महाकालज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्ये चन्द्रसेन-चिन्तामणि-प्रसङ्गः (Mahākāla Jyotirliṅga Māhātmya: The Episode of King Candrasena and the Cintāmaṇi)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—ମହାକାଳ-ସଂଜ୍ଞକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ରକ୍ଷକଙ୍କ ମହିମା ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଗୌରବ ପୁନର୍ବାର କହନ୍ତୁ। ସୂତ ଉଜ୍ଜୟିନୀର ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ କଥା କହନ୍ତି—ସେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ସଂଯମୀ ଓ ଦୃଢ ଶିବଭକ୍ତ। ଗିରୀଶଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଗଣ ମଣିଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାମଣି ଦାନ କରନ୍ତି; ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ମରଣ-ଦର୍ଶନ-ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ମଙ୍ଗଳ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ତାହାର କାନ୍ତିରେ ନୀଚ ପଦାର୍ଥ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ରାଜାଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ମନେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଲୋଭ ଜାଗେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନ ହାସଲ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଅଧ୍ୟାୟ ଶିଖାଏ—ଲୋକିକ ତେଜ, ଧନ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଶତ୍ରୁତା ଆଣେ; ସତ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ମହାକାଳରେ ଶିବଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଅଚଳ ଭକ୍ତିରେ, ଚଳନଶୀଳ ତାବିଜରେ ନୁହେଁ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । महाकालसमाह्वस्थज्योतिर्लिंगस्य रक्षिणः । भक्तानां महिमानं च पुनर्ब्रूहि महामते
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାମତେ, ‘ମହାକାଳ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗର ରକ୍ଷକ-ଶକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମହିମା ପୁନର୍ବାର କହନ୍ତୁ।
Verse 2
सूत उवाच । शृणुतादरतो विप्रो भक्तरक्षाविधायिनः । महाकालस्य लिंगस्य माहात्म्यं भक्तिवर्द्धनम्
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ବିପ୍ର ଋଷିମାନେ, ଆଦର ସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଭକ୍ତରକ୍ଷା ବିଧାନକାରୀ ମହାକାଳଙ୍କ ଲିଙ୍ଗର ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ।
Verse 3
उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनाह्वयो महान् । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञश्शिवभक्तो जितेन्द्रियः
ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମକ ଏକ ମହାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥଜ୍ଞ, ଶ୍ରୀଶିବଭକ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ।
Verse 4
तस्याभवत्सखा राज्ञो मणिभद्रो गणो द्विजाः । गिरीशगणमुख्यश्च सर्वलोकनमस्कृतः
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ସଖା ଥିଲେ ମଣିଭଦ୍ର ନାମକ ଗଣ। ସେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ଗଣମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ।
Verse 5
एकदा स गणेन्द्रो हि प्रसन्नास्यो महामणिम् । मणिभद्रो ददौ तस्मै चिंतामणिमुदारधीः
ଏକଦା ସେ ଗଣେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ମହାମଣି ଦେଲେ। ଉଦାରଧୀ ମଣିଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିନ୍ତାମଣି ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 6
स वै मणिः कौस्तुभवद्द्योतमानोर्कसन्निभः । ध्यातो दृष्टः श्रुतो वापि मंगलं यच्छति ध्रुवम्
ସେ ମଣି କୌସ୍ତୁଭ ପରି ଦ୍ୟୋତମାନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମଙ୍ଗଳ ଦେଏ।
Verse 7
तस्य कांतितलस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयं त्रपु । पाषाणादिकमन्यद्वा द्रुतं भवति हाटकम्
ତାହାର କାନ୍ତିତଳର ସ୍ପର୍ଶରେ କାଂସ୍ୟ, ତାମ୍ର, ତ୍ରପୁ (ଟିନ) କିମ୍ବା ପାଷାଣ ଆଦି ଯେ କିଛି ହେଉ, ଶୀଘ୍ର ହାଟକ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ହୋଇଯାଏ।
Verse 8
स तु चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजा शिवाश्रयः । चन्द्रसेनो रराजाति देवमध्येव भानुमान्
ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ସେ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ କଣ୍ଠରେ ଚିନ୍ତାମଣି ଧାରଣ କରି, ଦେବମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଜ୍ଵଳିଲେ।
Verse 9
श्रुत्वा चिन्तामणिग्रीवं चन्द्रसेनं नृपोत्तमम् । निखिलाः क्षितिराजानस्तृष्णाक्षुब्धहृदोऽभवन्
‘ଚିନ୍ତାମଣିଗ୍ରୀବ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୃପୋତ୍ତମ ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ କ୍ଷିତିରାଜମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ତୃଷ୍ଣାରେ ଉତ୍କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା।
Verse 10
नृपा मत्सरिणस्सर्वे तं मणिं चन्द्रसेनतः । नानोपायैरयाचंत देवलब्धमबुद्धयः
ମତ୍ସରରେ ଦଗ୍ଧ ସମସ୍ତ ନୃପମାନେ, ଦେବକୃପାରେ ଲଭ୍ୟ ସେଇ ମଣିକୁ ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ନାନା ଉପାୟରେ ଯାଚନା କଲେ—ଅବୁଦ୍ଧି ସେମାନେ।
Verse 11
सर्वेषां भूभृतां याञ्चा चन्द्रसेनेन तेन वै । व्यर्थीकृता महाकालदृढभक्तेन भूसुराः
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ! ମହାକାଳଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ଭକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଯାଚନାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲେ।
Verse 12
ते कदर्थीकृतास्सर्वे चन्द्रसेनेन भूभृता । राजानस्सर्वदेशानां संरम्भं चक्रिरे तदा
ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା—ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ନରେଶ—ତେବେ କ୍ରୋଧେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
Verse 13
अथ ते सर्वराजानश्चतुरंगबलान्विताः । चन्द्रसेनं रणे जेतुं संबभूवुः किलोद्यताः
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ, ରଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
Verse 14
ते तु सर्वे समेता वै कृतसंकेतसंविदः । उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः
ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ସମ୍ମତିରେ ଯୋଜନା ନିଶ୍ଚିତ କରି ଏକତ୍ର ହେଲେ; ବହୁ ସେନା ସହ ଉଜ୍ଜୟିନୀର ଚାରି ଦ୍ୱାରକୁ ଅବରୋଧ କଲେ।
Verse 15
संरुध्यमानां स्वपुरीं दृष्ट्वा निखिल राजभिः । तमेव शरणं राजा महाकालेश्वरं ययौ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ନିଜ ନଗରୀକୁ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ରାଜା ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ଭାବେ ମହାକାଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
Verse 16
निर्विकल्पो निराहारस्स नृपो दृढनिश्चयः । समानर्च महाकालं दिवा नक्तमनन्यधीः
ସେ ରାଜା ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ନିରାହାର ଓ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ ହୋଇ, ଅନନ୍ୟ ଧୀରେ ଦିନରାତି ମହାକାଳଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 17
ततस्स भगवाञ्छंभुर्महाकालः प्रसन्नधीः । तं रक्षितुमुपायं वै चक्रे तं शृणुतादरात्
ତତ୍ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ବୁଦ୍ଧି ବିଶିଷ୍ଟ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ—ମହାକାଳ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ କଲେ। ସେହି ପ୍ରତିକାରକୁ ଆଦରର ସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ।
Verse 18
तदैव समये गोपि काचित्तत्र पुरोत्तमे । चरंती सशिशुर्विप्रा महाकालांतिकं ययौ
ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ, ସେହି ଉତ୍ତମ ନଗରରେ, ଜଣେ ଗୋପୀ—ଯିଏ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ନିଜ ଶିଶୁ ସହିତ ବୁଲୁବୁଲୁ ମହାକାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
Verse 19
पञ्चाब्दवयसं बालं वहन्ती गतभर्तृका । राज्ञा कृतां महाकालपूजां सापश्यदादरात्
ସେହି ବିଧବା, ନିଜର ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁକୁ ଧରି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ମହାକାଳ ପୂଜାକୁ ଆଦରର ସହିତ ଦେଖିଲେ।
Verse 20
सा दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यां शिवपूजां च तत्कृताम् । प्रणिपत्य स्वशिविरं पुनरेवाभ्यपद्यत
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଶିବପୂଜା ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ପୁଣି ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ।
