Sūtasya Punargamanaṃ Kāśyāṃ—Bhasma-Rudrākṣa-Tripuṇḍra-Vidhiśca (Sūta’s Return to Kāśī and the Observances of Bhasma, Rudrākṣa, and Tripuṇḍra)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାସ କହନ୍ତି ଯେ ସୂତଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ, ଉପଦେଶର ସ୍ମୃତି ହାରାଇଥିବା ପରି ଲାଗିଲା ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସଂସାରଦୁଃଖ ନାଶ କରେ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ପୁନରାଗମନ ପାଇଁ ଆକୁଳ ହେଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଜ୍ଞାନୀ ଶିବଭକ୍ତ ସୂତ କାଶୀକୁ ପୁନଃ ଆସନ୍ତି; ସମବେତ ମୁନିମାନେ ଉଠି ଆସନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସତ୍କାର କରନ୍ତି। ସୂତ ପରମ ପବିତ୍ର ଜାହ୍ନବୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ତିଳ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଋଷି-ଦେବ-ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି, ତଟକୁ ଫେରି ଶୁଚି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଆଚମନ କରନ୍ତି। ପରେ ସଦ୍ୟୋଜାତାଦି ମନ୍ତ୍ରରେ ଭସ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ବିଧିକ୍ରମେ ଲେପନ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ଧାରଣ ଓ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବ, ଉମାକାନ୍ତ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଗଣାଧିପ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜି ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି; କାଶୀର ଶୈବଚିହ୍ନ ଓ ପୂଜାବିଧିର ସାର ଏଠାରେ କଥାରୂପେ ଦିଆଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । गतेऽथ सूते मुनयस्सुविस्मिता विचिन्त्य चान्योन्यमिदन्तु विस्मृतम् । यद्वामदेवस्य मतन्मुनीश्वर प्रत्यूचितन्तत्खलु नष्टमद्य नः
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସୂତ ଚାଲିଯାଇବା ପରେ ମୁନିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ପରସ୍ପର ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହା ତ ଆମେ ଭୁଲିଗଲୁ; ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ବାମଦେବମତାନୁସାରୀ ଯେ ଉତ୍ତର ଥିଲା, ସେ ଆଜି ଆମ ପାଖରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ପରି ଲାଗୁଛି।”
Verse 2
कदानुभूयान्मुनिवर्यदर्शनम्भावाब्धिदुःखौघहरम्परं हि तत् । महेश्वराराधनपुण्यतोऽधुना मुनीश्वरस्सत्वरमाविरस्तु नः
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆମକୁ କେବେ ମିଳିବ—ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହିଁ ପରମ, କାରଣ ତାହା ସଂସାର-ଭବସାଗରର ଦୁଃଖଧାରାକୁ ହରିନେଇଥାଏ? ମହେଶ୍ୱର ଆରାଧନାର ପୁଣ୍ୟବଳରେ ସେ ମୁନୀଶ୍ୱର ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 3
इति चिन्तासमाविष्टा मुनयो मुनिपुंगवम् । व्यासं संपूज्य हृत्पद्मे तस्थुस्तद्दशर्नोत्सुकाः
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ମୁନିମାନେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ-ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରହିଲେ।
Verse 4
सम्वत्सरान्ते स पुनः काशीम्प्राप महामुनिः । शिवभक्तिरतो ज्ञानी पुराणार्थप्रकाशकः
ବର୍ଷାନ୍ତେ ସେ ମହାମୁନି ପୁନର୍ବାର କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଏବଂ ପୁରାଣାର୍ଥ ପ୍ରକାଶକ।
Verse 5
तन्दृष्ट्वा सूतमायान्तम्मुनयो हृष्टचेतसः । अभ्युत्थानासनार्घ्यादिपूजया समपूजयन्
ସୂତ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ମୁନିମାନେ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଅଭ୍ୟୁତ୍ଥାନ, ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ପୂଜାବିଧିରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ମାନ କଲେ।
Verse 6
सोपि तान्मुनिशार्दूलानभिनन्द्य स्मितोदरम् । प्रीत्या स्नात्वा जाह्नवीये जले परमपावने
ସେ ମଧ୍ୟ ମୃଦୁହାସ ସହିତ ସେହି ମୁନିଶାର୍ଦୂଳମାନଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ପରେ ପ୍ରୀତିରେ ପରମପାବନ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
Verse 7
ऋषीन्संतर्प्य च सुरान्पितॄंश्च तिलतण्डुलैः । तीरमागत्य सम्प्रोक्ष्य वाससी परिधाय च
ତିଳ ଓ ଚାଉଳ ଦାଣାଦ୍ୱାରା ଋଷି, ଦେବ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପିତ କରି, ସେ ତଟକୁ ଆସି ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କଲା।
Verse 8
द्विराचम्य समादाय भस्म सद्यादिमंत्रतः । उद्धूलनादिक्रमतो विधार्य्याऽथ मुनीश्वरः
