गौतमस्य शिवदर्शनं पापक्षयवचनं च | Gautama’s Vision of Śiva and the Teaching on Sin and Purification

Verse 1

सूत उवाच । एवं कृते तु ऋषिणा सस्त्रीकेन द्विजाश्शिवः । आविर्बभूव स शिवः प्रसन्नस्सगणस्तदा

ସୂତ କହିଲେ—ଋଷି ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଭଳି କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ସେଇ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 2

अथ प्रसन्नस्स शिवो वरं ब्रूहि महामुने । प्रसन्नोऽहं सुभक्त्या त इत्युवाच कृपानिधिः

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ଶିବ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବର ମାଗ; ତୋର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।” ଏହିପରି କୃପାନିଧି ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ।

Verse 3

तदा तत्सुंदरं रूपं दृष्ट्वा शंभोर्महात्मनः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या स्तुतिं चक्रे मुदान्वितः

ତେବେ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଦେଖି ସେ ଭକ୍ତିରେ ଶଂକରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 4

स्तुत्वा बहु प्रणम्येशं बद्धाञ्जलिपुटः स्थितः । निष्पापं कुरु मां देवाब्रवीदिति स गौतमः

ବହୁ ସ୍ତୁତି କରି ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଈଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୌତମ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ି ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ନିଷ୍ପାପ କର।”

Verse 5

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गौतमस्य महात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा शिवो वाक्यमुपाददे

ସୂତ କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ ଶିବ ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 6

शिव उवाच । धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि निष्पापोऽसि सदा मुने । एतैर्दुष्टैः किल त्वं च च्छलितोऽसि खिलात्मभिः

ଶିବ କହିଲେ—“ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କୃତକୃତ୍ୟ; ହେ ମୁନି, ତୁମେ ସଦା ନିଷ୍ପାପ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ବିକୃତସ୍ୱଭାବ ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଛଳ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 7

त्वदीयदर्शनाल्लोका निष्पापाश्च भवंति हि । किं पुनस्त्वं सपापोऽसि मद्भक्तिनिरतस्सदा

ତୁମ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ପାପ ହୁଅନ୍ତି। ତେବେ ତୁମେ ନିଜେ କିପରି ପାପୀ ହେବ, ଯେହେତୁ ତୁମେ ସଦା ମୋର ଭକ୍ତିରେ ନିରତ?

Verse 8

उपद्रवस्त्वयि मुने यैः कृतस्तु दुरात्मभिः । ते पापाश्च दुराचारा हत्यावंतस्त एव हि

ହେ ମୁନେ, ଯେ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ତୁମପ୍ରତି ଉପଦ୍ରବ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ଓ ଦୁରାଚାରୀ; ସତ୍ୟକୁହିଲେ ସେମାନେ ହତ୍ୟାପାତକର କର୍ତ୍ତା।

Verse 9

एतेषां दर्शनादन्ये पापिष्ठाः संभवंतु च । कृतघ्नाश्च तथा जाता नैतेषां निष्कृतिः क्वचित्

ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପାପିଷ୍ଠ ହୋଇପାରନ୍ତି; ଏମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ କୃତଘ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ବି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

Verse 10

सूत उवाच । इत्युक्त्वा शंकरस्तस्मै तेषां दुश्चरितं तदा । बहूवाच प्रभुर्विप्राः सत्कदोऽसत्सु दंडदः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ଶଙ୍କର ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ରର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସତ୍କର୍ମୀଙ୍କୁ ଫଳଦାତା ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡଦାତା ପ୍ରଭୁ ବହୁ କହିଲେ।

Verse 11

शर्वोक्तमिति स श्रुत्वा सुविस्मितमना ऋषिः । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या सांजलिः पुनरब्रवीत्

ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଋଷିଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ସୁପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ପୁଣି କହିଲେ।

Verse 12

गौतम उवाच । ऋषिभिस्तैर्महेशान ह्युपकारः कृतो महान् । यद्येवं न कृतं तैस्तु दर्शनं ते कुतो भवेत्

ଗୌତମ କହିଲେ—ହେ ମହେଶାନ, ସେଇ ଋଷିମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ମହାନ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏଭଳି ନ କରିଥାନ୍ତେ, ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ମିଳିଥାନ୍ତା?

