ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनम् (Brāhmaṇī-Svargati-Varṇana: Account of a Brāhmaṇa Woman’s Ascent to Heaven)

Verse 1

सूत उवाच । गौश्चैकाप्यभवत्तत्र ह्यंगणे बंधिता शुभा । तदैव ब्राह्मणो रात्रावाजगाम बहिर्गतः

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗଣରେ ଗୋଟିଏ ଶୁଭ ଗାଈ ବାନ୍ଧା ଥିଲା। ସେଇ ସମୟରେ ରାତିରେ ବାହାରକୁ ଯାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଫେରିଆସିଲା।

Verse 2

स उवाच प्रियां स्वीयां दृष्ट्वा गामंगणे स्थिताम् । अदुग्धां खेदनिर्विण्णो दोग्धुकामो मुनीश्वराः

ଅଙ୍ଗଣରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଗାଈକୁ ଅଦୋହିତ ଦେଖି ସେ ମୁନୀଶ୍ୱର କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ; ଦୋହନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କହିଲେ।

Verse 3

गौः प्रिये नैव दुग्धा ते सेत्युक्ता वत्समानयत् । दोहनार्थं समाहूय स्त्रियं शीघ्रतरं तदा

ଗାଈ କହିଲା—“ପ୍ରିୟ, ମୋତେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୋହାଯାଇନି।” ଏହା କହି ସେ ବଛଡ଼ାକୁ ଆଣିଲା; ପରେ ଦୋହନ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଡାକିଲା।

Verse 4

वत्सं कीले स्वयं बद्धुं यत्नं चैवाकरोत्तदा । ब्राह्मणस्स गृहस्वामी मुनयो दुग्धलालसः

ତେବେ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜେ ବଛଡ଼ାକୁ ଖୁଣ୍ଟିରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା; ଦୁଧ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷୀ ମୁନିମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ମିଳିବାକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କଲେ।

Verse 5

वत्सोपि कर्षमाणश्च पादे वै पादपीडनम् । चकार ब्राह्मणश्चैव कष्टं प्राप्तश्च सुव्रताः

ଟାଣୁଥିବା ବଛୁରଟି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଚାପ ଦେଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବେଦନା ଭୋଗିଲେ। ଏଭଳି ସୁବ୍ରତ ପୁରୁଷ କଷ୍ଟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां नंदिकेश्वरलिंगमाहात्म्यवर्णने ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ, ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରଲିଙ୍ଗ ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନାନ୍ତର୍ଗତ ‘ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 7

वत्सोपि पीडितस्तेन श्रांतश्चैवाभवत्तदा । दुग्धा गौर्मोचितो वत्सो न क्रोधेन द्विजन्मना

ତାହାର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ବଛଡ଼ାଟି ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଗଲା। ଗାଈକୁ ଦୁହିଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବଛଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଗଲା, ତଥାପି ସେ ଦ୍ୱିଜ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

Verse 8

गौर्दोग्धुं महत्प्रीत्या रोदनं चाकरोत्तदा । दृष्ट्वा च रोदनं तस्या वत्सो वाक्यमथाब्रवीत्

ତେବେ ଗାଈ ମହା ପ୍ରୀତିରେ ଦୁହାଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କାନ୍ଦିଲା। ତାହାର କାନ୍ଦଣା ଦେଖି ବଛଡ଼ାଟି ପରେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 9

वत्स उवाच । कथं च रुद्यते मातः किन्ते दुःखमुपस्थितम् । तन्निवेदय मे प्रीत्या तच्छ्रुत्वा गौरवोचत

ବଛଡ଼ା କହିଲା—“ମା, ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ତୁମ ପାଖକୁ କେଉଁ ଦୁଃଖ ଆସିଛି? ପ୍ରୀତିରେ ମୋତେ କୁହ।” ଏହା ଶୁଣି ଗୌରୀ କହିଲେ।