ଦ୍ୱିବାର ଆଚମନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମୁନୀଶ୍ୱର ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସଦ୍ୟୋଜାତ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଜପି, ଉଦ୍ଧୂଳନାଦି କ୍ରମରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଧାରଣ କଲେ।
Verse 9
रुद्राक्षमालाभरणः कृतनित्यक्रियस्सुधी । यथोक्तांगेषु विधिना त्रिपुण्ड्रं रचति स्म ह
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ଧାରଣ କରି, ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସେ ସୁଧୀ ଭକ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଅଙ୍ଗେଅଙ୍ଗେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର (ତିନି ଭସ୍ମରେଖା) ରଚିଲେ।
Verse 10
विश्वेश्वरमुमाकान्तं ससुतं सगणाधिपम् । पूजयामास सद्भक्त्या ह्यस्तौ न्नत्वा मुहुर्मुहुः
ସେ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ଉମାକାନ୍ତ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହିତ ଓ ଗଣାଧିପ ସହିତ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ କରି ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତି ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 11
कालभैरवनाथं च संपूज्याथ विधानतः । प्रदक्षिणीकृत्य पुनस्त्रेधा नत्वा च पंचधा
ତାପରେ ବିଧାନମତେ କାଳଭୈରବନାଥଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ; ପୁନଃ ତିନିଥର ଏବଂ ପଞ୍ଚଧା (ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରେ) ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 12
पुनः प्रदक्षिणी कृत्य प्रणम्य भुवि दण्डवत् । तुष्टाव परया स्तुत्या संस्मरंस्तत्पदाम्बुजम्
ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏବଂ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ମନେ ତାଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ପରମ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା।
Verse 13
श्रीमत्पंचाक्षरीम्विद्यामष्टोत्तरसहस्रकम् । संजप्य पुरतः स्थित्वा क्षमापय्य महेश्वरम्
ଶ୍ରୀମତ୍ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା—“ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ”—କୁ ଏକ ହଜାର ଆଠଥର ବିଧିପୂର୍ବକ ଜପ କରି, ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡି ନମ୍ରତାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଯାଚନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 14
चण्डेशं सम्प्रपूज्याऽथ मुक्तिमण्डपमध्यतः । निर्द्दिष्टमासनं भेजे मुनिभिर्वेदपारगैः
ତାପରେ ଚଣ୍ଡେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ବେଦପାରଗ ମୁନିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ଆସନରେ ସେ ବସିଲା।
Verse 15
एवं स्थितेषु सर्वेषु नमस्कृत्य समंत्रकम् । अथ प्राह मुनीन्द्राणां भाववृद्धिकरम्वच
ଏଭଳି ସମସ୍ତେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବାବେଳେ, ସେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ନମସ୍କାର କଲା; ତାପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଭାବବୃଦ୍ଧିକର ବଚନ କହିଲା।
Verse 16
सूत कृतः । धन्या यूयं महाप्राज्ञा मुनयश्शंसितव्रताः । भवदर्थमिह प्राप्तोऽहन्तद्वृत्तमिदं शृणु
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତଧାରୀ ମୁନିମାନେ! ଆପଣମାନେ ଧନ୍ୟ। ଆପଣମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ଯେପରି ଘଟିଲା ସେପରି ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣନ୍ତୁ।
Verse 17
यदाहमुपदिश्याथ भवतः प्रणवार्थकम् । गतस्तीर्थाटनार्थाय तद्वृत्तान्तम्ब्रवीमि वः
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣବ (ଓଁ)ର ଅର୍ଥ ଉପଦେଶ କଲି, ସେତେବେଳେ ତୀର୍ଥାଟନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି; ଏବେ ତାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମକୁ କହୁଛି।
Verse 18
इतो निर्गत्य सम्प्राप्य तीरं दक्षपयोनिधेः । स्नात्वा सम्पूज्य विधिवद्देवीं कन्यामयीं शिवाम् । पुनरागत्य विप्रेन्द्रास्सुवर्णमुखरीतटम्
ଏଠାରୁ ବାହାରି ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ପହଞ୍ଚି ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ କନ୍ୟାରୂପିଣୀ ଦେବୀ ଶିବାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପୁନଃ ଫେରି ଆସି ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ତଟକୁ ଯାଅ।