Verse 21
तत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः । कुतूहलेन तां कर्त्तुं शिवपूजां मनोदधे
ସେ ସମସ୍ତକୁ ନିଃଶେଷରେ ଦେଖି ଗୋପୀପୁତ୍ର କୁତୂହଳବଶେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସେହି ପୂଜା କରିବାକୁ ମନେ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲା।
Verse 22
आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिविरांतरे । अविदूरे स्वशिबिराच्छिवलिगं स भक्तितः
ମନୋହର ପାଷାଣ ଆଣି ସେ ଶିବିର ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ନିଜ ଶିବିରରୁ ଅବିଦୂରେ, ଭକ୍ତିସହିତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲା।
Verse 23
गन्धालंकारवासोभिर्धूपदीपाक्षतादिभिः । विधाय कृत्रिमैर्द्रव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत्
ଗନ୍ଧ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର—ଧୂପ, ଦୀପ, ଅକ୍ଷତ ଆଦି ସହ—ସେ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲା; କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ନୈବେଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।
Verse 24
भूयोभूयस्समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः । नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः
ପୁନଃପୁନଃ ମନୋହର ପତ୍ର ଓ ରମ୍ୟ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ସେ (ଶିବଙ୍କୁ) ଆର୍ଚ୍ଚନା କଲା; ବିଭିନ୍ନ ନୃତ୍ୟ କରି ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲା।
Verse 25
एतस्मिन्समये पुत्रं शिवासक्तसुचेतसम् । प्रणयाद्गोपिका सा तं भोजनाय समाह्वयत्
ସେହି ସମୟରେ ଗୋପିକା ସ୍ନେହବଶେ, ଶିବଭକ୍ତିରେ ଆସକ୍ତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଡାକିଲା।
Verse 26
यदाहूतोऽपि बहुशश्शिवपूजाक्तमानसः । बालश्च भोजनं नैच्छत्तदा तत्र ययौ प्रसूः
ବହୁଥର ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବପୂଜାରେ ଲୀନ ମନ ଥିବା ସେ ବାଳକ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା ନାହିଁ; ତେବେ ତାଙ୍କ ମା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
Verse 27
तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मीलितेक्षणम् । चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत्
ତାକୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ବସିଥିବା ଦେଖି, ଅନ୍ୟଜନ ତାହାର ହାତ ଧରି ଟାଣିଲା ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ପିଟିଲା।
Verse 28
आकृष्टस्ताडितश्चापि नागच्छत्स्वसुतो यदा । तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं च दूरतः
ଯେତେବେଳେ ନିଜ ପୁଅ ଟାଣାଯାଇ ଓ ପିଟାଯାଇ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ସେଇ ପୂଜାକୁ ନଷ୍ଟ କଲା ଏବଂ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
Verse 29
हाहेति दूयमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं च सा । पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी क्रोधसमन्विता
“ହାହା!” ବୋଲି ଦୁଃଖରେ ଦହିଉଠି ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ତିରସ୍କାର କଲା; ପରେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଗୋପୀ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 30
मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः । देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः
ମାଆ ଦ୍ୱାରା ଶୂଳଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ସେ ବାଳକ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ “ଦେବଦେବ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
Verse 31
प्रनष्टसंज्ञः सहसा स बभूव शुचाकुलः । लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत्
ହଠାତ୍ ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଶୋକରେ ଆକୁଳ ହେଲା। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ସଚେତନ ହୋଇ ଆଖି ଖୋଲିଲା।
Verse 32
तदैव जातं शिबिरं महाकालस्य सुन्दरम् । ददर्श स शिशुस्तत्र शिवानुग्रहतोऽचिरात्
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମହାକାଳଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶିବିର ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେଠାରେ ସେ ଶିଶୁ ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ଶୀଘ୍ର ତାହା ଦେଖିଲା।
