संहाररूप-प्रादुर्भावः (Manifestation of Śiva’s Saṃhāra-Form)
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୨ରେ ସନତ୍କୁମାର ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ କରୁଣା ସହ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ପରେ କ୍ରୋଧ ଓ ସଙ୍କଟର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶବ୍ୟାପୀ, ଅଜେୟ ଭୟଙ୍କର ଏକ ପ୍ରଭା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏହା ଶୈବ ତେଜରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ପ୍ରଭା ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ନୁହେଁ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସହ ତୁଳନୀୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ଶଙ୍କରରେ ଲୀନ ହୁଏ ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ। ତାପରେ ଦେବସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ମଙ୍ଗଳନାଦ ସହ ପରମେଶ୍ୱର ସଂହାରରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି—ସହସ୍ରବାହୁ, ଜଟାଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଳ, ବଜ୍ରସମ ନଖ, ଜ୍ୱଲନ୍ତ ରୂପ, ଯୁଗାନ୍ତ ଗର୍ଜନା ସଦୃଶ ଉପସ୍ଥିତି। ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା—ଲୟ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପ; ଭୟଙ୍କରତା ଶିବଙ୍କ ରକ୍ଷକ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ପ୍ରକାଶ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ତେଜ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତେଜକୁ ଅଧୀନ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । नन्दीश्वर महाप्राज्ञ विज्ञातन्तदनन्तरम् । ममोपरि कृपां कृत्वा प्रीत्या त्वन्तद्वदाधुना
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର! ତାହା ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା ତାହା ଜାଣି, ଏବେ ମୋ ଉପରେ କୃପା କରି ପ୍ରୀତିସହିତ ସେ କଥା କହ।
Verse 2
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः क्रोधविह्वलः । निनदन्ननु वेगेन तं ग्रहीतुम्प्रचक्रमे
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ ବିହ୍ୱଳ ନୃସିଂହ ଉଚ୍ଚନାଦରେ ଗର୍ଜି ହଠାତ୍ ବେଗରେ ତାକୁ ଧରିବାକୁ ଧାଇଲା।
Verse 3
अत्रान्तरे महाघोरं प्रत्यक्षभयकारणम् । गगनव्यापि दुर्धर्षं शैवतेजस्समुद्भवम्
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ମହାଘୋର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରକଟ ହେଲା—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭୟର କାରଣ; ଗଗନବ୍ୟାପୀ, ଅଦମ୍ୟ, ଶୈବତେଜରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।
Verse 4
वीरभद्रस्य तद्रूमदृश्यन्तु ततः क्षणात् । तद्वै हिरण्मयं सौम्यं न सौरन्नाग्निसम्भवम्
ତାପରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେମାନେ ବୀରଭଦ୍ର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଦେଖିଲେ। ତାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଓ ସୌମ୍ୟ—ନ ସୂର୍ଯ୍ୟଜ, ନ ଅଗ୍ନିଜ।
Verse 5
न तडिच्चन्द्रसदृशमनौपम्यम्महेश्वरम् । तदा तेजांसि सर्वाणि तस्मिंल्लीनानि शंकरे
ସେ ଅନୁପମ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ତେଜ ନ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ, ନ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ; ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ତେଜ ଓ ପ୍ରଭା ସେଇ ଶଙ୍କରରେ ଲୀନ ହେଲା।
Verse 6
न तद्व्योम महत्तेजो व्यक्तान्तश्चाभवत्ततः । रुद्रसाधारणं चैव चिह्नितं विकृताकृति
ତେବେ ସେଇ ବିଶାଳ ଗଗନ ମହାତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଏକ ପ୍ରକଟ ସୀମା—ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ରୂପ—ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ତାହା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଚିହ୍ନିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅସାଧାରଣ ଆକୃତିଧାରୀ ଥିଲା।
Verse 7
ततस्संहाररूपेण सुव्यक्तं परमेश्वरः । पश्यतां सर्वदेवानां जयशब्दादिमंगलैः
