वीरभद्र-भैरव-आह्वानम् — Invocation of Vīrabhadra/Bhairava for Cosmic Reabsorption

Verse 1

नंदीश्वर उवाच । एवमभ्यर्थितो देवैर्मतिं चक्रे कृपा लयः । महातेजो नृसिंहाख्यं संहर्त्तुं परमेश्वरः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ: ଦେବମାନେ ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବାରୁ, କୃପାଧାମ ପରମେଶ୍ୱର ସେଇ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ‘ନୃସିଂହ’ ନାମକକୁ ଶମନ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 2

तदूर्द्ध्वं स्मृतवान्रुद्रो वीरभद्रम्महाबलम् । आत्मनो भैरवं रूपं प्राह प्रलयकारकम्

ତାହାପରେ ରୁଦ୍ର ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରଳୟକାରକ ନିଜ ଭୈରବ-ରୂପକୁ ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 3

आजगाम ततस्सद्यो गणानामग्रणीर्हसन् । साट्टहासैर्गणवरैरुत्पतद्भिरितस्ततः

ତେବେ ସତ୍ୱରେ ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ହସିହସି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିଦିଗରେ ଉଛଳି ପଡ଼ି ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅଟ୍ଟହାସରେ ଦିଗଦିଗନ୍ତକୁ ଗଞ୍ଜାଇଲେ।

Verse 4

नृसिंहरूपैरत्युग्रैः कोटिभिः परिवारितः । माद्यद्भिरभितो वीरैर्नृत्यद्भिश्च मुदान्वितैः

ସେ କୋଟି କୋଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ନୃସିଂହ-ରୂପଧାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ। ଚାରିପାଖେ ମଦମତ୍ତ ବୀରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 5

क्रीडद्भिश्च महावीरैर्ब्रह्माद्यैः कन्दुकैरिव । अदृष्टपूर्वैरन्यैश्च वेष्टितो वीरवन्दितः

ସେ ମହାବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଘେରା ଥିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଯେପରି କନ୍ଦୁକ (ଗେଣ୍ଡ) ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରାଯାଏ ସେପରି କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ଆଉ ପୂର୍ବେ କେବେ ନଦେଖା ଅନ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବେଷ୍ଟିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା-ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।

Verse 6

कल्पान्तज्वलनज्वालो विलसल्लोचनत्रयः । अशस्त्रो हि जटाजूटी ज्वलद्बालेन्दुमण्डितः

ସେ କଳ୍ପାନ୍ତର ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତ୍ରିନେତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଶସ୍ତ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜଟାଜୂଟଧାରୀ ପ୍ରଭୁ; ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଜ୍ୱଳମାନ ବାଲେନ୍ଦୁ (ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର) ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 7

बालेन्दुवलया कारतीक्ष्णदंष्ट्रांकुरद्वयः । आखण्डलधनुःखण्डसंनिभभ्रूलतान्वितः

ତାଙ୍କର ଆଭୂଷଣ ବାଲେନ୍ଦୁ-ବଳୟ ଆକାରର ଥିଲା; ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆରି ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୁଇଟି ଅଙ୍କୁରିତ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଉଦ୍ଗତ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଭ୍ରୂଲତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁର ଭଙ୍ଗା ଖଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 8

महाप्रचण्डहुङ्कारबधिरीकृतदिङ्मुखः । नीलमेघाञ्जन श्यामो भीषणः श्मश्रुलोद्भुतः

ମହାପ୍ରଚଣ୍ଡ ହୁଙ୍କାରରେ ଦିଗ୍ମୁଖମାନେ ବଧିର ହେଲେ; ନୀଳମେଘ ଓ ଅଞ୍ଜନ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଭୀଷଣ ରୂପେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦାଢ଼ି-ଗୋଫ ସହିତ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 9

वाद्यखण्डमखण्डाभ्यां भ्रामयंस्त्रिशिखं मुहुः । वीरभद्रोऽपि भगवान्वरशक्तिविजृम्भितः

ବାଦ୍ୟର ଖଣ୍ଡିତ-ଅଖଣ୍ଡ ନାଦରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତ୍ରିଶିଖ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଘୁରାଇ, ବରଶକ୍ତିରେ ବିସ୍ତାରିତ ପରାକ୍ରମ ସହ ଭଗବାନ ବୀରଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 10

