Harīśvara-liṅga Mahimā and the Origin-Context of Viṣṇu’s Sudarśana (हरिश्वरलिङ्गमहिमा तथा सुदर्शनप्राप्तिकथा)
ଅଧ୍ୟାୟ ୩୪ ପୁରାଣୀୟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଶୈଳୀରେ ହରୀଶ୍ୱର-ଲିଙ୍ଗର ମହିମାକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ। ବ୍ୟାସ କହନ୍ତି, ସୂତଙ୍କ ପୂର୍ବ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ହରୀଶ୍ୱର-ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ପଚାରନ୍ତି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, କେଉଁ ଉପାସନାରେ ସେଥିରେ ସିଦ୍ଧି ହେଲା—ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ସୂତ ‘ହରୀଶ୍ୱର କଥା’ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି—ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅତିଶୟ ବଳବାନ ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ଧର୍ମଲୋପ କରାନ୍ତି। ପୀଡ଼ିତ ଦେବମାନେ ରକ୍ଷକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ କହନ୍ତି, ପ୍ରଥମେ ଗିରୀଶ ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନା କରି ତାପରେ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି କରିବେ; ଶିବାରାଧନା ଓ ଲିଙ୍ଗୋପାସନାରେ ହିଁ ପରମ ଶକ୍ତି ଓ ବିଜୟ ମିଳେ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य सूतस्य च मुनीश्वराः । समूचुस्तं सुप्रशस्य लोकानां हितकाम्यया
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେହି ସୂତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ପୁନର୍ବାର ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 2
ऋषय ऊचुः । सूत सर्वं विजानासि ततः पृच्छामहे वयम् । हरीश्वरस्य लिंगस्य महिमानं वद प्रभो
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ଆପଣ ସବୁ କିଛି ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମେ ପଚାରୁଛୁ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ହରୀଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ମହିମା କହନ୍ତୁ।
Verse 3
चक्रं सुदर्शनं प्राप्तं विष्णुनेति श्रुतं पुरा । तदाराधनतस्तात तत्कथा च विशेषतः
ହେ ତାତ, ପୁରାତନକାଳରୁ ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ଆରାଧନାଦ୍ୱାରା ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପାଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ହେ ପୁତ୍ର, ସେହି କଥାକୁ ବିଶେଷଭାବେ କହ—ଆରାଧନା କିପରି ହେଲା ଓ ବର କିପରି ମିଳିଲା।
Verse 4
सूत उवाच । श्रूयतां च ऋषिश्रेष्ठा हरीश्वरकथा शुभा । यतस्सुदर्शनं लब्धं विष्णुना शंकरात्पुरा
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ହରି-ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ କଥା ଶୁଣ—ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁ ଶଂକରଙ୍କ ଠାରୁ ସୁଦର୍ଶନ କିପରି ପାଇଥିଲେ।
Verse 5
कस्मिंश्चित्समये दैत्याः संजाता बलवत्तराः । लोकांस्ते पीडयामासुर्धर्मलोपं च चक्रिरे
ଏକ ସମୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ବଳବାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଲେ ଏବଂ ଧର୍ମଲୋପ କରିଦେଲେ।
Verse 6
ते देवाः पीडिता दैत्यैर्महाबलपराक्रमैः । स्वं दुखं कथयामासुर्विष्णुं निर्जररक्षकम्
ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମୀ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ସେ ଦେବମାନେ, ଅମରମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଜ ଦୁଃଖ କହିଲେ।
Verse 7
देवा ऊचुः । कृपां कुरु प्रभो त्वं च दैत्यैस्संपीडिता भृशम् । कुत्र यामश्च किं कुर्मश्शरण्यं त्वां समाश्रिताः
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, କୃପା କର; ଆମେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ। ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ, କ’ଣ କରିବୁ? ହେ ଶରଣ୍ୟ, ଆମେ କେବଳ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛୁ।
Verse 8
सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा देवानां दुःखितात्मनाम् । स्मृत्वा शिवपदांभोजं विष्णुर्वचनमब्रवीत
ସୂତ କହିଲେ—ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଏଭଳି ଶୁଣି, ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 9
विष्णुरुवाच । करिष्यामि च वः कार्य्यमाराध्य गिरिशं सुराः । बलिष्ठाश्शत्रवो ह्येते विजेतव्याः प्रयत्नतः
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବଗଣ, ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିବି। ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ; ତେଣୁ ଦୃଢ ପ୍ରୟାସରେ ଜୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 10
सूत उवाच । इत्युक्तास्ते सुरास्सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना । मत्वा दैत्यान्हतान्दुष्टान्ययुर्धाम स्वकंस्वकम्
ସୂତ କହିଲେ—ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଦୁଷ୍ଟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 11