Verse 13

धन्यास्ते ऋषयो यैस्तु मह्यं शुभतरं कृतम् । तद्दुराचरणादेव मम स्वार्थो महानभूत्

ଧନ୍ୟ ସେଇ ଋଷିମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ସତ୍ୟକଥା, ସେଇ ଦୁରାଚରଣ ଦ୍ୱାରାହିଁ ମୋର ଏକ ମହାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 14

सूत उवाच । इत्येवं तद्वचश्श्रुत्वा सुप्रसन्नो महेश्वरः । गौतमं प्रत्युवाचाशु कृपादृष्ट्या विलोक्य च

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ମହେଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। କୃପାଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 15

शिव उवाच । ऋषि धन्योसि विप्रेंद्र ऋषे श्रेष्ठतरोऽसि वै । ज्ञात्वा मां सुप्रसन्नं हि वृणु त्वं वरमुत्तमम्

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ଋଷି, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ସତ୍ୟେ ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଜାଣି ଏବେ ଉତ୍ତମ ବର ଚୟନ କର।

Verse 16

सूत उवाच । गौतमोऽपि विचार्यैव लोके विश्रुतमित्युत । अन्यथा न भवेदेव तस्मादुक्तं समाचरेत्

ସୂତ କହିଲେ—ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରି କହିଲେ, “ଏହା ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।” ତେଣୁ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି ସେପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

निश्चित्यैवं मुनिश्रेष्ठो गौतमश्शिवभक्तिमान् । सांजलिर्नतशीर्षो हि शंकरं वाक्यमब्रवीत्

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶିବଭକ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ ହାତ ଯୋଡି, ଶିର ନମାଇ, ଶଂକରଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 18

गौतम उवाच । सत्यं नाथ ब्रवीषि त्वं तथापि पंचभिः कृतम् । नान्यथा भवतीत्यत्र यज्जातं जायतां तु तत्

ଗୌତମ କହିଲେ—ହେ ନାଥ, ଆପଣ ସତ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି; ତଥାପି ଏହା ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ଅତଏବ ଏଠାରେ ଯାହା ଜନ୍ମିଛି, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳିତ ହେଉ।

Verse 19

यदि प्रसन्नो देवेश गंगा च दीयतां मम । कुरु लोकोपकारं हि नमस्तेऽस्तु नमोऽस्तु ते

ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଗଙ୍ଗା ଦିଅନ୍ତୁ। ଲୋକହିତ ପାଇଁ ଏହା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 20

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तस्य धृत्वा वै पादपंकजम् । नमश्चकार देवेशं गौतमो लोककाम्यया

ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ଗୌତମ ଭଗବାନଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜକୁ ଧରି, ଲୋକମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ଦେବେଶ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 21

ततस्तु शंकरो देवः पृथिव्याश्च दिवश्च सः । सारं चैव समुद्धृत्य रक्षितं पूर्वमेव तत्

ତାପରେ ଦେବ ଶଙ୍କର ପୃଥିବୀ ଓ ଦିବ୍ୟଲୋକର ସାରତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଲୋକରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେହି ସାରକୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସଂରକ୍ଷିତ କଲେ।

Verse 22

विवाहे ब्रह्मणा दत्तमवशिष्टं च किंचन । तत्तस्मै दत्तवाञ्च्छंभुर्मुनये भक्तवत्सलः

ବିବାହରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିଆ ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କିଛି ଅଳ୍ପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲା, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶମ୍ଭୁ ସେହି ଅବଶେଷକୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 23

गंगाजलं तदा तत्र स्त्रीरूपमभवत्परम् । तस्याश्चैव ऋषिश्रेष्ठः स्तुतिं कृत्वा नतिं व्यधात्

ସେହି ସ୍ଥାନରେ ତେବେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି କରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 24

गौतम उवाच । धन्यासि कृतकृत्यासि पावितं भुवनं त्वया । मां च पावय गंगे त्वं पततं निरये ध्रुवम्

