Niṣādasya Bhillasya Itihāsaḥ — Śivarātri-vrata-prabhāvaḥ (The Hunter’s Account and the Efficacy of the Śivarātri Observance)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत ते वचनं श्रुत्वा परानन्दं वयं गताः । विस्तरात्कथय प्रीत्या तदेव व्रतमुत्तमम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ତୁମ ବଚନ ଶୁଣି ଆମେ ପରମାନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲୁ। ଦୟାକରି ପ୍ରୀତିସହିତ ସେହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 2

कृतं पुरा तु केनेह सूतैतद्व्रतमुत्तमम् । कृत्वाप्यज्ञानतश्चैव प्राप्तं किं फलमुत्तमम्

ହେ ସୂତ! ପୂର୍ବକାଳରେ ଏଠାରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କିଏ କରିଥିଲେ? ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କଲେ ମଧ୍ୟ କେଉଁ ପରମ ଫଳ ମିଳେ?

Verse 3

सूत उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे कथयामि पुरातनम् । इतिहासं निषादस्य सर्वपापप्रणाशनम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣ; ମୁଁ ଏକ ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହୁଛି—ନିଷାଦଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଇତିହାସ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 4

पुरा कश्चिद्वने भिल्लो नाम्ना ह्यासीद्गुरुद्रुहः । कुटुम्बी बलवान्क्रूरः क्रूरकर्मपरायणः

ପୁରାତନ କାଳରେ ଗୋଟିଏ ବନରେ ‘ଗୁରୁଦ୍ରୁହ’ ନାମକ ଜଣେ ଭିଲ୍ଲ ବସୁଥିଲା। ସେ କୁଟୁମ୍ବୀ, ବଳବାନ ଓ କ୍ରୂର ଥିଲା, ଏବଂ କ୍ରୂର କର୍ମରେ ହିଁ ନିରତ ଥିଲା।

Verse 5

निरन्तरं वने गत्वा मृगान्हन्ति स्म नित्यशः । चौर्य्यं च विविधं तत्र करोति स्म वने वसन्

ସେ ନିରନ୍ତର ବନକୁ ଯାଇ ପ୍ରତିଦିନ ହରିଣମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲା; ଏବଂ ବନରେ ବସି ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚୋରି ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲା।

Verse 6

बाल्यादारभ्य तेनेह कृतं किंचिच्छुभं नहि । महान्कालो व्यतीयाय वने तस्य दुरात्मनः

ଶୈଶବରୁ ସେ ଏଠାରେ କିଛିମାତ୍ର ଶୁଭ କର୍ମ କରିନଥିଲା; ବନରେ ବସୁଥିବା ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାର ଦୀର୍ଘ କାଳ ବିତିଗଲା।

Verse 7

कदाचिच्छिवरात्रिश्च प्राप्तासीत्तत्र शोभना । न दुरात्मा स्म जानाति महद्वननिवासकृत्

ଏକଦା ସେଠାରେ ଶୋଭାମୟ ଶିବରାତ୍ରି ଆସିଲା; କିନ୍ତୁ ମହାବନରେ ବସୁଥିବା ସେଇ ଦୁରାତ୍ମା ତାହାର ପବିତ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣିଲା ନାହିଁ।

Verse 8

एतस्मिन्समये भिल्लो मात्रा पित्रा स्त्रिया तथा । प्रार्थितश्च क्षुधाऽविष्टैर्भक्ष्यं देहि वनेचर

ସେଇ ସମୟରେ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ତାଙ୍କର ମାଆ, ବାପା ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ସେଇ ଭିଲ୍ଲକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— “ହେ ବନଚର, ଖାଇବାକୁ କିଛି ଦିଅ।”

Verse 9

इति संप्रार्थितः सोऽपि धनुरादाय सत्वरम् । जगाम मृगहिंसार्थं बभ्राम सकलं वनम्

ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ ଧରି ମୃଗଶିକାର ପାଇଁ ଗଲା ଏବଂ ସମଗ୍ର ବନ ଭ୍ରମଣ କଲା।

Verse 10

दैवयोगात्तदा तेन न प्राप्तं किंचिदेव हि । अस्तप्राप्तस्तदा सूर्यस्स वै दुःखमुपागतः

ଦୈବଯୋଗରୁ ସେ ସମୟରେ ତାହାର କିଛିମାତ୍ର ଲାଭ ହେଲା ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା।

Verse 11

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न प्राप्तं मेऽद्य किंचन । बालाश्च ये गृहे तेषां किं पित्रोश्च भविष्यति

“ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ଆଜି ମୋତେ କିଛିମାତ୍ର ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଘରେ ଥିବା ସେଇ ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କର କ’ଣ ହେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କର କ’ଣ ହେବ?”

