Adhyaya 10
Satarudra SamhitaAdhyaya 1041 Verses

शारभावतारवर्णनम् (Account of Śiva’s Śārabha Manifestation and the Measureless Avatāras)

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଉପଦେଶ ଦେଇ କହନ୍ତି ଯେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା ବୀରଭଦ୍ର ଶିବଙ୍କ ଅବତାର; ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ସତୀଚରିତ୍ରରେ ପୂର୍ବରୁ ବିସ୍ତାରେ କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ନୁହେଁ। ଶ୍ରୋତା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ନନ୍ଦୀ ପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶାରଭ ଅବତାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସଦାଶିବ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ତେଜୋମୟ ଦିବ୍ୟ ରୂପ। ପରେ ଶିବଙ୍କ ଅବତାର ଅସଂଖ୍ୟ, ଅନେକ କଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ଗଣନା ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି—ଆକାଶର ତାରା, ପୃଥିବୀର ଧୂଳିକଣା, ବର୍ଷାବିନ୍ଦୁ ଭଳି ଉପମା ଦିଆଯାଏ। ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସ୍ଥାପନ କରି ନନ୍ଦୀ ‘ଯଥାମତି’ ଶାରଭଚରିତକୁ ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ସୂଚକ ଭାବେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଜୟ-ବିଜୟଙ୍କ ଶାପ ଓ ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ-ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ବିଶ୍ୱବୈର ଦେବପ୍ରକାଶର ନିମିତ୍ତ ହୁଏ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଏ।

Shlokas

Verse 1

नंदीश्वर उवाच । विध्वंसी दक्षयज्ञस्य वीरभद्राह्वयः प्रभो । अवतारश्च विज्ञेयः शिवस्य परमात्मनः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା ‘ବୀରଭଦ୍ର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେ, ସେ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ଅବତାର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 2

सतीचरित्रे कथितं चरितं तस्य कृत्स्नशः । श्रुतं त्वयापि बहुधा नातः प्रोक्तं सुविस्तरात्

ସତୀଚରିତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି। ଆପଣ ମଧ୍ୟ ତାହା ବହୁବାର ଶୁଣିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏଠାରେ ପୁଣି ଅତିବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯିବ ନାହିଁ।

Verse 3

अतः परं मुनिश्रेष्ठ भवत्स्नेहाद्ब्रवीमि तत् । शार्दूलाख्यावतारं च शङ्करस्य प्रभोः शृणु

ଏହେତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ ଏବେ ସେ କଥା କହୁଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ‘ଶାର୍ଦୂଳ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅବତାରକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 4

सदाशिवेन देवानां हितार्थं रूपमद्भुतम् । शारभं च धृतन्दिव्यं ज्वलज्ज्वालासमप्रभम्

ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସଦାଶିବ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଶାରଭ-ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ସେ ରୂପ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜ୍ୱାଳା ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 5

शिवावतारा अमिता सद्भक्तहितकारकाः । सङ्ख्या न शक्यते कर्तुं तेषां च मुनिसत्तमाः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଶିବଙ୍କ ଅବତାର ଅମିତ; ସେମାନେ ସଦା ସଦ୍ଭକ୍ତଙ୍କ ହିତ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିହେବ ନାହିଁ।

Verse 6

आकाशस्य च ताराणां रेणुकानां क्षितेस्तथा । आसाराणां च वृद्धेन बहुकल्पैः कदापि हि

ଆକାଶର ତାରା, ପୃଥିବୀର ଧୂଳିକଣା, ଓ ବର୍ଷାର ଅସଂଖ୍ୟ ଧାରା—ଏମାନଙ୍କୁ ବହୁ କଳ୍ପ ଧରି ଗଣିଗଣି ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତ କେବେ ପାଇବ ନାହିଁ।

Verse 7

सङ्ख्या विशक्यते कर्तुं सुप्राज्ञैर्बहुजन्मभिः । शिवावताराणां नैव सत्यं जानीहि मद्वचः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କଷ୍ଟେ ଗଣିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ଅବତାର ସତ୍ୟରେ ଅଗଣ୍ୟ—ମୋ ବଚନକୁ ସତ୍ୟ ଜାଣ।