Verse 10

श्रूयतां पुत्र मे दुःखं वक्तुं शक्नोम्यहं न हि । दुष्टेन ताडितत्वं च तेन दुःखं ममाप्यभूत्

ଶୁଣ ପୁତ୍ର, ମୋ ଦୁଃଖ ଶୁଣ; ମୁଁ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିପାରୁନି। ଦୁଷ୍ଟର ଆଘାତରୁ ମୋର ମଧ୍ୟ ଶୋକ ଉଦ୍ଭବିଲା।

Verse 11

सूत उवाच । स्वमातुर्वचनं श्रुत्वा स वत्सः प्रत्यबोधयत् । प्रत्युवाच स्वजननीं प्रारब्धपरिनिष्ठितः

ସୂତ କହିଲେ—ମାତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବତ୍ସ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିଲା। ପ୍ରାରବ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଜନନୀକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 12

किं कर्त्तव्यं क्व गंतव्यं कर्मबद्धा वयं यतः । कृतं चैव यथापूर्वं भुज्यते च तथाधुना

ତେବେ କଣ କରିବା, କେଉଁଠି ଯିବା, ଯେହେତୁ ଆମେ କର୍ମବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା? ପୂର୍ବେ ଯାହା କରାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ତାହାହିଁ ସେହିପରି ଭୋଗ ହେଉଛି।

Verse 13

हसता क्रियते कर्म रुदता परिभुज्यते । दुःखदाता न कोप्यस्ति सुखदाता न कश्चन

ହସିହସି କର୍ମ କରାଯାଏ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରାଯାଏ। ଦୁଃଖ ଦେବାକୁ କେହି ନାହିଁ, ସୁଖ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 14

सुखदुःखे परो दत्त इत्येषा कुमतिर्मता । अहं चापि करोम्यत्र मिथ्याज्ञानं तदोच्यते

‘ସୁଖଦୁଃଖ ଅନ୍ୟେ ଦେଇଥାନ୍ତି’ ବୋଲି ଭାବିବା କୁମତି। ଏଠାରେ ‘ମୁଁ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତା’ ବୋଲି ଧାରଣା—ତାହାକୁ ମିଥ୍ୟାଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ।

Verse 15

स्वकर्मणा भवेद्दुखं सुखं तेनैव कर्मणा । तस्माच्च पूज्यते कर्म सर्वं कर्मणि संस्थितम

ନିଜ କର୍ମରୁ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ କର୍ମରୁ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ତେଣୁ କର୍ମ ପୂଜ୍ୟ, କାରଣ ସବୁ କିଛି କର୍ମରେ ହିଁ ସ୍ଥିତ।

Verse 16

त्वं चैवाहं च जननी इमे जीवादयश्च ये । ते सर्वे कर्मणा बद्धा न शोच्याः कर्हिचित्त्वया

ତୁମେ, ମୁଁ, ଜନନୀ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ—ସମସ୍ତେ କର୍ମଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ। ତେଣୁ ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 17

सूत उवाच । एवं श्रुत्वा स्वपुत्रस्य वचनं ज्ञानगर्भितम् । पुत्रशोकान्विता दीना सा च गौरब्रवीदिदम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ନିଜ ପୁତ୍ରର ଜ୍ଞାନଗର୍ଭିତ ବଚନ ଶୁଣି, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଦୀନ ଗୌରୀ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 18

गौरुवाच । वत्स सर्वं विजानामि कर्माधीनाः प्रजा इति । तथापि मायया ग्रस्ता दुःखं प्राप्नोम्यहं पुनः

ଗୌରୀ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ ଯେ ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଅଧୀନ; ତଥାପି ମାୟାରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ପୁନଃ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛି।

Verse 19

रोदनं च कृतं भूरि दुःखशान्तिर्भवेन्नहि । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसूं वत्सोऽब्रवीदिदम्