Verse 12

मदीयं वै कलत्रं च तस्याः किंचिद्भविष्यति । किंचिद्गृहीत्वा हि मया गंतव्यं नान्यथा भवेत्

“ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ; ତାହାର ଧନରେ ମୋର ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଂଶ ଅଛି। ତେଣୁ କିଛି ନ କିଛି ନେଇ ମୁଁ ଯିବାକୁ ହେବ; ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 13

इत्थं विचार्य स व्याधो जलाशय समीपगः । जलावतरणं यत्र तत्र गत्वा स्वयं स्थितः

ଏପରି ବିଚାର କରି ସେ ବ୍ୟାଧ ଜଳାଶୟର ସମୀପକୁ ଗଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଜଳକୁ ଅବତରଣ କରିବା ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ନିଜେ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ିଲା।

Verse 14

अवश्यमत्र कश्चिद्वै जीवश्चैवागमिष्यति । तं हत्वा स्वगृहं प्रीत्या यास्यामि कृतकार्यकः

ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏଠାକୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଆସିବ। ତାକୁ ମାରି ମୁଁ ସନ୍ତୋଷର ସହ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି ଘରକୁ ଯିବି।

Verse 15

इति मत्वा स वै वृक्षमेकं बिल्वेतिसंज्ञकम् । समारुह्य स्थितस्तत्र जलमादाय भिल्लकः

ଏହା ଭାବି ସେହି ଭିଲ୍ଲ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ ବିଲ୍ୱ ନାମକ ଏକ ବୃକ୍ଷ ଉପରକୁ ଚଢ଼ି ସେଠାରେ ରହିଲା।

Verse 16

कदा यास्यति कश्चिद्वै कदा हन्यामहं पुनः । इति बुद्धिं समास्थाय स्थितोऽसौ क्षुत्तृषान्वितः

କେତେବେଳେ କେହି ଆସିବ? ମୁଁ କେତେବେଳେ ତାକୁ ମାରିବି? ଏହି ସଂକଳ୍ପ କରି ସେ ଭୋକ ଓ ଶୋଷରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଲା।

Verse 17

तद्रात्रौ प्रथमे यामे मृगी त्वेका समागता । तृषार्ता चकिता सा च प्रोत्फालं कुर्वती तदा

ସେଇ ରାତିର ପ୍ରଥମ ପ୍ରହରେ ଗୋଟିଏ ମୃଗୀ ସେଠାକୁ ଆସିଲା। ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଓ ଭୟରେ ଚକିତ ହୋଇ ସେ ତେବେ ଅଶାନ୍ତଭାବେ ଲାଫିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 18

तां दृष्ट्वा च तदा तेन तद्वधार्थमथो शरः । संहृष्टेन द्रुतं विष्णो धनुषि स्वे हि संदधे

ତାକୁ ଦେଖି ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ତାହାକୁ ବଧ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଧନୁଷରେ ଶର ଲଗାଇଲେ।

Verse 19

इत्येवं कुर्वतस्तस्य जलं बिल्वदलानि च । पतितानि ह्यधस्तत्र शिवलिंगमभूत्ततः

ସେ ଏଭଳି କରୁଥିବାବେଳେ ଜଳ ଓ ବିଲ୍ୱଦଳ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା; ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥାନରୁ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 20

यामस्य प्रथमस्यैव पूजा जाता शिवस्य च । तन्महिम्ना हि तस्यैव पातकं गलितन्तदा

ରାତିର ପ୍ରଥମ ଯାମରେ ହିଁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେହି ପୂଜାର ମହିମାରେ ତାହାର ପାପ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗଳିଗଲା।

Verse 21

तत्रत्यं चैव तच्छब्दं श्रुत्वा सा हरिणी भिया । व्याधं दृष्ट्वा व्याकुला हि वचनं चेदमब्रवीत्

ସେଠାର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ହରିଣୀ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା। ବ୍ୟାଧକୁ ଦେଖି ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 22

मृग्युवाच । किं कर्तुमिच्छसि व्याध सत्यं वद ममाग्रतः । तच्छुत्वा हरिणीवाक्यं व्याधो वचनमब्रवीत्

ହରିଣୀ କହିଲା—“ହେ ବ୍ୟାଧ, ତୁମେ କ’ଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସତ୍ୟ କହ।” ହରିଣୀର କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାଧ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 23

कुटुम्बं पोषितं नित्यं कृत्वा पापान्यनेकशः । एवं पापानि हा कृत्वा का गतिर्मे भविष्यति

ମୁଁ ନିତ୍ୟ କୁଟୁମ୍ବକୁ ପୋଷଣ କରିଛି, ଏହି ପଥରେ ଅନେକ ପାପ କରିଛି। ହାୟ! ଏମିତି ପାପକର୍ମ କରି ମୋର କି ଗତି ହେବ?