Verse 19
श्रीकालहस्तिशैलाख्यनगरे परमाद्भुते । सुवर्णमुखरीतोये स्नात्वा देवानृषीनपि
ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ରୀକାଳହସ୍ତି-ଶୈଳନଗରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ତୃପ୍ତ କଲେ।
Verse 20
सन्तर्प्य विधिवद्भक्त्या समुदं गिरिशं स्मरन् । समर्च्य कालहस्तीशं चन्द्रकांतसमप्रभम्
ଭକ୍ତିସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ସମ ପ୍ରଭାବାନ କାଳହସ୍ତୀଶଙ୍କୁ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
पश्चिमाभिमुखम्पंचशिरसम्परमाद्भुतम् । सकृद्दर्शनमात्रेण सर्वाघक्षयकारणम्
ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ ସେଇ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ପଞ୍ଚଶିର (ଶିବରୂପ)—ଏକଥର ମାତ୍ର ଦର୍ଶନେ ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟର କାରଣ ହୁଏ।
Verse 22
सर्वसिद्धिप्रदम्भुक्तिमुक्तिदन्त्रिगुणेश्वरम् । ततश्च परया भक्त्या तस्य दक्षिणगां शिवाम्
ସେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିଦାତା, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷଦାତା, ଏବଂ ତ୍ରିଗୁଣାଧୀଶ୍ୱର। ତାପରେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣେ ଅବସ୍ଥିତ କଲ୍ୟାଣମୟୀ ଶିବାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
Verse 23
ज्ञानप्रसूनकलिकां समर्च्य हि जगत्प्रसूम् । श्रीमत्पंचाक्षरीं विद्यामष्टोत्तरसहस्रकम्
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ-ପୁଷ୍ପର କଳି ସ୍ୱରୂପା ଶ୍ରୀମତ୍ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା—ଯିଏ ଜଗତ୍ର ଜନନୀ—ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି ଏକ ଲକ୍ଷ ଆଠ ହଜାର ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
जप्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्तुत्वा नत्वा मुहुर्मुहुः
ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସ୍ତୁତି ଅର୍ପଣ କରି, ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ପ୍ରଣାମ କରି—ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ପରମପତି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
Verse 25
ततः प्रदक्षिणीकृत्य गिरिम्प्रत्यहमादरात् । आमोदतीव मनसि प्रत्यहन्नियमास्थितः
ତାପରେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଆଦରପୂର୍ବକ ସେହି ପର୍ବତର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ନିତ୍ୟ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହିଲା; ତାହାର ମନ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ମନୋହର ଭାବେ ଉଲ୍ଲସିତ ହେଲା।
Verse 26
अनयञ्चतुरो मासानेवन्तत्र मुनीश्वराः । ज्ञानप्रसूनकलिका महादेव्याः प्रसादतः
ଏହିପରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସେଠାରେ ଚାରି ମାସ ବ୍ୟତୀତ କଲେ। ମହାଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ-ପୁଷ୍ପର କଳି ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା।
Verse 27
एकदा तु समास्तीर्य चैलाजिनकुशोत्तरम् । आसनम्परमन्तस्मिन्स्थित्वा रुद्धेन्द्रियो मुनि
ଏକଦା ବସ୍ତ୍ର, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶଘାସ ଉପରେ ଥିବା ଉତ୍ତମ ଆସନ ପସାରି, ମୁନି ତାହାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କଲେ।
Verse 28
समाधिमास्थाय सदा परमानंदचिद्धनः । परिपूर्णश्शिवोस्मीति निर्व्यग्रहृदयोऽभवम्
ସଦା ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ପରମାନନ୍ଦ ଓ ଚିଦ୍ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, “ମୁଁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବ” ବୋଲି ଅନୁଭବ କରି ମୋ ହୃଦୟ ନିର୍ବ୍ୟଗ୍ର ହେଲା।
Verse 29
एतस्मिन्नेव समये सद्गुरुः करुणानिधिः । नीलजीमूतसङ्काशो विद्युत्पिङ्गजटाधरः
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କରୁଣାନିଧି ସଦ୍ଗୁରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ନୀଳ ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ପିଙ୍ଗଳ ଜଟାଧାରୀ।
Verse 30
प्रांशुः कमण्डलूद्दण्डकृष्णाजिनधरस्स्वयम् । भस्मावदातसर्वाङ्गस्सर्वलक्षणलक्षितः
ସେ ସ୍ୱୟଂ ଉଚ୍ଚ ଓ ତେଜସ୍ବୀ; କମଣ୍ଡଲୁ, ଦଣ୍ଡ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଭସ୍ମରେ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ଥିଲେ।
Verse 31
त्रिपुण्ड्रविलसद्भालो रुद्राक्षालङ्कृताकृतिः । पद्मपत्रारुणायामविस्तीर्णनयनद्वयः
