Dāruvana-parīkṣā: Śaṅkara’s Test and the Linga’s Ritual-Theological Grounding

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः । तवाज्ञातं न विद्येत तस्मात्पृच्छामहे वयम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଷୟ ଜାଣ। ତୁମ ପାଇଁ ଅଜ୍ଞାତ କିଛି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛୁ।

Verse 2

लिंगं च पूज्यते लोके तत्त्वया कथितं च यत् । तत्तथैव न चान्यद्वा कारणं विद्यते त्विह

ଏହି ଲୋକରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜିତ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ ସେପରି ହିଁ ସତ୍ୟ; ଏଠାରେ ସେହି ସତ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।

Verse 3

बाणरूपा श्रुता लोके पार्वती शिववल्लभा । एतत्किं कारणं सूत कथय त्वं यथाश्रुतम्

ଲୋକେ ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଶିବପ୍ରିୟା ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ବାଣରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ହେ ସୂତ, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ଯେପରି ଶୁଣିଛ ସେପରି କହ।

Verse 4

सूत उवाच । कल्पभेदकथा चैव श्रुता व्यासान्मया द्विजाः । तामेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ କଳ୍ପଭେଦର କଥା ଶୁଣିଛି। ସେଇ କଥାକୁ ଆଜି କହୁଛି; ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 5

पुरा दारुवने जातं यद्वृत्तं तु द्विजन्मनाम् । तदेव श्रूयतां सम्यक् कथयामि कथाश्रुतम्

ପୂର୍ବେ ଦାରୁବନରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ସେହି କଥାଟି ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ପରମ୍ପରାରେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେପରି ମୁଁ ଯଥାଯଥ କହୁଛି।

Verse 6

दारुनामवनं श्रेष्ठं तत्रासन्नृषिसत्तमाः । शिवभक्तास्सदा नित्यं शिवध्यानपरायणाः

ଦାରୁନାମବନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରଣ୍ୟ ଥିଲା; ସେଠାରେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବସୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସଦା ଶିବଭକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଶିବଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 7

त्रिकालं शिवपूजां च कुर्वंति स्म निरन्तरम् । नानाविधैः स्तवैर्दिव्यैस्तुष्टुवुस्ते मुनीश्वराः

ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ତ୍ରିକାଳ ଶିବପୂଜା କରୁଥିଲେ। ନାନାବିଧ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ସେଇ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।

Verse 8

ते कदाचिद्वने यातास्समिधाहरणाय च । सर्वे द्विजर्षभाश्शैवाश्शिवध्यानपरायणाः

ଏକଦା ସେମାନେ ସମିଧା ଆଣିବା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈବ ଥିଲେ ଏବଂ ଶିବଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे साक्षाच्छंकरो नील लोहितः । विरूपं च समास्थाय परीक्षार्थं समागतः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ନୀଳ-ଲୋହିତ ସ୍ୱରୂପ ଶଙ୍କର ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପରୀକ୍ଷାର୍ଥେ ବିରୂପ ବେଶ ଧାରଣ କରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 10

दिगम्बरोऽतितेजस्वी भूतिभूषणभूषितः । स चेष्टामकरोद्दुष्टां हस्ते लिंगं विधारयन्

ଦିଗମ୍ବର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବିଭୂତି-ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ହସ୍ତରେ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରି ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ବିଘ୍ନକାରୀ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 11

मनसा च प्रियं तेषां कर्तुं वै वनवासिनाम् । जगाम तद्वनं प्रीत्या भक्तप्रीतो हरः स्वयम्

ବନବାସୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହେବା ପରି କରିବାକୁ ମନେ ଇଚ୍ଛା କରି, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ହର (ଶିବ) ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରୀତିରେ ସେହି ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 12

तं दृष्ट्वा ऋषिपत्न्यस्ताः परं त्रासमुपागताः । विह्वला विस्मिताश्चान्यास्समाजग्मुस्तथा पुनः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଋଷିପତ୍ନୀମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟରେ ପଡ଼ିଲେ; କେହି ଭ୍ରମିତ ଓ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ, ଆଉ କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୁଣି ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 13

अलिलिंगुस्तथा चान्याः करं धृत्या तथापराः । परस्परं तु संघर्षात्संमग्नास्ताः स्त्रियस्तदा

ସେତେବେଳେ କେହି ସ୍ତ୍ରୀ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, କେହି ହାତ ଧରିଲେ; ପରସ୍ପର ଧକ୍କାଧକ୍କିରେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଡୁବିଗଲେ।

Verse 14

एतस्मिन्नेव समये ऋषिवर्याः समागमन् । विरुद्धं तं च ते दृष्ट्वा दुःखिताः क्रोधमूर्च्छिताः