Verse 24

किं करोमि क्व गच्छामि ह्युपायं रचयाम्यहम् । इत्थं विचार्यं सा तत्र वचनं चेदमब्रवीत्

ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ସତ୍ୟେ ମୁଁ କିପରି ଉପାୟ ରଚିବି?—ଏଭଳି ଭାବି ସେ ତାହାଁରେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 25

मृग्युवाच । मन्मांसेन सुखं ते स्याद्देहस्यानर्थकारिणः । अधिकं किं महत्पुण्यं धन्याहं नात्र संशयः

ମୃଗୀ କହିଲା—ମୋ ମାଂସରେ ତୁମେ ତୃପ୍ତ ହେଉ; ଏ ଦେହ ତ ଅନର୍ଥକାରୀ ମାତ୍ର। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ମହାପୁଣ୍ୟ କ’ଣ? ମୁଁ ଧନ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 27

परं तु शिशवो मेऽद्य वर्तंते स्वाश्रमेऽखिलाः । भगिन्यै तान्समर्प्यैव प्रायास्ये स्वामिनेऽथ वा

କିନ୍ତୁ ମୋର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଆଜି ମୋ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ସମର୍ପି ତାପରେ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି—ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।

Verse 28

न मे मिथ्यावचस्त्वं हि विजानीहि वनेचर । आयास्येह पुनश्चेह समीपं ते न संशयः

ହେ ବନଚର, ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ—ମୋର କଥା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଏଠାକୁ ଆସିବି ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ତୋର ସମୀପକୁ ଫେରିବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 29

स्थिता सत्येन धरणी सत्येनैव च वारिधिः । सत्येन जलधाराश्च सत्ये सर्वम्प्रतिष्ठितम्

ସତ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଦୃଢ଼ ଅଛି, ସତ୍ୟରେ ହିଁ ସମୁଦ୍ର ଟିକି ରହେ। ସତ୍ୟରେ ଜଳଧାରା ବହେ—ସତ୍ୟରେ ସର୍ବ ଜଗତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ॥

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तोऽपि तया व्याधो न मेने तद्वचो यदा । तदा सुविस्मिता भीता वचनं साब्रवीत्पुनः

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ଏପରି କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାଧ ତାହା ମାନିଲା ନାହିଁ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ଓ ଭୀତ ହୋଇ ପୁଣି କହିଲା॥

Verse 31

मृग्युवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि शपथं हि करोम्यहम् । आगच्छेयं यथा ते न समीपं स्वगृहाद्गता

ମୃଗୀ କହିଲା—ହେ ବ୍ୟାଧ, ଶୁଣ; ମୁଁ କହୁଛି, ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି। ମୋ ଘରକୁ ଯାଇ ମୁଁ ତୋ ସମୀପକୁ ପୁଣି ନ ଆସୁ॥

Verse 32

ब्राह्मणो वेदविक्रेता सन्ध्याहीनस्त्रिकालकम् । स्त्रियस्स्वस्वामिनो ह्याज्ञां समुल्लंघ्य क्रियान्विताः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରେ, ଯେ ତ୍ରିକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଏବଂ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଧର୍ମକ୍ରିୟାରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଲଂଘନ କରନ୍ତି—ଏମାନେ ଧର୍ମବିରୋଧୀ ଦୋଷୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି॥

Verse 33

कृतघ्ने चैव यत्पापं तत्पापं विमुखे हरे । द्रोहिणश्चैव यत्पापं तत्पापं धर्मलंघने

କୃତଘ୍ନଙ୍କର ଯେ ପାପ, ସେଇ ପାପ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିମୁଖ ହେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼େ। ଏବଂ ଦ୍ରୋହୀଙ୍କର ଯେ ପାପ, ସେଇ ପାପ ଧର୍ମ ଲଂଘନକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼େ।

Verse 34

विश्वासघातके तच्च तथा वै छलकर्तरि । तेन पापेन लिम्पामि यद्यहं नागमे पुनः

ଯଦି ମୁଁ ପୁଣି ଫେରି ନ ଆସେ, ତେବେ ବିଶ୍ୱାସଘାତ ଓ ଛଳର ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ।

Verse 35

इत्याद्यनेकशपथान्मृगी कृत्वा स्थिता यदा । तदा व्याधस्य विश्वस्य गच्छेति गृहमब्रवीत्

ଏଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଶପଥ କରାଇ ସେ ମୃଗୀରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ରହିଲା। ତାପରେ ସେ ଶିକାରୀ ବିଶ୍ୱକୁ କହିଲା—“ଘରକୁ ଯାଅ।”

Verse 36

मृगी हृष्टाजलं पीत्वा गता स्वाश्रममण्डलम् । तावच्च प्रथमो यामस्तस्य निद्रां विना गतः

ହର୍ଷିତ ମୃଗୀ ଜଳ ପିଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମ-ପରିସରକୁ ଗଲା। ଏପଟେ ତାହାର ପ୍ରଥମ ଯାମ ନିଦ୍ରା ବିନା କଟିଗଲା।

Verse 37

तदीया भगिनी या वै मृगी च परिभाविता । तस्या मार्गं विचिन्वन्ती ह्याजगाम जलार्थिनी

ତାପରେ ତାହାର ଭଉଣୀ—ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେଇ ମୃଗୀ—ଜଳ ପାଇଁ ଆସି, ନିଜ ପଥ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 38

तां दृष्ट्वा च स्वयं भिल्लोऽकार्षीद्बाणस्य कर्षणम् । पूर्ववज्जलपत्राणि पतितानि शिवोपरि

ତାକୁ ଦେଖି ଭିଲ୍ଲ ନିଜେ ବାଣ ଟାଣିବାକୁ ରୋକିଲା। ପୂର୍ବବତ୍ ଜଳଭିଜା ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 39