Verse 33
हिरण्मयबृहद्द्वारं कपाटवरतोरणम् । महार्हनीलविमलवज्रवेदीविराजितम्
ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶାଳ ଦ୍ୱାର, ଉତ୍ତମ କପାଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୋରଣ ଥିଲା; ଏବଂ ଅମୂଲ୍ୟ ଗାଢ଼-ନୀଳ, ନିର୍ମଳ ବଜ୍ରସମ ବେଦୀରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 34
संतप्तहेमकलशैर्विचित्रैर्बहुभिर्युतम् । प्रोद्भासितमणिस्तंभैर्बद्धस्फटिकभूतलैः
ତାହା ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଅନେକ ବିଚିତ୍ର କଳଶରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣିସ୍ତମ୍ଭ ଓ ସ୍ଫଟିକ ଫଳକ ଜଡିତ ଭୂତଳରେ ତାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
Verse 35
तन्मध्ये रत्नलिंगं हि शंकरस्य कृपानिधे । स्वकृतार्चनसंयुक्तमपश्यद्गोपिकासुतः
ତାହାର ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଶଙ୍କରଙ୍କ କୃପାନିଧି, ଗୋପିକାସୁତ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ରତ୍ନମୟ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିଲା—ଯାହା ତାହାର ନିଜ କୃତ ଅର୍ଚ୍ଚନା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲା।
Verse 36
स दृष्ट्वा सहसोत्थाय शिशुर्विस्मितमानसः । संनिमग्न इवासीद्वै परमानंदसागरे
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶିଶୁଟି ସହସା ଉଠିପଡ଼ିଲା; ତାହାର ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେ ଯେନ ପରମାନନ୍ଦର ସାଗରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା।
Verse 37
ततः स्तुत्वा स गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च । सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात्
ତାପରେ ସେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ ସେଇ ବାଳକ ଶିବାଳୟରୁ ବାହାରିଗଲା।
Verse 38
अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम् । सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रं परमोज्ज्वलम्
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଦେଖିଲା, ଯାହା ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପୁରୀ ସଦୃଶ। କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ହୋଇ, ବିଚିତ୍ର ଓ ପରମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଉଠିଲା।
Verse 39
सोन्तर्विवेश भवनं सर्वशोभासमन्वितम् । मणिहेमगणाकीर्ण मोदमानो निशामुखे
ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ ସେ ସେଇ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶୋଭାରେ ସମନ୍ୱିତ। ମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଗୁଚ୍ଛରେ ଭରିଥିବା ତାହାର ଭିତରେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।
Verse 40
तत्रापश्यत्स्वजननीं स्वपंतीं दिव्यलक्षणाम् । रत्नालंकारदीप्तांगीं साक्षात्सुरवधूमिव
ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ଜନନୀଙ୍କୁ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ଦେଖିଲା, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ। ରତ୍ନାଳଙ୍କାରର ଦୀପ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବାଙ୍ଗନା ପରି।
Verse 41
अथो स तनयो विप्राश्शिवानुग्रहभाजनम् । जवेनोत्थापयामास मातरं सुखविह्वलः
ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶିବାନୁଗ୍ରହର ପାତ୍ର ହୋଇଥିବା ସେ ପୁତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲା।
Verse 42
सोत्थिताद्भुतमालक्ष्यापूर्वं सर्वमिवाभवत् । महानंदसुमग्ना हि सस्वजे स्वसुतं च तम्
ସଦ୍ୟ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ କିଛି ଯେନ ସର୍ବଥା ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତୀତ ହେଲା। ମହାନନ୍ଦରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ସେ ନିଜ ସେଇ ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା।
Verse 43
श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः । प्रभुं विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम्
ପୁତ୍ରର ମୁଖରୁ ଗିରିଜାପତି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ—ଯେ ଅନିଶଂ ଶିବଭଜନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ କୃପା ପାଏ।
