Bhaimaśaṅkara-māhātmya: Śiva’s Descent in Kāmarūpa and the Rise of Bhīma

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भैमशंकरम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वाभीष्टं लभेन्नरः

ସୂତ କହିଲେ—ଏହାପରେ ମୁଁ ଭୀମଶଙ୍କରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରବଚନ କରିବି। ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 2

कामरूपाभिधे देशे शंकरो लोककाम्यया । अवतीर्णः स्वयं साक्षात्कल्याणसुखभाजनम्

କାମରୂପ ନାମକ ଦେଶରେ ଲୋକହିତ ଓ ଲୋକାଭୀଷ୍ଟ ପୂରଣ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶଙ୍କର ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସେ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁଖର ପରମ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 3

यदर्थमवतीर्णोसौ शंकरो लोकशंकरः । शृणुतादरतस्तच्च कथयामि मुनीश्वराः

ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କର ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଆଦରଭାବରେ ଶୁଣ; ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ମୁଁ ସେଇ କଥା କହୁଛି।

Verse 4

भीमोनाम महोवीर्यो राक्षसोऽभूत्पुरा द्विजाः । दुःखदस्सर्वभूतानां धर्मध्वंसकरस्सदा

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୂର୍ବକାଳରେ ଭୀମ ନାମକ ଏକ ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଦୁଃଖଦାତା ଓ ସଦା ଧର୍ମଧ୍ୱଂସକ ଥିଲା।

Verse 5

कुंभकर्णात्समुत्पन्नः कर्कट्यां सुमहाबलः । सह्ये च पर्वते सोऽपि मात्रा वासं चकार ह

କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣରୁ କର୍କଟୀର ଗର୍ଭେ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାବଳୀ ଥିଲା; ସେ ମଧ୍ୟ ସହ୍ୟ ପର୍ବତରେ ମାତା ସହିତ ବାସ କଲା।

Verse 6

कुंभकर्णे च रामेण हते लोकभयंकरे । राक्षसी पुत्रसंयुक्ता सह्येऽतिष्ठत्स्वयं तदा

ଲୋକଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ପୁତ୍ରସହିତ ସ୍ୱୟଂ ସହ୍ୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଯାଇ ରହିଲା।

Verse 7

स बाल एकदा भीमः कर्कटीं मातरं द्विजाः । पप्रच्छ च खलो लोकदुःखदो भीमविक्रमः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏକଦା ବାଳକ ଭୀମ—ଦୁଷ୍ଟ, ଲୋକଦୁଃଖଦାତା ଓ ଭୀମବିକ୍ରମ—ତାହାର ମାତା କର୍କଟୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 8

भीम उवाच । मातर्मे कः पिता कुत्र कथं वैकाकिनी स्थिता । ज्ञातुमिच्छामि तत्सर्वं यथार्थं त्वं वदाधुना

ଭୀମ କହିଲା—ମା, ମୋର ପିତା କିଏ? ସେ କେଉଁଠି? ହେ ବୈକାକିନୀ, ତୁମେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ଅଛ? ମୁଁ ସବୁକିଛି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଏବେ କୁହ।

Verse 9

सूत उवाच । एवं पृष्टा तदा तेन पुत्रेण राक्षसी च सा । उवाच पुत्रं सा दुष्टा श्रूयतां कथयाम्यहम्

ସୂତ କହିଲେ: ତେବେ ପୁତ୍ର ଏଭଳି ପଚାରିବାରୁ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲା—“ଶୁଣ, ମୁଁ କହୁଛି।”

Verse 10

कर्कट्युवाच । पिता ते कुम्भकर्णश्च रावणानुज एव च । रामेण मारितस्सोयं भ्रात्रा सह महाबलः

କର୍କଟୀ କହିଲା: “ତୋର ପିତା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ—ରାବଣର ଅନୁଜ, ସେଇ ମହାବଳୀ—ଭ୍ରାତା ସହିତ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ହୋଇଛି।”