ତତଃ ପରମେଶ୍ୱର ସଂହାରରୂପେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ‘ଜୟ’ ଆଦି ମଙ୍ଗଳଘୋଷ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
Verse 8
सहस्रबाहुर्जटिलश्चन्द्रार्द्धकृतशेखरः । समृद्धोग्रशरीरेण पक्षाभ्याञ्चञ्चुना द्विजः
ସେ ସହସ୍ରବାହୁ, ଜଟାଧାରୀ, ଶିରୋପରି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସମୃଦ୍ଧ ଉଗ୍ର ଶରୀରରେ ପକ୍ଷ ଓ ଚଞ୍ଚୁଯୁକ୍ତ ‘ଦ୍ୱିଜ’—ପକ୍ଷିରୂପେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଲେ।
Verse 9
अतितीक्ष्णो महादंष्ट्रो वज्रतुल्यनखायुधः । कण्ठे कालो महाबाहुश्चतुष्पाद्वह्निसन्निभः
ସେ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ, ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରଧାରୀ, ବଜ୍ରତୁଲ୍ୟ ନଖକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ; କଣ୍ଠରେ କାଳର ଚିହ୍ନ, ମହାବାହୁ, ଚତୁଷ୍ପାଦ ଏବଂ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ।
Verse 10
युगान्तोद्यतजीमूतभीमगम्भीरनिस्वनः । महाकुपितकृत्याग्निव्यावृत्तनयनत्रयः
ଯୁଗାନ୍ତରେ ଉଠୁଥିବା ମେଘଗର୍ଜନା ପରି ତାଙ୍କର ନିସ୍ୱନ ଭୟଙ୍କର ଓ ଗମ୍ଭୀର ଥିଲା; ତାଙ୍କର ତ୍ରିନୟନ ଜ୍ୱଳି ଘୂରୁଥିଲା, ଯେନେ ମହାକ୍ରୋଧର ବିନାଶାଗ୍ନି ହୋଇଯାଇଛି।
Verse 11
स्पष्टदंष्ट्राधरोष्ठश्च हुंकारसंयुतो हरः । ईदृग्विधस्वरूपश्च ह्युग्र आविर्बभूव ह
ହରଙ୍କ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ଅଧର ଓ ଓଷ୍ଠ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ‘ହୁଁ’କାର ସହିତ ଥିଲେ; ଏହିପରି ରୂପରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଗ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 12
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शरभावतारवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ତୃତୀୟ ଭାଗ ଶତରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ ‘ଶରଭାବତାର ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 13
अथ विभ्रम्य पक्षाभ्यां नाभिपादान्विदारयन् । पादान्बबंध पुच्छेन बाहुभ्याम्बाहु मण्डलम्
ତାପରେ ସେ ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଘୁରାଇ ନାଭିରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚିରି ଫାଡ଼ିଦେଲା। ପୁଛରେ ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ବାନ୍ଧି, ଭୁଜାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିପକ୍ଷର ଭୁଜାମଣ୍ଡଳକୁ ଧରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିରୋଧ କଲା।
Verse 14
भिन्दन्नुरसि बाहुभ्यान्निजग्राह हरो हरिम् । ततो जगाम गगनन्देवैस्सह महर्षिभिः
ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଭେଦି ହର ନିଜ ଭୁଜାଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ପରେ ଦେବମାନେ ଓ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ଆକାଶେ ଗମନ କଲେ।
Verse 15
सहसैवाभयाद्विष्णुं स हि श्येन इवोरगम् । उत्क्षिप्योत्क्षिप्य संगृह्य निपात्य च निपात्य च
ହଠାତ୍ ଭୟରୁ ସେ ବଳପୂର୍ବକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧରିଲା—ଯେପରି ଶ୍ୟେନ ସର୍ପକୁ ଧରେ। ପୁନଃପୁନଃ ଉଠାଇ, ଧରି, ଆବାର ଆବାର ପତିତ କଲା।
Verse 16
उड्डीयोड्डीय भगवान्पक्षघातविमोहितम् । हरीं हरस्तं वृषभं विवेशानन्त ईश्वरः
ପୁନଃପୁନଃ ଉଡ଼ି ଲାଫି ଭଗବାନ୍ ହର—ଅନନ୍ତ ପରମେଶ୍ୱର—ସେଇ ବୃଷଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପକ୍ଷାଘାତେ ବିମୋହିତ ହରି ସ୍ତବ୍ଧ ରହିଲା।
Verse 17
अनुयान्तं सुरास्सर्वे नमोवाक्येन तुष्टुवुः । प्रणेमुस्सादरं प्रीत्या ब्रह्माद्याश्च मुनीश्वराः
ସେ ଆଗେଇ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମୋବାକ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଦି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତିରେ ସାଦର ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 18
नीयमानः परवशो दीनवक्त्रः कृताञ्जलिः । तुष्टाव परमेशानं हरिस्तं ललिताक्षरैः
ନିଆଯାଉଥିବାବେଳେ, ପରବଶ ଓ ଦୀନମୁଖରେ, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ହରି ଲଲିତ ଅକ୍ଷରରେ ସେ ପରମେଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।
