ, ଜଟାଧାରୀ, ଶୈବବେଷଧାରୀ ଥିଲେ।

Verse 15

स बिभ्रद्भस्मनिचयं प्रकोष्ठे वरकंकणम् । महारत्नपरिस्तीर्णं राजते परकौतुकी

ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଳଙ୍କାରରେ ରମି, ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ଢେର ଧାରଣ କରି ଉତ୍ତମ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି, ମହାରତ୍ନରେ ଜଡିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

Verse 16

तमागतं सुसंपूज्य सा वेश्या परया मुदा । स्वस्थाने सादरं वैश्यं सुन्दरी हि न्यवेशयत्

ସେଇ ବୈଶ୍ୟ ଆସିଲେ, ସେ ବେଶ୍ୟା ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର କରି, ସାଦରରେ ସୁନ୍ଦର ବୈଶ୍ୟକୁ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇଲା।

Verse 17

तत्प्रकोष्ठे वरं वीक्ष्य कंकणं सुमनोहरम् । तस्मिञ्जातस्पृहा सा च तं प्रोवाच सुविस्मिता

ତାଙ୍କ ମଣିକଟରେ ଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଙ୍କଣ ଦେଖି ସେ ତାହା ପାଇଁ ଲୋଭିତ ହେଲା; ଆନନ୍ଦମୟ ବିସ୍ମୟରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 18

महानन्दोवाच । महारत्नमयश्चायं कंकणस्त्वत्करे स्थितः । मनो हरति मे सद्यो दिव्यस्त्रीभूषणोचितः

ମହାନନ୍ଦ କହିଲେ—“ମହାରତ୍ନମୟ ଏହି କଙ୍କଣ ତୁମ ହାତରେ ଅଛି। ଏହା ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ମୋ ମନକୁ ହରିନେଉଛି; ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀର ଭୂଷଣକୁ ଯୋଗ୍ୟ।”

Verse 19

नन्दीश्वर उवाच । इति तां नवरत्नाढ्ये सस्पृहां करभूषणे । वीक्ष्योदारमतिर्वैश्यः सस्मितं समभाषत

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏପରି ନବରତ୍ନସମୃଦ୍ଧ ହାତର ଭୂଷଣ ପ୍ରତି ତାହାର ସ୍ପୃହା ଦେଖି, ଉଦାରମତି ବୈଶ୍ୟ ହସିକି କଥା କହିଲା।

Verse 20

वैश्यनाथ उवाच । अस्मिन्रत्नवरे दिव्ये सस्पृहं यदि ते मनः । त्वमेवाधत्स्व सुप्रीत्या मौल्यमस्य ददासि किम्

ବୈଶ୍ୟନାଥ କହିଲେ—ଯଦି ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନ ପାଇଁ ତୁମ ମନ ଆକାଂକ୍ଷୀ, ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭକ୍ତିରେ ତୁମେ ନିଜେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କର; ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ତୁମେ କ’ଣ ଦେଇପାରିବ?

Verse 21

वेश्योवाच । वयं हि स्वैरचारिण्यो वेश्यास्तु न पतिव्रताः । अस्मत्कुलोचितो धर्मो व्यभिचारो न संशयः

ବେଶ୍ୟା କହିଲା—ଆମେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିଣୀ ବେଶ୍ୟା; ଏକ ପତିଙ୍କ ପତିବ୍ରତା ନୁହେଁ। ଆମ କୁଳ-ବୃତ୍ତିଅନୁକୂଳ ଧର୍ମ ହେଉଛି ବହୁ-ସଙ୍ଗ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

यद्येतदखिलं चित्तं गृह्णाति करभूषणम् । दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी तव भवाम्यहम्

ଯଦି ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟର ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ—ତୁମ ହାତର ଏହି ଭୂଷଣ—ଗ୍ରହଣ କର, ତେବେ ତିନି ଦିନ-ରାତି ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ହେବି।

Verse 23

वैश्य उवाच । तथास्तु यदि ते सत्यं वचनं वीरवल्लभे । ददामि रत्नवलयं त्रिरात्रं भव मे वधूः

