दशशैवव्रतप्रश्नः — Inquiry into the Ten Principal Śaiva Vratas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि जीवितं सफलं तव । यच्छ्रावयसि नस्तात महेश्वरकथां शुभाम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କୃତକୃତ୍ୟ; ତୁମ ଜୀବନ ସତ୍ୟରେ ସଫଳ, ହେ ତାତ! କାରଣ ତୁମେ ଆମକୁ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣାଉଛ।

Verse 2

बहुभिश्चर्षिभि स्सूत श्रुतं यद्यपि वस्तु सत् । सन्देहो न मतोऽस्माकं तदेतत्कथयामि ते

ହେ ସୂତ! ଏହି ସତ୍ୟ ବିଷୟ ଅନେକ ଋଷି ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମ ମନରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 3

केन व्रतेन सन्तुष्टः शिवो यच्छति सत्सुखम् । कुशलश्शिवकृत्ये त्वं तस्मात्पृच्छामहे वयम्

କେଉଁ ବ୍ରତରେ ଶିବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସତ୍ସୁଖ—ମଙ୍ଗଳମୟ ଆନନ୍ଦ—ଦାନ କରନ୍ତି? ତୁମେ ଶିବକୃତ୍ୟରେ କୁଶଳ; ତେଣୁ ଆମେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛୁ।

Verse 4

भुक्तिर्मुक्तिश्च लभ्येत भक्तैर्येन व्रतेन वै । तद्वद त्वं विशेषेण व्यासशिष्य नमोऽस्तु ते

ଯେଉଁ ବ୍ରତରେ ଭକ୍ତମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହେଁ—ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେହି ବ୍ରତକୁ ବିଶେଷଭାବେ ତୁମେ କହ। ହେ ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 5

सूत उवाच । सम्यक्पृष्टमृषिश्रेष्ठा भवद्भिः करुणात्मभिः । स्मृत्वा शिवपदांभोजं कथयामि यथाश्रुतम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କରୁଣାମୟ ଆପଣମାନେ ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରି ମୁଁ ଯଥାଶ୍ରୁତ କହିବି।

Verse 6

यथा भवद्भिः पृच्छेत तथा पृष्टं हि वेधसा । हरिणा शिवया चैव तथा वै शंकरं प्रति

ଆପଣମାନେ ଯେପରି ପଚାରିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ବେଧସ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ହରି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ।

Verse 7

कस्मिंश्चित्समये तैस्तु पृष्टं च परमात्मने । केन व्रतेन सन्तुष्टो भुक्तिं मुक्तिं च यच्छसि

ଏକ ସମୟରେ ସେମାନେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, କେଉଁ ବ୍ରତରେ ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଉଭୟ ଦିଅନ୍ତି?”

Verse 8

इति पृष्टस्तदा तैस्तु हरिणा तेन वै तदा । तदहं कथयाम्यद्य शृण्वतां पापहारकम्

ଏଭଳି ସେତେବେଳେ ସେମାନେ—ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ—ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ; ଏବେ ମୁଁ ତାହା କହୁଛି—ଶୁଣ, ଏହା ଶ୍ରବଣକାରୀଙ୍କ ପାପ ହରେ।

Verse 9

शिव उवाच । भूरि व्रतानि मे सन्ति भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । मुख्यानि तत्र ज्ञेयानि दशसंख्यानि तानि वै

ଶିବ କହିଲେ—“ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ମୋର ଅନେକ ବ୍ରତ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ—ସେଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟରେ ଦଶଟି।”

Verse 10

दश शैवव्रतान्याहुर्जाबालश्रुतिपारगाः । तानि व्रतानि यत्नेन कार्याण्येव द्विजैस्सदा

ଜାବାଳ ଶ୍ରୁତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି—ଶିବଭକ୍ତିର ଦଶଟି ଶୈବ ବ୍ରତ ଅଛି। ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ସଦା ଯତ୍ନରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

प्रत्यष्टम्यां प्रयत्नेन कर्तव्यं नक्तभोजनम् । कालाष्टम्यां विशेषेण हरे त्याज्यं हि भोजनम्