“ଅତ୍ୟଧିକ କାନ୍ଦିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖର ଶାନ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ପୁତ୍ର ମାତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲା।

Verse 20

वत्स उवाच । यद्येवं च विजानामि पुनश्च रुदनं कुतः । कृत्वा च साध्यते किञ्चित्तस्माद्दुःखं त्यजाधुना

ବତ୍ସ କହିଲା—ଯଦି ମୁଁ ଏଭଳି ବୁଝୁଛି, ତେବେ ପୁଣି କାନ୍ଦିବା କାହିଁକି? କିଛି କଲେ ଉପାୟ ସାଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଏବେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼।

Verse 21

सूत उवाच । एवं पुत्रवचः श्रुत्वा तन्माता दुःखसंयुता । निःश्वस्याति तदा धेनुर्वत्सं वचनमब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ପୁଅର କଥା ଶୁଣି ତା’ର ମାଆ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲା। ତାପରେ ଗାଈଟି ବଛୁରକୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 22

गौरुवाच । मम दुःखं तदा गच्छेद्यथा दुखं तथाविधम् । भवेद्धि ब्राह्मणस्यापि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ଗୌରୀ କହିଲେ—ତେବେ ମୋ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଦୂର ହେବ, ଯେପରି ଏପରି ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟ କହୁଛି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି କଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ।

Verse 23

प्रातश्चैव मया पुत्र शृंगाभ्यां हि हनिष्यते । हतस्य जीवितं सद्यो यास्यत्यस्य न संशयः

ପ୍ରଭାତେ, ପୁତ୍ର, ମୋର ଦୁଇ ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ ନିହତ କରିବି। ନିହତର ପ୍ରାଣ ସତ୍ୱରେ ଚାଲିଯିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 24

वत्स उवाच । प्रथमं यत्कृतं कर्म तत्फलं भुज्यतेऽधुना । अस्याश्च ब्रह्महत्याया मातः किं फलमाप्स्यसे

ବତ୍ସ କହିଲା—ପ୍ରଥମେ ଯେ କର୍ମ କରାଯାଇଥିଲା, ତାହାର ଫଳ ଏବେ ଭୋଗ ହେଉଛି। ଏବଂ, ମା, ଏହି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଫଳ ତୁମେ କ’ଣ ପାଇବ?

Verse 25

समाभ्यां पुण्यपापाभ्यां भवेज्जन्म च भारते । तयोः क्षये च भोगेन मातर्मुक्तिरवाप्यते

ହେ ଭାରତ! ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ—ଉଭୟର ସମ ମିଶ୍ରଣରୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏବଂ ଭୋଗଦ୍ୱାରା ଉଭୟର କ୍ଷୟ ହେଲେ, ହେ ମାତଃ, ମୁକ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 26

कदापि कर्मणो नाशः कदा भोगः प्रजायते । तस्माच्च पुनरेवं त्वं कर्म मा कर्तुमुद्यता

କର୍ମ କେବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ତାହାର ଭୋଗ (ସୁଖ-ଦୁଃଖରୂପ ଫଳ) କେବେ ନ କେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ତେଣୁ ପୁନର୍ବାର ବନ୍ଧନକାରୀ କର୍ମ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଅ ନାହିଁ।

Verse 27

अहं कुतस्ते पुत्रोद्य त्वं माता कुत एव च । वृथाभिमानः पुत्रत्वे मातृत्वे च विचार्य्यताम्

ମୁଁ କିପରି ତୋର ପୁତ୍ର? ତୁ ମୋର ମାତା କିପରି? ପୁତ୍ରତ୍ୱ ଓ ମାତୃତ୍ୱର ଏହି ବୃଥା ଅଭିମାନ ବିଚାର କରି ତ୍ୟାଗ କରାଯାଉ।

Verse 28

क्व माता क्व पिता विद्धि क्व स्वामी क्व कलत्रकम् । न कोऽपि कस्य चास्तीह सर्वेपि स्वकृतं भुजः

