चाण्डालीसद्गतिवर्णनम् (Cāṇḍālī-sadgati-varṇanam) — “Account of the Cāṇḍālī’s Attainment of a Good Destiny”

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग धन्यस्त्वं शैवसत्तमः । चाण्डाली का समाख्याता तत्कथां कथय प्रभो

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ‘ଚାଣ୍ଡାଳୀ’ ନାମରେ କିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ? ପ୍ରଭୋ, ତାହାର କଥା କହ।

Verse 2

सूत उवाच । द्विजाः शृणुत सद्भक्त्या तां कथां परमाद्भुताम् । शिवप्रभावसंमिश्रां शृण्वतां भक्तिवर्द्धिनीम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ସେଇ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣ; ଶିବପ୍ରଭାବ-ମହିମାରେ ମିଶ୍ରିତ, ଶୁଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ।

Verse 3

चांडाली सा पूर्वभरेऽभवद्ब्राह्मणकन्यका । सौमिनी नाम चन्द्रास्या सर्वलक्षणसंयुता

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବେ ଚାଣ୍ଡାଳୀ ବୋଲି ପରିଚିତ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକନ୍ୟା ଥିଲା। ତାହାର ନାମ ସୌମିନୀ; ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲା।

Verse 4

अथ सा समये कन्या युवतिः सौमिनी द्विजाः । पित्रा दत्ता च कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

ତେବେ ସେ ସମୟରେ, ସୌମିନୀ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣକନ୍ୟା ଯୌବନବତୀ ହେଲାପରେ, ତାହାର ପିତା ବିଧିପୂର୍ବକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତାକୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 5

सा भर्तारमनुप्राप्य किंचित्कालं शुभव्रता । रेमे तेन द्विजश्रेष्ठा नवयौवनशालिनी

ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଶୁଭବ୍ରତା କିଛିକାଳ ସୁଖରେ ରହିଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନବଯୌବନର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ରମଣ କଲା।

Verse 6

अथ तस्याः पतिर्विप्रस्तरुणस्सुरुजार्दितः । सौमिन्याः कालयोगात्तु पञ्चत्वमगमद्द्विजाः

ତେବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ, ତାହାର ସ୍ୱାମୀ—ଏକ ଯୁବ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଘୋର ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, କାଳଯୋଗର ବିଧାନରେ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ସୌମିନୀ ବିଧବା ହେଲା।

Verse 7

मृते भर्तरि सा नारी दुखितातिविषण्णधीः । किंचित्कालं शुभाचारा सुशीलोवास सद्मनि

ସ୍ୱାମୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ସେ ନାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ମନେ ଗଭୀର ବିଷଣ୍ଣ ହେଲା; ତଥାପି ଶୁଭାଚାର ରକ୍ଷା କରି, ସୁଶୀଳ ହୋଇ, କିଛିକାଳ ନିଜ ଘରେ ରହିଲା।

Verse 8

ततस्सा मन्मथाविष्टहृदया विधवापि च । युवावस्थाविशेषेण बभूव व्यभिचारिणी

ତାପରେ, ସେ ବିଧବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ମଥର ଆବେଶରେ ତାହାର ହୃଦୟ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା; ଯୌବନର ବିଶେଷ ପ୍ରବଳତାରୁ ସେ ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ହୋଇଗଲା।

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां चाण्डालीसद्गतिवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ ‘ଚାଣ୍ଡାଳୀ ସଦ୍ଗତି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 10

कश्चिच्छूद्रवरस्तां वै विचरन्तीं निजेच्छया । दृष्ट्वा वने स्त्रियं चक्रे निनाय स्वगृहं तत

କୁଦାଚାରୀ ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖି ବଳପୂର୍ବକ ଧରି ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲା।

Verse 11

अथ सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी । अजीजनत्सुतान्तेन शूद्रेण सुरतप्रिया

ତାପରେ ସେ ମାଂସାହାରିଣୀ ଓ ନିତ୍ୟ ମଦ୍ୟପାନକାରିଣୀ, ଭୋଗସୁଖପ୍ରିୟା ହୋଇ ସେଇ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।

Verse 12

कदाचिद्भर्तरि क्वापि याते पीतसुराथ सा । इयेष पिशिताहारं सौमिनी व्यभिचारिणी

ଏକଦା ତାଙ୍କର ଭର୍ତ୍ତା କେଉଁଠି ଯାଇଥିବାବେଳେ, ସେଇ ସୌମିନୀ—ମଦ୍ୟ ପାନ କରି ଓ ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ହୋଇ—ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 13

ततो मेषेषु बद्धेषु गोभिस्सह बहिर्व्रजे । निशामुखे तमोऽन्धे हि खड्गमादाय सा ययौ

ତାପରେ ମେଷମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଇ, ସେ ଗୋମାନଙ୍କ ସହିତ ଗୋଠରୁ ବାହାରକୁ ଗଲା—ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ—ହାତରେ ଖଡ୍ଗ ଧରି।