विष्णुरप्यमराणां तु जयार्थमभजच्छिवम् । सर्वामराणामधिपं सर्वसाक्षिणमव्ययम्
ଦେବମାନଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଭଜିଲେ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଅଧିପତି, ସର୍ବସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅବ୍ୟୟ।
Verse 12
गत्वा कैलासनिकटे तपस्तेपे हरिस्स्वयम् । कृत्वा कुंडं च संस्थाप्य जातवेदसमग्रतः
କୈଲାସର ସମୀପକୁ ଯାଇ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସ୍ୱୟଂ ତପ କଲେ। ପରେ କୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରି, ଜାତବେଦ (ଅଗ୍ନି) ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ପୂଜା କଲେ।
Verse 13
पार्थिवेन विधानेन मंत्रैर्नानाविधैरपि । स्तोत्रैश्चैवाप्यनेकैश्च गिरिशं चाभजन्मुदा
ପାର୍ଥିବ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ନାନାପ୍ରକାର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନେକ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଗିରୀଶ—ପର୍ବତାଧିପତି ଶିବଙ୍କୁ—ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 14
कमलैस्सरसो जातैर्मानसाख्यान्मुनीश्वराः । बद्ध्वा चैवासनं तत्र न चचाल हरिस्स्वयम्
ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ! ‘ମାନସ’ ନାମକ ସରୋବରରେ ଜନ୍ମିତ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଆସନ ବାନ୍ଧିଲେ; ଏବଂ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସ୍ୱୟଂ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ କିଛିମାତ୍ର ଚଳିଲେ ନାହିଁ।
Verse 15
प्रसादावधि चैवात्र स्थेयं वै सर्वथा मया । इत्येवं निश्चयं कृत्वा समानर्च शिवं हरिः
‘ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦ-ରୂପ କୃପା ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ’—ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ହରି ସମଚିତ୍ତରେ ଶିବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 16
यदा नैव हरस्तुष्टो बभूव हरये द्विजाः । तदा स भगवान्विष्णुर्विचारे तत्परोऽभवत्
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯେତେବେଳେ ହର (ଶିବ) ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଉପରେ କିଛିମାତ୍ର ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ଗଭୀର ବିଚାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ହେଲେ।
Verse 17
विचार्यैवं स्वमनसि सेवनं बहुधा कृतम् । तथापि न हरस्तुष्टो बभूवोतिकरः प्रभुः
ଏଭଳି ନିଜ ମନରେ ବିଚାର କରି ସେ ବହୁ ପ୍ରକାର ସେବା-ପୂଜା କଲା; ତଥାପି ପ୍ରଭୁ ହର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ନାହିଁ, ସର୍ବାଧିପତି ଈଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ହେଲେ।
Verse 18
सहस्रैर्नामभिः प्रीत्या तुष्टाव परमेश्वरम्
ସେ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ସହସ୍ର ନାମ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।
Verse 19
प्रत्येकं कमलं तस्मै नाममंत्रमुदीर्य च । पूजयामास वै शंभुं शरणागतवत्सलम्
ପ୍ରତ୍ୟେକ କମଳ ଅର୍ପଣ କରି ସେ ତାଙ୍କର ନାମମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା ଏବଂ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ଶମ୍ଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲା।
Verse 20
परीक्षार्थं विष्णुभक्तेस्तदा वै शंकरेण ह । कमलानां सहस्रात्तु हृतमेकं च नीरजम्
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ସମୟରେ ଶଙ୍କର ସହସ୍ର କମଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କମଳ ହଟାଇ ନେଲେ।
Verse 21
न ज्ञातं विष्णुना तच्च मायाकारणमद्भुतम् । न्यूनं तच्चापि सञ्ज्ञाय तदन्वेषणतत्परः
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟାକାରଣକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଜାଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି ନିଜ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ବୁଝି ସେ ତାହା ଖୋଜିବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ହେଲେ।
Verse 22
बभ्राम सकलां पृथ्वीं तत्प्रीत्यै सुदृढव्रतः । तदप्राप्य विशुद्धात्मा नेत्रमेकमुदाहरत्
ସୁଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ସେ (ଶିବଙ୍କ) ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କଲେ; ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ନ ପାଇ ସେଇ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଗୋଟିଏ ନେତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 23
तं दृष्ट्वा स प्रसन्नोऽभूच्छंकरस्सर्वदुःखहा । आविर्बभूव तत्रैव जगाद वचनं हरिम्
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ବଦୁଃଖହାରୀ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେଠାରେଇ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲେ।
Verse 24
शिव उवाच । प्रसन्नोऽस्मि हरे तुभ्यं वरं ब्रूहि यथेप्सितम् । मनोऽभिलषितं दद्मि नादेयं विद्यते तव