Verse 11

अत्रागतः कदाचिद्वै कुम्भकर्णस्य राक्षसः । मद्भोगं कृतवांस्तात प्रसह्य बलवान्पुरा

“ଏକଥର ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲା। ହେ ପୁତ୍ର, ପୂର୍ବେ ସେ ବଳପୂର୍ବକ ମୋତେ ଧରି ମୋର ଭୋଗ କରିଥିଲା।”

Verse 12

लंकां स गतवान्मां च त्यक्त्वात्रैव महाबलः । मया न दृष्ट्वा सा लंका ह्यत्रैव निवसाम्यहम्

ସେ ମହାବଳୀ ଲଙ୍କାକୁ ଗଲା ଏବଂ ମୋତେ ଏଠିଏ ଛାଡ଼ିଗଲା। ମୁଁ ସେ ଲଙ୍କା ଦେଖିନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଠିଏ ରହୁଛି।

Verse 13

पिता मे कर्कटो नाम माता मे पुष्कसी मता । भर्ता मम विराधो हि रामेण निहतः पुरा

ମୋ ପିତାଙ୍କ ନାମ କର୍କଟ, ମୋ ମାତା ପୁଷ୍କସୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ବିରାଧ; ସେ ପୂର୍ବେ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 14

पित्रोः पार्श्वे स्थिता चाहं निहते स्वामिनि प्रिये । पितरौ मे मृतौ चात्र ऋषिणा भस्मसात्कृतौ

ପ୍ରିୟେ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ନିହତ ହେବାବେଳେ ମୁଁ ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଖେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲି। ଏଠି ମୋ ପିତାମାତା ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏକ ଋଷି ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମସାତ କଲେ।

Verse 15

भक्षणार्थं गतौ तत्र कुद्धेन सुमहात्मना । सुतीक्ष्णेन सुतपसाऽगस्त्यशिष्येण वै तदा

ତାପରେ ଭକ୍ଷଣାର୍ଥେ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ମହାତ୍ମା ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ—ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ—ଯିଏ କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ଉଗ୍ର କ୍ରୋଧୀ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 16

साऽहमेकाकिनी जाता दुःखिता पर्वते पुरा । निवसामि स्म दुःखार्ता निरालंबा निराश्रया

ମୁଁ ଏକାକିନୀ ହୋଇଗଲି, ପୂର୍ବେ ସେଇ ପର୍ବତରେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲି। ଶୋକାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ମୁଁ ଆଧାରହୀନ, ଆଶ୍ରୟହୀନ ଭାବେ ବସୁଥିଲି।

Verse 17

ततस्त्वं च समुत्पन्नो महाबलपराक्रमः । अवलंब्य पुनस्त्वां च कालक्षेपं करोम्यहम्

ତାପରେ ତୁମେ ପ୍ରକଟ ହେଲ—ମହାବଳ ଓ ମହାପରାକ୍ରମଶାଳୀ। ଏବେ ପୁଣି ତୁମ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମୁଁ କାଳକ୍ଷେପ କରିବି ଏବଂ ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚାଲୁ ରଖିବି।

Verse 19

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या भीमो भीमपराक्रमः । कुद्धश्च चिंतयामास किं करोमि हरिं प्रति

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମଶାଳୀ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରତି ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां भीमेश्वरज्योतिर्लिगमाहात्म्ये भीमासुरकृतोपद्रववर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ, ଭୀମେଶ୍ୱର ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ‘ଭୀମାସୁରକୃତ ଉପଦ୍ରବବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 21

तत्पुत्रोहं भवेयं चेद्धरिं तं पीडयाम्यहम् । इति कृत्वा मतिं भीमस्तपस्तप्तुं महद्ययौ

“ମୁଁ ଯଦି ତାହାର ପୁତ୍ର ହୋଇପାରିବି, ତେବେ ସେହି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)କୁ ମୁଁ ପୀଡ଼ା ଦେବି।” ଏପରି ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଭୀମ ଘୋର ତପ କରିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 22

ब्रह्माणां च समुद्दिश्य वर्षाणां च सहस्रकम् । मनसा ध्यानमाश्रित्य तपश्चक्रे महत्तदा