स्वयं विज्ञापयामास किमत्र स्मृतिकारणम् । आज्ञापय जगत्स्वामिन् प्रसादः क्रियताम्मयि

ତେବେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ନିବେଦନ କଲା— “ଏଠାରେ ମୋ ସ୍ମରଣର କାରଣ କ’ଣ? ହେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ମୋତେ ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ; ମୋପରେ ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ।”

Verse 11

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शरभावतारवर्णनं नामैकादशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ତୃତୀୟ ଶତରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ ‘ଶରଭାବତାରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 12

शंकर उवाच । अकाले भयमुत्पन्नं देवानामपि भैरवम् । ज्वलितस्य नृसिंहाग्निश्शमयैनं दुरासदम्

ଶଙ୍କର କହିଲେ—ଅକାଳରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଜ୍ୱଳିତ ନୃସିଂହାଗ୍ନି ଦୁରାସଦ; ଏହି ଉଗ୍ର ତେଜକୁ ଶାନ୍ତ କର।

Verse 13

सान्त्वयन्बोधयादौ तं तेन किन्नोपशाम्यति । ततो मत्परमं भावं भैरवं सम्प्रदर्शय

ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ ଏବଂ ବୁଝାଅ—ସେଥିରେ ସେ କାହିଁକି ଶାନ୍ତ ହେଉନାହାଁନ୍ତି? ତା’ପରେ ତାଙ୍କୁ ମୋର ପରମ ଭୈରବ ରୂପ ଦେଖାଅ |

Verse 14

सूक्ष्मं संहृत्य सूक्ष्मेण स्थूलं स्थूलेन तेजसा । वक्त्रमानाय कृत्तिं च वीरभद्र ममाज्ञया

ହେ ବୀରଭଦ୍ର! ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମରେ ଏବଂ ସ୍ଥୂଳକୁ ସ୍ଥୂଳ ତେଜରେ ବିଲୀନ କର, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଖ ଓ ଚର୍ମ ନେଇ ଆସ |

Verse 15

नन्दीश्वर उवाच । इत्यादिष्टो गणाध्यक्षो प्रशान्तं वपुरास्थितः । जगाम रंहसा तत्र यत्रास्ते नरकेसरी

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏହିପରି ଆଦିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ ବୀରଭଦ୍ର ପ୍ରଶାନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ନୃସିଂହ ଥିଲେ |

Verse 16

ततस्तम्बोधयामास वीरभद्रो हरो हरिम् । उवाच वाक्यमीशानः पितापुत्रमिवौरसम्

ତା’ପରେ ସାକ୍ଷାତ ହର ରୂପ ବୀରଭଦ୍ର ହରିଙ୍କୁ (ବିଷ୍ଣୁ) ସଚେତନ କଲେ | ଏହା ପରେ ଭଗବାନ ଈଶାନ ତାଙ୍କୁ ସେହିପରି କହିଲେ ଯେପରି ଜଣେ ପିତା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କୁହନ୍ତି |

Verse 17

वीरभद्र उवाच । जगत्सुखाय भगवन्नवतीर्णोसि माधव । स्थित्यर्थं त्वं प्रयुक्तोऽसि परेशः परमेष्ठिना

ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ ମାଧବ! ଜଗତର ସୁଖ ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଆପଣ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ଥିତି ନିମିତ୍ତେ ପରମେଶ୍ୱର ପରମେଷ୍ଠୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 18

जन्तुचक्रं भगवता प्रच्छिन्नं मत्स्यरूपिणा । पुच्छेनैव समाबध्य भ्रमन्नेकार्णवे पुरा

ପୁରାତନ କାଳେ, ଯେତେବେଳେ କେବଳ ଏକ ମହାସମୁଦ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ଭଗବାନ ମତ୍ସ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ଜୀବଚକ୍ରକୁ ଛେଦିଦେଲେ; ନିଜ ପୁଛରେ ତାହାକୁ ବାନ୍ଧି ସେଇ ଆଦିଜଳରେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 19