ଶିବ କହିଲେ—ହେ ହରେ, ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି ବର କହ। ତୁମ ମନୋଭିଲାଷିତ ମୁଁ ଦେବି; ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ।
Verse 25
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं केशवः प्रीतमानसः । महाहर्षसमापन्नो ह्यब्रवीत्सांजलिश्शिवम्
ସୂତ କହିଲେ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କେଶବଙ୍କ ମନ ପ୍ରୀତ ହେଲା। ମହାହର୍ଷରେ ଭରି, ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗେ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 26
विष्णुरुवाच । वाच्यं किं मे त्वदग्रे वै ह्यन्तर्यामी त्वमास्थितः । तथापि कथ्यते नाथ तव शासनगौरवात्
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? କାରଣ ଆପଣ ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ତଥାପି ହେ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ଗୌରବ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରୁ ମୁଁ ନିବେଦନ କରୁଛି।
Verse 27
दैत्यैश्च पीडितं विश्वं सुखं नो नस्सदा शिव । दैत्यान्हंतुं मम स्वामिन्स्वायुधं न प्रवर्त्तते
ହେ ଶିବ! ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପୀଡ଼ିତ କରିଛନ୍ତି; ଆମ ପାଇଁ ସଦା ସୁଖ ନାହିଁ। ହେ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଲେ ନାହିଁ।
Verse 28
किं करोमि क्व गच्छामि नान्यो मे रक्षकः परः । अतोऽहं परमेशान शरणं त्वां समागतः
ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ରକ୍ଷକ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ପରମେଶାନ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।
Verse 29
सूत उवाच । इत्युक्त्वा च नमस्कृत्य शिवाय परमात्मने । स्थितश्चैवाग्रतश्शंभोः स्वयं च पुरुपीडितः
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା, ଏବଂ ନିଜେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।
Verse 30
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्देवदेवो महेश्वरः । ददौ तस्मै स्वकं चक्रं तेजोराशिं सुदर्शनम्
ସୂତ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ତାହାକୁ ନିଜ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ଚକ୍ର ଦାନ କଲେ, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ତେଜର ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ ରାଶି ଥିଲା।
Verse 31
तत्प्राप्य भगवान्विष्णुर्दैत्यांस्तान्बलवत्तरान् । जघान तेन चक्रेण द्रुतं सर्वान्विना श्रमम्
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସଂହାର କଲେ, କିଛି ଶ୍ରମ ବିନା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାଶ କରିଦେଲେ।
Verse 32
जगत्स्वास्थ्यं परं लेभे बभूवुस्सुखिनस्सुराः । सुप्रीतः स्वायुधं प्राप्य हरिरासीन्महासुखी
ଜଗତ୍ ପରମ କ୍ଷେମ ଓ ସୁସ୍ଥତା ପାଇଲା, ଦେବମାନେ ସୁଖୀ ହେଲେ। ନିଜ ଆୟୁଧ ପାଇ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହାନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
Verse 33
ऋषय ऊचुः । किं तन्नामसहस्रं वै कथय त्वं हि शांकरम् । येन तुष्टो ददौ चक्रं हरये स महेश्वरः
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ଶାଙ୍କର! ସେହି ସହସ୍ରନାମ କ’ଣ? ତୁମେ ହିଁ କହ। ଯାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଚକ୍ର ଦେଲେ।
Verse 34
इति श्रीशिव महापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां विष्णुसुदर्शनचक्रलाभवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ ‘ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର-ଲାଭ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚଉତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Verse 35
व्यास उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा मुनीनां भावितात्मनाम् । स्मृत्वा शिवपदांभोजं सूतो वचनमब्रवीत्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ସୂତ ଉତ୍ତରରୂପେ କହିଲେ।
Frequently Asked Questions
The chapter sets up the Harīśvara-liṅga narrative by linking it to the tradition that Viṣṇu obtained the Sudarśana-cakra; the theological argument is that Viṣṇu’s capacity to resolve the daitya threat is contingent upon worshipping Śiva (Giriśa/Śaṅkara).
The Sudarśana-cakra functions as a symbol of divinely sanctioned order-enforcement, while the Harīśvara-liṅga represents the ritual-theological axis through which such sanction is accessed—encoding the principle that ultimate authority is mediated through Śiva-tattva and Liṅga-upāsanā.
Śiva is highlighted under epithets emphasizing sovereign mountain-lordship and beneficence—Giriśa and Śaṅkara—and the chapter foregrounds Harīśvara as a Liṅga-centered theological locus that authorizes and empowers even Viṣṇu’s protective function.