ज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्य-प्रस्तावना तथा सोमनाथ-प्रसङ्गः (Prologue to the Glory and Origin of the Jyotirliṅgas; Somnātha Episode Begins)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ज्योतिषां चैव लिंगानां माहात्म्यं कथयाधुना । उत्पत्तिं च तथा तेषां ब्रूहि सर्वं यथाश्रुतम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଏବେ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ତଥା ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ; ଆପଣ ଯେପରି ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେପରି ସବୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच । शृण्वन्तु विप्रा वक्ष्यामि तन्माहात्म्यं जनिं तथा । संक्षेपतो यथाबुद्धि सद्गुरोश्च मया श्रुतम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ସେହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ, ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋ ବୁଦ୍ଧିଅନୁସାରେ, ସଦ୍ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି ସେପରି କହିବି।

Verse 3

एतेषां चैव माहात्म्यं वक्तुं वर्षशतैरपि । शक्यते न मुनिश्रेष्ठास्तथापि कथयामि वः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ କହିହେବ ନାହିଁ; ତଥାପି ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 4

सोमनाथश्च तेषां वै प्रथमः परिकीर्तितः । तन्माहात्म्यं शृणु मुने प्रथमं सावधानतः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୋମନାଥ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଥମ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ତେଣୁ ହେ ମୁନେ, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 5

सप्तविंशन्मिताः कन्या दक्षेण च महात्मना । तेन चन्द्रमसे दत्ता अश्विन्याद्या मुनीश्वराः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କର ସତାଇଶି କନ୍ୟା ଥିଲେ; ଅଶ୍ୱିନୀ ଆଦି ସେହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦେଲେ।

Verse 6

चन्द्रं च स्वामिनं प्राप्य शोभमाना विशेषतः । चन्द्रोऽपि चैव ताः प्राप्य शोभते स्म निरन्तरम्

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀରୂପେ ପାଇ ସେମାନେ ବିଶେଷ ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଇ ନିରନ୍ତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରହିଲେ।

Verse 7

हेम्ना चैव मणिर्भाति मणिना हेम चैव हि । एवं च समये तस्य यज्जातं श्रूयतामिति

ସୁନାରେ ମଣି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ମଣିରେ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ସେହିପରି ସେ ସମୟରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 8

सर्वास्वपि च पत्नीषु रोहिणीनाम या स्मृता । यथैका सा प्रिया चासीत्तथान्या न कदाचन

ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ରୋହିଣୀ’ ନାମରେ ସ୍ମରଣୀୟ ସେ ଏକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି କେବେ ପ୍ରିୟ ହୋଇନଥିଲେ।

Verse 9

अन्याश्च दुःखमापन्नाः पितरं शरणं ययुः । गत्वा तस्मै च यद्दुःखं तथा ताभिर्निवेदितम्

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଶରଣ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଯେ ଦୁଃଖ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 10

दक्षस्स च तथा श्रुत्वा दुःखं च प्राप्तावांस्तदा । समागत्य द्विजाश्चन्द्रं शान्त्यावोचद्वचस्तदा

ତେବେ ଦକ୍ଷ ତାହା ଶୁଣି ସେତେବେଳେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ର (ସୋମ)ଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 11

दक्ष उवाच । विमले च कुले त्वं हि समुत्पन्नः कलानिधे । आश्रितेषु च सर्वेषु न्यूनाधिक्यं कथं तव

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ କଳାନିଧି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ। ତଥାପି ଯେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ନ୍ୟୁନ-ଅଧିକ ଭେଦ କିପରି ହେବ?