बिभर्षि कर्मरूपेण वाराहेणोद्धृता मही । अनेन हरिरूपेण हिरण्यकशिपुर्हतः

ଆପଣ କର୍ମଶକ୍ତିରୂପେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ବରାହରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଏହି ହରିରୂପରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ହତ ହେଲା—ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 20

वामनेन बलिर्बद्धस्त्वया विक्रमता पुनः । त्वमेव सर्व्वभूतानां प्रभवः प्रभुरव्ययः

ବାମନରୂପେ ଆପଣ ବଳିକୁ ବାନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ପୁନଃ ବିକ୍ରମରୂପେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାପିଲେ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି—ପ୍ରଭୁ, ଅଧିପତି, ଅବ୍ୟୟ।

Verse 21

यदायदा हि लोकस्य दुःखं किञ्चित्प्रजायते । तदातदावतीर्णस्त्वं करिष्यसि निरामयम्

ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଲୋକରେ କିଛି ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ, ସେତେବେଳେ ସେତେବେଳେ ଆପଣ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତାହାକୁ ନିରାମୟ କରନ୍ତି—କୃପାରେ କଲ୍ୟାଣ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Verse 22

नाधिकस्त्वत्समोऽप्यस्ति हरे शिवपरायणः । त्वया वेदाश्च धर्माश्च शुभमार्गे प्रतिष्ठिताः

ହେ ହରି, ଶିବପରାୟଣ! ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ କେହି ନାହିଁ, ସମାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଓ ଧର୍ମ ଶୁଭମାର୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି।

Verse 23

यदर्थमवतारोऽयं निहतस्स हि दानवः । हिरण्यकशिपुश्चैव प्रह्लादोऽपि सुरक्षितः

ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଅବତାର ଘଟିଲା, ସେ ଦାନବ ନିଶ୍ଚୟ ନିହତ ହେଲା; ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 24

अतीव घोरं भगवन्नरसिंहवपुस्तव । उपसंहर विश्वात्मंस्त्वमेव मम सन्निधौ

ହେ ଭଗବନ, ତୁମ ନରସିଂହ-ବପୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର; ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ, ଏହାକୁ ଉପସଂହାର କର—ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ ଏକା ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 25

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः शान्तया गिरा । ततोऽधिकं महाघोरं कोपञ्चक्रे महामदः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଶାନ୍ତ ବାଣୀରେ ଏଭଳି କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମଦରେ ଆବୃତ ନରସିଂହ ଆହୁରି ମହାଘୋର ହୋଇ, କ୍ରୋଧକୁ ଅଧିକ ଉତ୍ତେଜିତ କଲା।

Verse 26

उवाच च महाघोरं कठिनं वचनन्तदा । वीरभद्रम्महावीरं दंष्ट्राभिर्भीषयन्मुने

ତେବେ, ହେ ମୁନି, ସେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଦେଖାଇ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରି, ମହାବୀର ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଓ କଠୋର ବଚନ କହିଲା।

Verse 27

नृसिंह उवाच । आगतोसि यतस्तत्र गच्छ त्वम्मा हितं वद । इदानीं संहरिष्यामि जगदेतच्चराचरम्

ନୃସିଂହ କହିଲେ—ତୁମେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ସେଠାକୁ ଫେରିଯାଅ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ହିତକର କଥା କହ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ଚର ଓ ଅଚର—କୁ ସଂହାର କରିବି।

Verse 28

संहर्तुर्न हि संहारः स्वतो वा परतोऽपि वा । शासितम्मम सर्व्वत्र शास्ता कोऽपि न विद्यते

ମୁଁ ସଂହର୍ତ୍ତା; ମୋ ପାଇଁ ସଂହାର ନାହିଁ—ନ ନିଜଠାରୁ, ନ ଅନ୍ୟ କାହାଠାରୁ। ସର୍ବତ୍ର ମୋର ହିଁ ଶାସନ; ମୋ ଉପରେ କୌଣସି ଶାସକ ନାହିଁ।

Verse 29

मत्प्रसादेन सकलमभयं हि प्रवर्त्तते । अहं हि सर्वशक्तीनां प्रवर्तकनिवर्तकः

ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ହିଁ ସମସ୍ତ କିଛି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ। କାରଣ ମୁଁ ହିଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଙ୍କର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଓ ନିବର୍ତ୍ତକ।

