
Description and Measurements of Śākadvīpa (with Oceans, Mountains, Varṣas, and Rivers)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ-ବର୍ଣ୍ଣନା ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ପ୍ରଥମେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଓ ଜମ୍ବୂପର୍ବତର ପରିମାଣ କୁହାଯାଇ, ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ବିସ୍ତାର ଥିବା ଲବଣସମୁଦ୍ରର ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ପରେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପଠାରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଶାକଦ୍ୱୀପର ପରିଚୟ ଦେଇ, ତାହା କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତାପରେ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା—ରତ୍ନମୟ ପର୍ବତମାଳା (ମେରୁ ସହ ମଲୟ, ଜଲଧାର, ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମଗିରି, ଦୁର୍ଗଶୈଳ), ବର୍ଷବିଭାଗ, ଏବଂ ପର୍ବତ-ବ୍ୟକ୍ତିନାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନାମପରମ୍ପରା/ବଂଶସୂଚନା—ବିବରଣ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଶିବପୂଜା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି, ଚୋରିର ଅଭାବ ଏବଂ ଦଣ୍ଡାଧାରିତ ରାଜଶାସନର ଅଭାବ କୁହାଯାଏ। ଗଙ୍ଗାଧାରା ଓ ଅନେକ ପବିତ୍ର ନଦୀର ନାମ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ। ଶେଷରେ ଋଷିମାନେ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିସ୍ତାରିତ ବିବରଣର ଦ୍ୱାର ହୋଇ ରହେ।
Verse 1
ऋषय ऊचुः । जंबूखंडस्त्वया प्रोक्तो यथावदिह सत्तमः । विष्कंभस्य च प्रब्रूहि परिमाणं हि तत्त्वतः
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସତ୍ତମ, ଆପଣ ଯଥାବତ୍ ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ଦୟାକରି ତାହାର ବିଷ୍କମ୍ଭ (ପ୍ରସ୍ଥ)ର ସତ୍ୟ ପରିମାଣ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
समुद्रस्य प्रमाणं च सम्यगच्छिद्र दर्शनः । शाकद्वीपं च नो ब्रूहि कुशद्वीपं च धार्मिकम्
ହେ ମୁନିବର! ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରମାଣ ଆମକୁ ଯଥାର୍ଥ ଓ ନିର୍ଦୋଷ ବର୍ଣ୍ଣନ ସହ କହ; ଏବଂ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଧର୍ମମୟ କୁଶଦ୍ୱୀପକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ କର।
Verse 3
शाल्मलं चैव तत्त्वेन क्रौंचद्वीपं तथैव च । सूत उवाच । विप्राः सुबहवो द्वीपाः यैरिदं संततं जगत् । सप्तद्वीपान्प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं द्विजपुंगवाः
ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶାଲ୍ମଲଦ୍ୱୀପ ଓ ସେହିଭଳି କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟ। ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଅନେକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ୍ ବିସ୍ତୃତ; ସେହି ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶୁଣ।
Verse 4
अष्टादशसहस्राणि योजनानि द्विजोत्तमाः । षट्शतानि च पूर्णानि विष्कंभो जंबुपर्वतः
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଜମ୍ବୁପର୍ବତର ବିଷ୍କମ୍ଭ ଅଠାରହ ହଜାର ଯୋଜନ; ତାହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛଅଶେ (ଯୋଜନ) ଅଧିକ ଅଛି।
Verse 5
लवणस्य समुद्रस्य विष्कंभो द्विगुणः स्मृतः । नानाजनपदाकीर्णो मणिविद्रुमचित्रितः
ଲବଣସମୁଦ୍ରର ବିଷ୍କମ୍ଭ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏହା ନାନା ଜନପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣି ଏବଂ ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ) ଦ୍ୱାରା ବିଚିତ୍ର ଶୋଭିତ।
Verse 6
नैकधातुविचित्रैश्च पर्वतैरुपशोभितः । सिद्धचारणसंकीर्णैः सागरः परिमंडलः
ସେହି ସାଗରମଣ୍ଡଳ ନାନା ଧାତୁରେ ବିଚିତ୍ର ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କର ସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
Verse 7
शाकद्वीपं च वक्ष्यामि यथावदिह सत्तमाः । शृणुताद्य यथान्यायं ब्रुवतो मम धार्मिकाः
ହେ ସତ୍ତମମାନେ! ଏବେ ମୁଁ ଶାକଦ୍ୱୀପକୁ ଯଥାବତ୍ ସତ୍ୟରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ହେ ଧାର୍ମିକମାନେ, ମୋ କଥାକୁ ଆଜି ନ୍ୟାୟରୀତିରେ ଶୁଣ।
Verse 8
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडेऽष्टमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 9
क्षीरोदो मुनिशार्दूला येन संपरिवारितः । तत्र पुण्याजनपदास्तत्र न म्रियते जनः