Verse 14

अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्याऽऽमिष प्रिया । एकं जघान गोवत्सं क्रोशंतमतिदुर्भगा

ମଦାବେଶରେ, ଅବିଚାରେ, ମାଂସପ୍ରିୟା ସେଇ ଅତିଦୁର୍ଭାଗିନୀ—ମେଷ ଭାବି—କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ଗୋବତ୍ସକୁ ମାରିଦେଲା।

Verse 15

हतं तं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना । भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा

ଗୋବତ୍ସ ପରି କୋମଳ ସେ ନାରୀ ତାକୁ ଘରକୁ ଆଣି ହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି ଭୟଭୀତ ହେଲା; ପୂର୍ବପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଭାବରେ “ଶିବ! ଶିବ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲା।

Verse 16

सा मुहूर्तं शिवं ध्यात्वामिषभोजनलालसा । छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम्

ମାଂସଭୋଜନର ଲାଲସାରେ ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା; ପରେ ସେଇ ଗୋବତ୍ସକୁ କାଟି ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଆହାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।

Verse 17

एवं बहुतिथे काले गते सा सौमिनी द्विजाः । कालस्य वशमापन्ना जगाम यमसंक्षयम्

ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଗତ ହେଲାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଇ ସୌମ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କାଳର ବଶରେ ପଡ଼ି ଯମଲୋକକୁ—ଦେହଧାରୀଙ୍କ ନିୟତ ଅନ୍ତକୁ—ଗଲା।

Verse 18

यमोऽपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम् । निवर्त्य निरयावासाच्चक्रे चाण्डालजातिकाम्

ଯମ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପୂର୍ବକର୍ମ ଦେଖି, ତାକୁ ନରକବାସରୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ ଏବଂ ଚାଣ୍ଡାଳ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 19

साथ भ्रष्टा यमपुराच्चाण्डालीगर्भमाश्रिता । ततो बभूव जन्मान्धा प्रशांतांगारमेचका

ତାପରେ ସେ ଯମପୁରୀରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ଏକ ଚାଣ୍ଡାଳିନୀର ଗର୍ଭକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା। ସେଠାରୁ ସେ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମିଲା; ତାହାର ଦେହ ଅଙ୍ଗାର ପରି କଳା, ତେଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 20

जन्मान्धा साथ बाल्येऽपि विध्वस्तपितृमातृका । ऊढा न केनचिद्दुष्टा महाकुष्ठरुजार्दिता

ସେ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ଶୈଶବରେ ମାତା-ପିତାହୀନ ହୋଇଗଲା। କେହି ତାକୁ ବିବାହ କରୁନଥିଲେ; ଭୟଙ୍କର କୁଷ୍ଠରୋଗ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ବେଦନାରେ ପୀଡିତ ଥିଲା।

Verse 21

ततः क्षुधार्दिता दीना यष्टिपाणिर्गतेक्षणा । चाण्डालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतपर्यत्

ତାପରେ ଭୁଖରେ କାତର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ହୋଇ, ହାତରେ ଲାଠି ଧରି ଦୃଷ୍ଟି ନମାଇ, ଚାଣ୍ଡାଳର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅନ୍ନପିଣ୍ଡରେ ଜଠରାଗ୍ନି ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 22

एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा स्वविपुलं वयः । जरयाग्रस्तसवार्ङ्गी दुःखमाप दुरत्ययम्

ଏଭଳି ମହା କଷ୍ଟରେ ନିଜ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ କାଟି, ଜରାରେ ସମଗ୍ର ଶରୀର ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ କଠିନ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 23

कदाचित्साथ चांडाली गोकर्णं तं महाजनान् । आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽन्वगान्

ଏକଦା ସେଇ ଚାଣ୍ଡାଳୀ, ଶୁଭ ଶିବତିଥିରେ ପବିତ୍ର ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ଯାତ୍ରାରତ ମହାଜନମାନଙ୍କ ଭିଡ଼କୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲା।

Verse 24

अथासावपि चांडाली वसनासनतृष्णया । महाजनान् याचयितुं संचचार शनैः शनैः

ତାପରେ ସେଇ ଚାଣ୍ଡାଳୀ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆସନ ପାଇଁ ତୃଷ୍ଣାରେ, ମହାଜନମାନଙ୍କୁ ଯାଚନା କରିବାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 25

गत्वा तत्राथ चांडाली प्रार्थयन्ती महाजनान् । यत्र तत्र चचारासौ दीनवाक्प्रसृताञ्जलिः

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଇ ଚାଣ୍ଡାଳୀ ମହାଜନମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲା; ଦୀନ ବାକ୍ୟ ଓ ପ୍ରସାରିତ ଅଞ୍ଜଳି ସହିତ ସେ ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଘୁରିଲା।

Verse 26

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृताञ्जलौ । एकः पुण्यतमः पान्थः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