यामस्य च द्वितीयस्य तेन शंभोर्महात्मनः । पूजा जाता प्रसंगेन व्याधस्य सुखदायिनी

ଦ୍ୱିତୀୟ ଯାମର ସମୟରେ ଦୈବଯୋଗେ ସେ ବ୍ୟାଧ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୂଜା କଲା; ସେହି ପୂଜା ତାହାକୁ ସୁଖ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଲା।

Verse 40

मृगी सा प्राह तं दृष्ट्वा किं करोषि वनेचर । पूर्ववत्कथितं तेन तच्छ्रुत्वाह मृगी पुनः

ତାକୁ ଦେଖି ମୃଗୀ କହିଲା—“ହେ ବନଚର, ତୁମେ କ’ଣ କରୁଛ?” ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ଉତ୍ତର ଦେଲା; ତାହା ଶୁଣି ମୃଗୀ ପୁଣି କହିଲା।

Verse 41

मृग्युवाच । धन्याहं श्रूयतां व्याध सफलं देहधारणम् । अनित्येन शरीरेण ह्युपकारो भविष्यति

ମୃଗୀ କହିଲା—ମୁଁ ଧନ୍ୟ; ହେ ବ୍ୟାଧ, ଶୁଣ। ମୋ ଦେହଧାରଣ ସଫଳ ହେଲା। ଏହି ଅନିତ୍ୟ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଉପକାର ହେବ।

Verse 42

परन्तु मम बालाश्च गृहे तिष्ठन्ति चार्भकाः । भर्त्रे तांश्च समर्प्यैव ह्यागमिष्याम्यहं पुनः

କିନ୍ତୁ ମୋର ଛୋଟ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ଘରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି ମୁଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିବି।

Verse 43

व्याध उवाच । त्वया चोक्तं न मन्येहं हन्मि त्वां नात्र संशयः । तच्छुत्वा हरिणी प्राह शपथं कुर्वती हरे

ବ୍ୟାଧ କହିଲା—“ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ମୁଁ ମାନେନି; ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହା ଶୁଣି ହରିଣୀ ଶପଥ କରି କହିଲା—“ହେ ବ୍ୟାଧ!”

Verse 44

मृग्युवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि नागच्छेयं पुनर्यदि । वाचा विचलितो यस्तु सुकृतं तेन हारितम्

ହରିଣୀ କହିଲା—ହେ ବ୍ୟାଧ, ଶୁଣ; ମୁଁ କହୁଛି। ଯଦି ମୁଁ ପୁଣି ଫେରି ନାଆସେ, ତେବେ ଜାଣ—ଯେ ବାକ୍ୟରେ ଡଗମଗାଇ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରେ, ତାହାର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 45

परिणीता स्त्रियं हित्वा गच्छत्यन्यां च यः पुमान् । वेदधर्मं समुल्लंघ्य कल्पितेन च यो व्रजेत्

ଯେ ପୁରୁଷ ନିୟମରେ ବିବାହିତା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ବେଦଧର୍ମକୁ ଲଂଘି ସ୍ୱକଳ୍ପିତ ମାର୍ଗରେ ଚାଲେ—ସେ ନିୟତ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ଅଧର୍ମରେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 46

विष्णुभक्तिसमायुक्तः शिवनिन्दां करोति यः । पित्रोः क्षयाहमासाद्य शून्यं चैवाक्रमेदिह

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ପିତୃବଂଶର କ୍ଷୟ ଆସିଲେ ସେ ଏଠିଏ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟତା (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବନ୍ଜରତା)ରେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 47

कृत्वा च पारतापं हि करोति वचनं पुनः । तेन पापेन लिंपामि नागच्छेयं पुनर्यदि

ଏପରି ଘୋର ଅପରାଧ କରି ସେ ପୁଣି ଆଶ୍ୱାସନର କଥା କହେ। ମୁଁ ସେଠାକୁ ପୁଣି ଗଲେ ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେବି।

Verse 48

सूत उवाच । इत्युक्तश्च तया व्याधो गच्छेत्याह मृगीं च सः । सा मृगी च जलं पीत्वा हृष्टाऽगच्छत्स्वमाश्रमम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାଧ ମୃଗୀକୁ “ଯାଅ” ବୋଲି କହିଲା। ମୃଗୀ ଜଳ ପିଇ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲା।

Verse 49

तावद्द्वितीयो यामो वै तस्य निद्रां विना गतः । एतस्मिन्समये तत्र प्राप्ते यामे तृतीयके

ତାହାର ରାତିର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରହର ନିଦ୍ରା ବିନା ହିଁ କଟିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ତୃତୀୟ ପ୍ରହର ପହଞ୍ଚିଲା, ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା ଘଟିଲା।

Verse 50

ज्ञात्वा विलंबं चकितस्तदन्वेषणतत्परः । तद्यामे मृगमद्राक्षीज्जलमार्गगतं ततः

ବିଳମ୍ବ ଜାଣି ସେ ଚକିତ ହୋଇ ଖୋଜାଖୋଜିରେ ଲାଗିଲା। ତାପରେ ସେହି ପ୍ରହରରେ ଜଳମାର୍ଗ ଧରି ଯାଉଥିବା ମୃଗକୁ ସେ ଦେଖିଲା।

