Shloka 9

सम्पाति

अङ्गदसंवादः / Sampati and Angada: Genealogy, Jatayu, and the Search Vow

Devanagari script

ते प्रायमुपविष्टास्तु दृष्ट्वा गृध्रं प्लवङ्गमाः।चक्रुर्बुद्धिं तदा रौद्रां सर्वान्नो भक्षयिष्यति।।।।

Transliteration

te prāyam upaviṣṭās tu dṛṣṭvā gṛdhraṃ plavaṅgamāḥ | cakrur buddhiṃ tadā raudrāṃ sarvān no bhakṣayiṣyati ||

Translation

ପ୍ରାୟୋପବେଶନରେ ବସିଥିବା ସେହି ପ୍ଲବଙ୍ଗମାନେ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖି ସେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷି ଦେବ।”

Word by Word

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग

• प्रायम्: fasting unto death
• प्रायम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राय (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘प्रायोपवेशन’ sense: fasting unto death (object of उपविष्टाः as idiom)

• उपविष्टाः: seated/having sat
• उपविष्टाः: Karta-dharma (कर्तृधर्म)
• Type: Verb
• Root: उप-√विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘having sat/being seated’ (predicate of ते)

• तु: but/indeed
• तु: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (adversative/contrast)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया

• गृध्रम्: vulture
• गृध्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृध्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन, पुंलिङ्ग

• प्लवङ्गमाः: monkeys
• प्लवङ्गमाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; apposition to ते

• चक्रुः: they made/formed
• चक्रुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• बुद्धिम्: a thought/plan
• बुद्धिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (temporal adverb)

• रौद्राम्: fierce/terrible
• रौद्राम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; विशेषण of बुद्धिम्

• सर्वान्: all (of us)
• सर्वान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, बहुवचन, पुंलिङ्ग; object of भक्षयिष्यति

• नः: us
• नः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive) or द्वितीया (Accusative) बहुवचन-रूप (enclitic); here with सर्वान् → ‘us’ (Accusative)

• भक्षयिष्यति: he will eat/devour
• भक्षयिष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भक्ष् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/लृट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

On seeing the vulture, the monkeys fasting unto death got a terrible thought in theirminds that the vulture might eat them.

Characters & Entities

• Sampāti (as the vulture encountered)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma-oriented discernment warns against fear-driven conclusions; anxiety can distort judgment and lead to injustice.

What is the narrative situation?

While fasting to death due to failure in the search, the vānaras see Sampāti and assume he intends to eat them.

Which character virtue is emphasized?

A negative lesson: the need for steadiness of mind (dhairya) instead of panic.