Verse 30

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा । तत्तद्विद्धि गणाध्यक्ष मम तेजोविजृम्भितम्

ଯେଯେ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଭୂତି, ଶ୍ରୀ କିମ୍ବା ମହାବଳରେ ଯୁକ୍ତ—ହେ ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ! ତାହାକୁ ମୋ ଦିବ୍ୟ ତେଜର ବିସ୍ତାର ଭାବେ ଜାଣ।

Verse 31

देवतापरमार्थज्ञं मामेव परमम्विदुः । मदंशाश्शक्तिसम्पन्ना ब्रह्मशक्रादयस्सुराः

ଦେବତାଙ୍କର ପରମାର୍ଥ ଜାଣୁଥିବାମାନେ ମୋତେ ହିଁ ପରମ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର ଆଦି ସୁରମାନେ ମୋର ଅଂଶ।

Verse 32

मन्नाभिकमलाज्जातः पुरा ब्रह्मा जगत्करः । सर्वाधिकस्स्वतन्त्रश्च कर्ता हर्ताखिलेश्वरः

ପୂର୍ବେ ମୋ ନାଭି-କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତ୍କର୍ତ୍ତା ହେଲେ; ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ, କର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକ, ଅଖିଳେଶ୍ୱର ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 33

इदन्तु मत्परं तेजः किं पुनः श्रोतुमिच्छसि । अतो मां शरणम्प्राप्य गच्छ त्वं विगतज्वरः

ଏହି ମୋରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପରମ ତେଜ। ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ତେଣୁ ମୋର ଶରଣ ନେଇ ଜ୍ୱରରହିତ ହୋଇ ଯାଅ।

Verse 34

अवेहि परमं भावमिदम्भूतं गणेश्वर । मामकं सकलं विश्वं सदेवासुरमानुषम्

ହେ ଗଣେଶ୍ୱର, ଏହି ପରମ ଭାବକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣ। ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବ ସହିତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ମୋର।

Verse 35

कालोऽस्म्यहं लोकविनाशहेतुर्लोकान्समाहर्तुमहम्प्रवृत्तः । मृत्योर्मृत्युं विद्धि मां वीरभद्र जीवन्त्येते मत्प्रसादेन देवाः

ମୁଁ ହିଁ କାଳ, ଲୋକବିନାଶର ହେତୁ; ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋରେ ଲୟ କରିବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ। ହେ ବୀରଭଦ୍ର, ମୋତେ ‘ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ’ ବୋଲି ଜାଣ; ମୋର ପ୍ରସାଦରେ ହିଁ ଏହି ଦେବମାନେ ଜୀବନ୍ତ।

Verse 36

नन्दीश्वर उवाच । साहङ्कारं वचः श्रुत्वा हरेरमितविक्रमः । विहस्योवाच सावज्ञन्ततो विस्फुरिताधरः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହରିଙ୍କ ଅହଂକାରଯୁକ୍ତ ବଚନ ଶୁଣି ଅମିତ ପରାକ୍ରମୀ ଶିବ ହସିଲେ, ପରେ ଅବଜ୍ଞାଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଅଧର କମ୍ପିଲା।

Verse 37

वीरभद्र उवाच । किन्न जानासि विश्वेशं संहर्तारम्पिनाकिनम् । असद्वादो विवादश्च विनाशस्त्वयि केवलः

ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—ତୁମେ ପିନାକଧାରୀ, ସଂହାରକ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣ ନାହିଁ କି? ଅସତ୍ୟବାଦ, ବିବାଦ ଓ ବିନାଶ—ଏ ସବୁ କେବଳ ତୁମରେ ଅଛି।

Verse 38

तवान्योन्यावताराणि कानि शेषाणि साम्प्रतम् । कृतानि येन केनैव कथाशेषो भविष्यति

ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବତାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି? ଏବଂ ଯେଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ କାହା ଦ୍ୱାରା କୃତ—ଯେପରି ଏହି ପବିତ୍ର କଥାର ଶେଷ ଅଂଶ ଅଗ୍ରସର ହେବ?