ଅଷ୍ଟମୀର ପୂର୍ବଦିନ ଯତ୍ନରେ ନକ୍ତଭୋଜନ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ବିଶେଷତଃ କାଳାଷ୍ଟମୀରେ, ହେ ହର, ଭୋଜନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

एकादश्यां सितायां तु त्याज्यं विष्णो हि भोजनम् । असितायां तु भोक्तव्यं नक्तमभ्यर्च्य मां हरे

ହେ ବିଷ୍ଣୋ! ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ, ହେ ହରେ, ମୋତେ ପୂଜା କରି ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

त्रयोदश्यां सितायां तु कर्तव्यं निशि भोजनम् । असितायां तु भूतायां तत्र कार्यं शिवव्रतैः

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ହେଲେ ସେହି ଅବସରରେ ଶିବବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

निशि यत्नेन कर्तव्यं भोजनं सोमवासरे । उभयोः पक्षयोर्विष्णो सर्वस्मिञ्छिव तत्परैः

ସୋମବାର ରାତିରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବିଷ୍ଣୋ! ଶିବପରାୟଣମାନେ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଏହି ନିୟମ ପାଳନ କରିବେ।

Verse 15

व्रतेष्वेतेषु सर्वेषु शैवा भोज्याः प्रयत्नतः । यथाशक्ति द्विजश्रेष्ठा व्रतसंपूर्तिहेतवे

ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରତରେ ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଥାଶକ୍ତି କର; ଏହି ଭୋଜନ ହିଁ ବ୍ରତସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ଫଳସିଦ୍ଧିର ଉପାୟ।

Verse 16

व्रतान्येतानि नियमात्कर्तव्यानि द्विजन्मभिः । व्रतान्येतानि तु त्यक्त्वा जायन्ते तस्करा द्विजाः

ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିୟମରେ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ଧର୍ମର ଚୋର, ତସ୍କର ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 17

मुक्तिमार्गप्रवीणैश्च कर्तव्यं नियमादिति । मुक्तेस्तु प्रापकं चैव चतुष्टयमुदाहृतम्

ମୁକ୍ତିମାର୍ଗରେ ପ୍ରବୀଣମାନେ କହନ୍ତି—ଏହାକୁ ନିୟମପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିକର ଚାରି ପ୍ରକାର ସାଧନ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି।

Verse 18

शिवार्चनं रुद्रजपं उपवासश्शिवालये । वाराणस्यां च मरणं मुक्तिरेषा सनातनी

ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ, ରୁଦ୍ରଜପ, ଶିବାଳୟରେ ଉପବାସ, ଏବଂ ବାରାଣସୀରେ ଦେହତ୍ୟାଗ—ଏହିଏ ସନାତନ ମୋକ୍ଷ।

Verse 19

अष्टमी सोमवारे च कृष्णपक्षे चतुर्दशी । शिवतुष्टिकरं चैतन्नात्र कार्या विचारणा

ସୋମବାରରେ ଅଷ୍ଟମୀ ହେଉ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ହେଉ—ଏହି ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 20

चतुर्ष्वपि बलिष्ठं हि शिवरात्रिव्रतं हरे । तस्मात्तदेव कर्तव्यं भुक्तिमुक्तिफलेप्सुभिः

ହେ ହରେ! ଚାରିଟି ପ୍ରଧାନ ବ୍ରତମଧ୍ୟରେ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସର୍ବାଧିକ ବଳବାନ। ତେଣୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ଏହି ବ୍ରତକୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଅବଶ୍ୟ ପାଳନ କରିବେ।

Verse 21

एतस्माच्च मतादन्यन्नास्ति नृणां हितावहम् । एतद्व्रतन्तु सर्वेषां धर्मसाधनमुत्तमम्

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶିତ ଏହି ବ୍ରତ ଛଡ଼ା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ହିତକର ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ରତଟି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମସାଧନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ।