ଭଲଭାବେ ଜାଣ—କେଉଁଠି ମାତା, କେଉଁଠି ପିତା, କେଉଁଠି ସ୍ୱାମୀ, କେଉଁଠି ପତ୍ନୀ? ଏଠାରେ କେହି କାହାର ନୁହେଁ; ସମସ୍ତେ ନିଜ କୃତ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 29

एवं ज्ञात्वा त्वया मातर्दुःखं त्याज्यं सुयत्नतः । सुभगाचरणं कार्यं परलोकसुखेप्सया

ଏହିପରି ଜାଣି, ହେ ମାତା, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କର। ପରଲୋକସୁଖ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ସାଧନା କର।

Verse 30

गौरुवाच । एवं जानाम्यहं पुत्र माया मां न जहात्यसौ । त्वद्दुःखेन सुदुःखं मे तस्मै दास्ये तदेव हि

ଗୌରୀ କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଏହିପରି ଜାଣେ; ଏହି ମାୟା ମୋତେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ତୁମ ଦୁଃଖରେ ମୋର ଅତି ଦୁଃଖ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ମୁଁ ସେଇଟି ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି।

Verse 31

पुनश्च ब्रह्महत्याया नाशो यत्र भवेदिह । तत्स्थलं च मया दृष्टं हत्या मे हि गमिष्यति

ପୁନଶ୍ଚ, ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପର ନାଶ ହୁଏ, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି। ମୋର ଏହି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ଦୋଷ ନିଶ୍ଚୟ ତାହିଁ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବ।

Verse 32

सूत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वमातुर्गोर्द्विजोत्तमाः । मौनत्वं स्वीकृतं तत्र वत्सेनोक्तं न किञ्चन

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ନିଜ ମାତା ଗୋ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବଛୁରା ସେଠାରେ ମୌନ ଗ୍ରହଣ କଲା ଏବଂ କିଛିମାତ୍ର କହିଲା ନାହିଁ।

Verse 33

तयोस्तदद्भुतं वृत्तं श्रुत्वा पान्थो द्विजस्तदा । हृदा विचारयामास विस्मितो हि मुनीश्वराः

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣି ସେ ପାନ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ!—ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ହୃଦୟରେ ତାହାକୁ ବିଚାର କଲା।

Verse 34

इदमत्यद्भुतं वृत्तं दृष्ट्वा प्रातर्मया खलु । गंतव्यं पुनरेवातो गंतव्यं तत्स्थलं पुनः

“ପ୍ରଭାତେ ମୁଁ ଏହି ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖିଛି; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ପୁଣି ଯିବାକୁ ହେବ—ସେଇ ସ୍ଥଳକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବାକୁ ହେବ।”

Verse 35

सूत उवाच । विचार्येति हृदा विप्रः स द्विजाः सेवकेन च । सुष्वाप तत्र जननीभक्तः परमविस्मितः

ସୂତ କହିଲେ—ହୃଦୟରେ ଏପରି ବିଚାର କରି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ସେବକ ସହିତ, ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ଜନନୀଭକ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଶୁଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 36

प्रातःकाले तदा जाते गृहस्वामी समुत्थितः । बोधयामास तं पान्थं वचनं चेदमब्रवीत्

ପ୍ରଭାତ ହେବା ସହିତ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ଉଠିଲେ। ସେ ଯାତ୍ରୀକୁ ଜଗାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 37

द्विज उवाच । स्वपिषि त्वं किमर्थं हि प्रातःकालो भवत्यलम् । स्वयात्रां कुरु तं देशं गमनेच्छा च यत्र ह

ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—“ପ୍ରଭାତ ହୋଇଗଲା, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ଶୁଅଛ? ଉଠି ନିଜ ଯାତ୍ରା କର; ଯେ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ତୁମ ହୃଦୟ ସତ୍ୟରେ ଚାହେ, ସେଠାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର।”