ସେହି ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେଇ ବିରୋଧ ଦେଖି ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଆବୃତ ହେଲେ।

Verse 15

तदा दुःखमनुप्राप्ताः कोयं कोयं तथाऽबुवन् । समस्ता ऋषयस्ते वै शिवमायाविमोहिताः

ତେବେ ସେ ଋଷିମାନେ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ—“ଏ କିଏ? ଏ କିଏ?” କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ମାୟାରେ ବିମୋହିତ ଥିଲେ।

Verse 16

यदा च नोक्तवान्किंचित्सोवधूतो दिगम्बरः । ऊचुस्तं पुरुषं भीमं तदा ते परमर्षयः

ସେ ଦିଗମ୍ବର ଅବଧୂତ କିଛିମାତ୍ର କହିଲେ ନାହିଁ ଯେତେବେଳେ, ସେତେବେଳେ ସେ ପରମ ଋଷିମାନେ ସେଇ ଭୀମ ପୁରୁଷକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 17

त्वया विरुद्धं क्रियते वेदमार्ग विलोपि यत् । ततस्त्वदीयं तल्लिंगं पततां पृथिवीतले

ତୁମ ବିରୋଧରେ ବେଦମାର୍ଗକୁ ନାଶ କରୁଥିବା କର୍ମ କରାଯାଇଛି; ତେଣୁ ତୁମର ସେହି ଲିଙ୍ଗ ପୃଥିବୀତଳେ ପତିତ ହେଉ।

Verse 18

सूत उवाच । इत्युक्ते तु तदा तैश्च लिंगं च पतितं क्षणात् । अवधूतस्य तस्याशु शिवस्याद्भुतरूपिणः

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନେ ଏପରି କହିବାମାତ୍ରେ, ସେହି କ୍ଷଣରେ ଅଦ୍ଭୁତରୂପୀ ଅବଧୂତ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର ସେହି ଲିଙ୍ଗ ତୁରନ୍ତ ପତିତ ହେଲା।

Verse 19

तल्लिंगं चाग्निवत्सर्वं यद्ददाह पुरा स्थितम् । यत्रयत्र च तद्याति तत्रतत्र दहेत्पुनः

ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଜ୍ୱଳିତ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ପୂର୍ବେ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ସବୁକିଛି ଦଗ୍ଧ କରିଥିଲା। ଯେଉଁଯେଉଁଠାକୁ ଯାଏ, ସେଉଁସେଉଁଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ସବୁକୁ ଜଳାଏ।

Verse 20

पाताले च गतं तश्च स्वर्गे चापि तथैव च । भूमौ सर्वत्र तद्यातं न कुत्रापि स्थिरं हि तत्

ସେହି ଲିଙ୍ଗ ପାତାଳକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ, ଏବଂ ସେହିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ। ପୃଥିବୀରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସର୍ବତ୍ର ଗତି କରେ; ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ।

Verse 21

लोकाश्च व्याकुला जाता ऋषयस्तेतिदुःखिताः । न शर्म लेभिरे केचिद्देवाश्च ऋषयस्तथा

ଲୋକମାନେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ, ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। କେହି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ—ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 22

न ज्ञातस्तु शिवो यैस्तु ते सर्वे च सुरर्षयः । दुःखिता मिलिताश्शीघ्रं ब्रह्माणं शरणं ययुः

ଯେ ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 23

तत्र गत्वा च ते सर्वे नत्वा स्तुत्वा विधिं द्विजाः । तत्सर्वमवदन्वृत्तं ब्रह्मणे सृष्टिकारिणे

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ। ପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।

Verse 24

ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा शिवमायाविमोहितान् । ज्ञात्वा ताञ्च्छंकरं नत्वा प्रोवाच ऋषिसत्तमान्

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଜାଣିଲେ ଯେ ଋଷିମାନେ ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ। ତାପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । ज्ञातारश्च भवन्तो वै कुर्वते गर्हितं द्विजाः । अज्ञातारो यदा कुर्युः किं पुनः कथ्यते पुनः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ କରୁଛ। ଅଜ୍ଞାନୀ ଯଦି ଏମିତି କରେ, ତେବେ ଆଉ କଣ କହିବା?

