Śiva-Pūjākramaḥ — The Procedural Order of Shiva Worship (Pañcāvaraṇa & Upacāras)

Verse 1

सुब्रह्मण्य उवाच । द्वादशाहे समुत्थाय प्रातः स्नात्वा कृताह्निकः । शिवभक्तान्यतीन्वापि ब्राह्मणान्वा शिवप्रियान्

ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ କହିଲେ—ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ଶିବଭକ୍ତ ଯତିମାନଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଶିବପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

विमन्त्र्य तान्समाहूय मध्याह्न चाप्लुताञ्छुचीन् । विधिवद्भोजयेद्भक्त्या स्वाद्वन्नैर्विविधैश्शुभैः

ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏକତ୍ର କର; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେଲେ, ବିଧିମତେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୁଭ ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଅନ୍ନରେ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 3

सन्निधौ परमेशस्य पंचावरणमार्गतः । पूजयेत्तस्य संस्थाप्य प्राणानायम्य वाग्यतः

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ପଞ୍ଚାବରଣ ମାର୍ଗ ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କୁ (ଲିଙ୍ଗକୁ) ସ୍ଥାପନ କରି, ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ବାକ୍‌ସଂଯମ ରଖି, ପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

महासंकल्पमार्गेण संकल्प्यास्मद्गुरोरिह । पूजां करिष्य इत्युक्त्वा ततो दर्भानुस्पपृशेत्

ମହାସଙ୍କଳ୍ପ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ, ଏଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ‘ମୁଁ ପୂଜା କରିବି’ ବୋଲି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି କହି, ପରେ ବିଧିମତେ ଦର୍ଭ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

पादौ प्रक्षाल्य चाचम्य स्वयं कर्ता च वाग्यतः । स्थापयेदासने तान्वै प्राङ्मुखान्भस्मभूषितान्

ପାଦ ଧୋଇ ଆଚମନ କରି, କର୍ତ୍ତା ନିଜେ ବାକ୍‌ସଂଯମ ରଖିବ; ପରେ ଭସ୍ମଭୂଷିତ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ ଆସନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।

Verse 6

सदाशिवादिक्रमतो ध्यायेदष्टौ च तत्र तान् । परया सम्भावनयेतरानपि मुने द्विजान् । परमेष्ठिगुरुं ध्यायेत्सांबबुद्ध्या स्वनामतः । गुरुश्च परमन्तस्मात्परापरगुरुं ततः

ସଦାଶିବଠାରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ସେଇ ଆଠ (ଗୁରୁ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ହେ ମୁନେ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଚିନ୍ତନ କରୁ। ନିଜ ପରମ୍ପରାରେ ନିଜ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମେଷ୍ଠି-ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାମ୍ବ (ଶିବ-ଶକ୍ତିୟୁକ୍ତ) ବୁଦ୍ଧିରେ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ତାପରେ ପରମ ଗୁରୁ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପରାପର (ପରାତୀତ ଓ ଅନ୍ତର୍ବ୍ୟାପ୍ତ) ଗୁରୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 7

इदमासनमित्युक्त्वा चासनानि प्रकल्पयेत् । प्रणवादिद्वितीयांते स्वस्य नाम समुच्चरन्

“ଏହି ଆସନ” ବୋଲି କହି ବିଧିପୂର୍ବକ ଆସନମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁ; ପରେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱିତୀୟାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନିୟମାନୁସାରେ ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।

Verse 8

आवाहयामि नम इत्यावाह्यार्घोदकेन तु । पाद्यमाचमनं चार्घ्यं वस्त्रगन्धाक्षतानपि

“ଆବାହୟାମି, ନମଃ” ବୋଲି ଜପ କରି ଅର୍ଘ୍ୟଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନ, ପୁନଃ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ; ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ଅକ୍ଷତ ମଧ୍ୟ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

दत्त्वा पुष्पैरलंकृत्य प्रणवाद्यष्टनामभिः । सचतुर्थौंनमोऽन्तैश्च सुगन्धकुसुमैस्ततः

ପୁଷ୍ପ ଦେଇ (ଲିଙ୍ଗକୁ) ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଆଦି ଅଷ୍ଟନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ କୁସୁମରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମକୁ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିରେ କହି ଶେଷରେ “ନମଃ” ଯୋଗ କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