Verse 22

निष्कामानां सकामानां सर्वेषां च नृणान्तथा । वर्णानामाश्रमाणां च स्त्रीबालानां तथा हरे

ହେ ହରି, ଏହି (ବ୍ରତ-ପୂଜା) ନିଷ୍କାମ ଓ ସକାମ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ; ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 23

दासानां दासिकानां च देवादीनां तथैव च । शरीरिणां च सर्वेषां हितमेतद्व्रतं वरम्

ଦାସ ଓ ଦାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଦେବତାଦିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଶରୀରଧାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ହିତକର।

Verse 24

माघस्य ह्यसिते पक्षे विशिष्टा सातिकीर्तिता । निशीथव्यापिनी ग्राह्या हत्याकोटिविनाशिनी

ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ‘ସାତୀ’ ନାମକ ଏହି ବ୍ରତ ବିଶେଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ଏହା ନିଶୀଥ (ମଧ୍ୟରାତ୍ରି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଗ୍ରହଣୀୟ; ଏହା ହତ୍ୟାଜନ୍ୟ ପାପର କୋଟିକୋଟିକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।

Verse 25

तद्दिने चैव यत्कार्यं प्रातरारभ्य केशव । श्रूयतान्तन्मनो दत्त्वा सुप्रीत्या कथयामि ते

ହେ କେଶବ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ। ସେହି ଦିନ ପ୍ରାତଃକାଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ପ୍ରୀତିସହିତ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 26

प्रातरुत्थाय मेधावी परमानन्दसंयुतः । समाचरेन्नित्यकृत्यं स्नानादिकमतन्द्रितः

ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି, ପରମାନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ନିଦ୍ରାଳୁତା ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ନାନାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିତ୍ୟକର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

शिवालये ततो गत्वा पूजयित्वा यथाविधि । नमस्कृत्य शिवं पश्चात्संकल्पं सम्यगाचरेत्

ତାପରେ ଶିବାଳୟକୁ ଯାଇ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାହା ପରେ ସଂକଳ୍ପକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

देवदेव महादेव नीलकण्ठ नमोऽस्तु ते । कर्तुमिच्छाम्यहं देव शिवरात्रिव्रतं तव

ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 29

तव प्रभावाद्देवेश निर्विघ्नेन भवेदिति । कामाद्याः शत्रवो मां वै पीडां कुर्वन्तु नैव हि

ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣଙ୍କ କୃପା-ପ୍ରଭାବରେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେଉ। କାମାଦି ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋତେ କେବେ ପୀଡା ନଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 30

एवं संकल्पमास्थाय पूजाद्रव्यं समाहरेत् । सुस्थले चैव यल्लिंगं प्रसिद्धं चागमेषु वै

ଏଭଳି ସଙ୍କଳ୍ପ ଧାରଣ କରି ପୂଜା-ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଆଗମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

रात्रौ तत्र स्वयं गत्वा संपाद्य विधिमुत्तमम् । शिवस्य दक्षिणे भागे पश्चिमे वा स्थले शुभे

ରାତିରେ ସେଠାକୁ ନିଜେ ଯାଇ ଉତ୍ତମ ବିଧିରେ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ; ଶିବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ (ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 32

निधाय चैव तद्द्रव्यं पूजार्थं शिवसन्निधौ । पुनः स्नायात्तदा तत्र विधिपूर्वं नरोत्तमः

ପୂଜାର୍ଥେ ସେଇ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ରଖି, ନରୋତ୍ତମ ଲୋକଟି ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୁନର୍ବାର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 33

परिधाय शुभं वस्त्रमन्तर्वासश्शुभन्तथा । आचम्य च त्रिवारं हि पूजारंभं समाचरेत्

ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ବାହ୍ୟବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ସେହିପରି ପବିତ୍ର ଅନ୍ତର୍ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ତିନିଥର ଆଚମନ କରି, ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜାରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

यस्य मंत्रस्य यद्द्रव्यं तेन पूजां समाचरेत् । अमंत्रकं न कर्तव्यं पूजनं तु हरस्य च

ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିହିତ, ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ହିଁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର ବିନା କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 35

गीतैर्वाद्यैस्तथा नृत्यैर्भक्तिभावसमन्वितः । पूजनं प्रथमे यामे कृत्वा मंत्रं जपेद्बुधः

ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରାତିର ପ୍ରଥମ ଯାମରେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ନୃତ୍ୟ ସହିତ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ପୂଜା କରି ସାରିଲେ ପଣ୍ଡିତ ଭକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରୁ।

Verse 36

पार्थिवं च तदा श्रेष्ठं विदध्यान्मंत्रवान्यदि । कृतनित्यक्रियः पश्चात्पार्थिवं च समर्चयेत्

ତେବେ ଯଦି ସେ ମନ୍ତ୍ରସମର୍ଥ ହୁଏ, ତାହାଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଥିବ (ମାଟିର) ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରୁ। ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ସେହି ପାର୍ଥିବ ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 37

प्रथमं पार्थिवं कृत्वा पश्चात्स्थापनमाचरेत् । स्तोत्रैर्नानाविधैर्देवं तोषयेद्वृषभध्वजम्

ପ୍ରଥମେ ମାଟିର ପାର୍ଥିବ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ପରେ ତାହାର ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ନାନାପ୍ରକାର ସ୍ତୋତ୍ରରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଦେବ—ଭଗବାନ ଶିବ—ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां व्याधेश्वरमाहात्म्ये शिवरात्रिव्रतमहिमनिरूपणंनामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ, ‘ବ୍ୟାଧେଶ୍ୱର-ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଶିବରାତ୍ରି-ବ୍ରତ-ମହିମା-ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 39

चतुर्ष्वपि च यामेषु मूर्तीनां च चतुष्टयम् । कृत्वावाहनपूर्वं हि विसर्गावधि वै क्रमात्

ଚାରି ଯାମରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ପ୍ରଥମେ ଚାରି ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଆବାହନ କରି, ପରେ ବିଧିକୁ ପଦକ୍ରମେ ବିସର୍ଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ।

Verse 40

कार्यं जागरणं प्रीत्या महोत्सव समन्वितम् । प्रातः स्नात्वा पुनस्तत्र स्थापयेत्पूजयेच्छिवम्

ପ୍ରୀତିଭକ୍ତିରେ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ, ମହୋତ୍ସବ ସହିତ। ପରେ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାରେ ପୁନର୍ବାର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

ततः संप्रार्थयेच्छंभुं नतस्कन्धः कृताञ्जलिः । कृतसम्पूर्ण व्रतको नत्वा तं च पुनः पुनः

ତାପରେ କାନ୍ଧ ନମାଇ, କରଯୋଡି, ବ୍ରତକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆର୍ତ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

नियमो यो महादेव कृतश्चैव त्वदाज्ञया । विसृज्यते मया स्वामिन्व्रतं जातमनुत्तमम्

ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଯେ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି, ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଏବେ ମୁଁ ତାହାକୁ ବିସର୍ଜନ କରୁଛି; ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

Verse 43

व्रतेनानेन देवेश यथाशक्तिकृतेन च । सन्तुष्टो भव शर्वाद्य कृपां कुरु ममोपरि

ହେ ଦେବେଶ, ମୋ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ବ୍ରତଦ୍ୱାରା, ହେ ଆଦ୍ୟ ଶର୍ବ, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।

Verse 44

पुष्पाञ्जलिं शिवे दत्त्वा दद्याद्दानं यथाविधि । नमस्कृत्य शिवायैव नियमं तं विसर्जयेत्

ଶିବଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି ବିଧିମତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେହି ନିୟମ-ବ୍ରତକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

यथाशक्ति द्विजाञ्छैवान्यतिनश्च विशेषतः । भोजयित्वा सुसन्तोष्य स्वयं भोजनमाचरेत्

ଯଥାଶକ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ଶୈବ ଯତିମାନଙ୍କୁ—ଭୋଜନ କରାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ତା’ପରେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