ହେ ମୁନିଶାର୍ଦ୍ଦୂଳମାନେ! ତାହାଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରୋଦ ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତଦିଗରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ। ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦ ଅଛି; ସେଠାରେ ଲୋକ ମରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 10
कुत एव हि दुर्भिक्षं क्षमा तेजोयुता हि ते । शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावन्मुनिसत्तमाः । उक्त एष महाभागाः किमन्यत्कथयामि वः
ତେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କେଉଁଠୁ ହେବ? ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଖ୍ଷମା ଓ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶାକଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷେପ ଯଥାବତ୍ କହିଦେଲି; ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ଆଉ କଣ କହିବି?
Verse 11
ऋषय ऊचुः । शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावदिह धार्मिक । उक्तस्त्वया महाप्राज्ञ विस्तरं ब्रूहि तत्त्वतः
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ଧାର୍ମିକ, ଆପଣ ଏଠାରେ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷେପ ଯଥାବତ୍ କହିଛନ୍ତି। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏବେ ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହନ୍ତୁ।
Verse 12
सूत उवाच । तथैव पर्वता विप्राः सप्तात्र मणिपर्वताः । रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि वर्णये
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏହିପରି ଏଠାରେ ‘ମଣିପର୍ବତ’ ନାମର ସାତଟି ପର୍ବତ ଅଛି। ରତ୍ନାକର ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।
Verse 13
अतीवगुणवत्सर्वं तत्त्वं पृच्छथ धार्मिकाः । देवर्षिगंधर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते
ହେ ଧାର୍ମିକମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ। ଦେବର୍ଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ‘ମେରୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 14
प्रागायतो महाभागा मलयोनाम पर्वतः । ततो मेघाः प्रवर्त्तंते प्रभवंति च सर्वशः
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ‘ମଲୟ’ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେଠାରୁ ମେଘମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରୁହିଁ ସର୍ବଦିଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 15
ततः परेण मुनयो जलधारो महागिरिः । ततो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम्
ତାହା ପରେ, ହେ ମୁନିମାନେ, ‘ଜଳଧାର’ ନାମକ ମହାଗିରି ଅଛି। ସେଠାରୁ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିତ୍ୟ ପରମ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
Verse 16
ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले द्विजोत्तमाः । उच्चैर्गिरी रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम्
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ବର୍ଷାକାଳରେ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେଠାରେ ‘ରୈବତକ’ ନାମକ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।
Verse 17
रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः । उत्तरेण तु विप्रेंद्राः श्यामो नाम महागिरिः
ରେବତୀ ଦିବି ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର—ଏହା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବିଧି। ତାହାର ଉତ୍ତରେ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ‘ଶ୍ୟାମ’ ନାମକ ମହାଗିରି ଅଛି।
Verse 18
नवमेघप्रभः प्रांशुः श्रीमानुज्ज्वलविग्रहः । यतः श्यामत्वमापन्नाः प्रजा मुदितमानसाः
ସେ ନବବର୍ଷା-ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ—ଉଚ୍ଚକାୟ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହଧାରୀ। ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଲେ, ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
Verse 19
ऋषय ऊचुः । सुमहान्संशयोऽस्माकं प्राप्तोयं सूत यत्त्वया । प्रजाः कथं सूत सम्यक्संप्राप्ताः श्यामतामिह
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ହେ ସୂତ, ତୁମ କଥାରୁ ଆମ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି। କହ, ହେ ସୂତ, ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ କିପରି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଶ୍ୟାମତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?”