धूपदीपौ हि दत्त्वा च सकलाराधनं कृतम् । सम्पूर्णमस्त्विति प्रोच्य नमस्कुर्यात्समुत्थितः

ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କଲେ ସମଗ୍ର ଆରାଧନା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଉଠି “ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ” ବୋଲି କହି, ପରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

पात्राणि कदलीपत्राण्यास्तीर्याद्भिविशोध्य च । शुद्धान्नपायसापूपसूपव्यञ्जनपूर्वकम्

କଦଳୀପତ୍ରକୁ ପାତ୍ରରୂପେ ପସାରି ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରଥମେ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ନ, ପାୟସ, ଅପୂପ, ସୂପ ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଆଦିକୁ କ୍ରମେ ସଜାଇବା ଉଚିତ।

Verse 12

दत्त्वा पदार्थान्कदलीनालिकेरगुडान्वितान् । पात्रासनानि च पृथग्दद्यात्सम्प्रोच्य च क्रमात्

କଦଳୀ, ନାଡ଼ିଆ ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଦାର୍ଥ ଦାନ କରି, ପରେ କ୍ରମେ ଯଥୋଚିତ ଆମନ୍ତ୍ରଣବାକ୍ୟ କହି ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପାତ୍ର ଓ ଆସନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 13

परिषिच्य च सम्प्रोक्ष्य विष्णोर्हव्यमिति ब्रुवन् । रक्षस्वेति करस्पर्शं कारयित्वा समुत्थितः

ପବିତ୍ର ଜଳ ଢାଳି ପରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, “ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ” ବୋଲି କହି, “ରକ୍ଷା କର” ଶବ୍ଦରେ କରସ୍ପର୍ଶ-ରକ୍ଷାକର୍ମ କରାଇ, ପରେ ସେ ଉଠିଲା।

Verse 14

आपोशनं समर्प्याथ प्रार्थयेत्तानिदम्प्रति । सदाशिवादयः प्रीता वरदाश्च भवन्तु मे

ତାପରେ ବିଧିମତେ ଆପୋଶନ ଅର୍ପଣ କରି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହିଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ—“ସଦାଶିବ ଆଦି ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ବରଦାତା ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 15

ये देवा इति च ततो जप्त्वेदं साक्षतं त्यजेत् । नमस्कृत्य समुत्थाय सर्वत्रामृतमस्त्विति

ତାପରେ “ଯେ ଦେବାଃ” ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ସାକ୍ଷତ (ଅକ୍ଷତ ଚାଉଳ) ଅର୍ପଣ କରିବ। ନମସ୍କାର କରି ଉଠି, “ସର୍ବତ୍ର ଅମୃତମୟ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ” ବୋଲି କହିବ।

Verse 16

उक्त्वा प्रसाद्य च जपन्गणानांत्वेत्युप क्रमात् । वेदादीन् रुद्रचमकौ रुद्रसूक्तं च पंच च

ଏପରି କହି ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସେ ‘ଜପନ୍ ଗଣାନାଂ ତ୍ୱା’ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ ବେଦାଦି ପାଠ, ରୁଦ୍ର ଓ ଚମକ, ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରଧାନ ପ୍ରାର୍ଥନା ଜପ କଲା।

Verse 17

ब्रह्माणि भोजनान्ते तु यावन्मन्त्रांश्च साक्षतान् । दत्त्वोत्तरापोशनं च हस्तांघ्रिमुखशोधनम्

ଭୋଜନ ଶେଷରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବତ୍ ଜପ କର। ପରେ ଉତ୍ତରାପୋଶନ (ଶେଷ ଆଚମନ) କରି, ହାତ, ପାଦ ଓ ମୁଖ ଶୋଧନ କର।

Verse 18

कृत्वा चान्तान्स्वासनेषु स्थापयित्वा यथासुखम् । शुद्धोदकम्प्रदायाथ कर्प्पूरादि यथोदितम्

ପୂର୍ବକର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜନିଜ ଆସନରେ ଯଥାସୁଖ ବସାଇ, ପ୍ରଥମେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବ; ପରେ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ କର୍ପୂର ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 19

