Shloka 24

दक्षिणदिशि सीतान्वेषण-आदेशः

Commissioning the Southern Search for Sītā

Devanagari script

द्वीपस्तस्यापरे पारे शतयोजनमायतः।अगम्यो मानुषैर्दीप्तस्तं मार्गध्वं समन्ततः।।।।

Transliteration

dvīpas tasyāpare pāre śatayojanam āyataḥ |

agamyo mānuṣair dīptas taṃ mārgadhvaṃ samantataḥ ||

Translation

ତାହାର ଅପର ପାରେ, ଦୂର ତଟରେ, ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସାରିତ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି—ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାହାକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜ।

Word by Word

• द्वीपः: island
• द्वीपः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of it/its
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• अपरे: on the other
• अपरे: विशेषण (Qualifier of पारे)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'on the other' (agreeing with पारे)

• पारे: on the farther shore/side
• पारे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'on the far side'

• शतयोजनमायतः: extending a hundred yojanas
• शतयोजनमायतः: विशेषण (Qualifier of द्वीपः)
• Type: Adjective
• Root: शत + योजन + आयत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (शतं योजनानि) + आयत (क्त/निष्ठा from √यम् with आ-; 'extended'); अर्थः: 'extended to a hundred yojanas'

• अगम्यः: inaccessible
• अगम्यः: विशेषण (Qualifier of द्वीपः)
• Type: Adjective
• Root: अ + गम्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गम्य (यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त from √गम्) with नञ्; 'not reachable'

• मानुषैः: by humans
• मानुषैः: करण (Karaṇa/Agent-instrument; 'by humans')
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• दीप्तः: shining
• दीप्तः: विशेषण (Qualifier of द्वीपः)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त from √दीप् (to shine)

• तम्: that (island)
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मार्गध्वम्: search (you all)
• मार्गध्वम्: क्रिया (Verb; आदेश)
• Type: Verb
• Root: मार्ग् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; आत्मनेपद (ध्वम्)

• समन्ततः: all around
• समन्ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb: 'on all sides')

Context

'Beyond this, on the other side of the sea stretching over an area of a hundred yojanas is an island difficult to reach for humans. Which you may explore.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is perseverance in a righteous task: even difficult, remote regions must be searched carefully when duty demands it.

What is the narrative situation?

Sugriva directs the team to a distant island and commands a comprehensive search.

Which character virtue is emphasized?

Dṛḍha-niścaya (steadfast determination) in service of a just cause.