Verse 19
नाम्नामष्टशतेनैव स्तुत्वा ताम्मृडमेव च । पुनश्च प्रार्थयामास नृसिंहः शरभेश्वरम्
ଆଠଶେ ନାମରେ ସେଇ ମୃଡ—କଲ୍ୟାଣକର ଶିବ—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନୃସିଂହ ପୁନଃ ଶରଭରୂପ ପରମ ପ୍ରଭୁ ଶରଭେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।
Verse 20
यदायदा ममाज्ञेयं मतिस्स्याद्गर्वदूषिता । तदातदाऽपनेतव्या त्वयैव परमेश्वर
ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଅଜ୍ଞାନରେ ଆବୃତ ହୋଇ ମନ ଗର୍ବରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେତେବେଳେ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସେଇ ମୋହକୁ କେବଳ ଆପଣେ ହଟାନ୍ତୁ।
Verse 21
नन्दीश्वर उवाच । एवं विज्ञापयन्प्रीत्या शङ्करं नरकेसरी । नत्वाऽशक्तोऽभवद्विष्णु जीवितान्त पराजितः
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରୀତିସହ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ନରକେଶରୀ ପ୍ରଣାମ କଲା। ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଲେ, ଯେନେ ପ୍ରାଣାନ୍ତେ ପରାଜିତ।
Verse 22
तद्वक्त्रं शेषगात्रान्तं कृत्वा सर्वस्वविग्रहम् । शक्तियुक्तं तदीयांगं वीरभद्रः क्षणात्ततः
ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ସେଇ ମୁଖ ଓ ଶେଷ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗକୁ ଏକତ୍ର କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଗଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେହି ଦେହକୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିୟୁକ୍ତ କଲେ।
Verse 23
नन्दीश्वर उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवाश्शारभं रूपमास्थितम् । तुष्टुवुः शंकरं देवं सर्वलोकैकशंकरम्
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ଶାରଭ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ମଙ୍ଗଳକର୍ତ୍ତା ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 24
देवा ऊचुः । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्रादिसुराः सर्वे महर्षयः । दितिजाद्याः सम्प्रसूतास्त्वत्तस्सर्वे महेश्वर
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହେଶ୍ୱର! ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବ, ସମସ୍ତ ମହର୍ଷି, ଦିତିଜାତି ଆଦି ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ—ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ।
Verse 25
ब्रह्मविष्णुमहेन्द्राश्च सूर्याद्यानसुरान्सुराम् । त्वं वै सृजसि पास्यत्सि त्वमेव सकलेश्वरः
ଆପଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ, ଅସୁର ଓ ସୁରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଆପଣ ହିଁ ସୃଜନ ଓ ପାଳନ କରନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ହିଁ ସକଲେଶ୍ୱର।
Verse 26
यतो हरसि संसारं हर इत्युच्यते बुधैः । निगृहीतो हरिर्यस्माद्धर इत्युच्यते बुधैः
ତୁମେ ସଂସାର-ବନ୍ଧନକୁ ହରଣ କରୁଥିବାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତୁମକୁ “ହର” ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏବଂ ସେଇ ହରି ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନିଗୃହୀତ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥିବାରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପୁନଃ ତୁମକୁ “ହର” ବୋଲି କହନ୍ତି।
Verse 27
यतो बिभर्षि सकलं विभज्य तनुमष्टधा । अतोऽस्मान्पाहि भगवन् सुरादानैरभीप्सितैः
ତୁମେ ନିଜ ତନୁକୁ ଅଷ୍ଟଧା ବିଭଜନ କରି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛ; ତେଣୁ ହେ ଭଗବାନ, ସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଅଭୀଷ୍ଟ କରନ୍ତି ସେହି ଦାନ ଓ ବରଦାନ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
Verse 28
त्वं महापुरुषः शम्भुः सर्वेशस्सुरनायकः । निःस्वात्मा निर्विकारात्मा परब्रह्म सतां गतिः
ତୁମେ ମହାପୁରୁଷ ଶମ୍ଭୁ—ସର୍ବେଶ୍ୱର ଓ ସୁରନାୟକ। ତୁମେ ଅହଂ-ରହିତ, ନିର୍ବିକାର ଆତ୍ମା; ତୁମେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ଜନଙ୍କ ପରମ ଗତି।
Verse 29