Verse 51

पुष्टं मृगं च तं दृष्ट्वा हृष्टो वनचरस्स वै । शरं धनुषि संधाय हन्तुं तं हि प्रचक्रमे

ପୁଷ୍ଟ ମୃଗଟିକୁ ଦେଖି ବନଚର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ଧନୁଷରେ ଶର ଲଗାଇ ସେ ତୁରନ୍ତ ତାହାକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 52

तदैवं कुर्वतस्तस्य बिल्वपत्राणि कानिचित् । तत्प्रारब्धवशाद्विष्णो पतितानि शिवोपरि

ସେଇ ସମୟରେ ସେ ଏଭଳି କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରାରବ୍ଧବଶରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଠାରୁ କିଛି ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଖସି ପଡ଼ି ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 53

तेन तृतीययामस्य तद्रात्रौ तस्य भाग्यतः । पूजा जाता शिवस्यैव कृपालुत्वं प्रदर्शितम्

ତାହାର ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେଇ ରାତିର ତୃତୀୟ ପ୍ରହରରେ ଶିବଙ୍କର ହିଁ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହାଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ କୃପାଳୁତା ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 54

श्रुत्वा तत्र च तं शब्दं किं करोषीति प्राह सः । कुटुम्बार्थमहं हन्मि त्वां व्याधश्चेति सोब्रवीत्

ସେଠାରେ ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସେ କହିଲା, “ତୁମେ କ’ଣ କରୁଛ?” ଶିକାରୀ କହିଲା, “କୁଟୁମ୍ବ ପାଇଁ ମୁଁ ମାରେ; ମୁଁ ବ୍ୟାଧ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିବି।”

Verse 55

तच्छ्रुत्वा व्याधवचनं हरिणो हृष्टमानसः । द्रुतमेव च तं व्याधं वचनं चेदमब्रवीत्

ଶିକାରୀର କଥା ଶୁଣି ହରିଣର ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ସେ ତୁରନ୍ତ ସେଇ ବ୍ୟାଧକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 56

हरिण उवाच । धन्योहं पुष्टिमानद्य भवत्तृप्तिर्भविष्यति । यस्यांगं नोपकाराय तस्य सर्वं वृथा गतम्

ହରିଣ କହିଲା—ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ଟ; ଆପଣଙ୍କ ଭୁଖ ତୃପ୍ତ ହେବ। ଯାହାର ଦେହ ପରୋପକାରେ ନ ଲାଗେ, ତାହାର ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 57

यो वै सामर्थ्ययुक्तश्च नोपकारं करोति वै । तत्सामर्थ्यं भवेद्व्यर्थं परत्र नरकं व्रजेत्

ଯେ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରେନାହିଁ, ତାହାର ସେହି ସାମର୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ଏବଂ ପରଲୋକରେ ସେ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 58

परन्तु बालकान् स्वांश्च समर्प्य जननीं शिशून् । आश्वास्याप्यथ तान् सर्वानागमिष्याम्यहं पुनः

କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ମୋର ନିଜ ଶିଶୁ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜନନୀଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ପରେ ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବି।

Verse 59

इत्युक्तस्तेन स व्याधो विस्मितोतीव चेतसि । मनाक् शुद्धमनानष्टपापपुंजो वचोऽब्रवीत्

ତାଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ବ୍ୟାଧ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲା। ତାହାର ମନ କିଛି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ପାପପୁଞ୍ଜ ଗଳିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 60

व्याध उवाच । ये ये समागताश्चात्र तेते सर्वे त्वया यथा । कथयित्वा गता ह्यत्र नायान्त्यद्यापि वंचकाः

ବ୍ୟାଧ କହିଲା—ଏଠାକୁ ଯେଯେ ଆସିଥିଲେ, ସେସବୁଙ୍କୁ ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହି ପଠାଇଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଠକମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାକୁ ଫେରୁନାହାନ୍ତି।

Verse 61

त्वं चापि संकटे प्राप्तो व्यलीकं च गमिष्यसि । मम सञ्जीवनं चाद्य भविष्यति कथं मृग

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଛ; ଅପମାନକୁ ଯିବ। ହେ ମୃଗ! ଆଜି ମୋର ସଞ୍ଜୀବନ—ପୁନଃଜୀବନ—କିପରି ହେବ?