ତାପରେ ସେ ଏକ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷର ଅବଧିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ମନକୁ ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେତେବେଳେ ମହାତପ କଲା।

Verse 23

ऊर्ध्वबाहुश्चैकपादस्सूर्य्ये दृष्टिं दधत्पुरा । संस्थितस्स बभूवाथ भीमो राक्षसपुत्रकः

ପୂର୍ବେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସପୁତ୍ର ଘୋର ବ୍ରତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା—ବାହୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠାଇ, ଏକ ପାଦରେ ଦାଁଡି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚଳ କଲା।

Verse 24

शिरसस्तस्य संजातं तेजः परमदारुणम् । तेन दग्धास्तदा देवा ब्रह्माणं शरणं ययुः

ତାହାର ଶିରରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଇ ଦାହକ ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 25

प्रणम्य वेधसं भक्त्या तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः । दुःखं निवेदयांचकुर्ब्रह्मणे ते सवासवाः

ଭକ୍ତିରେ ବେଧସ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେ ନିଜ ଦୁଃଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 26

देवा ऊचुः । ब्रह्मन्वै रक्षसस्तेजो लोकान्पीडितुमुद्यतम् । यत्प्रार्थ्यते च दुष्टेन तत्त्वं देहि वरं विधे

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ରାକ୍ଷସର ତେଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଯେଉଁ ବର ମାଗୁଛି, ହେ ବିଧାତା, ତତ୍ତ୍ୱ-ଧର୍ମାନୁସାରେ ଲୋକରକ୍ଷା ହେବ ଭଳି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 27

नोचेदद्य वयं दग्धास्तीव्रतत्तेजसा पुनः । यास्यामस्संक्षयं सर्वे तस्मात्तं देहि प्रार्थितम्

ନଚେତ୍ ଆଜି ଆମେ ପୁଣି ସେଇ ତୀବ୍ର ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହେବୁ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ନାଶକୁ ପହଞ୍ଚିବୁ। ତେଣୁ ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥିତ, ସେଇ ବର ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 28

सूत उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । जगाम च वरं दातुं वचनं चेदमब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବର ଦେବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्तते । इति श्रुत्वा विधेर्वाक्यमब्रवीद्राक्षसो हि सः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୋ ମନରେ ଯେ ବର ଅଛି, ସେହିଟି କୁହ। ବିଧାତାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ରାକ୍ଷସ କହିଲା।

Verse 30

भीम उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वर स्त्वया । अतुलं च बलं मेऽद्य देहि त्वं कमलासन

ଭୀମ କହିଲା—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଯଦି ଆପଣ ବର ଦେବେ, ତେବେ ହେ କମଳାସନ! ଆଜି ମୋତେ ଅତୁଳ ବଳ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 31

सूत उवाच । इत्युक्त्वा तु नमश्चक्रे ब्रह्मणे स हि राक्षसः । ब्रह्मा चापि तदा तस्मै वरं दत्त्वा गृहं ययौ

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ରାକ୍ଷସ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାକୁ ବର ଦେଇ ନିଜ ଧାମକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 32

राक्षसो गृहमागत्य ब्रह्माप्तातिबलस्तदा । मातरं प्रणिपत्याशु स भीमः प्राह गर्ववान्

ତେବେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଘରକୁ ଆସି, ଯେନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଅତୁଲ ବଳରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଗର୍ବେ ଫୁଲି କହିଲା।

Verse 33

भीम उवाच । पश्य मातर्बलं मेऽद्य करोमि प्रलयं महत् । देवानां शक्रमुख्यानां हरेर्वै तत्सहायिनः

ଭୀମ କହିଲା—ହେ ମାତା, ଆଜି ମୋର ବଳ ଦେଖ। ଇନ୍ଦ୍ର-ପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହାୟ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମହାପ୍ରଳୟ କରିଦେବି।