यामेयामे यथा पूजा कार्या भक्तवरैर्हरे । शिवरात्रौ विशेषेण तामहं कथयामि ते

ହେ ହରି! ରାତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତମାନେ ଯେପରି ପୂଜା କରିବେ—ବିଶେଷକରି ଶିବରାତ୍ରିରେ—ସେହି ପ୍ରକାର ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 47

प्रथमे चैव यामे च स्थापितं पार्थिवं हरे । पूजयेत्परया भक्त्या सूपचारैरनेकशः

ପ୍ରଥମ ଯାମରେ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପିତ ହରଙ୍କ ପାର୍ଥିବ ଲିଙ୍ଗକୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ, ନାନା ଉତ୍ତମ ଉପଚାର ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

पंचद्रव्यैश्च प्रथमं पूजनीयो हरस्सदा । तस्य तस्य च मन्त्रेण पृथग्द्रव्यं समर्पयेत्

ପଞ୍ଚଦ୍ରବ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ସଦା ହରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ତାହାର ତାହାର ମନ୍ତ୍ରରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

तच्च द्रव्यं समर्प्यैव जलधारां ददेत वै । पश्चाच्च जलधाराभिर्द्रव्याणुत्तारयेद्बुधः

ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟ ସମର୍ପଣ କରି ସାଥିସାଥି ଜଳଧାରା ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଜଳଧାରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଧୋଇ ହଟାଇବା ଉଚିତ।

Verse 50

शतमष्टोत्तरं मन्त्रं पठित्वा जलधारया । पूजयेच्च शिवं तत्र निर्गुणं गुणरूपिणम्

ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର-ଶତ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ଜଳଧାରାରେ ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତାର୍ଥେ ଗୁଣରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 51

गुरुदत्तेन मंत्रेण पूजयेद्वृषभध्जम् । अन्यथा नाममंत्रेण पूजयेद्वै सदाशिवम्

ଗୁରୁଦତ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନହେଲେ ତାଙ୍କ ନାମମନ୍ତ୍ରରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

चन्दनेन विचित्रेण तण्डुलैश्चाप्यखण्डितैः । कृष्णैश्चैव तिलैः पूजा कार्या शंभोः परात्मनः

ସୁଗନ୍ଧିତ ବିଚିତ୍ର ଚନ୍ଦନରେ, ଅଖଣ୍ଡିତ ଚାଉଳ ଦାଣାରେ, ଏବଂ କଳା ତିଳରେ—ପରମାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

पुष्पैश्च शतपत्रैश्च करवीरैस्तथा पुनः । अष्टभिर्नाममंत्रैश्चार्पयेत्पुष्पाणि शंकरे

ପୁଷ୍ପରେ—ବିଶେଷକରି ଶତପତ୍ର ପଦ୍ମ ଓ କରବୀର (କଣେର) ପୁଷ୍ପରେ—ଅଷ୍ଟ ନାମମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁନଃ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

भवः शर्वस्तथा रुद्रः पुनः पशुपतिस्तथा । उग्रो महांस्तथा भीम ईशान इति तानि वै

ସେ ଭବ, ଶର୍ବ ମଧ୍ୟ; ପୁନଃ ରୁଦ୍ର ଓ ପଶୁପତି ମଧ୍ୟ। ସେ ଉଗ୍ର, ମହାନ୍, ଭୀମ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ—ଏବଂ ଈଶାନ।

Verse 55

श्रीपूर्वैश्च चतुर्थ्यंतैर्नामभिः पूजयेच्छिवम् । पश्चाद्धूपं च दीपं च नैवेद्यं च ततः परम्

‘ଶ୍ରୀ’ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ନାମଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପରେ ଧୂପ, ଦୀପ ଏବଂ ତା’ପରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 56

आद्ये यामे च नैवेद्यं पक्वान्नं कारयेद्बुधः । अर्घं च श्रीफलं दत्त्वा ताम्बूलं च निवेदयेत्