Verse 12

कृतं चेत्तकृतं तच्च न कर्तव्यं त्वया पुनः । वर्तनं विषमत्वेन नरकप्रदमीरितम्

ଯାହା କରାଯାଇଛି ତାହାକୁ ଅକରା ଭାବି ପୁଣି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ବିଷମ ଓ ଅନ୍ୟାୟମୟ କୁଟିଲ ଆଚରଣ ନରକଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 13

सूत उवाच । दक्षश्चैव च संप्रार्थ्य चन्द्रं जामातरं स्वयम् । जगाम मन्दिरं स्वं वै निश्चयं परमं गतः

ସୂତ କହିଲେ—ଦକ୍ଷ ନିଜେ ତାଙ୍କ ଜାମାତା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପରମ ନିଶ୍ଚୟରେ ନିଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 14

चंद्रोऽपि वचनं तस्य न चकार विमोहितः । शिवमायाप्रभावेण यया संमोहितं जगत्

ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ କଥା ପାଳନ କଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ଶିବମାୟାର ପ୍ରଭାବ ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ମୋହିତ ହୁଏ।

Verse 15

शुभं भावि यदा यस्य शुभं भवति तस्य वै । अशुभं च यदा भावि कथं तस्य शुभं भवेत्

ଯାହାର ପାଇଁ ଶୁଭ ଭାବି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତାହାର ପାଇଁ ଶୁଭ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ; ଅଶୁଭ ଭାବି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲେ ତାହାର ଶୁଭ କିପରି ହେବ?

Verse 16

चन्द्रोऽपि बलवद्भाविवशान्मेने न तद्वचः । रोहिण्यां च समासक्तो नान्यां मेने कदाचन

କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୈବବଶ ଓ ନିଜ ପ୍ରବଳ ଆସକ୍ତିରେ ସେହି ଉପଦେଶକୁ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ରୋହିଣୀରେ ମାତ୍ର ଗଭୀର ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ସମାନ ଭାବିଲେ ନାହିଁ।

Verse 17

तच्छ्रुत्वा पुनरागत्य स्वयं दुःखसमन्वितः । प्रार्थयामास चन्द्रं स दक्षो दक्षस्सुनीतितः

ତାହା ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିଲେ; ସ୍ୱୟଂ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସୁନୀତିମାନ ଦକ୍ଷ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 18

दक्ष उवाच । श्रूयतां चन्द्र यत्पूर्वं प्रार्थितो बहुधा मया । न मानितं त्वया यस्मात्तस्मात्त्वं च क्षयी भव

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁବାର ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ ଅନୁରୋଧକୁ ମାନିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ କ୍ଷୟୀ ହେଉ, ହ୍ରାସ ପାଉ।

Verse 19

सूत उवाच । इत्युक्ते तेन चन्द्रो वै क्षयी जातः क्षणादिह । हाहाकारो महानासीत्तदेन्दौ क्षीणतां गते

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ଏପରି କହିବାମାତ୍ରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସେହି କ୍ଷଣରେ କ୍ଷୟୀ ହେଲେ। ନିଶାପତି ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୀଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସହିତ ମହା ହାହାକାର ହେଲା।

Verse 20

देवर्षयस्तदा सर्वे किं कार्य्यं हा कथं भवेत् । इति दुःखं समापन्ना विह्वला ह्यभवन्मुने

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷି ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ହାୟ! କ’ଣ କରିବା? ଏହା କିପରି ହେଲା?” ହେ ମୁନି।

Verse 21

विज्ञापिताश्च चन्द्रेण सर्वे शक्रादयस्सुराः । ऋषयश्च वसिष्ठाद्या ब्रह्माणं शरणं ययु

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼ି, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଶରଣ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 22

गत्वापि तु तदा प्रोचुस्तद्वृत्तं निखिलं मुने । ब्रह्मणे ऋषयो देवा नत्वा नुत्वातिविह्वलाः

ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ମୁନି, ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଘଟିଥିବା ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ; ପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କରି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।

Verse 23

ब्रह्मापि तद्वचः श्रुत्वा विस्मयं परमं ययौ । शिवमायां सुप्रशस्य श्रावयंस्तानुवाच ह

ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ଶିବଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣାଇ କହିଲେ।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । अहो कष्टं महज्जातं सर्वलोकस्य दुःखदम् । चन्द्रस्तु सर्वदा दुष्टो दक्षश्च शप्तवानमुम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହାୟ! ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଭଳି ମହା ବିପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଚନ୍ଦ୍ର ସଦା ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର; ଦକ୍ଷ ତାକୁ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି।

Verse 25

सर्वं दुष्टेन चन्द्रेण कृतं कर्माप्यनेकशः । श्रूयतामृषयो देवाश्चन्द्रकृत्यं पुरातनम्