Verse 44
स राजा सहसागत्य समाप्तनियमो निशि । ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषणम्
ସେ ରାଜା ରାତିରେ ନିଜ ନିୟମ-ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ସହସା ଆସି, ଗୋପିକାପୁତ୍ରର ସେଇ ପ୍ରଭାବକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଶିବଙ୍କୁ ତୋଷ ଦେଉଥିଲା।
Verse 45
दृष्ट्वा महीपतिस्सर्वं तत्सामात्यपुरोहितः । आसीन्निमग्नो विधृतिः परमानंदसागरे
ଏ ସବୁ ଦେଖି ମହୀପତି ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତ ସହିତ ପରମାନନ୍ଦ-ସାଗରରେ ଯେନ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତନ୍ମୟ ହେଲେ।
Verse 46
प्रेम्णा वाष्पजलं मुञ्चञ्चन्द्रसेनो नृपो हि सः । शिवनामोच्चरन्प्रीत्या परिरेभे तमर्भकम्
ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ପ୍ରେମରେ ଅଶ୍ରୁଜଳ ଝରାଇ, ପ୍ରୀତିରେ ଶିବନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେଇ ଛୋଟ ଶିଶୁକୁ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
Verse 47
महामहोत्सवस्तत्र प्रबभूवाद्भुतो द्विजाः । महेशकीर्तनं चक्रुस्सर्वे च सुखविह्वलाः
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ମହାମହୋତ୍ସବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ମହେଶଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ।
Verse 48
एवमत्यद्भुताचाराच्छिवमाहात्म्यदर्शनात् । पौराणां सम्भ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात्
ଏଭଳି ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଚରଣ, ଶିବମାହାତ୍ମ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ, ଏବଂ ପୌରମାନଙ୍କର ବିସ୍ମୟଭରା ଉତ୍ସାହ ଯୋଗୁଁ ସେ ରାତି କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ କଟିଗଲା।
Verse 49
अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः । राजानश्चारवक्त्रेभ्यश्शुश्रुवुश्चरितं च तत्
ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପୁରକୁ ଘେରି ଅବରୋଧ କରି ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ। ରାଜାମାନେ ଚର ଓ ଦୂତମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ।
Verse 50
ते समेताश्च राजानः सर्वे येये समागताः । परस्परमिति प्रोचुस्तच्छ्रुत्वा चकित अति
ତେବେ ସେଠାରେ ଯେଯେ ରାଜାମାନେ ସମବେତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ପରସ୍ପର ଏଭଳି କହିଲେ; ତାହା ଶୁଣି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚକିତ ହେଲେ।
Verse 51
राजान ऊचुः । अयं राजा चन्द्रसेनश्शिवभक्तोति दुर्जयः । उज्जयिन्या महाकालपुर्याः पतिरनाकुलः
ରାଜାମାନେ କହିଲେ—ଏହି ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ଶିବଭକ୍ତ; ତେଣୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ। ସେ ମହାକାଳପୁରୀ ଉଜ୍ଜୟିନୀର ନିରାକୁଳ ଅଧିପତି।
Verse 52
ईदृशाश्शिशवो यस्य पुर्य्यां संति शिवव्रताः । स राजा चन्द्रसेनस्तु महाशंकरसेवकः
ଯାହାର ନଗରୀରେ ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଶିବବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ—ମହାଶଙ୍କରଙ୍କ ମହାନ ସେବକ ଓ ଭକ୍ତ।
Verse 53
नूनमस्य विरोधेन शिवः क्रोधं करिष्यति । तत्क्रोधाद्धि वयं सर्वे भविष्यामो विनष्टकाः
ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କଲେ ଭଗବାନ ଶିବ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ; ସେଇ କ୍ରୋଧରୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିନଷ୍ଟ ହେବୁ।
Verse 54
तस्मादनेन राज्ञा वै मिलापः कार्य एव हि । एवं सति महेशानः करिष्यति कृपां पराम्
ଏହିହେତୁ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସହ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ହେଲେ ମହେଶାନ (ଶିବ) ପରମ କୃପା କରିବେ।
Verse 55
सूत उवाच । इति निश्चित्य ते भूपास्त्यक्तवैरास्सदाशयाः । सर्वे बभूवुस्सुप्रीता न्यस्तशस्त्रास्त्रपाणयः
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ରାଜାମାନେ ବୈର ତ୍ୟାଗ କରି ସଦାଶୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ରଖି, ନିରସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
Verse 56
विविशुस्ते पुरीं रम्यां महाकालस्य भूभृतः । महाकालं समानर्चुश्चंद्रसेनानुमोदिताः