Verse 26

विरुद्ध्यैवं शिवं देवं कुशलं कस्समीहते । मध्याह्नसमये यो वै नातिथिं च परामृशेत्

ଏଭଳି ଦେବାଧିଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରି କିଏ କୁଶଳ ଆଶା କରିପାରିବ? ଯେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱାଗତ କରେନାହିଁ, ସେ ନିନ୍ଦାର ପାତ୍ର ହୁଏ।

Verse 27

तस्यैव सुकृतं नीत्वा स्वीयं च दुष्कृतं पुनः । संस्थाप्य चातिथिर्याति किं पुनः शिवमेव वा

ଅତିଥି ସେ ବ୍ୟକ୍ତିର ପୁଣ୍ୟ ନେଇଯାଇ ନିଜ ପାପ ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ରଖି ଚାଲିଯାଏ; ତେବେ ଯଦି ଅତିଥି ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବ ହୁଅନ୍ତି, ତାହେଲେ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 28

यावल्लिंगं स्थिरं नैव जगतां त्रितये शुभम् । जायते न तदा क्वापि सत्यमेतद्वदाम्यहम्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରିଲୋକରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟ—ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 29

भवद्भिश्च तथा कार्यं यथा स्वास्थ्यं भवेदिह । शिवलिंगस्य ऋषयो मनसा संविचार्य्यताम्

ଆପଣମାନେ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ଯେ ଏଠାରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ କୁଶଳ ରହିବ। ହେ ଋଷିମାନେ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ମନରେ ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते प्रणम्योचुर्ब्रह्माणमृषयश्च वै । किमस्माभिर्विधे कार्यं तत्कार्यं त्वं समादिश

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ସେ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—ହେ ବିଧେ, ଆମେ କ’ଣ କରିବା? ଯେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦନୀୟ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 31

इत्युक्तश्च मुनीशैस्तैस्सर्वलोकपितामहः । मुनीशांस्तांस्तदा ब्रह्मा स्वयं प्रोवाच वै तदा

ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେତେବେଳେ ସ୍ୱୟଂ ସେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । आराध्य गिरिजां देवीं प्रार्थयन्तु सुराश्शिवम् । योनिरूपा भवेच्चेद्वै तदा तत्स्थिरतां व्रजेत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦେବମାନେ ଗିରିଜା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଦେବୀ ଯୋନିରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକଟତା ସ୍ଥିର ହୋଇ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ।

Verse 33

तद्विधिम्प्रवदाम्यद्य सर्वे शृणुत सत्तमाः । तामेव कुरुत प्रेम्णा प्रसन्ना सा भविष्यति

ଆଜି ମୁଁ ସେହି ବିଧି କହୁଛି—ହେ ସତ୍ତମମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣ। ସେଇ ଵ୍ରତାଚରଣକୁ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ କର; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।

Verse 34

कुम्भमेकं च संस्थाप्य कृत्वाष्टदलमुत्तमम् । दूर्वायवांकुरैस्तीर्थोदकमापूरयेत्ततः

ଗୋଟିଏ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରି ଉତ୍ତମ ଅଷ୍ଟଦଳ (ପଦ୍ମ-ରଚନା) କର। ପରେ ଦୂର୍ବା ଓ ଯବାଙ୍କୁର ସହିତ ତୀର୍ଥଜଳରେ ତାହାକୁ ପୂରଣ କର।

Verse 35

वेदमंत्रैस्ततस्तं वै कुंभं चैवाभिमंत्रयेत् । श्रुत्युक्तविधिना तस्य पूजां कृत्वा शिवं स्मरन्

ତାପରେ ବେଦମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେହି କୁମ୍ଭକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କର। ଶ୍ରୁତିରେ କହିଥିବା ବିଧିଅନୁସାରେ ତାହାର ପୂଜା କରି, ମନେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 36

तल्लिंगं तज्जलेनाभिषेचयेत्परमर्षयः । शतरुद्रियमंत्रैस्तु प्रोक्षितं शांतिमाप्नुयात्

ହେ ପରମ ଋଷିମାନେ, ସେହି ଜଳରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଅଭିଷେକ କର। ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଶିବକୃପାରେ ଶାନ୍ତି ଲଭେ।

Verse 37

गिरिजां योनिरूपां च बाणं स्थाप्य शुभं पुनः । तत्र लिंगं च तत्स्थाप्यं पुनश्चैवाभिमंत्रयेत्

ପୁନର୍ବାର ଶୁଭରୂପେ ଗିରିଜାଙ୍କ ଯୋନିରୂପ ପୀଠିକା ସ୍ଥାପନ କରି, ତାହାର ଉପରେ ବାଣ (ଲିଙ୍ଗଶିଳା) ରଖ। ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁନଃ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କର।

Verse 38

सुगन्धैश्चन्दनैश्चैव पुष्पधूपादिभिस्तथा । नैवेद्यादिकपूजाभिस्तोषयेत्परमेश्वरम्

ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଚନ୍ଦନଲେପ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦି ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟାଦି ସହିତ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैर्वाद्यैर्गानैस्तथा पुनः । ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा जयेति व्याहरेत्तथा

ପ୍ରଣିପାତ, ପୁଣ୍ୟ ସ୍ତବ, ବାଦ୍ୟନାଦ ଓ ଭକ୍ତିଗୀତ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପୂଜା କରୁ। ତାପରେ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ ବିଧି କରି ‘ଜୟ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।

