रामेश्वरलिङ्गप्रादुर्भावः (The Manifestation/Origin of the Rāmeśvara Liṅga)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୂତ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି। ରାମାୟଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରାମାବତାର, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୀତାହରଣ, କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମିତ୍ରତା ଓ ବାଲିବଧ, ବାନରମାନଙ୍କୁ ଖୋଜ ପାଇଁ ପଠାନ୍ତି, ହନୁମାନଙ୍କ ସଫଳତା ଓ ସୀତାଙ୍କ ଚୂଡାମଣି ପ୍ରାପ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ରାମଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଆଗମନ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହା ଶୈବ ତୀର୍ଥମହିମାର ଆଧାର—ବିଷ୍ଣୁ ଅବତାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାମ ଲଙ୍କାଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ଶିବକୃପା ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ, ଧର୍ମସ୍ଥାପନାରେ ଶିବାନୁଗ୍ରହକୁ ସ୍ଥିର ନୀତି ଭାବେ ଦର୍ଶାଏ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि लिंगं रामेश्वराभिधम् । उत्पन्नं च यथा पूर्वमृषयश्शृणुतादरात्
ସୂତ କହିଲେ—ଏହାପରେ ମୁଁ ‘ରାମେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କହିବି; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯେପରି ଏହା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା, ହେ ଋଷିମାନେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ।
Verse 2
पुरा विष्णुः पृथिव्यां चावततार सतां प्रियः
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସତ୍ଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବିଷ୍ଣୁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଲେ।
Verse 3
तत्र सीता हृता विप्रा रावणेनोरुमायिना । प्रापिता स्वगृहं सा हि लंकायां जनकात्मजा
ସେଠାରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମହାମାୟାବୀ ରାବଣ ଅପହରଣ କରି, ଲଙ୍କାରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇଗଲା।
Verse 4
अन्वेषणपरस्तस्याः किष्किन्धाख्यां पुरीमगात् । सुग्रीवहितकृद्भूत्वा वालिनं संजघान ह
ତାହାର ଅନ୍ୱେଷଣରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ସେ ‘କିଷ୍କିନ୍ଧା’ ନାମକ ପୁରୀକୁ ଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ହିତକାରୀ ହୋଇ ସେ ବାଲିନକୁ ବଧ କଲେ।
Verse 5
तत्र स्थित्वा कियत्कालं तदन्वेषणतत्परः । सुग्रीवाद्यैर्लक्ष्मणेन विचारं कृतवान्स वै
ସେଠାରେ କିଛିକାଳ ରହି, ସେଇ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ହୋଇ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ଆଦିଙ୍କ ସହ ବିଚାର-ବିମର୍ଶ କଲେ।
Verse 6
कपीन्संप्रेषयामास चतुर्दिक्षु नृपात्मजः । हनुमत्प्रमुखान्रामस्तदन्वेषणहेतवे
ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ଚାରି ଦିଗରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ—ହନୁମାନ ଆଦିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି—ତାହାର ଅନ୍ୱେଷଣ ପାଇଁ।
Verse 7
अथ ज्ञात्वा गतां लंकां सीतां कपिवराननात् । सीताचूडामणिं प्राप्य मुमुदे सोऽति राघवः
ତାପରେ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମୁଖରୁ ସୀତା ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସୀତାଙ୍କ ଚୂଡାମଣି ପାଇ ରାଘବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
Verse 8
सकपीशस्तदा रामो लक्ष्मणेन युतो द्विजाः । सुग्रीवप्रमुखैः पुण्यैर्वानरैर्बलवत्तरैः
ହେ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ, ସେ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶ୍ରୀରାମ କପିରାଜଙ୍କ ସହାୟତାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ-ପ୍ରମୁଖ ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ଅତିବଳୀ ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲେ।
Verse 9
पद्मैरष्टादशाख्यैश्च ययौ तीरं पयोनिधेः । दक्षिणे सागरे यो वै दृश्यते लवणाकरः
ଅଷ୍ଟାଦଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଦ୍ମାସନମାନଙ୍କ ସହ ସେ ପୟୋନିଧିର ତୀରକୁ ଗଲା—ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେ ଲବଣାକର ସାଗର ଦେଖାଯାଏ।
Verse 10
तत्रागत्य स्वयं रामो वेलायां संस्थितो हि सः । वानरैस्सेव्यमानस्तु लक्ष्मणेन शिवप्रियः