Verse 39

दोषं तं वद येन त्वमवस्थामीदृशी गतः । तेन संहारदक्षेण दक्षिणाशेषमेष्यसि

ଯେ ଦୋଷରେ ତୁମେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ, ସେହି ଦୋଷ କୁହ। ସଂହାରରେ ଦକ୍ଷ ସେହି ଦକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ପରିଣତି—ଅନ୍ତିମ ଫଳ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 40

प्रकृतिस्त्वं पुमान्रुद्रस्त्वयि वीर्य्यं समाहितम् । त्वन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्च वक्त्रः पितामहः

ହେ ରୁଦ୍ର! ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରକୃତି, ତୁମେ ହିଁ ପୁରୁଷ। ସୃଷ୍ଟି-ବୀର୍ୟ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମାହିତ। ତୁମ ନାଭି-ପଦ୍ମରୁ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 41

जगत्त्रयीसर्जनार्थं शंकरं नीललोहितम् । ललाटेऽचिन्तयत्सोयन्तपस्युग्रे च संस्थितः

ତ୍ରିଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ନିମିତ୍ତେ ସେ ଲଲାଟରେ ଶଙ୍କର—ନୀଲଲୋହିତ—ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏବଂ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 42

तल्ललाटादभूच्छम्भुः सृष्ट्यर्थे तेन भूषणम् । अतोऽहं देवदेवस्य तस्य भैरवरूपिणः

ତାଙ୍କ ଲଲାଟରୁ ସୃଷ୍ଟିହେତୁ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେହି ପ୍ରାକଟ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ ହେଲା। ଏହେତୁ ମୁଁ ଦେବଦେବ, ଭୈରବରୂପଧାରୀ ସେହି ପ୍ରଭୁ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 43

त्वत्संहारे नियुक्तोऽस्मि विनयेन बलेन च । देवदेवेन रुद्रेण सकलप्रभुणा हरे

ହେ ହରି, ତୁମ ସଂହାରକାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋତେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି—ବିନୟରେ ମଧ୍ୟ, ବଳରେ ମଧ୍ୟ—ଦେବଦେବ, ସକଳପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

Verse 44

एकं रक्षो विदार्यैव तच्छक्तिकलया युतः । अहंकारावलेपेन गर्जसि त्वमतन्द्रितः

ସେହି ଶକ୍ତିର କେବଳ ଏକ କଳାଂଶରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ରାକ୍ଷସକୁ ଚିରିଦେଲ; ଏବେ ଅହଂକାରର ମଦରେ ତୁମେ ଅବିରତ ଗର୍ଜନ କରୁଛ।

Verse 45

उपकारो हि साधूनां सुखाय किल संमतः । उपकारो ह्यसाधूनामपकाराय केवलम्

ସାଧୁଜନଙ୍କ ପ୍ରତି କରାଯାଇଥିବା ଉପକାର ନିଶ୍ଚୟ ସୁଖର କାରଣ ବୋଲି ମନ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଅସାଧୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଉପକାର ମଧ୍ୟ କେବଳ ଅପକାରର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 46

यन्नृसिंह महेशानं पुनर्भूतं तु मन्यसे । तर्ह्यज्ञानी महागर्वी विकारी सर्वथा भवान्

ହେ ନୃସିଂହ! ଯଦି ତୁମେ ମହେଶାନ (ଭଗବାନ ଶିବ) ପୁନଃ ‘ଭୂତ’ ହେଲେ ବୋଲି—ଯେନ ପୁନର୍ଜନ୍ମାଧୀନ—ମନେ କର, ତେବେ ତୁମେ ସର୍ବଥା ଅଜ୍ଞାନୀ, ମହାଗର୍ବୀ ଓ ବିକାରମୋହିତ।

Verse 47

न त्वं स्रष्टा न संहर्ता भर्तापि न नृसिंहक । परतन्त्रो विमूढात्मा न स्वतन्त्रो हि कुत्रचित्

ହେ ନୃସିଂହ! ତୁମେ ନ ସ୍ରଷ୍ଟା, ନ ସଂହାରକ, ନ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ପାଳକ। ତୁମେ ପରତନ୍ତ୍ର, ମୋହଗ୍ରସ୍ତ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ।