ଏ ସବୁ—ବହୁବାର କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ—ଦୁଷ୍ଟ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ହୋଇଛି। ହେ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ, ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁରାତନ କୃତ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 26

बृहस्पतेर्गृहं गत्वा तारा दुष्टेन वै हृता । तस्य भार्या पुनश्चैव स दैत्यान्समुपस्थितः

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ତାରାଙ୍କୁ ହରଣ କଲା; ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ପରେ ସହାୟତା ପାଇଁ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 28

तां च गर्भवतीं दृष्ट्वा न गृह्णामीति सोऽब्रवीत् । अस्माभिर्वारितो जीवः कृच्छ्राज्जग्राह तां तदा

ତାକୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି ସେ କହିଲା, “ମୁଁ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ।” କିନ୍ତୁ ଆମେ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜୀବ ସେତେବେଳେ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ତାକୁ ନେଇଗଲା।

Verse 29

यदि गर्भं जहातीह गृह्णामीत्यब्रवीत्पुनः । गर्भे मया पुनस्तत्र त्याजिते मुनिसत्तमाः

ସେ ପୁଣି କହିଲା, “ଯଦି ସେ ଏଠାରେ ଗର୍ଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ମୁଁ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।” ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ଗର୍ଭ ପୁଣି ତ୍ୟାଗ ହେଲେ ସେ ତାହାକୁ ପୁନର୍ବାର ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 30

कस्यायं च पुनर्गर्भस्सोमस्येति च साऽब्रवीत् । पश्चात्तेन गृहीता सा मया च वारितेन वै

ସେ କହିଲା, “ଏହି ପୁଣି ହୋଇଥିବା ଗର୍ଭ କାହାର? ଏହା କି ସୋମଙ୍କର?” ପରେ ମୁଁ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।

Verse 31

एवंविधानि चन्द्रस्य दुश्चारित्राण्यनेकशः । वर्ण्यंते किं पुनस्तानि सोऽद्यापि कुरुते कथम्

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏପରି ଅନେକ ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର ପୁନଃପୁନଃ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଯଦି ତେଣୁ, ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକ କିପରି କରୁଛି?

Verse 32

यज्जातं तत्सुसंजातं नान्यथा भवति ध्रुवम् । अतः परमुपायं वो वक्ष्यामि शृणुतादरात्

ଯାହା ଜନ୍ମିଛି, ସେହିଟି ସୁଯୋଗ୍ୟଭାବେ ଜନ୍ମିଛି; ତାହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ—ଏହା ଧ୍ରୁବ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପରମ ଉପାୟ କହୁଛି; ଆଦରରେ ଶୁଣ।

Verse 33

प्रभासके शुभे क्षेत्रे व्रजेश्चन्द्रस्सदैवतैः । शिवमाराधयेत्तत्र मृत्युञ्जयविधानतः

ଶୁଭ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚନ୍ଦ୍ର (ସୋମ) ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ-ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 34

निधायेशं पुरस्तत्र चन्द्रस्तपतु नित्यशः । प्रसन्नश्च शिवः पश्चादक्षयं तं करिष्यति

ସେଠାରେ ସମ୍ମୁଖରେ ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଚନ୍ଦ୍ର ନିତ୍ୟ ତପ କରୁ। ପରେ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେହି (ବର/ଅବସ୍ଥା)କୁ ଅକ୍ଷୟ କରିଦେବେ।

Verse 35

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणस्ते सुरर्षयः । संनिवृत्याययुस्सर्वे यत्र दक्षविधू ततः

ସୂତ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଦେବର୍ଷିମାନେ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ; ପରେ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ-ବିଧାନ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିଲା ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 36

गृहीत्वा ते ततश्चन्द्रं दक्षं चाश्वास्य निर्जराः । प्रभासे ऋषयश्चक्रुस्तत्र गत्वाखिलाश्च वै

ତାପରେ ଅମରମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଋଷି ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ; ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚି ବିଧିମତେ ନିୟତ କର୍ମ କଲେ।