ଦିନର ପ୍ରଥମ ଯାମରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ପକ୍ୱାନ୍ନକୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବ। ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀଫଳ (ନଡ଼ିଆ) ଦେଇ ତାମ୍ବୂଳ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 57

नमस्कारं ततो ध्यानं जपः प्रोक्तो गुरोर्मनोः । अन्यथा पंचवर्णेन तोषयेत्तेन शंकरम्

ପ୍ରଥମେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର, ପରେ ଧ୍ୟାନ, ତାପରେ ଗୁରୁ ଉପଦେଶିତ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ ବିଧିତ। ନଚେତ୍ ସେହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 58

धेनुमुद्रां प्रदर्श्याथ सुजलैस्तर्पणं चरेत् । पंचब्राह्मणभोजं च कल्पयेद्वै यथाबलम्

ତାପରେ ଧେନୁମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ତର୍ପଣ କର। ତଦନନ୍ତରେ ଯଥାଶକ୍ତି ପାଞ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।

Verse 59

महोत्सवश्च कर्तव्यो यावद्यामो भवेदिह । ततः पूजाफलं तस्मै निवेद्य च विसर्जयेत्

ଏଠାରେ ଯେତେଦିନ ଯାମ ରହେ, ସେତେଦିନ ମହୋତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପୂଜାଫଳ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କର।

Verse 60

पुनर्द्वितीये यामे च संकल्पं सुसमा चरेत् । अथवैकदैव संकल्प्य कुर्यात्पूजां तथाविधाम्

ପୁନଃ ଦ୍ୱିତୀୟ ଯାମରେ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ସଙ୍କଳ୍ପ କର। କିମ୍ବା ଏକଥରେ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସେହି ବିଧିରେ ପୂଜା କର।

Verse 61

द्रव्यैः पूर्वैस्तथा पूजां कृत्वा धारां समर्पयेत् । पूर्वतो द्विगुणं मंत्रं समुच्चार्यार्चयेच्छिवम्

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପରେ ଧାରା (ଅଭିଷେକଧାର) ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଦ୍ୱିଗୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶିବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

पूर्वैस्तिलयवैश्चाथ कमलैः पूजयेच्छिवम् । बिल्वपत्रैर्विशेषेण पूजयेत्परमेश्वरम्

ପୂର୍ବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଳ ଓ ଯବ, ଏବଂ କମଳ ଫୁଲଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବିଲ୍ୱପତ୍ରଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

अर्घ्यं च बीजपूरेण नैवेद्यं पायसन्तथा । मंत्रावृत्तिस्तु द्विगुणा पूर्वतोऽपि जनार्दन

ବୀଜପୂର (ମାତୁଳୁଙ୍ଗ) ଫଳଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ସମର୍ପଣ କରିବା ଓ ପାୟସକୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମନ୍ତ୍ରଜପ ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଦ୍ୱିଗୁଣ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 64

ततश्च ब्राह्मणानां हि भोज्यो संकल्पमाचरेत् । अन्यत्सर्वं तथा कुर्याद्यावच्च द्वितयावधि

ତତଃ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାମଧ୍ୟ ସେହି ବିଧିରେ ଯଥାବତ୍ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲାଇବା।

Verse 65

यामे प्राप्ते तृतीये च पूर्ववत्पूजनं चरेत् । यवस्थाने च गोधूमाः पुष्पाण्यर्कभवानि च

ତୃତୀୟ ଯାମ ଆସିଲେ ପୂର୍ବବତ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଯବ ଅର୍ପଣ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଯବ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଗହମ ଏବଂ ଅର୍କ ଗଛର ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 66

धूपैश्च विविधैस्तत्र दीपैर्नानाविधैरपि । नैवेद्यापूपकैर्विष्णो शाकैर्नानाविधैरपि

ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ, ନାନାପ୍ରକାର ଦୀପ, ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟରୂପେ ଅପୂପ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ଶାକ-ତରକାରୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 67

कृत्वैव चाथ कर्पूरैरारार्तिक विधिं चरेत । अर्घ्यं सदाडिमं दद्याद्द्विगुणं जपमाचरेत्