Verse 48

कुलालचक्रवच्छक्त्या प्रेरितोसि पिनाकिना । नानावतारकर्ता त्वं तदधीनस्सदा हरे

ହେ ହରି! ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ କୁମ୍ଭକାରର ଚକ୍ର ପରି ଚାଲିତ ହେଉଛ। ନାନା ଅବତାର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସଦା ତାଙ୍କ ଅଧୀନ।

Verse 49

अद्यापि तव निक्षिप्तं कपालं कूर्मरूपिणः । हर हारलतामध्ये दग्धः कश्चिन्न बध्यते

ଆଜି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିବା ସେ କପାଳ—କୂର୍ମରୂପଧାରୀର—ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ହାରଲତାର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଶିବତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବାରୁ ତାହାରେ କେହି ବନ୍ଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 50

विस्मृतिः किं तदंशेन दंष्ट्रोत्पातनपीडितम् । वाराहविघ्नहस्तेऽद्य याक्रोशन्तारकारिणा

ତାଙ୍କ ଅଂଶମାତ୍ରେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଉପାଟନର ପୀଡା ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ—ତେବେ ବିସ୍ମୃତି କିପରି? ଆଜି ସେହି ବାରାହ-ବିଘ୍ନହର ହସ୍ତଦ୍ୱାରା, ଆର୍ତ୍ତଙ୍କ ଆକ୍ରୋଶ ଶୁଣି ତାରକ ହୋଇ ପାର କରାନ୍ତି।

Verse 51

दग्धोसि पश्य शूलाग्रे विष्वक्सेनच्छलाद्भवान् । दक्षयज्ञे शिरश्छिन्नं मया तेजःस्वरूपिणा

ତୁମେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛ, ଦେଖ! ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କ ଛଳନା ଯୋଗୁଁ ତୁମେ ମୋ ତ୍ରିଶୂଳ ଅଗ୍ରରେ ଅଛ। ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତେଜଃସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରିଥିଲି।

Verse 52

अद्यापि तव पुत्रस्य ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः । छिन्नं न सज्जितं भूयो हरे तद्विस्मृतन्त्वया

ହେ ହରି, ଆଜି ବି ତୁମ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମସ୍ତକ କଟା ହୋଇ ରହିଛି ଏବଂ ତାହା ପୁଣି ଯୋଡ଼ା ଯାଇନାହିଁ—ଏହି କଥା ତୁମେ ଭୁଲିଯାଇଛ।

Verse 53

निर्जितस्त्वं दधीचेन संग्रामे समरुद्गणः । कण्डूयमाने शिरसि कथं तद्विस्मृतन्त्वया

ତୁମେ ମରୁଦ୍‌ଗଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଧୀଚିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲ। ଯେତେବେଳେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ କୁଣ୍ଡେଇ ହେଉଛି, ତୁମେ ତାହା କିପରି ଭୁଲିଗଲ?

Verse 54

चक्रं विक्रमतो यस्य चक्रपाणे तव प्रियम् । कुतः प्राप्तं कृतं केन त्वया तदपि विस्मृतम्

ହେ ଚକ୍ରପାଣି, ତୁମର ପ୍ରିୟ ଚକ୍ର ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପରାକ୍ରମ କର, ତାହା ତୁମେ କେଉଁଠୁ ପାଇଲ ଏବଂ କିଏ ତାହା ତିଆରି କଲା? ତୁମେ କ’ଣ ତାହା ବି ଭୁଲିଗଲ?

Verse 55

ये मया सकला लोका गृहीतास्त्वं पयोनिधौ । निद्रापरवशश्शेषे स कथं सात्त्विको भवान्

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି, ତୁମେ କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରରେ ଶେଷନାଗ ଉପରେ ନିଦ୍ରାଭିଭୂତ ହୋଇ ଶୋଇଛ। ତେବେ ତୁମେ କିପରି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ହୋଇପାରିବ?