Verse 37

आवाह्य तीर्थवर्याणि सरस्वत्यादिकानि च । पार्थिवेन तदा पूजां मृत्युञ्जयविधानतः

ସରସ୍ୱତୀ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ପରେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ-ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପାର୍ଥିବ (ମୃଣ୍ମୟ) ଲିଙ୍ଗରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

ते देवाश्च तदा सर्वे ऋषयो निर्मलाशयाः । स्थाप्य चन्द्रं प्रभासे च स्वंस्वं धाम ययुर्मुदा

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟବାନ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଭାସରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 39

चन्द्रेण च तपस्तप्तं पण्मासं च निरंतरम् । मृत्युंजयेन मंत्रेण पूजितो वृषभध्वजः

ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଛଅ ମାସ ତପ କଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 40

दशकोटिमितं मन्त्रं समावृत्य शशी च तम् । ध्यात्वा मृत्युञ्जयं मन्त्रं तस्थौ निश्चलमानसः

ଦଶ କୋଟି ଜପ ସମାପ୍ତ କରି ଶଶୀ ପରେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କଲା ଏବଂ ଶିବତନ୍ମୟ ହୋଇ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଲା।

Verse 41

तं दृष्ट्वा शंकरो देवः प्रसन्नोऽभूत्ततः प्रभुः । आविर्भूय विधुं प्राह स्वभक्तं भक्तवत्सलः

ତାହାକୁ ଦେଖି ଦେବାଧିଦେବ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ନିଜ ଭକ୍ତ ବିଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 42

शंकर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यत्समीप्सितम् । प्रसन्नोऽहं शशिन्सर्वं दास्ये वरमनुत्तमम्

ଶଙ୍କର କହିଲେ—“ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ସେହି ବର ଚାହ। ହେ ଶଶି, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଅନୁତ୍ତମ ବରରୂପେ ସବୁକିଛି ଦେବି।”

Verse 43

चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश किमसाध्यं भवेन्मम । तथापि मे शरीरस्य क्षयं वारय शंकर

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ ଅସାଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ? ତଥାପି, ହେ ଶଙ୍କର, ଦୟାକରି ମୋ ଶରୀରର କ୍ଷୟ ରୋକନ୍ତୁ |

Verse 44

क्षंतव्यो मेऽपराधश्च कल्याणं कुरु सर्वदा । इत्युक्ते च तदा तेन शिवो वचनमब्रवीत्

ମୋର ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସଦା ମୋତେ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହିପରି କହିଲେ ତେବେ ଶିବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 45

शिव उवाच । पक्षे च क्षीयतां चन्द्र कला ते च दिनेदिने । पुनश्च वर्द्धतां पक्षे सा कला च निरंतरम्

ଶିବ କହିଲେ—କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ତୋର ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଦିନେଦିନେ କ୍ଷୟ ହେଉ; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସେହି କଳା ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।

Verse 46

सूत उवाच । एवं सति तदा देवा हर्षनिर्भरमानसाः । ऋषयश्च तथा सर्वे समाजग्मुर्द्रुतं द्विजाः

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ହେବା ପରେ ଦେବମାନେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 47

आगत्य च तदा सर्वे चन्द्रायाशिषमब्रुवन् । शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा प्रार्थयामासुरादरात्

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କହିଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କର ଯୋଡ଼ି, ଆଦରରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 48

देवाः ऊचुः । देवदेव महादेव परमेश नमोऽस्तु ते । उमया सहितश्शंभो स्वामिन्नत्र स्थिरो भव

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଉମା ସହିତ, ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଏଠାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ବିରାଜନ୍ତୁ।

Verse 49

सूत उवाच । ततश्चन्द्रेण सद्भक्त्या संस्तुतश्शंकरः पुरा । निराकारश्च साकारः पुनश्चैवाभवत्प्रभुः

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା; ତେବେ ନିରାକାର ପ୍ରଭୁ ପୁନଃ ସାକାର ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 50

प्रसन्नश्च स देवानां क्षेत्रमाहात्म्यहेतवे । चन्द्रस्य यशसे तत्र नाम्ना चन्द्रस्य शंकरः

ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଶଙ୍କର ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଶସ୍‌ର ନିମିତ୍ତେ ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ; ତେଣୁ ସେଠାରେ “ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର” ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 51