ତତ୍ପରେ କର୍ପୂରରେ ଆରତି-ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି ବିଧିମତେ ଅଗ୍ରସର ହେବ। ଦାଡିମ (ଡାଲିମ) ସହ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଜପ କରିବ।

Verse 68

ततश्च ब्रह्मभोजस्य संकल्पं च सदक्षिणम् । उत्सवं पूर्ववत्कुर्या द्यावद्यामावधिर्भवेत्

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନର ସଂକଳ୍ପ କରି ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ତାହା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବ। ପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଉତ୍ସବ କରିବ, ଯାଏଁ ଯାମାବଧି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 69

यामे चतुर्थे संप्राते कुर्यात्तस्य विसर्जनम् । प्रयोगादि पुनः कृत्वा पूजां विधिवदाचरेत्

ଚତୁର୍ଥ ଯାମରେ, ପ୍ରଭାତ ହେଲେ, ତାହାର ବିସର୍ଜନ କରିବ। ପରେ ପ୍ରୟୋଗାଦି କ୍ରମ ପୁନଃ କରି ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 70

माषैः प्रियंगुभिर्मुद्गैस्सप्तधान्यैस्तथाथवा । शंखीपुष्पैर्बिल्वपत्रैः पूजयेत्परमेश्वरम्

ମାଷ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମୁଦ୍ଗ ଓ ସପ୍ତଧାନ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଶଂଖୀ ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 71

नैवेद्यं तत्र दद्याद्वै मधुरैर्विविधैरपि । अथवा चैव माषान्नैस्तोषयेच्च सदाशिवम्

ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ନୈବେଦ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ମାଷାନ୍ନ (ଉରଦ ଅନ୍ନ) ଅର୍ପଣ କରି ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 72

अर्घं दद्यात्कदल्याश्च फलेनैवाथवा हरे । विविधैश्च फलैश्चैव दद्यादर्घ्यं शिवाय च

କଦଳୀ ଫଳରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା, ହେ ହରି, ବିଭିନ୍ନ ଫଳରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 73

पूर्वतो द्विगुणं कुर्यान्मंत्रजापं नरोत्तमः । संकल्पं ब्रह्मभोजस्य यथाशक्ति चरेद्बुधः

ହେ ନରୋତ୍ତମ, ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଏବେ ମନ୍ତ୍ରଜପ ଦ୍ୱିଗୁଣ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଯଥାଶକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନର ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ତାହା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

गीतैर्वाद्यैस्तथा नृत्यैर्नयेत्कालं च भक्तितः । महोत्सवैर्भक्तजनैर्यावत्स्यादरुणोदयः

ଭକ୍ତିସହ ପବିତ୍ର ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ସମୟ କାଟିବା ଉଚିତ; ଭକ୍ତଜନଙ୍କ ମହୋତ୍ସବ ସମାବେଶରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଅରୁଣୋଦୟ ହୁଏ।

Verse 75

उदये च तथा जाते पुनस्स्नात्वार्चयेच्छिवम् । नानापूजोपहारैश्च स्वाभिषेकमथाचरेत्

ପ୍ରଭାତ ଉଦୟ ହେଲେ ପୁନର୍ବାର ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ନାନା ପୂଜୋପହାର ସହିତ ବିଧିମତେ ସ୍ୱାଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 76

नानाविधानि दानानि भोज्यं च विविधन्तथा । ब्राह्मणानां यतीनां च कर्तव्यं यामसंख्यया

ନାନା ପ୍ରକାର ଦାନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଓ ଯତିମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ—ଯାମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ।

Verse 77

शंकराय नमस्कृत्य पुष्पाञ्जलिमथाचरेत् । प्रार्थयेत्सुस्तुतिं कृत्वा मन्त्रैरेतैर्विचक्षणः

ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରିବ। ବିବେକୀ ଭକ୍ତ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତି କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ।