Verse 56

त्वदादिस्तम्बपर्यन्तं रुद्रशक्तिविजृम्भितम् । शक्तिमानभितस्त्वं च ह्यनलात्त्वं विमोहितः

ତୁମଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେହି ବିଶ୍ୱସ୍ତମ୍ଭର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏ ସବୁ ରୁଦ୍ରଶକ୍ତିର ବିରାଟ ବିସ୍ତାର। ତୁମେ ଶକ୍ତିମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଘେରା, ଅଗ୍ନିମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ-ଅତୀତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିହ୍ନୁନାହ।

Verse 57

तत्तेजसो हि माहात्म्यं पुमान्द्र ष्टुन्न हि क्षमः । अस्थूला ये प्रपश्यन्ति तद्विष्णोः परमम्पदम्

ସେହି ଦିବ୍ୟ ତେଜର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ କୌଣସି ଦେହଧାରୀ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। ଯେମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶୀ ଓ ସ୍ଥୂଳଗ୍ରହଣରହିତ, ସେମାନେ ମାତ୍ର ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି; ସେଇ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ—ପରମ ପଦ।

Verse 58

द्यावापृथिव्या इन्द्राग्नेर्यमस्य वरुणस्य च । ध्वान्तोदरे शशांके च जनित्वा परमेश्वरः

ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ-ପୃଥିବୀ), ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ଯମ-ବରୁଣ ରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ଅନ୍ଧକାରର ଗର୍ଭରେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନିଜ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 59

कालोसि त्वं महाकालः कालकालो महेश्वर । अतस्त्वमुग्रकलया मृत्योर्मृत्युर्भविष्यसि

ତୁମେ ନିଜେ କାଳ—ମହାକାଳ, କାଳର ମଧ୍ୟ ଅଧିପତି, ହେ ମହେଶ୍ୱର। ତେଣୁ ତୁମ ଉଗ୍ର ଦିବ୍ୟକଳାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ‘ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ’ ହେବ, ମରଣଶୀଳତାକୁ ଜୟ କରିବ।

Verse 60

स्थिरोद्य त्वक्षरो वीरो वीरो विश्वावकः प्रभुः । उपहन्ता ज्वरं भीमो मृगः पक्षी हिरण्मयः

ସେ ସ୍ଥିର ଓ ସଦା ଉନ୍ନତ; ଅକ୍ଷର ତତ୍ତ୍ୱ; ବୀର ପ୍ରଭୁ—ବୀରତାର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ—ଯିଏ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ଜ୍ୱର-ବ୍ୟଥା ନାଶକ, ଭୀମ ରକ୍ଷକ; ସେ ମୃଗ ମଧ୍ୟ, ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 61

शास्ता शेषस्य जगतस्तत्त्वं नैव चतुर्मुखः । नान्ये च केवलं शम्भुस्सर्वशास्ता न संशयः

ଏହି ଶେଷ ଜଗତର ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତା ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କେହି ଦେବତା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କେବଳ ଶମ୍ଭୁ ହିଁ ସର୍ବଶାସ୍ତା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ॥

Verse 62

इत्थं सर्वं समालोक्य संहारात्मानमात्मना । न विनष्टन्त्वमात्मानं कुरु हे नृहरेऽबुध

ଏପରି ସବୁକିଛି ଦେଖି, ନିଜ ଆତ୍ମବୋଧରେ ସଂହାରସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି—ହେ ନୃହରି, ଅବୁଧ! ନିଜକୁ ବିନଷ୍ଟ ଭାବିବା ନାହିଁ; ଆତ୍ମାକୁ ‘ନାଶ୍ୟ’ କରିବା ନାହିଁ॥

Verse 63

नो चेदिदानीं क्रोधस्य महाभैरवरूपिणः । वज्राशनिरिव स्थाणौ त्वयि मृत्युः पतिष्यति

ଯଦି ତୁମେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ପଛକୁ ନ ହଟ, ତେବେ କ୍ରୋଧର ମହାଭୈରବ-ରୂପରେ—ସ୍ତମ୍ଭରେ ବଜ୍ରାଘାତ ପରି—ତୁମ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ପତିତ ହେବ।

Verse 64

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा वीरभद्रोपि विररामाकुतोभयः । दृष्ट्वा नृसिंहाभिप्रायं क्रोधमूर्त्तिश्शिवस्य सः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏପରି କହି ସର୍ବଦିଗରୁ ନିର୍ଭୟ ବୀରଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିରବ ହେଲା; କାରଣ କ୍ରୋଧମୂର୍ତ୍ତି ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୃସିଂହ-ରୂପ ପ୍ରକଟ କରିବାର ଅଭିପ୍ରାୟ ସେ ଦେଖିଲା।