Verse 20
सूत उवाच । सर्वेष्वेव महाप्राज्ञा द्वीपेषु मुनिपुंगवाः । गौरः कृष्णश्च पतगस्तयोर्वर्णांतरे द्विजाः
ସୂତ କହିଲେ—“ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ଶ୍ୱେତ ଓ କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣର ପକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇ ବର୍ଣ୍ଣର ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମଧ୍ୟବର୍ଣ୍ଣର ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।”
Verse 21
श्यामो यस्मात्प्रवृत्तो वै तस्मात्श्यामगिरिः स्मृतः । ततः परं मुनिश्रेष्ठा दुर्गशैलो महोदयः
ଯେଠାରୁ ଶ୍ୟାମର ପ୍ରବୃତ୍ତି ହେଲା, ସେହି କାରଣରୁ ତାହା ‘ଶ୍ୟାମଗିରି’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ତାହାର ପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ‘ଦୁର୍ଗଶୈଳ’ ନାମକ ଉଚ୍ଚ ଓ ମହାମଙ୍ଗଳ ପର୍ବତ ଅଛି।
Verse 22
केशरी केशरयुतो यतो वातः प्रवर्त्तते । तेषां योजनविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः
ସେହି ପ୍ରଦେଶରୁ ବାୟୁର ପ୍ରବାହ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଯେଉଁଠାରେ ସିଂହ ଓ କେଶରର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅଛି। ସେମାନଙ୍କର ଯୋଜନ-ମାପର ବ୍ୟାସ ବିଭାଗାନୁସାରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 23
वर्षाणि तेषु विप्रेंद्राः संप्रोक्तानि मनीषिभिः । महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरम्
ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବର୍ଷ-ପ୍ରଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ମୁନିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି—ମହାମେରୁ, ମହାକାଶ, ଜଲଦ ଓ କୁମୁଦୋତ୍ତର।
Verse 24
जलधारो महाप्राज्ञः सुकुमार इति स्मृतः । रेवतस्य तु कौमारः श्यामश्च मणिकांचनः
ଜଲଧାର ‘ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ’ ଏବଂ ‘ସୁକୁମାର’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ରେବତଙ୍କ କୁମାର ପୁତ୍ର ଶ୍ୟାମ; ସେ ‘ମଣିକାଞ୍ଚନ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
Verse 25
केशरस्याथ मौदाकी परेण तु महान्पुमान् । परिवार्य्यं तु विप्रेंद्रा दैर्घ्यं ह्रस्वत्वमेव च
ତାପରେ କେଶର ଓ ମୌଦାକୀ ବିଷୟରେ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଆଗକୁ ଏକ ମହାନ ପୁରୁଷଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି; ଏବଂ ପରିବେଷ୍ଟିତ ପରିଚାରକମାନେ, ଦୀର୍ଘତା ଓ ହ୍ରସ୍ୱତାର ଭେଦ ମଧ୍ୟ ନିରୂପିତ।
Verse 26
जंबूद्वीपेन संख्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः । शाको नाम महाप्राज्ञाः प्रजास्तस्य सहानुगाः
ଏହା ‘ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ମହାବୃକ୍ଷ ଅଛି। ତାହାର ନାମ ‘ଶାକ’; ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରଜା ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ।
Verse 27
तत्र पुण्या जनपदाः पूज्यते तत्र शंकरः । तत्र गच्छंति सिद्धाश्च चारणा दैवतानि च
ସେଠାରେ ଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟମୟ; ସେଠାରେ ଶଙ୍କର (ଶିବ) ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାକୁ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 28
धार्मिकाश्च प्रजाः सर्वाः चत्वारो गतमत्सराः । वर्णाः स्वकर्मनिरता न च स्तेनोऽत्र दृश्यते
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ; ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ମତ୍ସରରହିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଚୋର କେହି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
Verse 29