सोमेश्वरश्च नामासीद्विख्यातो भुवन त्रये । क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनाद्द्विजाः

ସେ “ସୋମେଶ୍ୱର” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ତ୍ରିଭୁବନରେ ବିଖ୍ୟାତ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତାଙ୍କ ପୂଜାରେ କ୍ଷୟ, କୁଷ୍ଠ ଆଦି ରୋଗ ନଶିଯାଏ।

Verse 52

धन्योऽयं कृतकृत्योयं यन्नाम्ना शंकरस्स्वयम् । स्थितश्च जगतां नाथः पावयञ्जगतीतलम्

ଧନ୍ୟ ଏହି ସ୍ଥାନ, କୃତକୃତ୍ୟ ଏହି; କାରଣ ଶଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ନାମରେ ଏଠାରେ ବିରାଜିତ। ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀତଳକୁ ପାବନ କରି ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 53

तत्कुंडं तैश्च तत्रैव सर्वैर्देवैः प्रतिष्ठितम् । शिवेन ब्रह्मणा तत्र ह्यविभक्तं तु तत्पुनः

ସେଠାରେଇ ସେହି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ଅବିଭକ୍ତ—ଏକେ ତତ୍ତ୍ୱ, ଭେଦହୀନ—ରୂପେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 54

चन्द्रकुण्डं प्रसिद्धं च पृथिव्यां पापनाशनम् । तत्र स्नाति नरो यस्स सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରକୁଣ୍ଡ ପାପନାଶକ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 55

रोगास्सर्वे क्षयाद्याश्च ह्यसाध्या ये भवंति वै । ते सर्वे च क्षयं यान्ति षण्मासं स्नानमात्रतः

କ୍ଷୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ରୋଗ—ଅସାଧ୍ୟ ବୋଲି ଧରାଯାଉଥିବା ମଧ୍ୟ—ଛଅ ମାସ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ ସବୁ ନଶିଯାଏ।

Verse 56

प्रभासं च परिक्रम्य पृथिवीक्रमसंभवम् । फलं प्राप्नोति शुद्धात्मा मृतः स्वर्गे महीयते

ପୃଥିବୀକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ପାଦକ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରଭାସକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଫଳ ପାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 57

सोमलिंगं नरो दृष्ट्वा सर्वपापात्प्रमुच्यते । लब्ध्वा फलं मनोभीष्टं मृतस्स्वर्गं समीहते

ସୋମଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ନର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ମନୋଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 58

यद्यत्फलं समुद्दिश्य कुरुते तीर्थमुत्तमम् । तत्तत्फलमवाप्नोति सर्वथा नात्र संशयः

ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଫଳକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରେ, ସେ ସେଇ ଫଳକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାଏ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 59

इति ते ऋषयो देवाः फलं दृष्ट्वा तथाविधम् । मुदा शिवं नमस्कृत्य गृहीत्वा चन्द्रमक्षयम्

ଏହିପରି ସେଇ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ସେପରି ଫଳ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, କୃତାର୍ଥ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 60

परिक्रम्य च तत्तीर्थं प्रशंसन्तश्च ते ययुः । चंद्रश्चापि स्वकीयं च कार्य्यं चक्रे पुरातनम्

ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ତାହାର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପୁରାତନ ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୁନଃ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 61

इति सर्वः समाख्यातः सोमेशस्य समुद्भवः । एवं सोमेश्वरं लिंगं समुत्पन्नं मुनीश्वराः

ଏହିପରି ସୋମେଶଙ୍କ ଉଦ୍ଭବର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କଥିତ ହେଲା। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ଏହି ଭାବରେ ସୋମେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 62

यः शृणोति तदुत्पत्तिं श्रावयेद्वा परान्नरः । सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନା ପାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 257

समाश्रितस्तदा दैत्यान्युद्धं देवैश्चकार ह । मयाऽत्रिणा निषिद्धश्च तस्मै तारां ददौ शशी

ତେବେ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଓ ଅତ୍ରି ତାକୁ ନିଷେଧ କଲୁ; ତେଣୁ ଶଶୀ ଚନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ତାରା ଦେଲେ।