ସେଇ ରାଜାମାନେ ମହାକାଳଙ୍କ ରମ୍ୟ ପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ଅନୁମୋଦନରେ ସେମାନେ କାଳମହେଶ୍ୱର ମହାକାଳ-ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।
Verse 57
ततस्ते गोपवनिता गेहं जग्मुर्महीभृतः । प्रसंशंतश्च तद्भाग्यं सर्वे दिव्यमहोदयम्
ତାପରେ ସେଇ ଗୋପବନିତାମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ସୌଭାଗ୍ୟ—ଦିବ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉଦୟ—କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
Verse 58
ते तत्र चन्द्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभिपूजिताः । महार्हविष्टरगताः प्रत्यनंदन्सुविस्मिताः
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ଆଗକୁ ଆସି ସ୍ୱାଗତ କରି ଯଥାବିଧି ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସନରେ ବସି ସେମାନେ ବିସ୍ମୟଭରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
Verse 59
गोपसूनोः प्रसादात्तत्प्रादुर्भूतं शिवालयम् । संवीक्ष्य शिवलिंगं च शिवे चकुः परां मतिम्
ଗୋପପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ସେଇ ଶିବାଳୟ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଶିବରେ ହିଁ ପରମ ନିଷ୍ଠା ସ୍ଥିର କଲେ।
Verse 60
ततस्ते गोपशिशवे प्रीता निखिलभूभुजः । ददुर्बहूनि वस्तूनि तस्मै शिवकृपार्थिनः
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଭୂପତି ସେଇ ଗୋପଶିଶୁ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଶିବକୃପା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ତାହାକୁ ବହୁ ବସ୍ତୁ ଦାନ କଲେ।
Verse 61
येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः । तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्वपार्थिवाः
ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ବହୁ ଗୋପାଳ ରହୁଥିଲେ, ସେଠାର ସମସ୍ତ ପାର୍ଥିବ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କମଧ୍ୟରୁ ସେଇ ଏକଜଣଙ୍କୁ ବାଛି ରାଜା କରି ସିଂହାସନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
Verse 62
अथास्मिन्नन्तरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः । प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः
ତେବେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ, ତେଜସ୍ୱୀ ବାନରେଶ୍ୱର ହନୁମାନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।
Verse 63
ते तस्याभिगमादेव राजानो जातसंभ्रमाः । प्रत्युत्थाय नमश्चकुर्भक्तिनम्रात्ममूर्तयः
ତାଙ୍କ ଆଗମନମାତ୍ରେ ରାଜାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାମିଶ୍ରିତ ସମ୍ଭ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରି ନମସ୍କାର କଲେ—ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ବିନୟମୂର୍ତ୍ତି ସମ।
Verse 64
तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः । गोपात्मजं तमालिंग्य राज्ञो वीक्ष्येदमब्रवीत्
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ପୂଜିତ ବାନରେଶ୍ୱର ସେଇ ଗୋପପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହି କଥା କହିଲେ।
Verse 65
हनूमानुवाच । सर्वे शृण्वन्तु भद्रं वो राजानो ये च देहिनः । ऋते शिवं नान्यतमो गतिरस्ति शरीरिणाम्
ହନୁମାନ କହିଲେ—ହେ ରାଜାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଜନ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣ; ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଶିବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ଗତି କିମ୍ବା ଶରଣ ନାହିଁ।
Verse 66
एवं गोपसुतो दिष्ट्या शिवपूजां विलोक्य च । अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान्
ଏଭଳି ଗୋପପୁତ୍ର ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଶିବପୂଜା ଦେଖିଲା; ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ବିନା ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି ଶିବତ୍ୱ—ମଙ୍ଗଳ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଲାଭ କଲା।
Verse 67
एष भक्तवरश्शंभोर्गोपानां कीर्तिवर्द्धनः । इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मोक्षमवाप्स्यति
ଏହି ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ, ଯେ ଗୋପମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଏ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।
Verse 68