मुखवासं दक्षिणां च पादुकासनपत्रकम् । व्यजनं फलकान्दण्डं वैणवं च प्रदाय तान्

ମୁଖବସ୍ତ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣା, ସହିତ ପାଦୁକା, ଆସନ ଓ ପତ୍ରପାତ୍ର (ପତ୍ରଥାଳି), ଏବଂ ବ୍ୟଜନ, ଫଳକ-ନଳର ଦଣ୍ଡ ଓ ବାଁଶର ଉପକରଣ—ଏସବୁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 20

प्रदक्षिणनमस्कारैस्संतोष्याशिषमा वहेत । पुनः प्रणम्य सम्प्रार्थ्य गुरुभक्तिमचंचलाम्

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଚଞ୍ଚଳ ଗୁରୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ବିନୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ।

Verse 21

सदाशिवादयः प्रीता गच्छन्तु च यथासुखम् । इत्युद्वास्य द्वारदेशावधि सम्यगनुव्रजन्

ସେ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ଦେଇ କହିଲେ—“ସଦାଶିବ ଆଦି ଦେବଗଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସୁଖରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ।” ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉଦ୍ୱାସନ କରି ଦ୍ୱାରଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଲଭାବେ ସହଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 22

निरुद्धस्तः परावृत्य द्वास्थैर्विप्रैश्च बन्धुभिः । दीनानाथैश्च सहितो भुक्त्वा तिष्ठेद्यथासुखम्

ଏଭଳି ନିରୋଧ ହେବାରୁ ସେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଓ ଦୀନ-ଅନାଥମାନଙ୍କ ସହିତ ରହି ଭୋଜନ କରି, ପରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ରହିଲେ।

Verse 23

विकृतं न भवेत्क्वापि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । प्रत्यब्दमेव कुर्वाणो गुर्वाराधनमुत्तमम् । इह भुक्त्वा महाभोगाञ्छिवलोकमवाप्नुयात्

ସତ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେବେ ବି ବିକୃତ ନ ହେଉ—ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ପୁନଃ ସତ୍ୟ। ଯେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗୁରୁଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ ଆରାଧନା କରେ, ସେ ଏଠାରେ ମହାଭୋଗ ଭୋଗି ଶେଷେ ଶିବଲୋକ ପାଏ।

Verse 24

सूत उवाच । एवं कृतानुग्रहमात्मशिष्यं श्रीवामदेवं मुनिवर्य्यमुक्त्वा । प्रसन्नधीर्ज्ञानिवरो महात्मा कृत्वा परानुग्रहमाशु देवः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀ ବାମଦେବଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ପ୍ରସନ୍ନଧୀ ଜ୍ଞାନୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଦେବ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 25

यन्नैमिषारण्यमुनीश्वराणां प्रोक्तं पुरा व्यासमुनीश्वरेण । तस्मादसावादिगुरुर्भवांस्तु द्वितीय आर्य्यो भुवने प्रसिद्धः

ଯାହା ପୂର୍ବେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ମୁନୀଶ୍ୱର ବ୍ୟାସ ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ—ତେଣୁ ସେ ଆଦିଗୁରୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ଆପଣ, ହେ ଆର୍ୟ, ଭୁବନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବନ୍ଦ୍ୟ ଆଚାର୍ୟ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 26

श्रुत्वा मुनीन्द्रो भवतो मुखाज्जात्सनत्कुमारः शिवभक्तिपूर्णः । व्यासाय वक्ता स च शैववर्य्यश्शुकाय वक्ता भविता च पूर्णः

ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ସନତ୍କୁମାର—ଶିବଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ପାଇଁ ବକ୍ତା ହେଲେ; ଏବଂ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈବ ପରେ ଶୁକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନାକାର ହେବେ।

Verse 27

प्रत्येकं मुनिशार्दूलं शिष्यवर्गचतुष्टयम् । वेदाध्ययनसंवृत्तं धर्मस्थापनपूर्वकम्

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ! ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହର୍ଷିଙ୍କ ପାଖରେ ଚାରି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ଥିଲା; ସେମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସୁପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଓ ଧର୍ମସ୍ଥାପନାରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ।