Verse 34

सूत उवाच । इत्युक्त्वा प्रथमं भीमो जिग्ये देवान्सवासवान् । स्थानान्निस्सारयामास स्वात्स्वात्तान्भीमविक्रमः

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଭୀମ ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲା; ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ସେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଖେଦାଇଦେଲା।

Verse 35

ततो जिग्ये हरिं युद्धे प्रार्थितं निर्जरैरपि । ततो जेतुं रसां दैत्यः प्रारंभं कृतवान्मुदा

ତାପରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୈତ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଜିତିଲା। ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରିବାକୁ ସେ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 36

पुरा सुदक्षिणां तत्र कामरूपेश्वरं प्रभुम् । जेतुं गतस्ततस्तेन युद्धमासीद्भयंकरम्

ପୂର୍ବକାଳେ ସୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଶରେ ପ୍ରଭୁ କାମରୂପେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଜଣେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର୍ ଗଲା; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସହ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 37

भीमोऽथ तं महाराजं प्रभावाद्ब्रह्मणोऽसुरः । जिग्ये वरप्रभावेण महावीरं शिवाश्रयम्

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସଶକ୍ତ ଅସୁର ଭୀମ, ବରଦାନର ପ୍ରଭାବବଳରେ, ଶିବାଶ୍ରୟୀ ମହାବୀର ସେଇ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଜିତିଲା।

Verse 38

स हि जित्वा ततस्तं च कामरूपेश्वरं प्रभुम् । बबंध ताडयामास भीमो भीमपराक्रमः

କାମରୂପେଶ୍ୱର ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜିତି, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ମାଡ଼ ମାରିଲା।

Verse 39

गृहीतं तस्य सर्वस्वं राज्यं सोपस्करं द्विजाः । तेन भीमेन दुष्टेन शिवदासस्य भूपतेः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ଭୀମ ରାଜା ଶିବଦାସଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି, ଉପକରଣସହିତ ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କଲା।

Verse 40

राजा चापि सुधर्मिष्ठः प्रियधर्मो हरप्रियः । गृहीतो निगडैस्तेन ह्येकांते स्थापितश्च सः

ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଏବଂ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ତାକୁ ସେ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ବନ୍ଧ କଲା।

Verse 41

तत्र तेन तदा कृत्वा पार्थिवीं मूर्तिमुत्तमाम् । भजनं च शिवस्यैव प्रारब्धी प्रियकाम्यया

ସେଠାରେ ସେତେବେଳେ ସେ ଉତ୍ତମ ପାର୍ଥିବ ମୂର୍ତ୍ତି (ମାଟିର ପ୍ରତିମା) ତିଆରି କଲା। ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ କେବଳ ଶିବଙ୍କ ଭଜନ-ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 42

गंगायास्तवनं तेन बहुधा च तदा कृतम् । मानसं स्नानकर्मादि कृत्वा शंकरपूजनम्

ତାପରେ ସେ ଗଙ୍ଗାଦେବୀଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ସ୍ତବ କଲା। ମାନସିକ ସ୍ନାନ ଆଦି ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି କର୍ମ କରି ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କଲା।

Verse 43

पार्थिवेन विधानेन चकार नृपसत्तमः । तद्ध्यानं च यथा स्याद्वै कृत्वा च विधिपूर्वकम्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପାର୍ଥିବ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ସବୁ କରି, ସେହି ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଧ୍ୟାନକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି କଲେ।

Verse 44

प्रणिपातैस्तथा स्तोत्रैर्मुद्रासन पुरस्सरम् । कृत्वा हि सकलं तच्च स भेजे शंकरं मुदा

ମୁଦ୍ରା ଓ ଆସନ ପୂର୍ବକ ସେ ପ୍ରଣାମ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ କଲେ; ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 45

पंचाक्षरमयीं विद्यां जजाप प्रणवान्विताम् । नान्यत्कार्यं स वै कर्तुं लब्धवानन्तरं तदा

ତେବେ ସେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସହିତ ଯୁକ୍ତ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟାର ଜପ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେହି କ୍ଷଣେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ—କେବଳ ଜପ ହିଁ ଅବଶେଷ ରହିଲା।