ସେଠାକୁ ଆସି ସ୍ୱୟଂ ରାମ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ବାନରମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ, ଶିବପ୍ରିୟ ଭକ୍ତ ଭାବେ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
Verse 11
हा जानकि कुतो याता कदा चेयं मिलिष्यति । अगाधस्सागरश्चैवातार्या सेना च वानरी
“ହା ଜାନକୀ! ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲା? ମୁଁ ତାକୁ କେବେ ପୁଣି ମିଳିବି? ସାଗର ଅଗାଧ; ଏହି ବାନରସେନା ପାର ହୋଇପାରୁନାହିଁ।”
Verse 12
राक्षसो गिरिधर्त्ता च महाबलपराक्रमः । लंकाख्यो दुर्गमो दुर्ग इंद्रजित्तनयोस्य वै
ସେ ‘ଗିରିଧର୍ତ୍ତା’ ନାମକ ରାକ୍ଷସ, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ। ‘ଲଙ୍କା’ ନାମରେ ଦୁର୍ଗମ ଦୁର୍ଗ; ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ପୁତ୍ର।
Verse 13
इत्येवं स विचार्यैव तटे स्थित्वा सलक्ष्मणः । आश्वासितो वनौकोभिरंगदादिपुरस्सरैः
ଏଭଳି ବିଚାର କରି ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ନଦୀତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ଅଙ୍ଗଦ ଆଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବନବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
Verse 14
एतस्मिन्नंतरे तत्र राघवश्शैवसत्तमः । उवाच भ्रातरं प्रीत्या जलार्थी लक्ष्मणाभिधम्
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ରାଘବ—ଶୈବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଜଳ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମକ ଭାଇକୁ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।
Verse 15
राम उवाच । भ्रातर्लक्ष्मण वीरेशाहं जलार्थी पिपासितः । तदानय द्रुतं पाथो वानरैः कैश्चिदेव हि
ରାମ କହିଲେ—ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହେ ବୀରେଶ! ମୁଁ ଜଳ ଚାହୁଁଛି, ପିଆସରେ କ୍ଳାନ୍ତ। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ପାଣି ଆଣ; କିଛି ବାନରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ କହ।
Verse 16
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वानरास्तत्र ह्यधावंत दिशो दश । नीत्वा जलं च ते प्रोचुः प्रणिपत्य पुरः स्थिताः
ସୂତ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ସେଠାରେ ବାନରମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଜଳ ଆଣି, ପ୍ରଣାମ କରି, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଜଣାଇଲେ।
Verse 17
वानरा ऊचुः । जलं च गृह्यतां स्वामिन्नानीतं तत्त्वदाज्ञया । महोत्तमं च सुस्वादु शीतलं प्राणतर्पणम्
ବାନରମାନେ କହିଲେ—ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ତତ୍ତ୍ୱ (ଧର୍ମ) ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଆମେ ଆଣିଛୁ। ଏହା ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ, ସୁସ୍ୱାଦୁ, ଶୀତଳ ଏବଂ ପ୍ରାଣକୁ ତୃପ୍ତ କରେ।
Verse 18
सूत उवाच । सुप्रसन्नतरो भूत्वा कृपादृष्ट्या विलोक्य तान् । तच्छ्रुत्वा रामचन्द्रोऽसौ स्वयं जग्राह तज्जलम्
ସୂତ କହିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେହି କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ସେଇ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 19
स शैवस्तज्जलं नीत्वा पातुमारब्धवान्यदा । तदा च स्मरणं जातमित्थमस्य शिवेच्छया
ସେ ଶିବଭକ୍ତ ଯେତେବେଳେ ସେହି ଜଳ ନେଇ ପିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେଇ କ୍ଷଣେ ଶିବଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ ମନେ ସ୍ମରଣ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।
Verse 20
न कृतं दर्शनं शंभोर्गृह्यते च जलं कथम् । स्वस्वामिनः परेशस्य सर्वानंदप्रदस्य वै
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ହେଲେ, ପୂଜାର ଜଳ କିପରି ଗ୍ରହଣ ହେବ? ସେ ହେଉଛନ୍ତି ନିଜ ସ୍ୱାମୀ—ପରେଶ ପରମେଶ୍ୱର, ଯିଏ ସର୍ବାନନ୍ଦ ଦାତା।
Verse 21
इत्युक्त्वा च जलं पीतं तदा रघुवरेण च । पश्चाच्च पार्थिवीं पूजां चकार रघुनंदनः
ଏହିପରି କହି ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେତେବେଳେ ସେ ଜଳ ପାନ କଲେ; ପରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ପାର୍ଥିବ (ମୃତ୍ତିକା) ପୂଜା କଲେ।
Verse 22
आवाहनादिकांश्चैव ह्युपचारान्प्रकल्प्य वै । विधिवत्षोडश प्रीत्या देवमानर्च शङ्करम्
ଆବାହନ ଆଦି ସମସ୍ତ ଉପଚାର ସଜାଇ, ବିଧିମତେ ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ ପ୍ରୀତିସହ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।