ଗୌତମ କହିଲେ—ତୁମେ ଧନ୍ୟା, ତୁମେ କୃତକୃତ୍ୟା; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଭୁବନ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି। ହେ ଗଙ୍ଗେ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କର, କାରଣ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ପତିତ ହେଉଛି।

Verse 25

सूत उवाच । शंभुश्चापि तदोवाच सर्वेषां हितकृच्छृणु । गंगे गौतममेनं त्वं पावयस्व मदाज्ञया

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ: “ସର୍ବହିତକାରିଣୀ, ଶୁଣ। ହେ ଗଙ୍ଗେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଗୌତମଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କର।”

Verse 26

इति श्री शिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां । त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷଡ୍ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 27

गंगोवाच । ऋषिं तु पावयित्वाहं परिवारयुतं प्रभो । गमिष्यामि निजस्थानं वचस्सत्यं ब्रवीमि ह

ଗଙ୍ଗା କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପରିବାରସହ ପବିତ୍ର କରି ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଧାମକୁ ଯିବି; ମୁଁ ସତ୍ୟ ବଚନ କହୁଛି।

Verse 28

सूत उवाच । इत्युक्तो गंगया तत्र महेशो भक्तवत्सलः । लोकोपकरणार्थाय पुनर्गगां वचोऽब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ଗଙ୍ଗା ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହେଶ ଲୋକହିତାର୍ଥେ ପୁନର୍ବାର ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 29

शिव उवाच । त्वया स्थातव्यमत्रैव व्रजेद्यावत्कलिर्युगः । वैवस्वतो मनुर्देवि ह्यष्टाविंशत्तमो भवेत्

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! କଳିଯୁଗ ଅତିକ୍ରମ ହେଉଅବଧି ତୁମେ ଏଠାରେ ହିଁ ରହିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ତୁମେ ଯାଇପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ, ହେ ଦେବୀ, ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ମନୁ ହେବେ।

Verse 30

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य स्वामिनश्शंकरस्य तत् । प्रत्युवाच पुनर्गंगा पावनी सा सरिद्वरा

ସୂତ କହିଲେ—ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ପାବନକାରିଣୀ ସରିଦ୍ବରା ଗଙ୍ଗା ପୁନର୍ବାର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 31

गंगोवाच । माहात्म्यमधिकं चेत्स्यान्मम स्वामिन्महेश्वर । सर्वेभ्यश्च तदा स्थास्ये धरायां त्रिपुरान्तकः

ଗଙ୍ଗା କହିଲା—ହେ ସ୍ୱାମୀ ମହେଶ୍ୱର! ଯଦି ମୋର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଧିକ ବୋଲି ପ୍ରଚାରିତ ହୁଏ, ତେବେ ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ଧରାରେ ରହିବି।

Verse 32

किं चान्यच्च शृणु स्वामिन्वपुषा सुन्दरेण ह । तिष्ठ त्वं मत्समीपे वै सगणसांबिकः प्रभो

ଆଉ ଏକଥା ଶୁଣ, ହେ ସ୍ୱାମୀ! ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହେ ପ୍ରଭୋ, ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଅମ୍ବିକା ସହିତ ମୋ ସମୀପରେ ରୁହ।

Verse 33

सूत उवाच । एवं तस्या वचः श्रुत्वा शंकरो भक्तवत्सलः । लोकोपकरणार्थाय पुनर्गंगां वचोब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର ଲୋକହିତାର୍ଥେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୁନର୍ବାର କଥା କହିଲେ।

Verse 34

शिव उवाच । धन्यासि श्रूयतां गंगे ह्यहं भिन्नस्त्वया न हि । तथापि स्थीयते ह्यत्र स्थीयतां च त्वयापि हि

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ଗଙ୍ଗେ, ତୁମେ ଧନ୍ୟା, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ସତ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ। ତଥାପି ଏହି ପବିତ୍ର ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିବି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରୁହ।

Verse 35

सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा स्वामिनः परमेशितुः । प्रसन्नमानसा भूत्वा गंगा च प्रत्यपूजयत्