Verse 46

तत्पत्नी च तदा साध्वी दक्षिणा नाम विश्रुता । निधानं पार्थिवं प्रीत्या चकार नृपवल्लभा

ସେହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ‘ଦକ୍ଷିଣା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାଧ୍ବୀ ପତ୍ନୀ ପ୍ରେମରେ ରାଜକୀୟ ନିଧି-ଭଣ୍ଡାରକୁ ସଜାଇଲେ।

Verse 47

दंपती त्वेकभावेन शंकरं भक्तशंकरम् । भेजाते तत्र तौ नित्यं शिवाराधनतत्परौ

ସେ ଦମ୍ପତି ଏକଭାବ ଭକ୍ତିରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସଦା ଶିବାରାଧନାରେ ତତ୍ପର ରହୁଥିଲେ।

Verse 48

राक्षसो यज्ञकर्मादि वरदर्प विमोहितः । लोपयामास तत्सर्वं मह्यं वै दीयतामिति

ବରଦାନଜନିତ ଦର୍ପରେ ମୋହିତ ସେ ରାକ୍ଷସ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଆଦି ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋପ କରିଦେଲା ଏବଂ କହିଲା—“ଏସବୁ ମୋତେ ଦିଆଯାଉ!”

Verse 49

बहुसैन्यसमायुक्तो राक्षसानां दुरात्मनाम । चकार वसुधां सर्वां स्ववशे चर्षिसत्तमाः

ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ବଶରେ କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛାଧୀନ କଲା।

Verse 50

वेदधर्मं शास्त्रधर्मं स्मृतिधर्मं पुराणजम् । लोपयित्वा च तत्सर्वं बुभुजे स्वयमूर्जितः

ସେ ବେଦଧର୍ମ, ଶାସ୍ତ୍ରଧର୍ମ, ସ୍ମୃତିଧର୍ମ ଓ ପୁରାଣଜ ଧର୍ମ—ଏ ସବୁକୁ ଲୋପ କରାଇ ଢାକିଦେଲା; ଏବଂ ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ବଳବାନ ହୋଇ ସମସ୍ତକୁ ନିଜେ ହଡପ କରି ଭୋଗ କଲା।

Verse 51

देवाश्च पीडितास्तेन सशक्रा ऋषयस्तथा । अत्यन्तं दुःखमापन्ना लोकान्निस्सारिता द्विजाः

ତାହାର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ହଂକାଯାଇଲେ।

Verse 52

ते ततो विकलास्सर्वे सवासवसुरर्षयः । ब्रह्मविष्णू पुरोधाय शंकरं शरणं ययुः

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ—ବିକଳ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 53

स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकैश्च शंकरं लोक शंकरम् । प्रसन्नं कृतवंतस्ते महाकोश्यास्तटे शुभे

ଅନେକ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସେମାନେ ମହାକୋଶୀ ନଦୀର ଶୁଭ ତଟରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଅନୁଗ୍ରହଶୀଳ କରିଦେଲେ।

Verse 54

कृत्वा च पार्थिवीं मूर्तिं पूजयित्वा विधानतः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्नमस्कारादिभिः क्रमात्

ମାଟିର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି, ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନମସ୍କାର ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ (ଶିବଙ୍କୁ) ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 55

एवं स्तुतस्तदा शंभुर्देवानां स्तवनादिभिः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा तान्सुरानिदमब्रवीत्

ଏଭଳି ଦେବମାନଙ୍କର ସ୍ତବନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁ ସେତେବେଳେ ଆହୁରି ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ସୁରମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 56

शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवा ऋषयश्चाखिला अहम् । प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूत किं कार्यं करवाणि वः

ଶିବ କହିଲେ— ହେ ହରି, ହେ ବିଧି, ହେ ଦେବଗଣ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ! ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ବର ମାଗ; କହ, ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି?