Verse 23
प्रणिपातैस्स्तवैर्दिव्यैश्शिवं संतोष्य यत्नतः । प्रार्थयामास सद्भक्त्या स रामश्शंकरं मुदा
ପ୍ରଣିପାତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ଯତ୍ନକରି ଶିବଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସେ ରାମ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ମୁଦିତ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
Verse 24
राम उवाच । स्वामिञ्छंभो महादेव सर्वदा भक्तवत्सल । पाहि मां शरणापन्नं त्वद्भक्तं दीनमानसम्
ରାମ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱାମୀ ଶମ୍ଭୁ, ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ସଦା ଭକ୍ତବତ୍ସଳ। ଶରଣାଗତ ମୋତେ—ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଦୀନମନକୁ—ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Verse 25
एतज्जलमगाधं च वारिधेर्भवतारण । रावणाख्यो महावीरो राक्षसो बलवत्तरः
ଏହି ଜଳବିସ୍ତାର ଅଗାଧ; ହେ ଭବତାରଣ, ତୁମେ ଏହି ସମୁଦ୍ର କିପରି ପାରିବ? ରାବଣ ନାମକ ଏକ ମହାବୀର ରାକ୍ଷସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ।
Verse 26
वानराणां बलं ह्येतच्चंचलं युद्धसाधनम् । ममकार्यं कथं सिद्धं भविष्यति प्रियाप्तये
ବାନରମାନଙ୍କର ଏହି ବଳ ସତ୍ୟେ ଚଞ୍ଚଳ—ଯୁଦ୍ଧସାଧନ ଅସ୍ଥିର। ତେବେ ପ୍ରିୟାପ୍ତି ପାଇଁ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସିଦ୍ଧ ହେବ?
Verse 27
तस्मिन्देव त्वया कार्यं साहाय्यं मम सुव्रत । साहाय्यं ते विना नाथ मम कार्य्यं हि दुर्लभम्
ଏହେତୁ ହେ ଦେବ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କର। ହେ ନାଥ, ତୁମ ସାହାଯ୍ୟ ବିନା ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟେ ଦୁର୍ଲଭ।
Verse 28
त्वदीयो रावणोऽपीह दुर्ज्जयस्सर्वथाखिलैः । त्वद्दत्तवरदृप्तश्च महावीरस्त्रिलोकजित्
ଏଠାରେ ତୁମର ନିଜ ରାବଣ ମଧ୍ୟ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ। ତୁମ ଦିଆ ବରରେ ଦର୍ପିତ ସେ ମହାବୀର ତ୍ରିଲୋକଜିତ।
Verse 29
अप्यहं तव दासोऽस्मि त्वदधीनश्च सर्वथा । विचार्येति त्वया कार्यः पक्षपातस्सदाशिव
ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ଦାସ, ସର୍ବଥା ତୁମ ଅଧୀନ। ତେଣୁ ହେ ସଦାଶିବ, ବିଚାର କରି ତୁମେ ହିଁ ମୋପରେ କୃପାପକ୍ଷ କର।
Verse 30
सूत उवाच । इत्येवं स च संप्रार्थ्य नमस्कृत्य पुनःपुनः । तदा जयजयेत्युच्चैरुद्धोषैश्शंकरेति च
ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର କରି, ତାପରେ ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ‘ଜୟ ଜୟ’ ବୋଲି ଘୋଷ କଲା ଏବଂ ‘ଶଙ୍କର!’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଡାକିଲା।
Verse 31
इति स्तुत्वा शिवं तत्र मंत्रध्यानपरायणः । पुनः पूजां ततः कृत्वा स्वाम्यग्रे स ननर्त ह
ଏହିପରି ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ହୋଇ, ସେ ପୁନଃ ପୂଜା କଲା; ତାପରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କଲା।
Verse 32
प्रेमी विक्लिन्नहृदयो गल्लनादं यदाकरोत् । तदा च शंकरो देवस्सुप्रसन्नो बभूव ह
ପ୍ରେମରେ ଗଳିଥିବା ହୃଦୟବାନ ଭକ୍ତ ଯେତେବେଳେ ଗଳା ଅଟକି କମ୍ପିତ ଧ୍ୱନିରେ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲା, ସେତେବେଳେ ଦେବ ଶଂକର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 33
सांगस्सपरिवारश्च ज्योतीरूपो महेश्वरः । यथोक्तरूपममलं कृत्वाविरभवद्द्रुतम्
ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର—ଜ୍ୟୋତିରୂପେ, ନିଜ ଅଙ୍ଗ-ଶକ୍ତି ଓ ପରିବାର ସହ—ଯଥୋକ୍ତ ନିର୍ମଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶୀଘ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 34
ततस्संतुष्टहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः । शिवमस्तु वरं ब्रूहि रामेति स तदाब्रवीत्
ତାପରେ ରାମଭକ୍ତିରେ ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମହେଶ୍ୱର ସେହି କ୍ଷଣେ କହିଲେ—“ଶିବମସ୍ତୁ, ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ବର ମାଗ; ‘ରାମ’ ନାମରେ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।”
Verse 35
तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा सर्वे पूतास्ततस्स्वयम् । कृतवान्राघवः पूजां शिवधर्मपरायणः
ସେହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ସେତେବେଳେ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ସ୍ୱୟଂ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ତାପରେ ଶିବଧର୍ମପରାୟଣ ରାଘବ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ।
