Shloka 67

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

Devanagari script

एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः।।4.40.67।।अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्।

Transliteration

etāvadvānaraiś śakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ || 4.40.67 ||

abhāskaram amaryādaṃ na jānīmas tataḥ param |

Translation

ହେ ବାନରପୁଙ୍ଗବମାନେ, ଏତେଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାନରମାନେ ଯାଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରକାଶ ନାହିଁ ଓ ସୀମା ଅସ୍ପଷ୍ଟ—ତାହା ପରେ କ’ଣ ଅଛି ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ।

Word by Word

• एतावत्: up to this extent
• एतावत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतावत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Case 1/2), एकवचन; परिमाणवाचक विशेषण (quantitative adjective)

• वानरैः: by monkeys
• वानरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Case 3/करण), बहुवचन

• शक्यम्: possible
• शक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (कृदन्त; √शक् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Case 1/2), एकवचन; शक्य-प्रत्ययान्त (potential/feasible)

• गन्तुम्: to go
• गन्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमन्त (infinitive), क्रियार्थक; गमनक्रियायाः उद्देश्यः (purpose)

• वानरपुङ्गवाः: O chiefs of monkeys
• वानरपुङ्गवाः: Sambodhana/Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वानर + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां पुङ्गवाः)

• अभास्करम्: sunless (region)
• अभास्करम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ- + भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Case 2), एकवचन; नञ्-समासपूर्वक विशेषण (without sun)

• अमर्यादम्: without boundary/limit
• अमर्यादम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ- + मर्यादा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Case 2), एकवचन; नञ्-समासपूर्वक विशेषण (without bounds/limits)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• जानीमः: we know
• जानीमः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद

• ततः: beyond/from that
• ततः: Apadana/Source (अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/स्थान-निर्देशक (from there/thereafter)

• परम्: further (than that)
• परम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Case 2), एकवचन; विशेषण (further)

Context

'O chieftains! monkeys can go that far. We know not what lies beyond those boundaries where no Sun shines.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truthfulness) in leadership: Sugriva clearly states the limits of known territory instead of pretending certainty, guiding action responsibly.

What is the narrative situation?

Sugriva defines the farthest known and feasible extent of travel for the search-party and acknowledges the unknown beyond.

Which character virtue is emphasized?

Pragmatic wisdom and truthful counsel—recognizing limits while still directing effort.