Verse 78

तावकस्त्वद्गतप्राणस्त्वच्चित्तोऽहं सदा मृड । कृपानिधे इति ज्ञात्वा यथा योग्यं तथा कुरु

ହେ ମୃଡ! ମୁଁ ତୁମର ହିଁ; ମୋ ପ୍ରାଣ ତୁମଠାରେ ନିହିତ, ମୋ ଚିତ୍ତ ସଦା ତୁମେ ନିବିଡ଼। ହେ କୃପାନିଧି! ଏହା ଜାଣି ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ସେହି କର।

Verse 79

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया । कृपानिधित्वाज्ज्ञात्वैव भूतनाथ प्रसीद मे

ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ ମୁଁ ଜପ, ପୂଜା ଆଦି ଯାହା କରିଥିବି—ହେ ଭୂତନାଥ! ତୁମେ କୃପାନିଧି, ଏହା ଜାଣି ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 80

अनेनैवोपवासेन यज्जातं फलमेव च । तेनैव प्रीयतां देवः शंकरः सुखदायकः

ଏହି ଉପବାସରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ ସୁଖଦାୟକ ଦେବ ଶଙ୍କର ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 81

कुले मम महादेव भजनं तेऽस्तु सर्वदा । माभूत्तस्य कुले जन्म यत्र त्वं नहि देवता

ହେ ମହାଦେବ, ମୋ କୁଳରେ ତୁମ ଭଜନ ସଦା ରହୁ। ଯେ କୁଳରେ ତୁମେ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ ନୁହ, ସେହି କୁଳରେ ମୋର ଜନ୍ମ କେବେ ନ ହେଉ।

Verse 82

पुष्पांजलिं समर्प्यैवं तिलकाशिष एव च । गृह्णीयाद्ब्राह्मणेभ्यश्च ततश्शंभुं विसर्जयेत्

ଏଭଳି ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି, ତିଳକ ଓ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବଚନ ନେବ; ତାପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିସର୍ଜନ କରିବ।

Verse 83

एवं व्रतं कृतं येन तस्माद्दूरो हरो न हि । न शक्यते फलं वक्तुं नादेयं विद्यते मम

ଯେ ଏହିପରି ଭାବେ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ତାହାଠାରୁ ହର (ଶିବ) କେବେ ଦୂର ନୁହେଁ। ଏହାର ଫଳ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏମିତି ଭକ୍ତ ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 84

अनायासतया चेद्वै कृतं व्रतमिदम्परम् । तस्य वै मुक्तिबीजं च जातं नात्र विचारणा

ଏହି ପରମ ବ୍ରତ ଯଦି ଅନାୟାସରେ, ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିର ବୀଜ ହୋଇଯାଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ।

Verse 85

प्रतिमासं व्रतं चैव कर्तव्यं भक्तितो नरैः । उद्यापनविधिं पश्चात्कृत्वा सांगफलं लभेत्

ନରମାନେ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରତିମାସ ଏହି ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଉଦ୍ୟାପନବିଧି କରିଲେ, ବ୍ରତର ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ ଫଳ ଲଭେ।

Verse 86

व्रतस्य करणान्नूनं शिवोऽहं सर्वदुःखहा । दद्मि भुक्तिं च मुक्तिं च सर्वं वै वाञ्छितं फलम्

ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ମୁଁ—ସମସ୍ତ ଦୁଃଖହର ଶିବ—ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 87

सूत उवाच । इति शिववचनं निशम्य विष्णुर्हिततरमद्भुतमाजगाम धाम । तदनु व्रतमुत्तमं जनेषु समचरदात्महितेषु चैतदेव

ସୂତ କହିଲେ—ଶିବଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ଓ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ପରେ ଭୂତହିତ ଓ ଆତ୍ମହିତ ପାଇଁ ସେ ନିଜେ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 88

कदाचिन्नारदायाथ शिवरात्रिव्रतन्त्विदम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं कथयामास केशवः

ଏକଦା କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ) ନାରଦଙ୍କୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ କଥା କହିଲେ; ଯାହା ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହେଁ ପ୍ରଦାନ କରେ।