Verse 62

मृग उवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि नानृतं विद्यते मयि । सत्येन सर्वं ब्रह्माण्डं तिष्ठत्येव चराचरम्

ମୃଗ କହିଲା— ହେ ବ୍ୟାଧ, ଶୁଣ; ମୁଁ କହୁଛି। ମୋ ଭିତରେ ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ। ସତ୍ୟରେ ହିଁ ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ—ଚର ଓ ଅଚର—ଟିକି ରହେ।

Verse 63

यस्य वाणी व्यलीका हि तत्पुण्यं गलितं क्षणात् । तथापि शृणु वै सत्यां प्रतिज्ञां मम भिल्लक

ଯାହାର ବାଣୀ ମିଥ୍ୟା, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଗଳିଯାଏ। ତଥାପି, ହେ ଭିଲ୍ଲକ, ମୋ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ।

Verse 64

सन्ध्यायां मैथुने घस्रे शिवरात्र्यां च भोजने । कूटसाक्ष्ये न्यासहारे संध्याहीने द्विजे तथा

ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ମୈଥୁନ, ଶିବରାତ୍ରିରେ ଦିନେ ଭୋଜନ, କୂଟସାକ୍ଷ୍ୟ (ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ), ନ୍ୟାସହାର (ଅମାନତ ହରଣ), ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ବିହୀନ ଦ୍ୱିଜ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଶିବଭକ୍ତ ଆଚାରରେ ମହାଦୋଷ।

Verse 65

शिवहीनं मुखं यस्य नोपकर्ता क्षमोऽपि सन् । पर्वणि श्रीफलस्यैव त्रोटनेऽभक्ष्यभक्षणे

ଯାହାର ମୁଖ ଶିବସ୍ମରଣଶୂନ୍ୟ, ସେ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଉପକାର କରିପାରେ ନାହିଁ—ଯେପରି ପର୍ବଦିନେ ଶ୍ରୀଫଳ ଭାଙ୍ଗି ମଧ୍ୟ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ନିଷ୍ଫଳ ଓ ଅନୁଚିତ।

Verse 66

असंपूज्य शिवं भस्मरहितश्चान्नभुक् च यः । एतेषां पातकं मे स्यान्नागच्छेयं पुनर्यदि

ମୁଁ ଯଦି ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରି ଭୋଜନ କରେ, କିମ୍ବା ଭସ୍ମ (ବିଭୂତି) ବିନା ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ସେହି କର୍ମର ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ—ମୁଁ ପୁଣି ଏମିତି ଅବସ୍ଥାକୁ ନ ଫେରୁ।

Verse 67

शिव उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य गच्छ शीघ्रं समाव्रज । स व्याधेनैवमुक्तस्तु जलं पीत्वा गतो मृगः

ଶିବ କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଏଭଳି ଶୁଣି, ‘ଯାଅ, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆ।’ ଶିକାରୀ ଏମିତି କହିବା ସହିତ ମୃଗ ଜଳ ପିଇ ଚାଲିଗଲା।

Verse 68

ते सर्वे मिलितास्तत्र स्वाश्रमे कृतसुप्रणाः । वृत्तांतं चैव तं सर्वं श्रुत्वा सम्यक् परस्परम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଶୁଭ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଦୃଢ଼। ପରେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ଠାରୁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଭଲଭାବେ ଶୁଣି ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣିଲେ।

Verse 69

गन्तव्यं निश्चयेनेति सत्यपाशेन यंत्रिताः । आश्वास्य बालकांस्तत्र गन्तुमुत्कण्ठितास्तदा

‘ନିଶ୍ଚୟ ଯିବାକୁ ହେବ’ ଭାବି ସତ୍ୟପାଶରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ଯିବାକୁ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 70

मृगी ज्येष्ठा च या तत्र स्वामिनं वाक्यमब्रवीत् । त्वां विना बालका ह्यत्र कथं स्थास्यंति वै मृग

ସେଠାରେ ଥିବା ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ମୃଗୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲା—‘ହେ ମୃଗ! ତୁମେ ନଥିଲେ ଏଠାରେ ଏହି ଛୋଟମାନେ କିପରି ରହିବେ ଓ ବଞ୍ଚିବେ?’

Verse 71

प्रथमं तु मया तत्र प्रतिज्ञा च कृता प्रभो । तस्मान्मया च गन्तव्यं भवद्भ्यां स्थीयतामिह

ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି; ତେଣୁ ମୋତେ ଯିବାକୁ ହେବ। ଆପଣମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 72

इति तद्वचनं श्रुत्वा कनिष्ठा वाक्यमब्रवीत् । अहं त्वत्सेविका चाद्य गच्छामि स्थीयतां त्वया

ସେ କଥା ଶୁଣି କନିଷ୍ଠା କହିଲା— “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବିକା; ଆଜି ମୁଁ ଯାଉଛି, ଆପଣ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ।”

Verse 73

तच्छ्रुत्वा च मृगः प्राह गम्यते तत्र वै मया । भवत्यौ तिष्ठतां चात्र मातृतः शिशुरक्षणम्

ଏହା ଶୁଣି ମୃଗ କହିଲା— “ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସେଠାକୁ ଯିବି। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏଠି ରୁହ, ମାତୃପକ୍ଷରୁ ଶିଶୁଟିକୁ ରକ୍ଷା କର।”

Verse 74

तत्स्वामिवचनं श्रुत्वा मेनाते तन्न धर्मतः । प्रोचुः प्रीत्या स्वभर्तारं वैधव्ये जीवितं च धिक्

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମେନା ତାହାକୁ ଧର୍ମସମ୍ମତ ମନେ କଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରୀତିରେ ସ୍ୱଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବୈଧବ୍ୟରେ ଜୀବନ ଧିକ୍!”