Verse 57

सूत उवाच । इत्युक्ते च तदा तेन शिवेन वचने द्विजाः । सुप्रणम्य करौ बद्ध्वा देवः ऊचुश्शिवं तदा

ସୂତ କହିଲେ— ଶିବ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦେବଗଣ ଭଲଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରି ହାତ ଯୋଡି, ତେବେ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 58

देवा ऊचुः । सर्वं जानासि देवेश सर्वेषां मनसि स्थितम् । अन्तर्यामी च सर्वस्य नाज्ञातं विद्यते तव

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଆପଣ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସର୍ବଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ହେବାରୁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନୁହେଁ।

Verse 59

तथापि श्रूयतां नाथ स्वदुःखं ब्रूमहे वयम् । त्वदाज्ञया महादेव कृपादृष्ट्या विलोकय

ତଥାପି, ହେ ନାଥ! ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ—ଆମେ ଆମ ଦୁଃଖ କହୁଛୁ। ହେ ମହାଦେବ! ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।

Verse 60

राक्षसः कर्कटीपुत्रः कुंभकर्णोद्भवो बली । पीडयत्यनिशं देवान्ब्रह्मदत्तवरोर्जितः

କର୍କଟୀର ପୁତ୍ର ଏବଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ-ବଂଶଜ ସେଇ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦତ୍ତ ବରବଳରେ ସଶକ୍ତ ହୋଇ, ନିରନ୍ତର ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲା।

Verse 61

तमिमं जहि भीमाह्वं राक्षसं दुःखदायकम् । कृपां कुरु महेशान विलंबं न कुरु प्रभो

ଦୁଃଖଦାୟକ ‘ଭୀମ’ ନାମକ ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରନ୍ତୁ। ହେ ମହେଶାନ, କୃପା କରନ୍ତୁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

Verse 62

सूत उवाच । इत्युक्तस्तु सुरैस्सर्वैश्शंभुवें भक्तवत्सलः । वधं तस्य करिष्यामीत्युक्त्वा देवांस्ततोऽब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତାହାର ବଧ କରିବି,” ଏବଂ ପରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆହୁରି କହିଲେ।

Verse 63

शंभुरुवाच । कामरूपेश्वरो राजा मदीयो भक्त उत्तमः । तस्मै ब्रूतेति वै देवाः कार्य्यं शीघ्रं भविष्यति

ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—“କାମରୂପେଶ୍ୱର ରାଜା ମୋର ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତ। ହେ ଦେବମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ; କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେବ।”

Verse 64

सुदक्षिण महाराज काम रूपेश्वर प्रभो । मद्भक्तस्त्वं विशेषेण कुरु मद्भजनं रतेः

ହେ ସୁଦକ୍ଷିଣ ମହାରାଜ, ହେ କାମରୂପେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୋ! ତୁମେ ବିଶେଷଭାବେ ମୋର ଭକ୍ତ; ତେଣୁ ପ୍ରେମରସରେ ରତ ହୋଇ, ଏକନିଷ୍ଠ ଭାବେ ମୋର ଭଜନ-ପୂଜା କର।

Verse 65

दैत्यं भीमाह्वयं दुष्टं ब्रह्मप्राप्तवरोर्जितम् । हनिष्यामि न संदेहस्त्वत्तिरस्कारकारिणम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ବରଦାନରେ ବଳବାନ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ‘ଭୀମ’ ନାମକ ଦୈତ୍ୟକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ନିହତ କରିବି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତୁମକୁ ଅବମାନ କରିଛି।

Verse 66

सूत उवाच । अथ ते निर्जरास्सर्वे तत्र गत्वा मुदान्विताः । तस्मै महानृपायोचुर्यदुक्तं शंभुना च तत्

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବଗଣ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ (ଭଗବାନ ଶିବ) ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ଯଥାର୍ଥରେ ସେଇ ମହାରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 67

तमित्युक्त्वा च वै देवा आनंदं परमं गताः । महर्षयश्च ते सर्वे ययुश्शीप्रं निजाश्रमान्

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ଦେବଗଣ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ସମସ୍ତ ମହର୍ଷି ଶୀଘ୍ର ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।