Verse 8

तथापि च यथाबुद्ध्या कथयामि कथाश्रुतम् । चरित्रं शारभं दिव्यं परमैश्वर्य्यसूचकम्

ତଥାପି ମୋର ଯଥାବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ, ପରମ୍ପରାରେ ଶୁଣିଥିବା କଥା କହୁଛି—ଶାରଭଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର, ଯାହା ମହେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସୂଚାଏ।

Verse 9

जयश्च विजयश्चैव भवद्भिः शापितौ यदा । तदा दितिसुतौ द्वौ तावभूतां कश्यपान्मुने

ହେ ମୁନି! ଯେତେବେଳେ ଜୟ ଓ ବିଜୟ ତୁମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହେଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିତିର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହୋଇ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शार्दूलावतारे नृसिंहचरितवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ତୃତୀୟ ଶତରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ, ଶିବଙ୍କ ଶାର୍ଦୂଳାବତାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ‘ନୃସିଂହଚରିତବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 11

पृथ्व्युद्धारे विधात्रा व प्रार्थितो हि पुरा प्रभुः । हिरण्याक्षं जघानासौ विष्णुर्वाराहरूपधृक्

ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ; ତେବେ ବରାହରୂପଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବଧ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

Verse 12

तं श्रुत्वा भ्रातरं वीरं निहतं प्राणसन्निभम् । चुकोप हरयेऽतीव हिरण्यकशिपुर्मुने

ହେ ମୁନି, ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ ବୀର ଭ୍ରାତା ନିହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।

Verse 13

वर्षाणामयुतं तप्त्वा ब्रह्मणो वरमाप सः । न कश्चिन्मारयेन्मां वै त्वत्सृष्टाविति तुष्टतः

ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଘୋର ତପ କରି ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇଲା। ତୁଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ତୁମ ସୃଷ୍ଟିରେ କେହି ତୁମକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।”

Verse 14

शोणिताख्यपुरं गत्वा देवानाहूय सर्वतः । त्रिलोकीं स्ववशे कृत्वा चक्रे राज्यमकण्टकम्

ଶୋଣିତ ନାମକ ପୁରକୁ ଯାଇ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲା; ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକକୁ ନିଜ ବଶରେ କରି କଣ୍ଟକରହିତ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 15

देवर्षिकदनं चक्रे सर्वधर्म विलोपकः । द्विजपीडाकरः पापी हिरण्यकशिपुर्मुने

ହେ ମୁନି, ପାପୀ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ନାଶ କଲା; ସେ ସର୍ବଧର୍ମ ଲୋପକ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜପୀଡାକାରୀ ହେଲା।

Verse 16

प्रह्लादेन स्वपुत्रेण हरिभक्तेन दैत्यराट् । यदा विद्वेषमकरोद्धरिर्वैरं विशेषतः

ହରିଭକ୍ତ ନିଜ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ କାରଣରେ ଯେତେବେଳେ ଦୈତ୍ୟରାଟ୍ ଦ୍ୱେଷ କଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ହରିଙ୍କ ବୈର ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 17

सभास्तम्भात्तदा विष्णुरभूदाविर्द्रुतम्मुने । सन्ध्यायां क्रोधमापन्नो नृसिंहवपुषा ततः

ହେ ମୁନେ! ସଭାର ସ୍ତମ୍ଭରୁ ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୀଘ୍ର ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ପରେ ସେ ନୃସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 18

सर्वथा मुनिशार्दूल करालं नृहरेर्व्वपुः । प्रजज्वालातिभयदं त्रासयन्दैत्यसत्तमान्

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦ୍ଦୂଲ! ନୃହରିଙ୍କ ଭୟାନକ ରୂପ ସର୍ବଥା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଉଠିଲା; ଅତିଭୟଦାୟକ ହୋଇ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ତ୍ରାସ ଦେଲା।

Verse 19

नृसिंहेन तदा दैत्या निहताश्चैव तत्क्षणम् । हिरण्यकशिपुश्चाथ युद्धञ्चक्रे सुदारुणम्

ତେବେ ନୃସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସେଇ କ୍ଷଣେ ନିହତ ହେଲେ। ତାପରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 20

महायुद्धं तयोरासीन्मुहूर्त्तम्मुनिसत्तमाः । विकरालं च भयदं सर्वेषां रोमहर्षणम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ସେହି ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମହାଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକରାଳ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ରୋମଟାଙ୍କୁରି ଦେଲା ଭଳି ଥିଲା ।