Verse 75

बालानाश्वास्य तांस्तत्र समर्प्य सहवासिनः । गतास्ते सर्व एवाशु यत्रास्ते व्याधसत्तमः

ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଏବଂ ସେଠାରେ ସହବାସୀମାନଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାଧ ଥିଲା।

Verse 76

ते बाला अपि सर्वे वै विलोक्यानुसमागताः । एतेषां या गतिः स्याद्वै ह्यस्माकं सा भवत्विति

ସେଇ ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ କହିଲେ— “ଏମାନଙ୍କର ଯେ ଗତି ହେବ, ସେଇ ଗତି ଆମର ମଧ୍ୟ ହେଉ!”

Verse 77

तान् दृष्ट्वा हर्षितो व्याधो बाणं धनुषि संदधे । पुनश्च जलपत्राणि पतितानि शिवोपरि

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ୟାଧ ହର୍ଷିତ ହେଲା ଏବଂ ଧନୁଷରେ ବାଣ ଲଗାଇଲା। ପୁନଶ୍ଚ ଜଳଭିଜା ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଥିବା ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 78

तेन जाता चतुर्थस्य पूजा यामस्य वै शुभा । तस्य पापन्तदा सर्वं भस्मसादभवत् क्षणात्

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥ ଯାମର ଶୁଭ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ତାହାର ସମସ୍ତ ପାପ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଗଲା।

Verse 79

मृगी मृगी मृगश्चोचुश्शीघ्रं वै व्याधसत्तम । अस्माकं सार्थकं देहं कुरु त्वं हि कृपां कुरु

ମୃଗୀ, ମୃଗୀ ଓ ମୃଗ କହିଲେ—“ଶୀଘ୍ର କର, ହେ ବ୍ୟାଧଶ୍ରେଷ୍ଠ! କୃପା କରି ଆମ ଦେହକୁ ସାର୍ଥକ କର; ଦୟା କର।”

Verse 80

शिव उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा व्याधो विस्मयमागतः । शिवपूजाप्रभावेण ज्ञानं दुर्लभमाप्तवान्

ଶିବ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ୟାଧ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲା; ଶିବପୂଜାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 81

एते धन्या मृगाश्चैव ज्ञानहीनास्सुसंमताः । स्वीयेनैव शरीरेण परोपकरणे रताः

ଏହି ମୃଗମାନେ ଧନ୍ୟ; ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, କାରଣ ନିଜ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପରହିତରେ ରତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 82

मानुष्यं जन्म संप्राप्य साधितं किं मयाधुना । परकायं च संपीड्य शरीरं पोषितं मया

ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ’ଣ ସାଧନା-ସିଦ୍ଧି କରିଛି? ପରଦେହକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ମୁଁ କେବଳ ନିଜ ଦେହକୁ ହିଁ ପୋଷିଛି।

Verse 84

कां वा गतिं गमिष्यामि पातकं जन्मतः कृतम् । इदानीं चिंतयाम्येवं धिग्धिक् च जीवनं मम

ଜନ୍ମଠାରୁ ପାପ କରିଥିବା ମୁଁ କେଉଁ ଗତିକୁ ପହଞ୍ଚିବି? ଏବେ ମୁଁ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଛି—ଧିକ୍ ଧିକ୍, ମୋ ଜୀବନକୁ!

Verse 85

इति ज्ञानं समापन्नो बाणं संवारयंस्तदा । गम्यतां च मृगश्रेष्ठा धन्याः स्थ इति चाब्रवीत्

ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ପାଇ ସେତେବେଳେ ସେ ବାଣକୁ ରୋକିଲା ଏବଂ କହିଲା—“ଯାଅ, ହେ ମୃଗଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଧନ୍ୟ।”

Verse 86

शिव उवाच । इत्युक्ते च तदा तेन प्रसन्नश्शंकरस्तदा । पूजितं च स्वरूपं हि दर्शयामास संमतम्

ଶିବ କହିଲେ—ସେ ଏଭଳି କହିବା ସହିତ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଅନୁଗ୍ରହମୟ ଓ ସଂମତ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 87

संस्पृश्य कृपया शंभुस्तं व्याधं प्रीतितोऽब्रवीत् । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि व्रतेनानेन भिल्लक

କୃପାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶମ୍ଭୁ ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ବ୍ୟାଧକୁ କହିଲେ— “ବର ମାଗ; ହେ ଭିଲ୍ଲକ, ଏହି ବ୍ରତରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।”

Verse 88

व्याधोऽपि शिवरूपं च दृष्ट्वा मुक्तोऽभवत्क्षणात् । पपात शिवपादाग्रे सर्वं प्राप्तमिति बुवन्

ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ସେ ବ୍ୟାଧ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣେ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଶିବପାଦାଗ୍ରେ ପଡ଼ି— “ମୁଁ ସବୁ ପାଇଲି” ବୋଲି କହିଲା।