दीनबन्धुर्दया सिन्धुऽरद्भुतोतिः परात्मदृक् । प्राज्ञो विराट्विभुस्सत्यः सच्चिदानन्दलक्षणः
ସେ ଦୀନଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଓ ଅଶରଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ; ଦୟାର ସିନ୍ଧୁ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜ ଅଦ୍ଭୁତ। ସେ ପରାତ୍ମାର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ପ୍ରାଜ୍ଞ—ବିରାଟ୍-ସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସତ୍ୟ; ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ।
Verse 30
नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य वचः शम्भुर्देवानां परमेश्वरः । उवाच तान् सुरान्देवमहर्षींश्च पुरातनान्
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏହିପରି ବଚନ ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ପରମେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ସେହି ସୁରମାନଙ୍କୁ ଓ ପୁରାତନ ଦେବମହର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।
Verse 31
यथा जलं जले क्षिप्तं क्षीरे क्षीरं घृते घृतम् । एक एव तदा विष्णुः शिवे लीनो न चान्यथा
ଯେପରି ଜଳରେ ଜଳ, କ୍ଷୀରରେ କ୍ଷୀର ଓ ଘୃତରେ ଘୃତ ପକାଇଲେ ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ଶିବରେ ଲୀନ ହେଲେ— ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
Verse 32
एको विष्णुर्नृसिंहात्मा सदर्पश्च महाबलः । जगत्संहारकरणे प्रवृत्तो नरकेसरी
ବିଷ୍ଣୁ ଏକାକୀ— ନୃସିଂହାତ୍ମା, ଗର୍ବିତ ଓ ମହାବଳୀ— ନରକେସରୀ ହୋଇ ଜଗତ୍-ସଂହାର କରିବାକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।
Verse 33
प्रार्थनीयो नमस्तस्मै मद्भक्तैस्सिद्धिकारिभिः । मद्भक्तप्रवरश्चैव मद्भक्तवर दायकः
ସେ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଭକ୍ତମାନେ—ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରାର୍ଥନୀୟ ଓ ନମସ୍କାରଯୋଗ୍ୟ। ସେ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବରଦାନଦାତା।
Verse 34
नन्दीश्वर उवाच । एतावदुक्त्वा भगवान् पक्षिराजो महाबलः । पश्यतां सर्वदेवानान्तत्रैवान्तरधीयत
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏତିକି କହି ଭଗବାନ ମହାବଳୀ ପକ୍ଷିରାଜ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 35
वीरभद्रोऽपि भगवान्गणाध्यक्षो महाबलः । नृसिंहकृत्तिं निष्कृष्य समादाय ययौ गिरिम्
ତାପରେ ଭଗବାନ ବୀରଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ—ଶିବଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ, ମହାବଳୀ—ନୃସିଂହଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଟାଣି ବାହାର କରି, ତାହା ନେଇ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।
Verse 36
नृसिंहकृत्तिवसनस्तदाप्रभृति शंकरः । तद्वक्त्रं मुण्डमालायां नायकत्वेन कल्पितम्
ସେତେବେଳୁ ଶଙ୍କର ନୃସିଂହର ଚର୍ମକୁ ବସ୍ତ୍ରରୂପେ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ (ନୃସିଂହ) ମୁଖକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡମାଳାରେ ପ୍ରଧାନ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ କଲେ।
Verse 37
ततो देवा निरातङ्का कीर्त्तयन्तः कथामिमाम् । विस्मयोत्फुल्लनयना जग्मुः सर्वे यथागतम्
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହି ପବିତ୍ର କଥାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ନୟନ ସହିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
Verse 38
य इदम्परमाख्यानं पुण्यं वेदरसान्वितम् । पठति शृणुयाच्चैव सर्व्वान्कामानवाप्नुयात्
ଯେ ଏହି ପରମ ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ—ବେଦରସସଂଯୁକ୍ତ—ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ, ସେ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 39
धन्यं यशस्यमायुष्यमारोग्यम्पुष्टिवर्द्धनम् । सर्वविघ्रप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्
ଏହା ଧନ୍ୟତା, ଯଶ, ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ବଳ-ପୁଷ୍ଟିର ବୃଦ୍ଧି ଦେଉଛି; ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧିକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 40