Verse 38

तेनोक्तं श्रूयताम्ब्रह्मञ्च्छरीरे सेवकस्य मे । वर्तते हि व्यथा स्थित्वा मुहूर्तं गम्यते ततः

ତାପରେ ସେ କହିଲା—“ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୋ ସେବକର ଶରୀରରେ ବେଦନା ଅଛି; ସେ ଅଳ୍ପକ୍ଷଣ ରହି ପରେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଏ।”

Verse 39

सूत उवाच । इत्येवं च मिषं कृत्वा सुष्वाप पुरुषस्तदा । तद्वृत्तमखिलं ज्ञातुमद्भुतं विस्मयावहम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ଏକ ନେପ କରି ସେ ପୁରୁଷ ତେବେ ଶୋଇପଡ଼ିଲା, ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିସ୍ମୟକର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣିବା ପାଇଁ।

Verse 40

दोहनस्य तदा काले ब्राह्मणः स्वसुतं प्रति । उवाच गंतुकामश्च कार्यार्थं कुत्रचिच्च सः

ତେବେ ଦୋହନ ସମୟରେ, କିଛି ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେଉଁଠିକି ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପୁଅକୁ କହିଲେ।

Verse 41

पितोवाच । मया तु गम्यते पुत्र कार्यार्थं कुत्रचित्पुनः । धेनुर्दोह्या त्वया वत्स सावधानादियं निजा

ପିତା କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋତେ ପୁଣି କେଉଁଠିକି ଯିବାକୁ ହେବ। ବତ୍ସ, ସାବଧାନରେ ଏହି ଧେନୁକୁ ଦୋହ; ଏହା ଆମର ନିଜର।

Verse 42

सूत उवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणवरस्स जगाम च कुत्रचित् । पुत्रः समुत्थितस्तत्र वत्सं च मुक्तवांस्तदा

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁଠିକି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ପୁଅ ସେଠାରେ ଉଠି, ସେହି ସମୟରେ ବଛୁରିକୁ ମୁକ୍ତ କଲା।

Verse 43

माता च तस्य दोहार्थमाजगाम स्वयन्तदा । द्विजपुत्रस्तदा वत्सं खिन्नं कीलेन ताडितम्

ସେହିବେଳେ ତାଙ୍କର ମାଆ ଦୋହନ ପାଇଁ ନିଜେ ଆସିଲେ। ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ବଛୁରିକୁ କୀଳ (ଖୁଣ୍ଟ) ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲା।

Verse 44

बंधनार्थं हि गोः पार्श्वमनयद्दुग्धलालसः । पुनर्गौश्च तदा क्रुद्धा शृंगेनाताडयच्च तम्

ଦୁଧର ଲୋଭରେ ସେ ଗାଈକୁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ତାହାର ପାଖକୁ ଗଲା। ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧିତ ଗାଈ ଶିଙ୍ଗରେ ତାକୁ ପୁଣି ଆଘାତ କଲା।

Verse 45

पपात मूर्च्छां संप्राप्य सोपि मर्मणि ताडितः । लोकाश्च मिलितास्तत्र गवा बालो विहिंसितः

ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ ପାଇ ସେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଛାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଏବଂ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ବାଳକଟି ଆହତ ହେଲା।

Verse 46

जलं जलं वदन्तस्ते पित्राद्या यत्र संस्थिताः । यत्नश्च क्रियते यावत्तावद्बालो मृतस्तदा

ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃଗଣ ଆଦି ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର “ଜଳ! ଜଳ!” ବୋଲି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ। ଚେଷ୍ଟା ଚାଲିଥିବା ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସେଇ ଅନ୍ତରେ ବାଳକଟି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 47