Verse 21

सायं चकर्ष देवेशो देहल्यां दैत्यपुङ्गवम् । व्योम्नि देवेषु पश्यत्सु नृसिंहश्च रमेश्वरः

ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ନୃସିଂହ ଭଗବାନ, ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ସେହି ଦୈତ୍ୟରାଜକୁ ଚଉକାଠ ଉପରକୁ ଟାଣି ଆଣିଲେ ।

Verse 22

अथोत्संगे च तं कृत्वा नखैस्तदुदरन्द्रुतम् । विदार्य मारयामास पश्यतां त्रिदिवौकसाम्

ତା’ପରେ ତାକୁ ନିଜ କୋଳରେ ରଖି, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ନିଜ ନଖରେ ତା’ର ପେଟକୁ ଚିରି ତାକୁ ବଧ କଲେ ।

Verse 23

हते हिरण्यकशिपौ नृसिंहे नैव विष्णुना । जगत्स्वास्थ्यन्तदा लेभे न वै देवाविशेषतः

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନିହତ ହେବା ପରେ ଜଗତ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କଲା; ଏହା କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇନଥିଲା, କାରଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭେଦ ନାହିଁ ।

Verse 24

देवदुन्दुभयो नेदुः प्रह्लादो विस्मयं गतः । लक्ष्मीश्च विस्मयं प्राप्ता रूपं दृष्ट्वाऽद्भुतं हरेः

ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଦ କଲା। ହରିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବିସ୍ମୟଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 25

हतो यद्यपि दैत्येन्द्रस्तथापि न पुरं सुखम् । ययुर्देवा नृसिंहस्य ज्वाला सा न निवर्तिता

ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନଗରରେ ସୁଖ ହେଲା ନାହିଁ। ନୃସିଂହଙ୍କ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଗ୍ରତା ନ ଶାନ୍ତ ହେବାରୁ ଦେବମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।

Verse 26

तया च व्याकुलं जातं सर्वं चैव जगत्पुनः । देवाश्च दुःखमापन्नाः किम्भविष्यति वा पुनः

ତାହାର ଫଳରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ—“ଏବେ ପୁଣି କ’ଣ ହେବ?” ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 27

इत्येवं च वदन्तस्ते भयादूदूरमुपस्थि ताः । नृसिंहक्रोधजज्वालाव्याकुलाः पद्मभूमुखाः

ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ଭୟରେ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ିଲେ; ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିଙ୍କ ମୁଖ ନୃସିଂହକ୍ରୋଧଜ ଜ୍ୱାଳାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 28

प्रह्रादं प्रेषयामासुस्तच्छान्त्यै निकटं हरेः । सर्वान्मिलित्वा प्रह्लादः प्रार्थितो गतवांस्तदा

ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସେମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ସମୀପକୁ ପଠାଇଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 29

उरसाऽऽलिंगयामास तं नृसिंहः कृपानिधिः । हृदयं शीतलं जातं रुड्ज्वाला न निवर्त्तिता

ତେବେ କୃପାନିଧି ନୃସିଂହ ତାହାକୁ ନିଜ ବକ୍ଷରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାହାର ହୃଦୟ ଶୀତଳ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୀଡ଼ା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 30

तथापि न निवृता रुड्ज्वाला नरहरेर्यदा । इष्टं प्राप्तास्ततो देवाश्शंकर शरणं ययुः

ତଥାପି ଯେତେବେଳେ ନରହରିଙ୍କ ଉଗ୍ର ଜ୍ୱାଳାସଦୃଶ ପୀଡ଼ା ନିବୃତ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ନିଜ ଇଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧ କରି ଶଂକରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 31

तत्र गत्वा सुरास्सर्वे ब्रह्माद्या मुनय स्तथा । शंकरं स्तवयामासुर्लोकानां सुखहेतवे

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ସୁର, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଓ ମୁନିମାନେ—ଲୋକମାନଙ୍କ ସୁଖହେତୁ ଶଂକରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 32

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । पाहि नः शरणापन्ना न्सर्वान्देवाञ्जगन्ति च

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ଶରଣାଗତବତ୍ସଲ! ଆମେ ଶରଣ ନେଇଛୁ; ଆମକୁ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 33

नमस्तेऽस्तु नमस्तेऽस्तु नमस्तेऽस्तु सदाशिव । पूर्वं दुःखं यदा जातं तदा ते रक्षिता वयम्

ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର—ହେ ସଦାଶିବ! ପୂର୍ବେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ହିଁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ।

Verse 34

समुद्रो मथितश्चैव रत्नानां च विभागशः । कृते देवैस्तदा शंभो गृहीतं गरलन्त्वया

ସମୁଦ୍ର ମଥନ ହେଲା ଓ ରତ୍ନମାନଙ୍କର ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଗ ହେଲା; ସେତେବେଳେ ହେ ଶମ୍ଭୋ, ଲୋକରକ୍ଷା ପାଇଁ କରୁଣାବଶତଃ ସେ ଘୋର ଗରଳ (ବିଷ) ଆପଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 35

रक्षिताः स्म तदा नाथ नीलकण्ठ इति श्रुतः । विषं पास्यसि नो चेत्त्वं भस्मीभूतास्तदाखिलाः

ହେ ନାଥ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ରକ୍ଷିତ ହେଲୁ—ଏହିକାରଣରୁ ଆପଣ ‘ନୀଳକଣ୍ଠ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆପଣ ଯଦି ଏହି ବିଷ ପାନ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେହିକ୍ଷଣେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେବୁ।

Verse 36

प्रसिद्धं च यदा यस्य दुःखं च जायते प्रभो । तदा त्वन्नाममात्रेण सर्वदुःखं विलीयते

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯେତେବେଳେ କାହାର ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ, ସେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ନାମମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 37

इदानीं नृहरिज्वालापीडितान्नस्सदाशिव । तां त्वं शमयितुं देव शक्तोऽसीति सुनिश्चितम्

ଏବେ ଆମେ ନୃହରିଙ୍କ ଦହନଶୀଳ ଜ୍ୱାଳାରେ ପୀଡିତ, ହେ ସଦାଶିବ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରି ନିବାରିବାରେ କେବଳ ଆପଣ ହିଁ ସମର୍ଥ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 38

नन्दीश्वर उवाच । इति स्तुतस्तदा देवैश्शंकरो भक्तवत्सलः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्माऽभयन्दत्त्वा परप्रभुः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଦେବମାନେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବାରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର ଅନ୍ତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପରମ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଥମେ ଅଭୟ ଦେଇ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର କଲେ।

Verse 39

शंकर उवाच । स्वस्थानं गच्छत सुरास्सर्व्वे ब्रह्मादयोऽभयाः । शमयिष्यामि यद्दुःखं सर्वथा हि व्रतम्मम

ଶଙ୍କର କହିଲେ—ହେ ସୁରମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ। ଯେ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ମୁଁ ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବଥା ଶାନ୍ତ କରିଦେବି; ଏହା ମୋର ବ୍ରତ।

Verse 40

गतो मच्छरणं यस्तु तस्य दुःखं क्षयं गतम् । मत्प्रियः शरणापन्नः प्राणेभ्योऽपि न संशयः

ଯେ ମୋ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ତାହାର ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଏ। ଶରଣାଗତ ଭକ୍ତ ମୋତେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 41

नन्दीश्वर उवाच । इति श्रुत्वा तदा देवा ह्यानन्दम्परमं गताः । यथागतं तथा जग्मुस्स्मरन्तश्शंकरं मुदा

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣି ଦେବମାନେ ପରମାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପରେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ—ମୁଦାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା।

Frequently Asked Questions

It argues for Śiva’s avatāra principle by (1) identifying Vīrabhadra as Śiva’s manifestation connected to the destruction of Dakṣa’s sacrifice, and (2) introducing the Śārabha form as a deliberate theophany assumed by Sadāśiva for the devas’ welfare, framed as evidence of supreme aiśvarya.

The chapter’s ‘countless avatāras’ motif functions as a rahasya of transcendence-in-immanence: the immeasurability of forms signals that the Absolute (paramātman) is not exhausted by any single icon or narrative. The blazing radiance imagery (jvalajjvālā-samaprabha) encodes the idea of consuming ignorance and restoring cosmic equilibrium—divine power as purifying luminosity rather than merely physical force.

Śiva’s manifestations highlighted are Vīrabhadra (as the avatāra associated with Dakṣa-yajña’s destruction) and the Śārabha form (Śārabha/Śārabhaḥ), presented as a wondrous embodiment of Sadāśiva undertaken for divine welfare and as a marker of paramaiśvarya.