ବୈଶ୍ୟ କହିଲା—ହେ ବୀରବଲ୍ଲଭେ, ଯଦି ତୁମ ବଚନ ସତ୍ୟ, ତେବେ ତଥାସ୍ତୁ। ମୁଁ ରତ୍ନବଳୟ ଦେଉଛି; ତିନି ରାତି ମୋର ବଧୂ ହେଅ।

Verse 24

एतस्मिन्व्यवहारे तु प्रमाणं शशिभास्करौ । त्रिवारं सत्यमित्युक्त्वा हृदयं मे स्पृश प्रिये

ଏହି ବ୍ୟବହାରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ପ୍ରମାଣ। ‘ଏହା ସତ୍ୟ’ ବୋଲି ତିନିଥର କହି, ହେ ପ୍ରିୟେ, ମୋ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର।

Verse 25

वेश्योवाच । दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी भूत्वा तव प्रभो । सहधर्मं चरामीति सत्यंसत्यं न संशयः

ବେଶ୍ୟା କହିଲା—ହେ ପ୍ରଭୁ, ତିନି ଦିନ ଓ ରାତି ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ହୋଇ ତୁମ ସହ ସହଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବି। ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟই; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 26

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा हि महानन्दा त्रिवारं शशिभास्करौ । प्रमाणीकृत्य सुप्रीत्या सा तद्धृदयमस्पृशत्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏପରି କହି ମହାନନ୍ଦା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତିନିଥର ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରମାଣ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାହାର ହୃଦୟକୁ ସ୍ନେହରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲା।

Verse 27

अथ तस्यै स वैश्यस्तु प्रदत्त्वा रत्नकंकणम् । लिंगं रत्नमयं तस्य हस्ते दत्त्वेदमब्रवीत्

ତାପରେ ସେଇ ବୈଶ୍ୟ ତାକୁ ରତ୍ନକଙ୍କଣ ଦେଇ, ରତ୍ନମୟ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ତାହାର ହାତରେ ରଖି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 28

वैश्यनाथ उवाच । इदं रत्नमयं लिंगं शैवं मत्प्राणदवल्ल भम् । रक्षणीयं त्वया कान्ते गोपनीयं प्रयत्नतः

ବୈଶ୍ୟନାଥ କହିଲା—ପ୍ରିୟେ, ଏହି ରତ୍ନମୟ ଶୈବ ଲିଙ୍ଗ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଗୋପନ ରଖିବା।

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । एवमस्त्विति सा प्रोच्य लिंगमादाय रत्नजम् । नाट्यमण्डपिका मध्ये निधाय प्राविशद्गृहम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ।” ଏହିପରି କହି ସେ ରତ୍ନଜ ଲିଙ୍ଗକୁ ନେଇ, ନାଟ୍ୟମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରଖି, ପରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 30

सा तेन संगता रात्रौ वैश्येन विटधर्मिणा । सुखं सुष्वाप पर्यंके मृदुतल्पोपशो भिते

ସେ ରାତିରେ ସେ ବିଟଧର୍ମୀ ଭାବେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ସେହି ବୈଶ୍ୟ ସହ ଥିଲା, ଏବଂ ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଭିତ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କରେ ସୁଖରେ ଶୋଇଲା।

Verse 31

ततो निशीथसमये मुने वैश्यपतीच्छया । अकस्मादुत्थिता वाणी नृत्यमण्डपिकान्तरे

ତେବେ ଘୋର ନିଶୀଥ ସମୟରେ, ହେ ମୁନି, ବୈଶ୍ୟର ପତ୍ନୀର ଇଚ୍ଛାରେ ନୃତ୍ୟମଣ୍ଡପିକାର ଅନ୍ତରେ ହଠାତ୍ ଏକ ବାଣୀ ଉଦ୍ଭବିଲା।

Verse 32

महाप्रज्वलितो वह्निः सुसमीरसहायवान् । नाट्यमण्डपिकां तात तामेव सहसावृणोत्

ମହାପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଅଗ୍ନି, ପ୍ରବଳ ପବନର ସହାୟତାରେ, ହେ ତାତ, ସେହି ନାଟ୍ୟମଣ୍ଡପିକାକୁ ହଠାତ୍ ଆବୃତ କଲା।

