Shloka 42

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

Devanagari script

ततः पाण्डुरमेघाभं क्षीरोदं नाम सागरम्।।4.40.42।।गत्वा द्रक्ष्यथ दुर्धर्षा मुक्ताहारमिवोर्मिभिः।

Transliteration

tataḥ pāṇḍura-meghābhaṃ kṣīrodaṃ nāma sāgaram | gatvā drakṣyatha durdharṣā muktāhāram ivormibhiḥ || 4.40.42 ||

Translation

ତାପରେ, ହେ ଅଦମ୍ୟମାନେ, ଆଗକୁ ଯାଇ ତୁମେ ‘କ୍ଷୀରୋଦ’ ନାମକ ସାଗରକୁ ଦେଖିବ—ଫିକା ମେଘ ପରି ଶ୍ୱେତ; ତାହାର ତରଙ୍ଗମାନେ ମୁକ୍ତାହାର ପରି ସଜିଥାଏ।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Desha-Kala (देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• पाण्डुरमेघाभम्: having the appearance of pale/white clouds
• पाण्डुरमेघाभम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डुर + मेघ + आभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् सागरम् प्रति

• क्षीरोदम्: milky (milk-water)
• क्षीरोदम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्षीर + उद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् सागरम् प्रति

• नाम: called
• नाम: Sambandha/Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामनिर्देशार्थक अव्यय

• सागरम्: ocean
• सागरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (गम् धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• द्रक्ष्यथ: you (pl.) will see
• द्रक्ष्यथ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (दृश् धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• दुर्धर्षाः: O unassailable ones
• दुर्धर्षाः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दुर् + धर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative/Nominative address), बहुवचन; वानराणां सम्बोधनम्

• मुक्ताहारम्: a pearl-necklace
• मुक्ताहारम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: मुक्ता + हार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपमान (object of comparison)

• इव: like
• इव: Upama-marker (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय (comparative particle)

• ऊर्मिभिः: with/by waves
• ऊर्मिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

Context

'You who are unassailable by the enemies, will see the milky ocean appearing like clouds, resembling a pearl necklace with its rows of waves.

Characters & Entities

• Kṣīroda (Milky Ocean)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is steadiness on a righteous journey: the mission proceeds through vast, awe-inspiring spaces without losing its moral purpose.

What is the narrative situation?

Sugriva marks the next major landmark for the southern expedition—the Milky Ocean—using vivid imagery to aid recognition.

Which character virtue is emphasized?

Endurance and composure: being ‘durdharṣa’ suggests resilience needed to sustain a dharmic quest.