Viṣṇoḥ Sahasranāma-stotreṇa Śiva-prasādaḥ (Vishnu’s Thousand-Name Hymn and Shiva’s Grace)

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा विष्णुकृतं दिव्यं परनामविभूषितम् । सहस्रनामस्वस्तोत्रं प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः

ସୂତ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁକୃତ, ପରମ ନାମରେ ବିଭୂଷିତ ସହସ୍ରନାମ ସ୍ୱସ୍ତି-ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣି ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 2

परीक्षार्थं हरेरीशः कमलेषु महेश्वरः । गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः

ହରିଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ, କମଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ମହେଶ୍ୱର ଗୋଟିଏ କମଳ ଲୁଚାଇଦେଲେ।

Verse 3

पंकजेषु तदा तेषु सहस्रेषु बभूव च । न्यूनमेकं तदा विष्णुर्विह्वलश्शिवपूजने

ତେବେ ସେହି ସହସ୍ର ପଦ୍ମମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମ କମ୍ ମିଳିଲା। ସେଇ କ୍ଷଣେ ବିଷ୍ଣୁ ଶିବପୂଜାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 4

हृदा विचारितं तेन कुतो वै कमलं गतम् । यातं यातु सुखेनैव मन्नेत्रं कमलं न किम्

ତାପରେ ସେ ହୃଦୟରେ ଭାବିଲେ—“ପଦ୍ମଟି କେଉଁଠି ଗଲା? ଯାଉ, ସୁଖେ ସୁଖେ ଯାଉ। ମୋର ନିଜ ନେତ୍ରଟି କି ପଦ୍ମ ନୁହେଁ?”

Verse 5

ज्ञात्वेति नेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनात् । पूजयामास भावेन स्तवयामास तेन च

ଏହିପରି ଜାଣି ସେ ନିଜ ନେତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସର୍ବସତ୍ତ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଭାବଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ ଓ ସେଇ ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 6

ततः स्तुतमथो दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् । मा मेति व्याहरन्नेव प्रादुरासीज्जगद्गुरुः

ତାପରେ ହର (ଶିବ) ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) କୁ ଏଭଳି ସ୍ତୁତିରେ ନତ ଦେଖି “ମା, ମା” (ଶୋକ କରନି) ବୋଲି କହିବା ସହିତେ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 7

तस्मादवतताराशु मण्डलात्पार्थिवस्य च । प्रतिष्ठितस्य हरिणा स्वलिंगस्य महेश्वरः

ଏହେତୁ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସେହି ପାର୍ଥିବ ମଣ୍ଡଳରୁ ଶୀଘ୍ର ଅବତରିଲେ; ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନିଜ ସ୍ୱଲିଙ୍ଗକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 8

यथोक्तरूपिणं शम्भुं तेजोराशिसमुत्थितम् । नमस्कृत्य पुरः स्थित्वा स तुष्टाव विशेषतः

ଯଥୋକ୍ତ ରୂପରେ ଦିବ୍ୟ ତେଜୋରାଶିରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ନମସ୍କାର କଲା; ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 9

तदा प्राह महादेवः प्रसन्नः प्रहसन्निव । सम्प्रेक्ष्य कृपया विष्णुं कृतांजलिपुटं स्थितम्

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ମନେ ହେଲା ମୃଦୁ ହସୁଛନ୍ତି; କୃପାରେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।

Verse 10

शङ्कर उवाच । ज्ञातं मयेदं सकलं तव चित्तेप्सितं हरे । देवकार्यं विशेषेण देवकार्य्यरतात्मनः

ଶଙ୍କର କହିଲେ—ହେ ହରେ! ତୁମ ଚିତ୍ତର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିଛି; ବିଶେଷକରି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ, କାରଣ ତୁମ ସ୍ୱଭାବ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ।

Verse 11

देवकार्य्यस्य सिद्ध्यर्थं दैत्यनाशाय चाश्रमम् । सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଓ ଦୈତ୍ୟନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଏବଂ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମକ ଏହି ଶୋଭନ ଚକ୍ର ଦେଉଛି।

Verse 12

यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकसुखावहम् । हिताय तव देवेश धृतं भावय तद्ध्रुवम्

ତୁମେ ଯେ ରୂପ ଦେଖିଛ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ—ସେହି ରୂପ ଦେବେଶ୍ୱର ତୁମ ହିତ ପାଇଁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେହି ରୂପକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 13

