Adhyaya 43

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । यथा प्रयागस्य मुने माहात्म्यं कथितं त्वया । तथातथा प्रमुच्येऽहं सर्वपापैर्न संशयः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଆପଣ ଯେପରି ପ୍ରୟାଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ସେପରି ମୁଁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 2

भगवन्केन विधिना गंतव्यं धर्मनिश्चयैः । प्रयागे यो विधिः प्रोक्तः तन्मे ब्रूहि महामुने

ଭଗବନ୍! ଧର୍ମନିଶ୍ଚୟରେ ଦୃଢ଼ ଲୋକମାନେ କେଉଁ ବିଧିରେ ଯିବେ? ପ୍ରୟାଗ ପାଇଁ ଯେ ବିଧି କୁହାଯାଇଛି, ସେହିଟି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାମୁନେ।

Verse 3

मार्कंडेय उवाच । कथयिष्यामि ते वत्स तीर्थयात्राविधिक्रमम् । यो गच्छेतकुरुश्रेष्ठ प्रयागं देवसंयुतम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିଧି ଓ କ୍ରମ ଯଥାବତ୍ କହିବି। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯେ ଯାଏ ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 4

बलीवर्दसमारूढः शृणु तस्यापि यत्फलम् । वसते नरके घोरे गवां क्रोधे सुदारुणे

ବଳଦ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାଉଥିବା ଲୋକର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ—ସେ ‘ଗବାଂ-କ୍ରୋଧ’ ନାମକ ଅତି ଘୋର ଓ କଠୋର ନରକରେ ବାସ କରେ।

Verse 5

सलिलं च न गृह्णंति पितरस्तस्य देहिनः । यस्तु पुत्रांस्तथा बालान्स्नापयेत्पाययेत्तथा

ଯାହା ପାଇଁ ପିତୃମାନେ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଯେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଜଳ ପିଆଏ ନାହିଁ।

Verse 6

यथात्मनस्तथा सर्वान्दानं विप्रेषु दापयेत् । ऐश्वर्यलोभान्मोहाद्वा गच्छेद्यानेन यो नरः

ଯେପରି ନିଜକୁ ଭାବେ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ କରାଉ। କିନ୍ତୁ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଯେ ଏହି ପଥରେ ଯାଏ, ସେ ତାହାର ସତ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଉନାହିଁ।

Verse 7

निष्फलं तस्य तत्तीर्थं तस्माद्यानं परित्यजेत् । गंगायमुनयोर्मध्ये यस्तु कन्यां प्रयच्छति

ତାହା ପାଇଁ ସେଇ ତୀର୍ଥ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ; ତେଣୁ ଏପରି ଯାତ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଯେ କନ୍ୟାଦାନ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 8

आर्षेण तु विधानेन यथाविभवसंभवम् । न पश्यति यमं घोरं नरकं तेन कर्मणा

ଋଷିମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟମତେ ଆଚରଣ କଲେ ସେ କର୍ମରେ ଭୟଙ୍କର ଯମଙ୍କୁ ଦେଖେ ନାହିଁ, ନରକକୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 9

उत्तरान्स कुरून्गत्वा मोदते कालमक्षयम् । पुत्रांस्तु दारांल्लभते धार्मिकान्नयसंयुतान्

ଉତ୍ତର କୁରୁଦେଶକୁ ଯାଇ ସେ ଅକ୍ଷୟ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଓ ସଦାଚାରସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ପତ୍ନୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 10

तत्र दानं प्रदातव्यं यथाविभवसंभवम् । तेन तीर्थफलैनैव वर्द्धते नात्र संशयः

ସେଠାରେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟମତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 11

स्वर्गे तिष्ठति राजेंद्र यावदाभूतसंप्लवम् । वटमूलं समाश्रित्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେ ବଟବୃକ୍ଷର ମୂଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥାନ କରେ।

Verse 12

सर्वलोकानतिक्रम्य रुद्रलोकं च गच्छति । तत्र ते द्वादशादित्यास्तपंते रुद्रमाश्रिताः

ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ; ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।

Verse 13

निर्दहंति जगत्सर्वं वटमूलं न दह्यते । नष्टचंद्रार्कपवनं यदा चैकार्णवं जगत्

ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦହିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ବଟବୃକ୍ଷର ମୂଳ ଦହେ ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପବନ ଲୁପ୍ତ ହୋଇ ଜଗତ ଏକ ମହାକର୍ଣ୍ଣବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ତାହା ଅବିଚଳ ରହେ।