ତାଙ୍କ ଲଲାଟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଝଲମଲ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କ ଦେହ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ଦୁଇ ନୟନ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଅରୁଣ, ଦୀର୍ଘ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।
Verse 32
प्रादुर्भूय हृदम्भोजे तदानीमेव सत्वरम् । विमोहितस्तदैवासमेतदद्भुतमास्तिकाः
ହେ ଆସ୍ତିକ ଭକ୍ତମାନେ, ସେଇ କ୍ଷଣରେ ମୋ ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ସେ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବିମୋହିତ ହେଲି।
Verse 33
तत उन्मील्य नयने विलापं कृतवानहम् । आसीन्ममाश्रुपातश्च गिरिनिर्झरसन्निभः
ତାପରେ ମୁଁ ନୟନ ଉନ୍ମୀଳନ କରି ବିଲାପ କଲି; ମୋର ଅଶ୍ରୁଧାରା ପର୍ବତ ଝରଣା ପରି ବହିଲା।
Verse 34
एतस्मिन्नेव समये श्रुता वागशरीरिणी । व्योम्नो महाद्भुता विप्रास्तामेव शृणुतादरात्
ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ଶୁଣାଗଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେଇ ବାଣୀକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।
Verse 35
सूतपुत्र महाभाग गच्छ वाराणसीम्पुरीम् । तत्रासन्मुनयः पूर्वमुपदिष्टास्त्वयाऽधुना
ହେ ସୂତପୁତ୍ର ମହାଭାଗ, ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲ, ସେମାନେ ଏବେ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 36
त्वदुपागमकल्याणं कांक्षंते विवशा भृशम् । तिष्ठन्ति ते निराहारा इत्युक्त्वा विरराम सा
ତୁମ ଆଗମନର ମଙ୍ଗଳକୁ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ନିରାହାର ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏପରି କହି ସେ ବାଣୀ ନିରବ ହେଲା।
Verse 37
तत उत्थाय तरसा देवन्देवीञ्च भक्तितः । प्रदक्षिणीकृत्य पुनः प्रणम्य भुवि दण्डवत्
ତାପରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପୁନଃ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରଣାଗତି ଦେଲା।
Verse 38
द्विषड्वारं गुरोराज्ञां विज्ञाय शिवयोरथ । क्षेत्रान्निर्गत्य तरसा चत्वारिंशद्दिनान्तरे
ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ବୁଝି ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରୁ ବାହାରିଲେ; ଏବଂ ଶିବକାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଚାଳିଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଗନ୍ତବ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 39
आगतोऽस्मि मुनिश्रेष्ठा अनुगृह्णन्तु मामिह । मया किमद्य वक्तव्यं भवन्तस्तद्ब्रुवन्तु मे
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ମୁଁ (ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଖକୁ) ଆସିଛି; ଏଠାରେ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ। ଆଜି ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? ଆପଣମାନେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କ’ଣ କହିବା ଉଚିତ।
Verse 40
इति सूतवचश्श्रुत्वा ऋषयो हृष्टमानसाः । अवोचन्मुनिशार्दूलं व्यासन्नत्वा मुहुर्मुहुः
ଏପରି ସୂତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ସମୀପକୁ ଯାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେହି ମୁନିଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Frequently Asked Questions
A narrative return: after Sūta’s absence, the sages yearn for renewed instruction; Sūta reappears in Kāśī after a year, and the chapter theologically frames his presence as sorrow-removing and knowledge-illuminating, validating the teacher-disciple economy within Purāṇic transmission.
Bhasma, rudrākṣa, and tripuṇḍra operate as embodied metaphysics: bhasma signifies impermanence and purification; rudrākṣa indexes Rudra-centered protection and disciplined remembrance; tripuṇḍra encodes Śaiva identity and a yogic inscription of Śiva-tattva onto the body, aligning external mark with internal orientation.
Śiva is invoked as Viśveśvara and Umākānta—cosmic lord and spouse of Umā—worshipped together with their son and Gaṇādhipa (Gaṇeśa), emphasizing a Kāśī-centered devotional configuration that includes Śiva’s familial and gaṇa-related iconography.