रणाजिरे स्मृतं तद्वै देवानां दुःखनाशनम् । इदं चक्रमिदं रूपमिदं नामसहस्रकम्

ରଣଭୂମିରେ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ—“ଏହି ଚକ୍ର, ଏହି ରୂପ, ଏହି ସହସ୍ରନାମ।”

Verse 14

ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या सिद्धि स्यादनपायिनी । कामानां सकलानां च प्रसादान्मम सुव्रत

ହେ ସୁବ୍ରତ, ଯେମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ଏବଂ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 15

सूत उवाच । एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् । सुदर्शनं स्वपादोत्थं सर्वशत्रुविनाशनम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦାନ କଲେ; ତାହା ନିଜ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦଶହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁବିନାଶକ।

Verse 16

विष्णुश्चापि सुसंस्कृत्य जग्राहोदङ्मुखस्तदा । नमस्कृत्य महादेवं विष्णुर्वचनमब्रवीत्

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 17

विष्णुरुवाच । शृणु देव मया ध्येयं पठनीयं च किं प्रभो । दुःखानां नाशनार्थं हि वद त्वं लोकशंकर

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୁଁ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବି ଏବଂ କ’ଣ ପଠନ କରିବି? ଦୁଃଖନାଶ ପାଇଁ, ହେ ଲୋକଶଙ୍କର, ତୁମେ କହ।

Verse 18

सूत उवाच । इति पृष्टस्तदा तेन सन्तुष्टस्तु शिवोऽब्रवीत् । प्रसन्नमानसो भूत्वा विष्णुं देवसहायकम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିବାରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ଶିବ କହିଲେ। ପ୍ରସନ୍ନମନେ ଦେବସହାୟକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 19

शिव उवाच । रूपं ध्येयं हरे मे हि सर्वानर्थप्रशान्तये । अनेकदुःखनाशार्थं पठ नामसहस्रकम्

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ହରି! ସମସ୍ତ ଅନର୍ଥ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୋ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଅନେକ ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଇଁ ସହସ୍ରନାମ ପଠ କର।

Verse 20

धार्य्यं चक्रं सदा मे हि सवार्भीष्टस्य सिद्धये । त्वया विष्णो प्रयत्नेन सर्वचक्रवरं त्विदम्

ମୋ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ଚକ୍ରକୁ ମୁଁ ସଦା ଧାରଣ କରିବି। ହେ ବିଷ୍ଣୋ! ତୁମ ପ୍ରୟାସରେ ଏହା ସମସ୍ତ ଚକ୍ରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଛି।

Verse 21

अन्ये च ये पठिष्यन्ति पाठयिष्यन्ति नित्यशः । तेषां दुःखं न स्वप्नेऽपि जायते नात्र संशयः

ଅନ୍ୟେ ଯେମାନେ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ପଠିବେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦିନ ପଠାଇବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

राज्ञा च संकटे प्राप्ते शतावृत्तिं चरेद्यदा । साङ्गः च विधिसंयुक्तं कल्याणं लभते नरः

ରାଜା ସଙ୍କଟରେ ପଡିଲେ, ସେହି ଆପଦ୍କାଳରେ ଯେ ନର ବିଧିସଂଯୁକ୍ତ ଓ ସାଙ୍ଗ ଶତାବୃତ୍ତି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲ୍ୟାଣ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 23

रोगनाशकरं ह्येतद्विद्यावित्तदमुत्तमम् । सर्वकामप्रदं पुण्यं शिवभक्तिप्रदं सदा

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ରୋଗନାଶକ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଦାୟକ ପରମୋତ୍ତମ। ଏହା ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନା ପୂରଣ କରେ, ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଏବଂ ସଦା ଶିବଭକ୍ତି ଦାନ କରେ।

Verse 24

यदुद्दिश्य फलं श्रेष्ठं पठिष्यन्ति नरास्त्विह । सप्स्यन्ते नात्र संदेहः फलं तत्सत्यमुत्तमम्

ସେହି ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକେ ଏହା ପାଠ କରିବେ। ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ପାଇବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତ ଫଳ ସତ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ।

Verse 25

यश्च प्रातस्समुत्थाय पूजां कृत्वा मदीयिकाम् । पठते मत्समक्षं वै नित्यं सिद्धिर्न दूरतः

ଯେ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି ମୋର ପୂଜା କରି, ପରେ ମୋ ସାକ୍ଷାତ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ପରି ନିତ୍ୟ ଏହା ପାଠ କରେ—ତାହାର ସିଦ୍ଧି ଦୂରେ ନୁହେଁ।