ସୂତ କହିଲେ—ପରମେଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଗଙ୍ଗା ପ୍ରସନ୍ନମନା ହୋଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତରରୂପେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା।

Verse 36

एतस्मिन्नंतरे देवा ऋषयश्च पुरातनाः । सुतार्थान्यप्यनेकानि क्षेत्राणि विविधानि च

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଦେବଗଣ ଓ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 37

आगत्य गौतमं सर्वे गंगां च गिरिशं तथा । जयजयेति भाषंतः पूजयामासुरादरात्

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୌତମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଗିରୀଶ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମୀପ କଲେ। “ଜୟ ଜୟ” ବୋଲି କହି ଆଦରସହିତ ପୂଜା କଲେ।

Verse 38

ततस्ते निर्जरा सर्वे तेषां चक्रुः स्तुतिं मुदा । करान् बद्ध्वा नतस्कंधा हरिब्रह्मादयस्तदा

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ), ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି କରଯୋଡ଼ି, ନତସ୍କନ୍ଧ ହୋଇ ବିନୟରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତବ କଲେ।

Verse 39

गंगा प्रसन्ना तेभ्यश्च गिरिशश्चोचतुस्तदा । वरं ब्रूत सुरश्रेष्ठा दद्वो वः प्रियकाम्यया

ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ଓ ଗିରୀଶ (ଶ୍ରୀଶିବ) କହିଲେ— “ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବର ମାଗ; ତୁମ ପ୍ରିୟ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆମେ ବର ଦେବୁ।”

Verse 40

देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश प्रसन्ना त्वं सरिद्वरे । स्थातव्यमत्र कृपया नः प्रियार्थं तथा नृणाम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ— “ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ହେ ସରିଦ୍ବରେ ଗଙ୍ଗେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ କୃପାକରି ଆମ ପ୍ରିୟାର୍ଥ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ଏଠାରେ ରୁହ।”

Verse 41

गंगोवाच । यूयं सर्वप्रियार्थं च तिष्ठथात्र न किं पुनः । गौतमं क्षालयित्वाहं गमिष्यामि यथागतम्

ଗଙ୍ଗା କହିଲେ— “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସର୍ବପ୍ରିୟାର୍ଥ ପାଇଁ ଏଠାରେ ରୁହ; ତେବେ ଆଉ ସନ୍ଦେହ କାହିଁକି? ଗୌତମଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରି ମୁଁ ଯେପରି ଆସିଥିଲି ସେପରି ଫେରିଯିବି।”

Verse 42

भवत्सु मे विशेषोत्र ज्ञेयश्चैव कथं सुराः । तत्प्रमाणं कृतं चेत्स्यात्तदा तिष्ठाम्यसंशयम्

“ହେ ଦେବମାନେ, ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ବିଶେଷତା କିପରି ଜଣାପଡିବ? ଯଦି ତାହାର ଯଥୋଚିତ ପ୍ରମାଣ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଏଠାରେ ରହିବି।”

Verse 43

सर्वे ऊचुः । सिंहराशौ यदा स्याद्वै गुरुस्सर्वसुहृत्तमः । तदा वयं च सर्वे त्वागमिष्यामो न संशयः

ସମସ୍ତେ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସିଂହରାଶିରେ ଗୁରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପରମ ହିତେଷୀ, ଅବସ୍ଥିତ ହେବେ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବୁ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 44

एकादश च वर्षाणि लोकानां पातकं त्विह । क्षालितं यद्भवेदेवं मलिनास्स्मः सरिद्वरे

ଏଠାରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଏଗାର ବର୍ଷର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଏଭଳି ଧୋଇ ଯାଏ। ତଥାପି, ହେ ସରିଦ୍ବରେ, ଆମେ ଏଯାବତ୍ ମଲିନ।

Verse 45

तस्यैव क्षालनाय त्वायास्यामस्सर्वथा प्रिये । त्वत्सकाशं महादेवि प्रोच्यते सत्यमादरात्

ପ୍ରିୟେ, ତାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବୁ। ହେ ମହାଦେବୀ, ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆଦରସହିତ ସତ୍ୟ କୁହାଯାଉଛି।

Verse 46

अनुग्रहाय लोकानामस्माकं प्रियकाम्यया । स्थातव्यं शंकरेणापि त्वया चैव सरिद्वरे

ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଆମ ପ୍ରିୟ କାମନା ପୂରଣ ନିମିତ୍ତ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ତୁମେ ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ; ତୁମ ସହ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅବସ୍ଥାନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 47

यावत्सिंहे गुरुश्चैव स्थास्यामस्तावदेव हि । त्वयि स्नानं त्रिकालं च शंकरस्य च दर्शनम्

ହେ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ, ଆମେ ସିଂହ-ତୀର୍ଥରେ ଯେତେଦିନ ରହିବୁ, ସେତେଦିନ ଏଠି ତୁମେ ଥିବା ନଦୀରେ ତ୍ରିକାଳ ସ୍ନାନ ହେବ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନ ମିଳିବ।

Verse 48

कृत्वा स्वपापं निखिलं विमोक्ष्यामो न संशयः । स्वदेशांश्च गमिष्यामो भवच्छासनतो वयम्

ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବୁ; ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଶାସନାନୁସାରେ ଆମ ସ୍ୱଦେଶକୁ ଯିବୁ।

Verse 49

सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितस्तैस्तु गौतमेन महर्षिणा । स्थितोऽसौ शंकरः प्रीत्या स्थिता सा च सरिद्वरा

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ମହର୍ଷି ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଶଙ୍କର ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଲେ; ଏବଂ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଲା।

Verse 50

सा गंगा गौतमी नाम्ना लिंगं त्र्यंबकमीरितम् । ख्याता ख्यातं बभूवाथ महापातकनाशनम्

ସେଇ ଗଙ୍ଗା “ଗୌତମୀ” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ “ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ” ବୋଲି ଘୋଷିତ ହେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଉଭୟ ମହାପାତକନାଶକ ଭାବେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କଲେ।

Verse 51

तद्दिनं हि समारभ्य सिंहस्थे च बृहस्पतौ । आयांति सर्वतीर्थानि क्षेत्राणि देवतानि च

ସେହି ଦିନଠାରୁ, ସିଂହରାଶିରେ ବୃହସ୍ପତି ସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି—ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

Verse 52

सरांसि पुष्करादीनि गंगाद्यास्सरितस्तथा । वासुदेवादयो देवाः संति वै गोतमीतटे

ଗୌତମୀ (ଗୋଦାବରୀ) ତଟରେ ପୁଷ୍କର ଆଦି ପୁଣ୍ୟ ସରୋବର, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ, ଏବଂ ବାସୁଦେବ ଆଦି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 53

यावत्तत्र स्थितानीह तावत्तेषां फलं न हि । स्वप्रदेशे समायातास्तर्ह्येतेषां फलं भवेत्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ସେଠାରେ ରହନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଫଳ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଲେ ତେବେ ସେହି କର୍ମଫଳ ଉଦୟ ହୁଏ॥

Verse 54

ज्योतिर्लिंगमिदं प्रोक्तं त्र्यंबकं नाम विश्रुतम् । स्थितं तटे हि गौतम्या महापातकनाशनम्

ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଗୌତମୀ ନଦୀତଟେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ମହାପାତକନାଶକ॥

Verse 55

यः पश्येद्भक्तितो ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकनामकम् । पूजयेत्प्रणमेत्स्तुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଯେ ଭକ୍ତିରେ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ’ ନାମକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ପରେ ପୂଜା କରେ, ପ୍ରଣାମ କରେ ଓ ସ୍ତୁତି କରେ—ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ॥

Verse 56

ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकं हि पूजितं गौतमेन ह । सर्वकामप्रदं चात्र परत्र परमुक्तिदम्

ଗୌତମ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ ଓ ପରଲୋକରେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

Verse 57

इति वश्च समाख्यातं यत्पृष्टोऽहं मुनीश्वराः । किमन्यदिच्छथ श्रोतुं तद् ब्रूयां वो न संशयः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି। ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା? କୁହ—ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ କହିବି।