दीर्घायुषो महाप्राज्ञा जरामृत्युविवर्जिताः । प्रजास्तत्र विवर्द्धंते वर्षास्विव समुद्रगाः
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଥିଲେ, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଜା ବର୍ଷାକାଳରେ ନଦୀମାନେ ଫୁଲି ସମୁଦ୍ରକୁ ଧାଉଥିବା ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲେ।
Verse 30
नद्यः पुण्यजलास्तत्र गंगा च बहुधा गता । सुकुमारी कुमारी च शीता शीतोदका तथा
ସେଠାରେ ନଦୀମାନେ ପୁଣ୍ୟଜଳରେ ପ୍ରବାହିତ; ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ବହୁ ଧାରାରେ ବହେ। ସେଠାରେ ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ ଏବଂ ଶୀତଳ ଜଳବତୀ ଶୀତା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 31
महानदी च भो विप्रास्तथा मणिजला नदी । इक्षुवर्द्धनिका चैव नदी मुनिवराः स्मृताः
ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ସେଠାରେ ମହାନଦୀ, ମଣିଜଳା ନଦୀ ଏବଂ ଇକ୍ଷୁବର୍ଦ୍ଧନିକା ନଦୀ—ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପୁଣ୍ୟରୂପେ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି।
Verse 32
ततः प्रवृत्ताः पुण्योदा नद्यः परमशोभनाः । सहस्राणां शतान्येव यतो वर्षति वासवः
ତତଃ ଅତିଶୟ ଶୋଭାମୟ, ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ନଦୀମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେହି ଦେଶରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଲକ୍ଷ-ସହସ୍ର ଧାରାରେ ବର୍ଷା କରାନ୍ତି।
Verse 33
न तासां नामधेयानि परिस्मर्तुं तथैव च । शक्यंते परिसंख्यातुं पुण्यास्ता हि सरिद्वराः
ସେମାନଙ୍କ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ନ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା କରାଯାଇପାରେ; କାରଣ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ।
Verse 34
ततः पुण्या जनपदाश्चत्वारो लोकविश्रुताः । मृगाश्च मशकाश्चैव मानसा मल्लकास्तथा
ତାପରେ ଲୋକବିଖ୍ୟାତ ଚାରିଟି ପୁଣ୍ୟମୟ ଜନପଦ ଅଛି—ମୃଗ, ମଶକ, ମାନସ ଏବଂ ମଲ୍ଲକ।
Verse 35
मृगाश्च ब्रह्मभूयिष्ठाः स्वकर्मनिरता द्विजाः । मशकेषु तु राजन्या धार्मिकाः सर्वकामदाः
ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଭାବ ପ୍ରଧାନ, ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ ଦ୍ୱିଜସଦୃଶ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି; ହେ ରାଜନ୍, ମଶକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟସମାନ—ଧାର୍ମିକ ଓ ସର୍ବକାମଦାୟୀ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି।
Verse 36
मानसाश्च महाभागा वैश्यधर्मोपजीविनः । सर्वकामसमायुक्ताः शूरा धर्मार्थनिश्चिताः
ମାନସମାନେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ସେମାନେ ବୈଶ୍ୟଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି; ସର୍ବକାମସମୃଦ୍ଧ, ଶୂର ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ।
Verse 37
शूद्रास्तु मल्लका नित्यं पुरुषा धर्मशीलिनः । न तत्र राजा विप्रेंद्रा न दंडो न च दंडिकाः
ସେଠାରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଦା ‘ମଲ୍ଲକ’ ନାମରେ ପରିଚିତ—ଧର୍ମଶୀଳ ପୁରୁଷ। ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ନ ରାଜା, ନ ଦଣ୍ଡ, ନ ଦଣ୍ଡଦାତା।
Verse 38
स्वधर्मेणैव धर्मज्ञास्ते रक्षंति परस्परम् । एतावदेव शक्यं तु तत्र द्वीपे प्रभाषितुम्
ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେହି ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏତିକି ମାତ୍ର କହିହେବ।
Verse 39
एतदेव च श्रोतव्यं शाकद्वीपे महौजसि
ହେ ମହାଉଜସ୍ବୀ, ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।