Verse 36
स्तुतिं च विविधां कृत्वा प्रणिपत्य शिवं मुदा । जयं च प्रार्थयामास रावणाजौ तदात्मनः
ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାବଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ବିଜୟ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
Verse 37
ततः प्रसन्नहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः । जयोस्तु ते महाराज प्रीत्या स पुनरब्रवीत्
ତେବେ ରାମଭକ୍ତିରେ ହୃଦୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରୀତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ— “ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ଜୟ ହେଉ!”
Verse 38
शिवदत्तं जयं प्राप्य ह्यनुज्ञां समवाप्य च । पुनश्च प्रार्थयामास सांजलिर्नतमस्तकः
ଶିବଦତ୍ତ ବିଜୟ ପାଇ ଏବଂ ତାଙ୍କର କୃପାମୟ ଅନୁଜ୍ଞା ଲାଭ କରି, ସେ ପୁନର୍ବାର ହାତ ଯୋଡି ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।
Verse 39
राम उवाच । त्वया स्थेयमिह स्वामिंल्लोकानां पावनाय च । परेषामुपकारार्थं यदि तुष्टोऽसि शंकर
ରାମ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱାମୀ ଶଙ୍କର! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାବନତା ପାଇଁ ଏବଂ ପରୋପକାରାର୍ଥେ ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ।
Verse 40
सूत उवाच । इत्युक्तस्तु शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा । रामेश्वरश्च नाम्ना वै प्रसिद्धो जगतीतले
ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ଶିବ ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏବଂ ‘ରାମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ସେ ଜଗତୀତଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 41
रामस्तु तत्प्रभावाद्वै सिन्धुमुत्तीर्य चांजसा । रावणादीन्निहत्याशु राक्षसान्प्राप तां प्रियाम्
ସେହି ପବିତ୍ର ଶୈବ-ପ୍ରଭାବରେ ରାମ ସହଜରେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପରେ ରାବଣ ଆଦି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କରି ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 42
रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः । भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः
ପୃଥିବୀରେ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତୁଳ ମହିମା ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
Verse 43
दिव्यगंगाजलेनैव स्नापयिष्यति यश्शिवम् । रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि
ଯେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସଦ୍ଭକ୍ତିସହ ଶିବ—ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 44
इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवानां दुर्लभानपि । अंते प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି, ଶେଷେ ପରମ ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ କୈବଲ୍ୟ-ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 45
इति वश्च समाख्यातं ज्योतिर्लिगं शिवस्य तु । रामेश्वराभिधं दिव्यं शृण्वतां पापहारकम्
ଏହିପରି ତୁମମାନଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ‘ରାମେଶ୍ୱର’ ବୋଲି କୁହାଗଲା; ଏହାକୁ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ପାପ ନଶିଯାଏ।
Frequently Asked Questions
It stages an etiological prelude to the Rāmeśvara Liṅga: Rāma’s Rāmāyaṇa journey is retold up to the southern seashore, positioning the forthcoming liṅga-establishment as the theological claim that righteous action culminates in Śiva-worship and depends upon Śiva’s sanction.
The liṅga functions as an axis of stabilization at a liminal threshold (the oceanic boundary before Laṅkā): it encodes the doctrine that agency (karma) is purified and empowered when anchored in Śiva-tattva, transforming a geographic edge into a metaphysical center through consecration.
Śiva is highlighted primarily through the toponymic/iconic manifestation ‘Rāmeśvara’—Śiva as present in the liṅga associated with Rāma’s worship—rather than through an anthropomorphic form; Gaurī is not foregrounded in the sampled passage.