अस्य वंशेऽष्टमो भावी नन्दो नाम महायशाः । प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारायणस्स्वयम्
ଏହି ବଂଶରେ ଅଷ୍ଟମ କ୍ରମରେ ‘ନନ୍ଦ’ ନାମକ ମହାଯଶସ୍ବୀ ହେବ। ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣରୂପେ ତାହାର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।
Verse 69
अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोप कुमारकः । नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोकख्यातिं गमिष्यति
ଆଜିଠାରୁ ଏହି ଲୋକରେ ଏହି ଗୋପକୁମାର ‘ଶ୍ରୀକର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ।
Verse 70
सूत उवाच । एवमुक्त्वाञ्जनीसूनुः शिवरूपो हरीश्वरः । सर्वान्राज्ञश्चन्द्रसेनं कृपादृष्ट्या ददर्श ह
ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ଅଞ୍ଜନୀସୁତ ହରୀଶ୍ୱର, ଯିଏ ଶିବରୂପଧାରୀ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।
Verse 71
अथ तस्मै श्रीकराय गोपपुत्राय धीमते । उपादिदेश सुप्रीत्या शिवाचारं शिवप्रियम्
ତାପରେ ସେ ଧୀମାନ ଗୋପପୁତ୍ର ଶ୍ରୀକରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ଶିବପ୍ରିୟ ଶିବାଚାର—ଆଚାର-ନିୟମ—ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
Verse 72
हनूमानथ सुप्रीतः सर्वेषां पश्यतां द्विजः । चन्द्रसेनं श्रीकरं च तत्रैवान्तरधी यत
ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ଶ୍ରୀକରଙ୍କ ସହ ସେଠାରେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 73
तं सर्वे च महीपालास्संहृष्टाः प्रतिपूजिताः । चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्
ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଜଣାଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
Verse 74
श्रीकरोपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता । ब्राह्मणैस्सहधर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोस्समर्हणम्
ମହାତେଜସ୍ବୀ ଶ୍ରୀକର ମଧ୍ୟ ହନୁମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ, ଶ୍ରୀଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା-ସମର୍ହଣ କଲେ।
Verse 75
चन्द्रसेनो महाराजः श्रीकरो गोपबालकः । उभावपि परप्रीत्या महाकालं च भेजतुः
ମହାରାଜ ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ଗୋପବାଳକ ଶ୍ରୀକର—ଉଭୟେ ପରମ ପ୍ରୀତି-ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀମହାକାଳଙ୍କୁ ଭଜିଲେ ଓ ଶରଣ ନେଲେ।
Verse 76
कालेन श्रीकरस्सोपि चन्द्रसेनश्च भूपतिः । समाराध्य महाकालं भेजतुः परमं पदम्
କାଳକ୍ରମେ ଶ୍ରୀକର ଓ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ମହାକାଳ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 77
एवंविधो महाकालश्शिवलिंगस्सतां गतिः । सर्वथा दुष्टहंता च शंकरो भक्तवत्सलः
ଏହିପରି ମହାକାଳ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସତ୍ଜନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଗତି। ସେ ସର୍ବଥା ଦୁଷ୍ଟହନ୍ତା; ଶଙ୍କର ଭକ୍ତବତ୍ସଳ।
Verse 78
इदं पवित्रं परमं रहस्यं सर्वसौख्यदम् । आख्यानं कथितं स्वर्ग्यं शिवभक्तिविवर्द्धनम्
ଏହା ପବିତ୍ର ପରମ ରହସ୍ୟ, ସର୍ବସୁଖଦାୟକ। ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରଦ ବୋଲି କଥିତ ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତି ବୃଦ୍ଧିକର।
Frequently Asked Questions
It presents a Mahākāla-centered exemplum: Candrasena receives the Cintāmaṇi from Maṇibhadra, after which rival kings—stirred by envy—seek to seize it, setting up a theological lesson that Śiva’s protection and devotion outweigh unstable political power.
The Cintāmaṇi symbolizes condensed ‘auspicious power’ (maṅgala/tejas) that can transmute conditions, yet also exposes the bearer to the karmic-social forces of craving and jealousy; the jyotirliṅga context implies that enduring safety and liberation are grounded in Śiva’s presence and bhakti, not in externalized magical capital.
Śiva is highlighted as Mahākāla associated with a jyotirliṅga (a localized, luminous manifestation), and his gaṇa Maṇibhadra functions as an extension of Śiva’s protective agency within the narrative economy.