Shloka 110

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

Devanagari script

स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम्।वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण।।।।

Transliteration

smitahāsyāntarayutaṃ guṇavan madhuraṃ hitam | vaidehyā vākyam atulaṃ kadā śroṣyāmi lakṣmaṇa ||

Translation

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀର ଅତୁଲ ବାକ୍ୟ—ମଧୁର, ହିତକର, ଗୁଣବତୀ—ତାହାର ମୃଦୁ ସ୍ମିତ-ହାସ୍ୟରେ ଗୁଞ୍ଜିତ—ମୁଁ କେବେ ପୁଣି ଶୁଣିବି?

Word by Word

• स्मितहास्य-अन्तर-युतम्: endowed with an inner gentle smile/laughter
• स्मितहास्य-अन्तर-युतम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: स्मित (प्रातिपदिक) + हास्य (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त; √युज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कृदन्त-विशेषण (क्त; past passive participle)

• गुणवत्: virtuous, possessing good qualities
• गुणवत्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• मधुरम्: sweet
• मधुरम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• हितम्: wholesome, beneficial
• हितम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: हित (प्रातिपदिक; √धा धातु > हित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• वैदेह्याः: of Vaidehī (Sītā)
• वैदेह्याः: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन

• वाक्यम्: speech, words
• वाक्यम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन

• अतुलम्: incomparable
• अतुलम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• कदा: when
• कदा: कालाधिकरण (Temporal adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदा (अव्यय)
• Form: प्रश्न-अव्यय (interrogative adverb of time)

• श्रोष्यामि: shall I hear / will I hear
• श्रोष्यामि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लक्ष्मण: O Lakṣmaṇa
• लक्ष्मण: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

Context

'When can I listen to Sita's sweet, wholesome and virtuous, incomparable words interlaced with her gentle smile, O Lakshmana?

Characters & Entities

• Sita (Vaidehi)
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values speech that is both sweet and beneficial (madhura + hita); Rama remembers Sita’s virtuous communication as an ethical ideal, not mere charm.

What is the narrative situation?

Rama longs to hear Sita again, recalling her manner of speaking as a source of moral and emotional strength.

Which character virtue is emphasized?

Sita’s guṇa in speech—kindness, propriety, and truth-aligned counsel expressed gently.