Adhyaya 48

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कथा सर्वात्वियं प्रोक्ताप्रयागस्य महामुने । एवं मे सर्वमाख्याहि यथा च मम तारयेत्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନେ! ଆପଣ ପ୍ରୟାଗର ଏହି ସମଗ୍ର ପବିତ୍ର କଥା କହିଦେଲେ। ଏବେ ମୋର ମୋକ୍ଷ ହେବା ପରି ସବୁ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।

Verse 2

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि प्रोक्तं सर्वमिदं जगत् । ब्रह्माविष्णुस्तथेशानो देवता प्रभुरव्ययः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଶୁଣ; ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି ସେପରି ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍‌କୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶାନ (ଶିବ) — ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ଅବ୍ୟୟ ଦେବତା।

Verse 3

ब्रह्मा सृजति भूतानि स्थावरं जंगमं च यत् । तान्येतानि परो लोके विष्णुः पालयति प्रजाः

ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସେହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ପାଳନ କରନ୍ତି; ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରଭୁ।

Verse 4

कल्पांते तत्समग्रं हि रुद्रः संहरते जगत् । न ददाति च नाध्येति न कदाचिद्विनश्यति

କଳ୍ପାନ୍ତେ ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି। ସେ ନ ଦିଅନ୍ତି, ନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ନ କେବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି; କୌଣସି କାଳରେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର ନୁହନ୍ତି।

Verse 5

ईश्वरः सर्वभूतानां यः पश्यति स पश्यति । उत्तरेण प्रतिष्ठानादिदानीं ब्रह्म तिष्ठति

ଯେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେଇ ସତ୍ୟରେ ଦେଖେ। ଏବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଉତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 6

महेश्वरो वटे भूत्वा तिष्ठते परमेश्वरः । ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः

ପରମେଶ୍ୱର ମହେଶ୍ୱର ବଟବୃକ୍ଷରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ତାପରେ ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ପରମର୍ଷିମାନେ ସେଠାରେ ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 7

रक्षंति परमं नित्यं पापकर्मपरायणान् । ये तु चान्ये च तिष्ठंति न यांति परमां गतिम्

ପାପକର୍ମରେ ଲୀନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ପରମ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରି ଧାରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେ ଅନ୍ୟମାନେ ସେହିପରି ରହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 8

युधिष्ठिर उवाच । अप्याह मे यथातत्त्वं यथैषां तिष्ठते श्रुतम् । केन वा कारणेनैव तिष्ठंति लोकसंमताः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଦୟାକରି ମୋତେ ଯଥାତତ୍ତ୍ୱ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅବସ୍ଥିତ। କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଲୋକସମ୍ମତ ହୋଇ ସ୍ଥିର ରହିଛି?

Verse 9

मार्कंडेय उवाच । प्रयागे निवसंत्येते ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । कारणं तु प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वं युधिष्ठिर

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ପ୍ରୟାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ବାସ କରନ୍ତି। ତାହାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି; ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ।

Verse 10

पंचयोजनविस्तीर्णं प्रयागस्य तु मंडलम् । तिष्ठंति रक्षणार्थाय पापकर्मनिवारणाः

ପ୍ରୟାଗର ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ତାହାର ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେଠାରେ ପାପକର୍ମ-ନିବାରକ ଦେବମାନେ ନିୟୁକ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 11

तस्मिंस्तु स्वल्पकं पापं नरके पातयिष्यति । एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च प्रयागे समहेश्वरः

ସେଠାରେ ଅଳ୍ପ ପାପ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ପତିତ କରାଏ। ତେଣୁ ପ୍ରୟାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ସହିତ, ବିରାଜିତ।

Verse 12

सप्तद्वीपाः समुद्राश्च पर्वताश्च महीतले । तिष्ठंति ध्रियमाणाश्च यावदाभूतसंप्लवम्

ପୃଥିବୀତଳରେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତ—ଧାରିତ ହୋଇ—ସର୍ବଭୂତ-ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି।

Verse 13

ये चान्ये बहवः सर्वे तिष्ठंति च युधिष्ठिर । पृथिवीस्थानमारभ्य निर्मितं दैवतैस्त्रिभिः

ଅନ୍ୟ ଅନେକେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି—ପୃଥିବୀଲୋକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି—ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସେଇ ଧାମରେ।

Verse 14

प्रजापतेरिदं क्षेत्रं प्रयागमिति विश्रुतम् । एतत्पुण्यं पवित्रं च प्रयागं तु युधिष्ठिर

ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର; ‘ପ୍ରୟାଗ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ପ୍ରୟାଗ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପବିତ୍ରକାରୀ।

Verse 15

स्वराज्यं कुरु राजेंद्र भ्रातृभिः सहितो भव

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ନିଜ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କର; ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଏକତାରେ ରୁହ।

Verse 48

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये । अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ‘ପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।