दुःखप्रशमनं वाञ्छासिद्धिदं मंगलालयम् । अपमृत्युहरं बुद्धिप्रदं शत्रुविनाशनम्
ଏହା ଦୁଃଖକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ଇଚ୍ଛାସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି, ମଙ୍ଗଳର ଆଲୟ; ଅପମୃତ୍ୟୁକୁ ହରେ, ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଦେଉଛି ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରେ।
Verse 41
इदन्तु शरभाकारं परं रूपम्पिनाकिनः । प्रकाशनीयं भक्तेषु शंकरस्य चरेषु वै
ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ପିନାକଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ରୂପ—ଶରଭାକାର ଶଙ୍କର। ଏହା କେବଳ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ଶଙ୍କରମାର୍ଗର ଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଚାଲୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 42
तैरेव पठितव्यं च श्रोतव्यं च शिवात्मभिः । नवधा भक्तिदं दिव्यमन्तःकरणबुद्धिदम्
ଏହିପରି ଶିବାତ୍ମ ଭକ୍ତମାନେ ଏହାକୁ ମାତ୍ର ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦିବ୍ୟ, ନବଧା ଭକ୍ତି ଦାନ କରେ, ଏବଂ ଅନ୍ତଃକରଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଶୁଦ୍ଧି ସହିତ ସମ୍ୟକ୍ ବୋଧ ଦେଇଥାଏ।
Verse 43
शिवोत्सवेषु सर्वेषु चतुर्दश्यष्टमीषु च । पठेत्प्रतिष्ठाकाले तु शिवसन्निधिकारणम्
ଶିବଙ୍କ ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବରେ ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରତିଷ୍ଠାକାଳରେ, ଏହା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏହି ପାଠ ଶିବଙ୍କ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର କାରଣ ହୁଏ।
Verse 44
चौरव्याघ्रनृसिंहात्मकृत राजभयेषु च । अन्येषूत्पातभूकम्पदस्य्वादिपांसुवृष्टिषु
ଚୋର, ବାଘ ଓ ନୃସିଂହ-ସଦୃଶ ଭୟରେ, ଏବଂ ରାଜଭୟରେ ମଧ୍ୟ; ତଥା ଅନ୍ୟ ଆପଦାରେ—ଉତ୍ପାତ, ଭୂକମ୍ପ, ଦସ୍ୟୁ ଆକ୍ରମଣ ଆଦି ଓ ଧୂଳିବୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ—(ରୁଦ୍ରସ୍ମରଣ ରକ୍ଷା କରେ)।
Verse 45
उल्कापाते महावाते विनावृष्ट्यतिवृष्टिषु । पठेद्यः प्रयतो विद्वाञ् शिवभक्तो दृढव्रतः
ଉଲ୍କାପାତ, ମହାବାତ, ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଅତିବୃଷ୍ଟି ସମୟରେ—ଯେ ସଂଯମୀ, ବିଦ୍ୱାନ, ଦୃଢବ୍ରତୀ ଶିବଭକ୍ତ ଏହା ପାଠ କରେ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ।
Verse 46
यः पठेच्छृणुयाद्वापि निष्कामो व्रतमैश्वरम् । रुद्रलोकं समासाद्य रुद्रस्यानुचरो भवेत्
ଯେ ନିଷ୍କାମ ହୋଇ ଏହି ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ବ୍ରତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ରୁଦ୍ର (ଶିବ)ଙ୍କ ଅନୁଚର ହୁଏ।
Verse 47
रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रेण सह मोदते । ततस्सायुज्यमाप्नोति शिवस्य कृपया मुने
ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। ତାପରେ, ହେ ମୁନେ, ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ସାୟୁଜ୍ୟ—ଶିବୈକ୍ୟ—ପାଏ।
Frequently Asked Questions
A crisis sequence culminates in the sudden emergence of a mahāghora, sky-pervading Śaiva tejas and the clear manifestation of Parameśvara in saṃhāra-form before the devas, arguing that all radiance and agency resolve into Śiva rather than standing as independent powers.
The repeated negations (not solar, not fire-born; incomparable to lightning/moon) and the claim that all lights merge into Śaṅkara encode non-dual theological priority: the many forms of power are derivative, while the terrifying form signifies protective sovereignty and cosmic regulation through saṃhāra.
Śiva is highlighted as Parameśvara in a distinctly saṃhāra-oriented manifestation—marked by immense, multi-armed, jātā-bearing, crescent-crested, fierce iconographic traits—presented as the visible consolidation of all tejas into the Lord.