Verse 33

मण्डपे दह्यमाने तु सहसोत्थाय संभ्रमात् । मर्कटं मोचयामास सा वेश्या तत्र बन्धनात्

ମଣ୍ଡପ ଜଳୁଥିବାବେଳେ, ସେ ବେଶ୍ୟା ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ସହସା ଉଠି, ସେଠାରେ ବନ୍ଧା ମର୍କଟକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲା।

Verse 34

स मर्कटो मुक्तबन्धः कुक्कुटेन सहामुना । भिया दूरं हि दुद्राव विधूयाग्निकणान्बहून्

ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ସେ ମର୍କଟ, ଏହି କୁକ୍କୁଟ ସହ, ଭୟରେ ଦୂରକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ଅନେକ ଅଗ୍ନିକଣା ଝାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 35

स्तम्भेन सह निर्दग्धं तल्लिंगं शकलीकृतम् । दृष्ट्वा वेश्या स वैश्यश्च दुरंतं दुःखमापतुः

ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ଜଳି ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଇଥିବା ଦେଖି, ସେଇ ବେଶ୍ୟା ଓ ସେଇ ବୈଶ୍ୟ ଦୁରନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 36

दृष्ट्वा ह्यात्मसमं लिंगं दग्धं वैश्यपतिस्तदा । ज्ञातुन्तद्भावमन्तःस्थम्मरणाय मतिन्दधे

ନିଜ ଆତ୍ମାସମ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ବୈଶ୍ୟପତି ଅନ୍ତଃସ୍ଥିତ ତତ୍ତ୍ୱର ମର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ମନ ଧରିଲା।

Verse 37

निविश्येतितरां खेदाद्वैश्यस्तामाह दुःखिताम् । नानालीलो महेशानः कौतुकान्नरदेहवान्

ଅତ୍ୟଧିକ ଖେଦରେ ବୈଶ୍ୟ ବସି ପଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲା; କାରଣ ନାନାଲୀଳାମୟ ମହେଶାନ କୌତୁକବଶେ ନରଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 38

वैश्यपतिरुवाच । शिवलिंगे तु निर्भिन्ने दग्धे महत्प्राणवल्लभे । सत्यं वच्मि न सन्देहो नाहं जीवितुमुत्सहे

ବୈଶ୍ୟପତି କହିଲା—ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗି ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏବେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁନି।

Verse 39

चितां कारय मे भद्रे स्वभृत्यैस्त्वं वरैर्लघु । शिवे मनस्समावेश्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମୋର ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରା। ମନକୁ ଶିବରେ ଏକାଗ୍ର କରି ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 40

यदि ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वाद्या वारयेयुः समेत्य माम् । तथाप्यस्मिन् क्षणे भद्रे प्रविशामि त्यजाम्यसून्

ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ମୋତେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ତଥାପି, ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି କ୍ଷଣେ ମୁଁ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 41

नन्दीश्वर उवाच । तमेवं दृढनिर्बन्धं सा विज्ञाय सुदुःखिता । स्वभृत्यैः कारयामास चितां स्वभवनाद्बहिः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ୍ ଜାଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା ହେଲା ଏବଂ ନିଜ ଦାସଦାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଗୃହର ବାହାରେ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇଲା।

Verse 42

ततस्स वैश्यश्शिव एक एव प्रदक्षिणीकृत्य समिद्धमग्निम् । विवेश पश्यत्सु नरेषु धीरः सुकौतुकी संगतिभावमिच्छुः

ତାପରେ ସେଇ ବୈଶ୍ୟ—ଶିବଭକ୍ତ ଓ ଧୀର—ଏକାକୀ ଭଲଭାବେ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଲୋକମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଶାନ୍ତଭାବେ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଅନ୍ତରେ ଶିବସଙ୍ଗତି ଓ ସାମୀପ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରି।

Verse 43

दृष्ट्वा सा तद्गतिं वेश्या महानन्दातिविस्मिता । अनुतापं च युवती प्रपेदे मुनिसत्तम

ତାଙ୍କର ସେଇ ଗତି (ପ୍ରାପ୍ତ ଅବସ୍ଥା) ଦେଖି ସେଇ ବେଶ୍ୟା ମହାନନ୍ଦ ଓ ଅତିବିସ୍ମୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲା; ପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଯୁବତୀ ଅନୁତାପରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 44