Verse 28

वैशम्पायन एव स्यात्पैलो जैमिनिरेव च । सुमन्तुश्चेति चत्वारो व्यासशिष्या महौजसः

ବୈଶମ୍ପାୟନ, ପୈଲ, ଜୈମିନି ଓ ସୁମନ୍ତୁ—ଏହି ଚାରିଜଣ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 29

अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च पुलहः क्रतुरेव च । तव शिष्या महात्मानो वामदेव महामुने

ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ ଓ କ୍ରତୁ—ହେ ମହାମୁନି ବାମଦେବ! ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ।

Verse 30

सनकश्च सनन्दश्च सनातनमुनिस्ततः । सनत्सुजात इत्येते योगिवर्याः शिवप्रियाः

ସନକ, ସନନ୍ଦନ, ତଥା ମୁନି ସନାତନ ଓ ସନତ୍ସୁଜାତ—ଏମାନେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 31

सनत्कुमारशिष्यास्ते सर्ववेदार्थवित्तमाः । गुरुश्च परमश्चैव परात्परगुरुस्ततः । परमेष्ठिगुरुश्चैते पूज्यास्स्युश्शुकयोगिनः

ସେମାନେ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ; ସମସ୍ତ ବେଦାର୍ଥର ତାତ୍ପର୍ୟ ଜାଣିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଗୁରୁ’, ‘ପରମଗୁରୁ’, ‘ପରାତ୍ପରଗୁରୁ’ ଓ ‘ପରମେଷ୍ଠିଗୁରୁ’ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ ଏହି ନିର୍ମଳ ଯୋଗୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 32

इदं प्रणवविज्ञानं स्थितं वर्गचतुष्टये । सर्वोत्कृष्टनिदानं च काश्यां सन्मुक्तिकारणम्

ଏହି ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ବିଜ୍ଞାନ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣବର୍ଗରେ ସ୍ଥିତ। ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସାଧନ, ଏବଂ କାଶୀରେ ସତ୍ସାଧକ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ମୋକ୍ଷକାରଣ ହୁଏ।

Verse 33

एतन्मण्डलमद्भुतं परशिवाधिष्ठान रूपं सदावेदान्तार्थविचारपूर्णमतिभिः पूज्यं यतीन्द्रैः परम् । वेदादिप्रविभागकल्पितमहाकाशादिनाप्यावृतन्त्वत्संतोषकरं तथास्तु जगतां श्रेयस्करं श्रीप्रदम्

ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମଣ୍ଡଳ ପରଶିବଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନ-ରୂପ। ବେଦାନ୍ତାର୍ଥ-ବିଚାରରେ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିବାନ ଯତୀନ୍ଦ୍ରମାନେ ଏହାକୁ ପରମ ପୂଜ୍ୟ ମାନନ୍ତି। ବେଦବିଭାଗରୁ କଳ୍ପିତ ମହାକାଶ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା ତୁମକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଉ; ଏବଂ ଜଗତଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ଓ ଶ୍ରୀ-ପ୍ରଦ ହେଉ।

Verse 34

इदं रहस्यम्परमं शिवोदितं वेदान्तसिद्धातविनिश्चितम्परम् । मत्तश्श्रुतं यद्भवता ततो मुने भवन्मतम्प्राज्ञतमा वदंति

ଏହି ପରମ ରହସ୍ୟ ଶିବୋଦିତ ଓ ବେଦାନ୍ତ-ସିଦ୍ଧାନ୍ତଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ। ତୁମେ ଏହା ମୋଠାରୁ ଶ୍ରବଣ କରିଛ। ତେଣୁ, ହେ ମୁନେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମ ମତକୁ ସର୍ବାଧିକ ବିବେକମୟ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 35

तस्मादनेनैव पथा गतश्शिवं शिवोहमस्मीति शिवो भवेद्यतिः । पितामहादिप्रविभागमुक्तये नद्यो यथासिन्धुमिमाः प्रयान्ति