Verse 40

प्रसन्नो भव देवेश जगदाह्लादकारक । कर्ता पालयिता त्वञ्च संहर्ता त्वं निरक्षरः

ହେ ଦେବେଶ, ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ତୁମେ ହିଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ; ତୁମେ ଅବିନାଶୀ, ଅକ୍ଷୟ।

Verse 41

जगदादिर्जगद्योनिर्जगदन्तर्गतोपि च । शान्तो भव महेशान सर्वांल्लोकांश्च पालय

ହେ ମହେଶାନ, ତୁମେ ଜଗତର ଆଦି, ଜଗତର ଯୋନି, ଏବଂ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଶାନ୍ତ ହୁଅ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପାଳନ କର।

Verse 42

एवं कृते विधौ स्वास्थ्यं भविष्यति न संशय । विकारो न त्रिलोकेस्मिन्भविष्यति सुखं सदा

ଏହିପରି ବିଧି କରାଗଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ହେବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ତ୍ରିଲୋକରେ କୌଣସି ବିକାର ରହିବ ନାହିଁ; ସଦା ସୁଖ ରହିବ।

Verse 43

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते द्विजा देवाः प्रणिपत्य पितामहम् । शिवं तं शरणं प्राप्तस्सर्वलोकसुखेप्सया

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେ ଦେବତୁଲ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛାରେ ସେଇ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 44

पूजितः परया भक्त्या प्रार्थितः शंकरस्तदा । सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा तानुवाच महेश्वरः

ତେବେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ ଓ ଆର୍ତ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଅନୁରୋଧିତ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ପରେ ମହେଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 45

महेश्वर उवाच । हे देवा ऋषयः सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् । योनिरूपेण मल्लिंगं धृतं चेत्स्यात्तदा सुखम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ, ହେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ! ମୋ ବଚନକୁ ଆଦରରେ ଶୁଣ। ଯଦି ମୋ ଲିଙ୍ଗ ଯୋନିରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଧୃତ ହୁଏ, ତେବେ ଶୁଭ ସୁଖ ହୁଏ।

Verse 46

पार्वतीं च विना नान्या लिंगं धारयितुं क्षमा । तया धृतं च मल्लिंगं द्रुतं शान्तिं गमिष्यति

ପାର୍ବତୀ ବିନା ଅନ୍ୟ କେହି ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଲିଙ୍ଗ ଧୃତ ହେଲେ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତି ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ऋषिभिर्देवैस्सुप्रसन्नैर्मुनीश्वराः । गृहीत्वा चैव ब्रह्माणं गिरिजा प्रार्थिता तदा

ସୂତ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତେବେ ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ସେତେବେଳେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 48

प्रसन्नां गिरिजां कृत्वा वृषभध्वजमेव च । पूर्वोक्तं च विधिं कृत्वा स्थापितं लिंगमुत्तमम्

ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) ଓ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 49

मंत्रोक्तेन विधानेन देवाश्च ऋषयस्तथा । चक्रुः प्रसन्नां गिरिजां शिवं च धर्महेतवे

ମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କଲେ; ତାହାରେ ଗିରିଜା ଓ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ—ଧର୍ମର ହେତୁରେ।

Verse 50

समानर्चुर्विशेषेण सर्वे देवर्षयः शिवम् । ब्रह्मा विष्णुः परे चैव त्रैलोक्यं सचराचरम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷିମାନେ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ସମାନଭାବେ ଏକତ୍ର ଆରାଧନା କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ—ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ଏକସାଥିରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲା।

Verse 51

सुप्रसन्नः शिवो जातः शिवा च जगदम्बिका । धृतं तया च तल्लिंगं तेन रूपेण वै तदा

ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଜଗଦମ୍ବିକା ଶିବା ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ସେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସେହି ରୂପରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 52

लोकानां स्थापिते लिंगे कल्याणं चाभवत्तदा । प्रसिद्धं चैव तल्लिंगं त्रिलोक्यामभवद्द्विजाः

ଲୋକମାନଙ୍କ କଲ୍ୟାଣାର୍ଥେ ଯେତେବେଳେ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେଇ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେହି ଲିଙ୍ଗ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 53

हाटकेशमिति ख्यातं तच्छिवाशिवमित्यपि । पूजनात्तस्य लोकानां सुखं भवति सर्वथा

ଏହା ‘ହାଟକେଶ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଏବଂ ‘ଶିବାଶିବ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ତାହାର ପୂଜାରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଥା ସୁଖ ମିଳେ।

Verse 54

इह सर्वसमृद्धिः स्यान्नानासुखवहाधिका । परत्र परमा मुक्तिर्नात्र कार्या विचारणा

ଏଠାରେ (ଏହି ଜୀବନରେ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଯାହା ନାନାପ୍ରକାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଏବଂ ପରତ୍ର ପରମ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।