अथ सा दुःखिता वेश्या स्मृत्वा धर्म सुनिर्मलम् । सर्वान्बंधुजनान्वीक्ष्य बभाषे करुणं वचः

ତାପରେ ଦୁଃଖିତା ସେଇ ବେଶ୍ୟା ଧର୍ମର ସୁନିର୍ମଳତା ସ୍ମରଣ କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କୁ ଦେଖି କରୁଣାମୟ ବଚନ କହିଲା।

Verse 45

महानन्दोवाच । रत्नकंकणमादाय मया सत्यमुदाहृतम् । दिनत्रयमहं पत्नी वैश्यस्यामुष्य संमता

ମହାନନ୍ଦ କହିଲେ—ରତ୍ନକଙ୍କଣ ଗ୍ରହଣ କରି ମୁଁ ସତ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି। ତିନି ଦିନ ମୁଁ ସେହି ବୈଶ୍ୟର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତ ଥିଲି।

Verse 46

कर्मणा मत्कृतेनायं मृतो वैश्यः शिवव्रती । तस्मादहं प्रवेक्ष्यामि सहानेन हुताशनम्

ମୋର କୃତ କର୍ମ ହେତୁ ଶିବବ୍ରତୀ ଏହି ବୈଶ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ହୁତାଶନ—ଅଗ୍ନିରେ—ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 47

स्वधर्मचारिणी त्यक्तमाचार्य्यै सत्यवादिभिः । एवं कृते मम प्रीत्या सत्यं मयि न नश्यतु

ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବତୀ ସେ ନାରୀକୁ ସତ୍ୟବାଦୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଯଦି ଏହା ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତିରୁ କରାଯାଇଥାଏ, ତେବେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ କେବେ ନ ନଶୁ, ଅସତ୍ୟ ନ ହେଉ।

Verse 48

सत्याश्रयः परो धर्म सत्येन परमा गतिः । सत्येन स्वर्ग मोक्षौ च सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्

ସତ୍ୟାଶ୍ରିତ ଧର୍ମ ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ; ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଗତି ମିଳେ। ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ଲଭ୍ୟ; ସତ୍ୟରେ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 49

नन्दीश्वर उवाच । इति सा दृढनिर्वन्धा वार्यमाणापि बन्धुभिः । सत्यलोकपरा नारी प्राणांस्त्यक्तुं मनो दधे

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏପରି, ବନ୍ଧୁମାନେ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୃଢନିଶ୍ଚୟୀ, ସତ୍ୟଲୋକପ୍ରାପ୍ତିରେ ନିବିଡ଼ ନାରୀ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମନେ ନିଷ୍ଠା କଲା।

Verse 50

सर्वस्वं द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ध्यात्वा सदाशिवम् । तमग्निं त्रिः परिक्रम्य प्रवेशाभिमुखी ह्यभूत्

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କରି ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା। ପରେ ସେହି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 51

तां पतन्तीं समिद्धेग्नौ स्वपदार्पितमानसाम् । वारयामास विश्वात्मा प्रादुर्भूतः स वै शिवः

ସେ ଭଲଭାବେ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିଲା—ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରେ ଅର୍ପିତ। ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ ତାକୁ ରୋକିଲେ।

Verse 52

सा तं विलोक्याखिलदेवदेवन्त्रिलोचनं चन्द्रकलावतंसम् । शशांकसूर्यानलकोटिभासं स्तब्धेव भीतेव तथैव तस्थौ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି—ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଦେବ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ—କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ପରି କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେହିପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।

Verse 53

तां विह्वलां सुवित्रस्वां वेपमानां जडीकृताम् । समाश्वास्य गलद्बाष्पां करौ धृत्वाऽब्रवीद्वचः

ତାକୁ ବିହ୍ୱଳ, ଅତିଭୟଭୀତ, କମ୍ପିତ ଓ ଜଡୀଭୂତ ଦେଖି ସେ ତାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିବାବେଳେ ତାର ଦୁଇହାତ ଧରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 54