Verse 26

ऐहिकीं सिद्धिमाप्नोति निखिलां सर्वकामिकाम् । अन्ते सायुज्यमुक्तिं वै प्राप्नोत्यत्र न संशयः

ସେ ଏହି ଲୋକରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନା ପୂରଣ କରେ। ଶେଷରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସାୟୁଜ୍ୟ-ମୁକ୍ତି—ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 27

सूत उवाच । एवमुक्त्वा तदा विष्णुं शंकरः प्रीतमानसः । उपस्पृश्य कराभ्यां तमुवाच गिरिशः पुनः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହି, ପ୍ରୀତମନା ଶଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ପରେ ଗିରୀଶ ପୁଣି କହିଲେ।

Verse 28

शिव उवाच । वरदोऽस्मि सुरश्रेष्ठ वरान्वृणु यथेप्सितान् । भक्त्या वशीकृतो नूनं स्तवेनानेन सुव्रतः

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ବରଦାତା; ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି ବର ଚୟନ କର। ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏହି ସ୍ତବର ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ବଶୀଭୂତ ହୋଇଛି।

Verse 29

सूत उवाच । इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् । सुप्रसन्नतरो विष्णुस्सांजलिर्वाक्यमब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବଦେବ ଏଭଳି କହିଲେ ବୋଲି, ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 30

विष्णुरुवाच । यथेदानीं कृपानाथ क्रियते चान्यतः परा । कार्य्या चैव विशेषेण कृपालुत्वात्त्वया प्रभो

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ କୃପାନାଥ! ଯେପରି ଏବେ ଏହି ପରମ (ଉଦ୍ଧାରକ) କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ସେପରି ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଉ; ହେ ପ୍ରଭୁ, କୃପାଳୁ ଥିବାରୁ ବିଶେଷତଃ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବା ଉଚିତ।

Verse 31

त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम् । नान्यमिच्छामि भक्तानामार्त्तयो नैव यत्प्रभो

ହେ ମହାଦେବ! ମୋର ଭକ୍ତି ଆପଣଙ୍କରେ ହିଁ ସ୍ଥିର ରହୁ—ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ଉତ୍ତମ ବର ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ; କାରଣ ଯାହାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଆପଣ, ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଆର୍ତ୍ତି ନଥାଏ।

Verse 32

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दया वान्सुतरां भवः । पस्पर्श च तदंगं वै प्राह शीतांशुशेखरः

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦୟାବାନ୍ ଭବ ଆଉ ଅଧିକ କରୁଣାମୟ ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ତାପରେ ଶୀତାଂଶୁଶେଖର କହିଲେ।

Verse 33

शिव उवाच । मयि भक्तिस्सदा ते तु हरे स्यादनपायिनी । सदा वन्द्यश्च पूज्यश्च लोके भव सुरैरपि

ଶିବ କହିଲେ— ହେ ହରି, ମୋ ପ୍ରତି ତୋର ଭକ୍ତି ସଦା ଅଚଳ ଓ ଅନପାୟିନୀ ହେଉ। ଲୋକରେ ତୁ ସଦା ବନ୍ଦ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ ହେଉ—ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 34

विष्वंभरेति ते नाम सर्वपापहरं परम् । भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम

‘ବିଶ୍ୱମ୍ଭର’ ହେବ ତୋର ନାମ; ଏହା ପରମ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କରିବ। ହେ ସୁରୋତ୍ତମ, ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 35

सूत उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रस्सर्वदेवेश्वरः प्रभुः । पश्यतस्तस्य विष्णोस्तु तत्रैव च मुनीश्वराः

ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି କହି ରୁଦ୍ର, ସର୍ବଦେବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ହିଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 36

जनार्दनोऽपि भगवान्वचनाच्छङ्करस्य च । प्राप्य चक्रं शुभं तद्वै जहर्षाति स्वचेतसि

ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦନ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ସେଇ ଶୁଭ ଚକ୍ର ପାଇ, ନିଜ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 37

कृत्वा ध्यानं च तच्छम्भोः स्तोत्रमेतन्निरन्तरम् । पपाठाध्यापयामास भक्तेभ्यस्तदुपादिशत्

ସେଇ ଶୁଭ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ନିରନ୍ତର ପାଠ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ାଇଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଏହାର ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 38

इति पृष्टं मयाख्यातं शृण्वताम्पापहारकम् । अतःपरं च किं श्रेष्ठाः प्रष्टुमिच्छथ वै पुनः

ଏହିପରି ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ତାହା କହିଦେଲି; ଶୁଣୁଥିବାମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏବେ ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପୁଣି କଣ ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?