Verse 89

शिवोऽपि सुप्रन्नात्मा नाम दत्वा गुहेति च । विलोक्य तं कृपादृष्ट्या तस्मै दिव्यान्वरानदात्

ଶିବ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୃପାମୟ ହୋଇ ତାକୁ “ସୁପ୍ରନ୍ନାତ୍ମା” ନାମ ଦେଲେ ଓ “ଗୁହ” ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଡାକିଲେ। କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକୁ ଦେଖି ଦିବ୍ୟ ବର ଦାନ କଲେ।

Verse 90

शिव उवाच । शृणु व्याधाद्य भोगांस्त्वं भुंक्ष्व दिव्यान्यथेप्सितान् । राजधानीं समाश्रित्य शृंगवेरपुरे पराम्

ଶିବ କହିଲେ— ହେ ବ୍ୟାଧ, ଶୁଣ। ଆଜିଠାରୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରର ସେଇ ପରମ ରାଜଧାନୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବସ।

Verse 91

अनपाया वंशवृद्धिश्श्लाघनीयः सुरैरपि । गृहे रामस्तव व्याध समायास्यति निश्चितम्

ହେ ବ୍ୟାଧ, ତୁମ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କେବେ ହ୍ରାସ ପାଇବ ନାହିଁ—ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ। ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ରାମ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବେ।

Verse 92

करिष्यति त्वया मैत्री मद्भक्तस्नेहकारकः । मत्सेवासक्तचेतास्त्वं मुक्तिं यास्यसि दुर्लभाम्

ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ମୈତ୍ରୀ ସ୍ଥାପିତ ହେବ ଯାହା ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଜାଗ୍ରତ କରିବ। ମୋ ସେବାରେ ଆସକ୍ତ ଚିତ୍ତ ରଖି ତୁମେ ଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।

Verse 93

एतस्मिन्नंतरे ते तु कृत्वा शंकरदर्शनम् । सर्वे प्रणम्य सन्मुक्तिं मृगयोनेः प्रपेदिरे

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ମୃଗ-ଯୋନିରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସତ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 94

विमानं च समारुह्य दिव्यदेहा गतास्तदा । शिवदर्शनमात्रेण शापान्मुक्ता दिवं गताः

ତେବେ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିବ୍ୟଦେହ ପାଇଲେ। ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ମାତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 95

व्याधेश्वरः शिवो जातः पर्वते ह्यर्बुदाचले । दर्शनात्पूजनात्सद्यो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

ଅର୍ବୁଦାଚଳ ପର୍ବତରେ ଶ୍ରୀଶିବ ବ୍ୟାଧେଶ୍ୱର ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ପୂଜାରେ ସତ୍ୱର ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 96

व्याधोपि तद्दिनान्नूनं भोगान्स सुरसत्तम । भुक्त्वा रामकृपां प्राप्य शिवसायुज्यमाप्तवान्

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ବ୍ୟାଧ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦିନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲା; ରାମକୃପା ପାଇ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ଶିବସହ ଏକତ୍ୱ—ଲାଭ କଲା।

Verse 97

अज्ञानात्स व्रतञ्चैतत्कृत्वा सायुज्यमाप्तवान् । किं पुनर्भक्तिसंपन्ना यान्ति तन्मयतां शुभाम्

ଅଜ୍ଞାନରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ବ୍ରତ କରି ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ପାଇଲା। ତେବେ ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନମାନେ କେତେ ଅଧିକ ଶୁଭ ତନ୍ମୟତା—ଶିବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନତା—ପାଆନ୍ତି!

Verse 98

विचार्य्य सर्वशास्त्राणि धर्मांश्चैवाप्यनेकशः । शिवरात्रिव्रतमिदं सर्वोत्कृष्टं प्रकीर्तितम्

ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଧର୍ମମାର୍ଗକୁ ବିଚାର କରି, ଏହି ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 99

व्रतानि विविधान्यत्र तीर्थानि विविधानि च । दानानि च विचित्राणि मखाश्च विविधास्तथा

ଏଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ବ୍ରତ ଅଛି, ନାନା ପ୍ରକାର ତୀର୍ଥ ଅଛି; ବିଚିତ୍ର ଦାନ ଅଛି, ଏବଂ ସେହିପରି ନାନା ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞମଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 100

तपांसि विविधान्येव जपाश्चैवाप्य नेकशः । नैतेन समतां यान्ति शिवरात्रिव्रतेन च

ନାନା ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଜପ ମଧ୍ୟ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ସହ ସମତାକୁ ପାଉନାହାନ୍ତି; ତାହାର ପୁଣ୍ୟ-ପ୍ରଭାବ ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 101

तस्माच्छुभतरं चैतत्कर्तव्यं हितमीप्सुभिः । शिवरात्रिव्रतन्दिव्यं भुक्ति मुक्तिप्रदं सदा

ଏହିପରି, ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ହିତ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଏହି ପରମ ଶୁଭ ଆଚରଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ—ଦିବ୍ୟ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ—ଯାହା ସଦା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 102

एतत्सर्वं समाख्यातं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । व्रतराजेति विख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଭ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି। ଏହା ‘ବ୍ରତରାଜ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?