मृते च बालके तत्र हाहाकारो महानभूत् । तन्माता दुःखिता ह्यासीद्रुरोद च पुनः पुनः

ସେଠାରେ ବାଳକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ସହିତ ମହା ହାହାକାର ଉଠିଲା। ତାହାର ମାତା ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ପୁନଃ ପୁନଃ କାନ୍ଦିଲା।

Verse 48

किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहति । रुदित्वेति तदा गां च ताडयित्वा व्यमोचयत्

“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ମୋ ଦୁଃଖ କିଏ ଦୂର କରିବ?”—ଏଭଳି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେ ତେବେ ଗାଈକୁ ଆଘାତ କରି ହାଙ୍କି ଦେଲା।

Verse 49

श्वेतवर्णा तदा सा गौर्द्रुतं श्यामा व्यदृश्यत । अहो च दृश्यतां लोकाश्चुक्रुशुश्च परस्परम्

ତେବେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣା ସେଇ ଗାଈ ହଠାତ୍ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା ପରି ଦେଖାଗଲା। “ଆହୋ, ଦେଖ!” ବୋଲି ଲୋକେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଡାକି ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 50

ब्राह्मणश्च तदा पान्र्थौ दृष्ट्वाश्चर्यं विनिर्गतः । यत्र गौश्च गतस्तत्र तामनु ब्राह्मणो गतः

ତେବେ ପଥରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଦେଖି ବାହାରିଲେ। ଗାଈ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଗଲା, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 51

ऊर्ध्वपुच्छं तदा कृत्वा शीघ्रं गौर्नर्मदां प्रति । आगत्य नन्दिकस्यास्य समीपे नर्मदाजले

ତେବେ ସେ ଗାଈ ପୁଛକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଶୀଘ୍ର ନର୍ମଦା ପ୍ରତି ଗଲା। ନର୍ମଦାଜଳକୁ ପହଞ୍ଚି ଏହି ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର (ନନ୍ଦି)ଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସି ସେଠାରେ ରହିଲା।

Verse 52

संनिमज्य त्रिवारं तु श्वेतत्वं च गता हि सा । यथागतं गता सा च ब्राह्मणो विस्मयं गतः

ସେ ତିନିଥର ନିମଜ୍ଜନ କରି ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱେତତ୍ୱ (ଦୀପ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧି) ପାଇଲା। ପଛେ ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେପରି ଫେରିଗଲା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 53

अहो धन्यतमं तीर्थं ब्रह्महत्यानिवारणम् । स्वयं ममज्ज तत्रासौ ब्राह्मणस्सेवकस्तथा

“ଆହା! ଏ ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ନିବାରକ।” ସେଠାରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ସେବକ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ନିମଜ୍ଜନ କରି ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 54

निमज्ज्य हि गतौ तौ च प्रशंसन्तौ नदी च ताम् । मार्गे च मिलिता काचित्सुन्दरी भूषणान्विता

ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ନିମଜ୍ଜନ ସ୍ନାନ କରି ଆଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ନଦୀକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ପଥରେ ଆଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଳିଲା।

Verse 55

तयोक्तं तं च भोः पांथ कुतो यासि सुविस्मितः । सत्यं ब्रूहि च्छलं त्यक्त्वा विप्रवर्य ममाग्रतः

ସେ ତାକୁ କହିଲା—“ହେ ପାନ୍ଥ! ତୁମେ ଏତେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଛଳ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସତ୍ୟ କହ।”

Verse 56

सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा द्विजेनोक्तं यथातथम् । पुनश्चायं द्विजस्तत्र स्त्रियोक्तः स्थीयतां त्वया

ସୂତ କହିଲେ—ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜ ଯଥାତଥ ଭାବେ କହିଲା। ପୁଣି ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲା—“ତୁମେ ଏଠି ରୁହ।”

Verse 57

तयोक्तं च समाकर्ण्य स्थितस्य ब्राह्मणस्ततः । प्रत्युवाच विनीतात्मा कथ्यते किं वदेति च

ସେମାନଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ନମ୍ରଚିତ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲା—“କ’ଣ କୁହାଯାଉଛି? ଆପଣ କ’ଣ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?”