ଏହେତୁ ଏହି ପଥରେ ଗତି କରି ଯତି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; “ମୁଁ ଶିବ” ବୋଲି ଅନୁଭବ କରି ସେ ଶିବରେ ସ୍ଥିତ ହୁଏ। ପିତାମହାଦି ଭେଦରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକତ୍ୱରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଏହି ନଦୀମାନେ ସିନ୍ଧୁ (ସମୁଦ୍ର) କୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

Verse 36

श्रीसूत उवाच । एवम्मुनीश्वरायैतदुपदिश्य सुरेश्वरः । संस्मृत्य चरणाम्भोजे पित्रो स्सर्व्वसुरार्चिते

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ମୁନୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଦେବେଶ୍ୱର ନିଜ ଦୁଇ ପିତାଙ୍କର ଚରଣକମଳ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜନ୍ତି।

Verse 37

कैलासशिखरम्प्राप कुमारश्शिखरावृतम् । राजितम्परमाश्चर्य्यदिव्यज्ञानप्रदो गुरुः

ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ଦିବ୍ୟଜ୍ଞାନଦାତା ଗୁରୁ କୁମାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ କୈଲାସଶିଖରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 38

वामदेवोऽपि सच्छिष्यैस्संवृतश्शिखिवाहनम् । सम्प्रणम्य जगामाशु कैलासम्परमाद्भुतम्

ବାମଦେବ ମଧ୍ୟ ସତ୍‌ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଶିଖିବାହନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୀଘ୍ରେ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ କୈଲାସକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 39

गत्वा कैलासशिखरम्प्राप्येशनिकटम्मुनिः । ददर्श मोक्षदम्मायानाशञ्चरणमीशयोः

କୈଲାସଶିଖରକୁ ଯାଇ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁନି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ଚରଣ ଦର୍ଶନ କଲେ—ସେ ଚରଣ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଓ ମାୟାନାଶକ।

Verse 40

भक्त्या चार्पितसर्वांगो विस्मृत्य स्वकलेवरम् । पपात सन्निधौ भूयो भूयो नत्वा समु त्थितः

ଭକ୍ତିରେ ସେ ନିଜ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଅର୍ପଣ କରି, ନିଜ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଗଲା। ସେହି ପବିତ୍ର ସନ୍ନିଧିରେ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି ଉଠିଲା।

Verse 41

ततो बहुविधैः स्तोत्रैर्वेदागमरसोत्कटैः । तुष्टाव परमेशानं सांबिकं ससुतं मुनिः

ତାପରେ ମୁନି ବେଦ ଓ ଆଗମର ରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବହୁବିଧ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ପରମେଶାନ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ—ଅମ୍ବିକା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହିତ—ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 42

निधाय चरणत्म्भोजन्देव देव्योस्स्वमूर्द्धनि । पूर्णानुग्रहमासाद्य तत्रैव न्यवसत्सुखम्

ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ନିଜ ପଦ୍ମଚରଣ ରଖି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇ ସେଠାରେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 43

भवन्तोऽपि विदित्वैवम्प्रणवार्थम्महेश्वरम् । वेदगुह्यं च सर्वस्वन्तार कम्ब्रह्म मुक्तिदम्

ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣବ (ଓଁ)ର ଅର୍ଥସ୍ୱରୂପ—ବେଦର ଗୁହ୍ୟ ସାର ଓ ସର୍ବସ୍ୱ—ବୋଲି ଜାଣି, ଜୀବକୁ ପାର କରାଇ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ତାରକ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ।

Verse 44

अत्रैव सुखमासीनाः श्रीविश्वेश्वरपादयोः । सायुज्यरूपामतुलाम्भजध्वम्मुक्तिमुत्तमाम्

ଏଠାରେଇ ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର ପାଦପଦ୍ମରେ ସୁଖରେ ଆସୀନ ହୋଇ, ସାୟୁଜ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଅତୁଳ ଓ ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତିକୁ ଭଜ।

Verse 45

अहं गुरुपदाम्भोजसेवायै बादराश्रमम् । गमिष्ये भवताम्भूयस्सत्सम्भाषणमस्तु मे

ଗୁରୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସେବା ପାଇଁ ମୁଁ ବାଦର ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି। ଆପଣମାନଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ବାର ସତ୍ସମ୍ଭାଷଣର ସୌଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ମିଳୁ।