शिव उवाच । सत्यं धर्मं च धैर्यं च भक्तिं च मयि निश्चलाम् । परीक्षितुं त्वत्सकाशं वैश्यो भूत्वाहमागतः

ଶିବ କହିଲେ: “ତୋର ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଅଚଳ ଭକ୍ତିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ବୈଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।”

Verse 55

मा ययाग्निं समुद्दीप्य दग्धन्ते नाट्यमण्डपम् । दग्धं कृत्वा रत्नलिंगं प्रविष्टोहं हुताशनम्

ହାୟ! ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ନାଟ୍ୟମଣ୍ଡପ ଦଗ୍ଧ ହେଲା। ରତ୍ନମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ହୁତାଶନରେ ପ୍ରବେଶ କଲି।

Verse 56

सा त्वं सत्यमनुस्मृत्य प्रविष्टाग्निं मया सहा । अतस्ते संप्रदास्यामि भोगांस्त्रिदशदुर्लभान्

ତୁମେ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି ମୋ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲ। ତେଣୁ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭୋଗ ଓ ଦିବ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।

Verse 57

यद्यदिच्छसि सुश्रोणि तदेव हि ददामि ते । त्वद्भक्त्याहं प्रसन्नोस्मि तवादेयं न विद्यते

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ତୁମେ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହିଟି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ; ମୋଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅନୁଚିତ ନାହିଁ।

Verse 58

नन्दीश्वर उवाच । इति ब्रुवति गौरीशे शंकरे भक्तवत्सले । महानन्दा च सा वेश्या शंकरम्प्रत्यभाषत

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଗୌରୀପତି ଶଙ୍କର ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ବେଶ୍ୟା ମହାନନ୍ଦା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 59

वेश्योवाच । न मे वाञ्छास्ति भोगेषु भूमौ स्वर्गे रसातले । तव पादाम्बुजस्पर्शादन्यत्किंचिन्न कामये

ବେଶ୍ୟା କହିଲା—ଭୋଗରେ ମୋର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ—ନ ପୃଥିବୀରେ, ନ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ନ ରସାତଳରେ। ତୁମ ପଦ୍ମପାଦର ସ୍ପର୍ଶ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

Verse 60

ये मे भृत्याश्च दास्यश्च ये चान्ये मम बान्धवाः । सर्वे त्वद्दर्शनपरास्त्वयि सन्न्यस्तवृत्तयः

ମୋର ଭୃତ୍ୟ ଓ ଦାସୀମାନେ, ଏବଂ ମୋର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ—ସମସ୍ତେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ତତ୍ପର; ତାଙ୍କର ସମଗ୍ର ଜୀବନବୃତ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।

Verse 61

सर्वानेतान्मया सार्द्धं निनीयात्मपरम्पदम् । पुनर्जन्मभयं घोरं विमोचय नमोऽस्तु ते

ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋ ସହିତ ଆତ୍ମାର ପରମ ପଦକୁ—ଆପଣଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ—ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଘୋର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 62

नन्दीश्वर उवाच । ततस्स तस्या वचनम्प्रतिनन्द्य महेश्वरः । ताः सर्वाश्च तया सार्धं निनाय स्वम्परम्पदम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ବଚନକୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଅନୁମୋଦନ କରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ପରମ ପଦକୁ—ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ—ନେଇଗଲେ।

Verse 63

वैश्यनाथावतारस्ते वर्णितः परमो मया । महानन्दासुखकरो भक्तानन्दप्रदस्सदा

ଏହିପରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୟନାଥ ନାମକ ଅବତାରର ପରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା। ସେ ମହାନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ଦାତା, ଏବଂ ସଦା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 64

इदं चरित्रं परमं पवित्रं सतां च सर्वप्रदमाशु दिव्यम् । शिवावतारस्य विशाम्पतेर्महानन्दामहासौख्यकरं विचित्रम्

ଏହି ଚରିତ୍ର ପରମ ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ; ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ବର ଦେଇଥାଏ। ହେ ନରପତି! ଶିବାବତାରର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମହାନନ୍ଦ ଓ ପରମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସୁଖ ଦାନ କରେ।

Verse 65

इदं यः शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । च्यवते न स्वधर्मात्स परत्र लभते गतिम्

ଯେ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଗତି ଲଭେ।