Verse 58

सा चाह पुनरेवात्र त्वया दृष्टं स्थलं च यत् । तत्राधुना क्षिपास्थीनि मातुः किं गम्यतेऽन्यतः

ସେ ପୁଣି କହିଲା—“ତୁମେ ଯେ ସ୍ଥଳ ଦେଖିଛ, ସେଇଟା ଏହି। ଏବେ ମାତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଏଠି ନିକ୍ଷେପ କର; ଅନ୍ୟତ୍ର କାହିଁକି ଯିବ?”

Verse 59

तव माता पान्थवर्य्य साक्षाद्दिव्यमयं वरम् । देहं धृत्वा द्रुतं साक्षाच्छंभोर्यास्यति सद्गतिम्

ହେ ପାନ୍ଥଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମାତା ସାକ୍ଷାତ୍ ଦିବ୍ୟମୟ ଶୁଭ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱୟଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଶୀଘ୍ର ସଦ୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 60

वैशाखे चैव संप्राप्ते सप्तम्याश्च दिने शुभे । सितेपक्षे सदा गंगा ह्यायाति द्विजसत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୈଶାଖ ମାସ ଆସିଲେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ ଦିନେ ଗଙ୍ଗା ସଦା ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 61

अद्यैव सप्तमी या सा गंगारूपास्ति तत्र वै । इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी सा गंगा मुनिसत्तमाः

“ଆଜିର ଏହି ସପ୍ତମୀ ତାହାଁରେ ଗଙ୍ଗାରୂପେ ଅଛି।” ଏହା କହି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 62

निवृत्तश्च द्विजः सोपि मात्रस्थ्यर्द्धं स्ववस्त्रतः । क्षिपेद्यावत्तत्र तीर्थे तावच्चित्रमभूत्तदा

ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ ଫେରିଆସି ନିଜ ବସ୍ତ୍ରରୁ ଯେତେ ସମ୍ଭବ—ଅତି ଅଳ୍ପ ପରିମାଣ—ସେ ତୀର୍ଥରେ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏବଂ ସେ ଯେତେ ସମୟ ଛାଡ଼ୁଥିଲା, ସେତେ ସମୟ ସେଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟୁଥିଲା।

Verse 63

दिव्यदेहत्वमापन्ना स्वमाता च व्यदृश्यत । धन्योसि कृतकृत्योसि पवित्रं च कुलं त्वया

ତେବେ ତାଙ୍କର ନିଜ ମାତା ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ— “ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ତୁମ ଜୀବନ କୃତାର୍ଥ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି କୁଳ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।”

Verse 64

धनं धान्यं तथा चायुर्वंशो वै वर्द्धतां तव । इत्याशिषं मुहुर्दत्त्वा स्वपुत्राय दिवं गता

“ତୁମ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ସଦା ବଢ଼ୁ; ତୁମ ଆୟୁ ଓ ବଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିଫୁଲୁ।” ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପୁନଃପୁନଃ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଇ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 65

तत्र भुक्त्वा सुखं भूरि चिरकालं महोत्तमम् । शंकरस्य प्रसादेन गता सा ह्युत्तमां गतिम्

ସେଠାରେ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରଚୁର ସୁଖ ଭୋଗ କଲା; ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ଗତି (ମୋକ୍ଷ) ପାଇଲା।

Verse 66

ब्राह्मणश्च सुतस्तस्याः क्षिप्त्वास्थीनि पुनस्ततः । प्रसन्नमानसोऽभूत्स शुद्धात्मा स्वगृहं गतः

ତେବେ ସେହି ନାରୀର ପୁତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନର୍ବାର ବିଧିମତେ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ବିସର୍ଜନ କଲା। ତାହାର ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା; ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା।