गौतमविघ्नप्रकरणम् (Episode of Obstacles to Gautama; Gaṇeśa’s Appearing Through Misguided Worship)

Verse 1

सूत उवाच । कदाचिद्गौतमेनैव जलार्थं प्रेषिता निजाः । शिष्यास्तत्र गता भक्त्या कमंडलुकरा द्विजाः

ସୂତ କହିଲେ—ଏକଦା ଗୌତମ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଆଣିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଭକ୍ତିସହ କମଣ୍ଡଳୁ ହାତରେ ଧରି ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 2

शिष्याञ्जलसमीपे तु गतान्दृष्ट्वा न्यषेधयन् । जलार्थमगतांस्तत्र चर्षिपत्न्योप्यनेकशः

ଶିଷ୍ୟମାନେ ଜଳସମୀପକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଜଳ ନେବାକୁ ଆସିଥିବା ଅନେକ ଋଷିପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରୋକାଗଲା।

Verse 3

ऋषिपत्न्यो वयं पूर्वं ग्रहीष्यामो विदूरतः । पश्चाच्चैव जलं ग्राह्यमित्येवं पर्यभर्त्सयन्

ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ଋଷିମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀ; ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଦୂରରୁ ଜଳ ନେବୁ। ତାପରେ ହିଁ ଜଳ ନେବା ଉଚିତ।” ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ତିରସ୍କାର କଲେ।

Verse 4

परावृत्य तदा तैश्च ऋषिपत्न्यै निवेदितम् । सा चापि तान्समादाय समाश्वास्य च तैः स्वयम्

ତାପରେ ସେମାନେ ଫେରି ଆସି ଋଷିପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସେ କଥା ନିବେଦନ କଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖକୁ ନେଇ, ନିଜ ବଚନରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 5

जलं नीत्वा ददौ तस्मै गौतमाय तपस्विनी । नित्यं निर्वाहयामास जलेन ऋषिसत्तमः

ତପସ୍ୱିନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଜଳ ଆଣି ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ସେଇ ଜଳରେ ନିତ୍ୟ ଆଚାର-ନିୟମ ଅବିରତ ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ।

Verse 6

ताश्चैवमृषिपत्न्यस्तु क्रुद्धास्तां पर्यभर्त्सयन् । परावृत्य गतास्सर्वास्तूटजान्कुटिलाशयाः

ଏଭଳି ଋଷିପତ୍ନୀମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ। ପରେ ହୃଦୟରେ କୁଟିଳ ଆଶୟ ଧରି, ଆଶ୍ରମର ସେ ସମସ୍ତ ନାରୀ ଫେରି ଚାଲିଗଲେ।

Verse 7

स्वाम्यग्रे विपरीतं च तद्वृत्तं निखिलं ततः । दुष्टाशयाभिः स्त्रीभिश्च ताभिर्वै विनिवेदितम्

ତାପରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଶୟବତୀ ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମଗ୍ର ଘଟଣାକୁ ବିପରୀତ ଭାବେ ବାଙ୍କି ଦେଇ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 8

अथ तासां वचः श्रुत्वा भाविकर्मवशात्तदा । गौतमाय च संकुद्धाश्चासंस्ते परमर्षयः

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ଭାବୀ କର୍ମବଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପରମର୍ଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାରବଚନ କହିଲେ।

Verse 9

विघ्नार्थं गौतमस्यैव नानापूजोपहारकैः । गणेशं पूजयामासुस्संकुद्धास्ते कुबुद्धयः

କେବଳ ଗୌତମଙ୍କ ପାଇଁ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ସେ କୁବୁଦ୍ଧିମାନେ ନାନା ପୂଜା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ସହ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 10

आविर्बभूव च तदा प्रसन्नो हि गणेश्वरः । उवाच वचनं तत्र भक्ताधीनः फलप्रदः

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଗଣେଶ୍ୱର ସେଠାରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ। ଭକ୍ତିପ୍ରେମର ଅଧୀନ ଓ ଫଳଦାତା ସେ ଦେବ ସେଠାରେ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 11

गणेश उवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूत यूयं किं करवाण्यहम् । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा ऋषयस्तेऽबुवंस्तदा

ଗଣେଶ କହିଲେ—“ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ବର କୁହ; ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ସେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 12

ऋषय ऊचुः । त्वया यदि वरो देयो गौतमस्स्वाश्रमाद्बहिः । निष्कास्यं नो ऋषिभिः परिभर्त्स्य तथा कुरु

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ଯଦି ତୁମେ ବର ଦେବ, ତେବେ ଗୌତମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରେ ନିଷ୍କାସନ କର। ଆମେ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରି ତିରସ୍କାର କରିବୁ—ସେହିପରି କର।”

Verse 13

सूत उवाच । स एवं प्रार्थितस्तैस्तु विहस्य वचनं पुनः । प्रोवाचेभमुखः प्रीत्या बोधयंस्तान्सतां गतिः

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରେ ସେ ହସି, ପ୍ରୀତିରେ ପୁନଃ କଥା କହିଲେ। ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଶରଣ ଓ ସତ୍ୟଗତି ସେ, ସ୍ନେହରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବୋଧ କରାଇଲେ।

Verse 14

गणेश उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे युक्तं न क्रियतेऽधुना । अपराधं विना तस्मै क्रुध्यतां हानिरेव च

ଗଣେଶ କହିଲେ—ହେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏବେ ଯାହା ଯୁକ୍ତ, ତାହା କରାଯାଉନାହିଁ। ସେ ନିରପରାଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରାଯାଉଛି; ଫଳେ କେବଳ ହାନି ହେବ।

Verse 15

उपस्कृतं पुरा यैस्तु तेभ्यो दुःखं हितं न हि । यदा च दीयते दुःखं तदा नाशो भवेदिह

ଯେମାନେ ପୂର୍ବେ ସତ୍କୃତ ଓ ସୁସେବିତ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା କେବେ ହିତକର ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଲୋକରେ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 16

ईदृशं च तपः कृत्वा साध्यते फलमुत्तमम् । शुभं फलं स्वयं हित्वा साध्यते नाहितं पुनः

ଏପରି ତପ କଲେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ନିଜେ ଶୁଭ ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପୁଣି ଅହିତକର ଫଳ ହିଁ ପାଏ।

Verse 17

सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तस्य ते मुनिसत्तमाः । बुद्धिमोहं तदा प्राप्ता इदमेव वचोऽब्रुवन्

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମୋହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 18

ऋषय ऊचुः । कर्तव्यं हि त्वया स्वामिन्निदमेव न चान्यथा । इत्युक्तस्तु तदा देवो गणेशो वाक्यमब्रवीत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ କରାଯିବ; ଏହିଟି ମାତ୍ର, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦେବ ଗଣେଶ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 19

गणेश उवाच । असाधुस्साधुतां चैव साधुश्चासाधुतां तथा । कदाचिदपि नाप्नोति ब्रह्मोक्तमिति निश्चितम्

ଗଣେଶ କହିଲେ—ଅସାଧୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସାଧୁତ୍ୱ ପାଉନାହିଁ, ଏବଂ ସାଧୁ କେବେ ଅସାଧୁତ୍ୱରେ ପଡ଼େନାହିଁ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ—ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିଛନ୍ତି।

Verse 20

यदा च भवतां दुःखं जातं चानशनात्पुरा । तदा सुखं प्रदत्तं वै गौतमेन महर्षिणा

ପୂର୍ବେ ଅନଶନ ହେତୁ ଯେତେବେଳେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମହର୍ଷି ଗୌତମ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 21

इदानीं वै भवद्भिश्च तस्मै दुःखं प्रदीयते । नेतद्युक्ततमं लोके सर्वथा सुविचार्यताम्

ଏବେ ତୁମମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଉଛି। ଏହା ଏହି ଲୋକରେ ସର୍ବଥା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।

Verse 22

स्त्रीबलान्मोहिता यूयं न मे वाक्यं करिष्यथ । एतद्धिततमं तस्य भविष्यति न संशयः

ସ୍ତ୍ରୀବଳରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତୁମେ ମୋ କଥା ପାଳନ କରିବ ନାହିଁ। ତଥାପି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଶେଷେ ଏହାହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ହିତ ହେବ।

Verse 23

पुनश्चायमृषिश्रेष्ठो दास्यते वस्सुखं ध्रुवम् । तारणं न च युक्तं स्याद्वरमन्यं वृणीत वै

ପୁନର୍ବାର ଏହି ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ସୁଖ ଦେବେ। କିନ୍ତୁ (ତାଙ୍କୁ) ସିଧାସଳଖ ତାରିଦେବା ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର ବାଛ।

Verse 24

सूत उवाच । इत्येवं वचनं तेन गणेशेन महात्मना । यद्यप्युक्तमृषिभ्यश्च तदप्येते न मेनिरे

ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଗଣେଶ ସେହି ବଚନ କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାହା ମାନିଲେ ନାହିଁ।

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां गौतमव्यवस्थावर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ “ଗୌତମବ୍ୟବସ୍ଥାବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ପଞ୍ଚବିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 26

गणेश उवाच । भवद्भिः प्रार्थ्यते यच्च करिष्येऽहं तथा खलु । पश्चाद्भावि भवेदेव इत्युक्त्वांतर्दधे पुनः

ଗଣେଶ କହିଲେ— ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କରିବି; ସମୟ ଆସିଲେ ତାହା ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବ। ଏହିପରି କହି ସେ ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 27

गौतमस्स न जानाति मुनीनां वै दुराशयम् । आनन्दमनसा नित्यं पत्न्या कर्म चकार तत्

ଗୌତମ ସେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଆଶୟକୁ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦମନରେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେହି ସେବାକର୍ମ କରୁଥିଲେ।

Verse 28

तदन्तरे च यज्जातं चरितं वरयोगतः । तद्दुष्टर्षिप्रभावात्तु श्रूयतां तन्मुनीश्वराः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଇ ମଧ୍ୟବେଳେ ବର-ଯୋଗର ପ୍ରଭାବରୁ ଯେ ଚରିତ ଘଟିଲା, ଏବଂ ଯାହା ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଋଷିର ପ୍ରଭାବରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 29

गौतमस्य च केदारे तत्रासन्व्रीहयो यवाः । गणेशस्तत्र गौर्भूत्वा जगाम किल दुर्बला

ଗୌତମଙ୍କ କେଦାର-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଧାନ ଓ ଯବ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଗଣେଶ ଗୋରୂପ ଧାରି ଦୁର୍ବଳ ଭଳି ଘୁରିଲେ।

Verse 30

कंपमाना च सा गत्वा तत्र तद्वरयोगतः । व्रीहीन्संभक्षयामास यवांश्च मुनिसत्तमाः

ସେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଗଲା; ଏବଂ ସେଇ ବରର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଧାନ ଦାଣା ଓ ଯବ ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 31

एतस्मिन्नन्तरे दैवाद्गौतमस्तत्र चागतः । स दयालुस्तृणस्तंम्बैर्वारयामास तां तदा

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦୈବଯୋଗରେ ଗୌତମ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଦୟାଳୁ ହୋଇ ସେ ଘାସର ଗୁଛାଦ୍ୱାରା ତାକୁ ସେତେବେଳେ ତୁରନ୍ତ ରୋକିଲେ।

Verse 32

तृणस्तंबेन सा स्पृष्टा पपात पृथिवीतले । मृता च तत्क्षणादेव तदृषेः पश्यतस्तदा

ଘାସର ଗୋଟିଏ ଡାଣ୍ଡାର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ସେ ଭୂମିତଳେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଇ କ୍ଷଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା—ଋଷି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।

Verse 33

ऋषयश्छन्नरूपास्ते ऋषिपत्न्यस्तथाशुभाः । ऊचुस्तत्र तदा सर्वे किं कृतं गौतमेन च

ତେବେ ସେଇ ଋଷିମାନେ ନିଜ ସତ୍ୟ ରୂପ ଲୁଚାଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ—“ଗୌତମ କ’ଣ କରିଛି?”

Verse 34

गौतमोऽपि तथाहल्यामाहूयासीत्सुविस्मितः । उवाच दुःखतो विप्रा दूयमानेन चेतसा

ତାପରେ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଅହଲ୍ୟାକୁ ଡାକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଥା କହିଲେ।

Verse 35

गौतम उवाच । किं जातं च कथं देवि कुपितः परमेश्वरः । किं कर्तव्यं क्व गन्तव्यं हत्या च समुपस्थिता

ଗୌତମ କହିଲେ—“ଦେବି, କ’ଣ ଘଟିଲା, ଏବଂ କିପରି ପରମେଶ୍ୱର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ? ଏବେ କ’ଣ କରିବା, କେଉଁଠି ଯିବା, ଏବଂ ହତ୍ୟାପାପ କିପରି ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା?”

Verse 36

सूत उवाच एतस्मिन्नन्तरे विप्रो गौतमं पर्यभर्त्सयन् । विप्रपत्न्यस्तथाऽहल्यां दुर्वचोभिर्व्यथां ददुः

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅହଲ୍ୟାକୁ କଠୋର ଓ ଆଘାତକାରୀ କଥାରେ ପୀଡ଼ା ଦେଲେ।

Verse 37

दुर्बुद्धयश्च तच्छिष्यास्सुतास्तेषां तथैव च । गौतम परिभर्त्स्यैव प्रत्यूचुर्धिग्वचो मुहुः

ସେଇ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିମାନେ—ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ସେହିପରି ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହ—ଗୌତମଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ପୁନଃପୁନଃ ଧିକ୍କାରଭରା କଥାରେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 38

ऋषय ऊचुः । मुखं न दर्शनीयं ते गम्यतां गम्यतामिति । दृष्ट्वा गोघ्नमुखं सद्यस्सचैलं स्नानमाचरेत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ତୋ ମୁହଁ ଦର୍ଶନୀୟ ନୁହେଁ; ଯା, ଯା।” ଗୋହନ୍ତାର ମୁହଁ ଦେଖିଲେ ସତ୍ୱର ବସ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

यावदाश्रममध्ये त्वं तावदेव हविर्भुजः । पितरश्च न गृह्णंति ह्यस्मद्दत्तं हि किञ्चन

ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଛ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ହବିର୍ଭୋକ୍ତା; ଆମେ ଦେଇଥିବା କିଛିମାତ୍ର ପିତୃମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 40

तस्माद्गच्छान्यतस्त्वं च परिवारसमन्वितः । विलम्बं कुरु नैव त्वं धेनुहन्पापकारक

ଏହିକାରଣେ ତୁମେ ପରିବାରସହିତ ଏଠାରୁ ସତ୍ୱର ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଅ। ବିଳମ୍ବ କରନି—ହେ ଧେନୁହନ୍, ପାପକାରକ!

Verse 41

सूत उवाच । इत्युक्त्वा ते च तं सर्वे पाषाणैस्समताडयन् । व्यथां ददुरतीवास्मै त्वहल्यां च दुरुक्तिभिः

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ତାକୁ ପାଷାଣରେ ପିଟିଲେ। ତାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବେଦନା ଦେଲେ, ଏବଂ ଅହଲ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ କଟୁ ଦୁର୍ବଚନରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ।

Verse 42

ताडितो भर्त्सितो दुष्टैर्गौतमो गिरमब्रवीत् । इतो गच्छामि मुनयो ह्यन्यत्र निवसाम्यहम्

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହୃତ ଓ କଠୋର ଭାବେ ଭର୍ତ୍ସିତ ହୋଇ ଗୌତମ ମୁନି କହିଲେ— “ହେ ମୁନିମାନେ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯାଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ଅନ୍ୟତ୍ର ବସିବି।”

Verse 43

इत्युक्त्वा गौतमस्तस्मात्स्थानाच्च निर्गतस्तदा । गत्वा क्रोशं तदा चक्रे ह्याश्रमं तदनुज्ञया

ଏହିପରି କହି ଗୌତମ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 44

यावच्चैवाभिशापो वै तावत्कार्य्यं न किंचन । न कर्मण्यधिकारोऽस्ति दैवे पित्र्येऽथ वैदिके

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ଅଭିଶାପ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ; ଦେବକର୍ମ, ପିତୃକର୍ମ ଓ ବୈଦିକ କର୍ମରେ ଅଧିକାର ନାହିଁ।

Verse 45

मासार्धं च ततो नीत्वा मुनीन्संप्रार्थयत्तदा । गौतमो मुनिवर्य्यस्स तेन दुःखेन दुखितः

ତାପରେ ଅର୍ଧମାସ ଅତିବାହିତ ହେଲାପରେ, ସେହି ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ଅତି ଆର୍ତ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 46

गौतम उवाच । अनुकंप्यो भवद्भिश्च कथ्यतां क्रियते मया । यथा मदीयं पापं च गच्छत्विति निवेद्यताम्

ଗୌତମ କହିଲେ—ଆପଣମାନେ କୃପାକରି ମୋତେ ଉପାୟ କହନ୍ତୁ। ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ମୁଁ ତାହା କରିବି; ଯେପରି ମୋ ପାପ ଦୂର ହେବ—ଦୟାକରି ପଥ ଦେଖାନ୍ତୁ।

Verse 47

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते तदा विप्रा नोचुश्चैव परस्परम् । अत्यंतं सेवया पृष्टा मिलिता ह्येकतस्स्थिताः

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେହି ବିପ୍ରମୁନିମାନେ ସେତେବେଳେ ପରସ୍ପର କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନୟ ଓ ସେବାଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଉଥିବାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଦାଁଡ଼ିଲେ।

Verse 48

गौतमो दूरतः स्थित्वा नत्वा तानृषिसत्तमान् । पप्रच्छ विनयाविष्टः किं कार्यं हि मयाधुना

ଗୌତମ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବିନୟରେ—“ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ବୋଲି ପଚାରିଲେ।

Verse 49

इत्युक्ते मुनिना तेन गौतमेन महात्मना । मिलितास्सकलास्ते वै मुनयो वाक्यमब्रुवन्

ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେଠାରେ ସମବେତ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 50

ऋषय ऊचुः । निष्कृतिं हि विना शुद्धिर्जायते न कदाचन । तस्मात्त्वं देहशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं समाचर

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ନିଷ୍କୃତି ବିନା କେବେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଦେହଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କର।”

Verse 51

त्रिवारं पृथिवीं सर्वां क्रम पापं प्रकाशयन् । पुनरागत्य चात्रैव चर मासव्रतं तथा

ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ପାପକୁ ପ୍ରକାଶ କରି ନିବାରଣ କରି, ପୁନଃ ଏଠାକୁ ଫେରି ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ମାସବ୍ରତ ପାଳନ କରିବ।

Verse 52

शतमेकोत्तरं चैव ब्रह्मणोऽस्य गिरेस्तथा । प्रक्रमणं विधायैवं शुद्धिस्ते च भविष्यति

ଏହି ପର୍ବତର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକଶେ ଏକଥର ପରିକ୍ରମା କରିଲେ, ତୁମର ଶୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 53

अथवा त्वं समानीय गंगास्नानं समाचर । पार्थिवानां तथा कोटिं कृत्वा देवं निषेवय

ନହେଲେ ତୁମେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଆଣି ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କର; ଏବଂ ମାଟିର (ପାର୍ଥିବ) ଏକ କୋଟି ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା-ସେବା କର।

Verse 54

गंगायां च ततः स्नात्वा पुनश्चैव भविष्यति । पुरा दश तथा चैकं गिरेस्त्वं क्रमणं कुरु

ତାପରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କର; ତାହା ପରେ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ନବ ଅବସ୍ଥା ପାଇବ। ପୁରାତନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପର୍ବତର ପରିକ୍ରମା ଦଶଥର ଏବଂ ପୁଣି ଆଉ ଏକଥର କର।

Verse 55

शत कुंभैस्तथा स्नात्वा पार्थिवं निष्कृतिर्भवेत् । इति तैर्षिभिः प्रोक्तस्तथेत्योमिति तद्वचः

ଶତ କୁମ୍ଭ ଜଳରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାର୍ଥିବ ବିଧିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହିପରି ସେଇ ଋଷିମାନେ କହିଲେ; ଏବଂ ସେ “ତଥାସ୍ତୁ” ଓ “ଓଁ” କହି ସମ୍ମତି ଦେଲା।

Verse 56

पार्थिवानां तथा पूजां गिरेः प्रक्रमणं तथा । करिष्यामि मुनिश्रेष्ठा आज्ञया श्रीमतामिह

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଠାରେ ଥିବା ପୂଜ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ପାର୍ଥିବ (ମୃଣ୍ମୟ) ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଓ ପବିତ୍ର ଗିରିର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା-ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 57

इत्युक्त्वा सर्षिवर्यश्च कृत्वा प्रक्रमणं गिरेः । पूजयामास निर्माय पार्थिवान्मुनिसत्तमः

ଏପରି କହି ଋଷିବର୍ୟ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଗିରିର ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଥିବ (ମୃଣ୍ମୟ) ରୂପ ନିର୍ମାଣ କରି ଭକ୍ତିରେ ଦେବାଧିଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 58

अहल्या च ततस्साध्वी तच्च सर्वं चकार सा । शिष्याश्च प्रतिशिष्याश्च चक्रुस्सेवां तयोस्तदा

ତାପରେ ସାଧ୍ବୀ ଅହଲ୍ୟା ସେ ସବୁ କରିଦେଲେ। ସେତେବେଳେ ଶିଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କଲେ।