ଏଭଳି ପ୍ରସାରିତ ଅଞ୍ଜଳି ସହ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବା ସେଇ ଚାଣ୍ଡାଳୀକୁ ଦେଖି, ଏକ ପରମ ପୁଣ୍ୟବାନ ପଥିକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ବିଲ୍ୱପୁଷ୍ପମଞ୍ଜରୀ ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 27

तामंजलौ निपतिता सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्यमिति मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

ତାହା ତାଙ୍କ ଯୋଡ଼ା ହସ୍ତାଞ୍ଜଳିରେ ପଡ଼ିଲା। ସେ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର କଲା; ଆତୁର ହୋଇ ‘ଏହା ଅଭକ୍ଷ୍ୟ’ ବୋଲି ଭାବି ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 28

तस्याः कराद्विनिर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

ରାତିରେ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟିଯାଇଥିବା ସେଇ ବିଲ୍ୱମଞ୍ଜରୀ କିଛି ଦିବ୍ୟ ବିଧାନରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ମସ୍ତକ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 29

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पान्थजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

ଏଭଳି ଶିବ-ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ରାତିରେ ସେ ପଥିକମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଯାଚନା କଲା; କିନ୍ତୁ ଦୈବଯୋଗରେ ସେ କିଛିମାତ୍ର ଲଭିଲା ନାହିଁ।

Verse 30

एवं शिवचतुर्दश्या व्रतं जातं च निर्मलम् । अज्ञानतो जागरणं परमानन्ददायकम्

ଏହିପରି ଶିବ-ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ବ୍ରତ ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଅଜ୍ଞାନରେ କରାଯାଇଥିବା ଜାଗରଣ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ପରମାନନ୍ଦଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 31

ततः प्रभाते सा नारी शोकेन महता वृता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवलम्

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ସେ ନାରୀ ମହାଶୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଦୀନ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ଫେରିଲା ଏବଂ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 32

श्रांता चिरोपवासेन निपतंती पदेपदे । अतीत्य तावतीं भूमिं निपपात विचेतना

ଦୀର୍ଘ ଉପବାସରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା; ପଦେପଦେ ଠୋକର ଖାଇ ପଡୁଥିଲା। ଏତେ ଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କରି ଶେଷରେ ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡିଗଲା।

Verse 33

अथ सा शंभुकृपया जगाम परमं पदम् । आरुह्य सुविमानं च नीतं शिवगणैर्द्रुतम्

ତାପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ସୁନ୍ଦର ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି, ଶିବଗଣମାନେ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଗଲେ।

Verse 34

आदौ यदेषा शिवनाम नारी प्रमादतो वाप्यसती जगाद । तेनेह भूयः सुकृतेन विप्रा महाबलस्थानमवाप दिव्यम्

ହେ ବିପ୍ର! ଏହି ନାରୀ ଯଦିଓ ଅସତୀ ଥିଲା, ତଥାପି ଆରମ୍ଭରେ ଅସାବଧାନତାବଶତଃ ଶିବନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା। ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକରେ ‘ମହାବଳ’ ଦିବ୍ୟ ଧାମ ପାଇଲା।

Verse 35

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं सा हि चक्रे बिल्वार्चनं निशि

ଶ୍ରୀଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଶିବପ୍ରିୟ ତିଥିରେ ସେ ଉପବାସ କଲା। ପରେ ଶିବମନ୍ଦିରରେ ରାତିଜାଗରଣ କରି, ରାତିରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ କଲା।

Verse 36

अकामतः कृतस्यास्य पुण्यस्यैव च तत्फलम् । भुनक्त्यद्यापि सा चैव महाबलप्रसादतः

ସେହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ସେ କୌଣସି କାମନା ବିନା କରିଥିଲା; ତଥାପି ଆଜିଯାଏ ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗୁଛି—ମହାବଳ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ।

Verse 37

एवंविधं महालिंगं शंकरस्य महाबलम् । सर्वपापहरं सद्यः परमानन्ददायकम्

ଏହିପରି ମହାଲିଙ୍ଗ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମହାବଳର ସ୍ୱରୂପ; ଏହା ତତ୍କ୍ଷଣେ ସମସ୍ତ ପାପ ହରି ପରମାନନ୍ଦ ଦାନ କରେ।

Verse 38

एवं वः कथितं विप्रा माहात्म्यं परमं मया । महाबलाभिधानस्य शिवलिंगवरस्य हि

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ‘ମହାବଳ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବଲିଙ୍ଗର ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ଏଭଳି କହିଲି।

Verse 39

अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य चाद्भुतम् । श्रुतमात्रेण येनाशु शिवे भक्तिः प्रजायते

ଏବେ ମୁଁ ତାହାର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅଦ୍ଭୁତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି; ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ଶୀଘ୍ର ଶିବଭକ୍ତି ଜନ୍ମେ।