Verse 14

स्वपित्यत्रैव वै विष्णुर्जायमानः पुनः पुनः । देवदानवगंधर्व ऋषयः सिद्धचारणाः

ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁ ପୁନଃପୁନଃ ଶୟନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ଧରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 15

सदा सेवंति तत्तीर्थं गंगायमुनसंगमे । तत्र गच्छंति राजेंद्र प्रयागे संयुतं च यत्

ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଥିବା ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ସେମାନେ ସଦା ସେବନ କରନ୍ତି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଯେ ସଂଯୁକ୍ତ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳ ‘ପ୍ରୟାଗ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 16

तत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्चैव दिगीश्वराः । लोकपालाश्च साध्याश्च पितरो लोकसंमताः

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦିଗମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଦିଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ। ଲୋକପାଳ, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସମ୍ମତ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 17

सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव परमर्षयः । अंगिरप्रमुखाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयः परे

ସେହିପରି ସନତ୍କୁମାର ପ୍ରମୁଖ ପରମର୍ଷିମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ଅଙ୍ଗିରା ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସମାଗତ ଥିଲେ।

Verse 18

तथा नागाश्च सिद्धाश्च सुपर्णाः खेचराश्च ये । सरितः सागराः शैला नागा विद्याधरास्तथा

ସେହିପରି ନାଗମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣମାନେ ଓ ଆକାଶଚାରୀ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱ; ନଦୀମାନେ, ସାଗରମାନେ, ପର୍ବତମାନେ, ଏବଂ ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି)।

Verse 19

हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः । गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम्

ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଭଗବାନ୍ ହରି ବିରାଜିତ। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଦେଶଭାଗ ପୃଥିବୀର ‘ଜଘନ’ (କଟିଭାଗ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 20

प्रयागं राजशार्दूल त्रिषुलोकेषु विश्रुतम् । ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषुलोकेषु भारत

ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ! ପ୍ରୟାଗ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଭାରତ! ତ୍ରିଲୋକରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 21

श्रवणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि । मृत्तिका लंभनाद्वापि नरः पापात्प्रमुच्यते

ସେହି ତୀର୍ଥର କେବଳ ଶ୍ରବଣରୁ, ତାହାର ନାମସଂକୀର୍ତ୍ତନରୁ, କିମ୍ବା ତାହାର ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକା ପ୍ରାପ୍ତିରୁ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 22

तत्राभिषेकं यः कुर्य्यात्संगमे संशितव्रतः । तुल्यं फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

ଯେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ହୋଇ ସଙ୍ଗମରେ ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମତୁଲ୍ୟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 23

न वेदवचनात्तात न लोकवचनादपि । मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागगमनं प्रति

ହେ ତାତ! ନ ବେଦବଚନରେ, ନ ଲୋକବଚନରେ ତୁମ ନିଶ୍ଚୟ ଡଗମଗ ହେଉ; ପ୍ରୟାଗଗମନ ପ୍ରତି ତୁମ ମତି ଅଚଳ ରହୁ।

Verse 24

दशतीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापराः । येषां सान्निध्यमत्रैव कीर्तनात्कुरुनंदन

ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ! ଦଶହଜାର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ତଦୁପରି ଷଷ୍ଟିକୋଟି ଅନ୍ୟ—ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଏଠାରେ କେବଳ କୀର୍ତ୍ତନମାତ୍ରରେ ମିଳେ।

Verse 25

या गतिर्योगयुक्तस्य सदुत्थस्य मनीषिणः । सा गतिस्त्यजतः प्राणान्गंगायमुनसंगमे

ଯୋଗଯୁକ୍ତ, ସଦାଚାରନିଷ୍ଠ ମନୀଷୀ ତପସ୍ବୀ ଯେ ପରମ ଗତି ପାଏ, ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେହି ଗତି ପାଏ।

Verse 26

तेन जीवंति लोकेऽस्मिन्यत्र यत्र युधिष्ठिर । ये प्रयागं न संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯେମାନେ ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଘୁରି ଘୁରି କେବଳ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 27

एवं दृष्ट्वा तु तत्तीर्थं प्रयागं परमं पदम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यः शशांक इव राहुणा

ଏଭଳି ସେହି ତୀର୍ଥ—ପ୍ରୟାଗ, ପରମ ପବିତ୍ର ପଦ—କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଯେପରି ରାହୁର ଗ୍ରାସରୁ ଶଶାଙ୍କ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 28

कंबलाश्वतरौ नागौ यमुना दक्षिणे तटे । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते सर्वपातकैः

ଯମୁନାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର—ଏହି ଦୁଇ ନାଗ ବସନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଜଳ ପାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 29

तत्र गत्वा तु तत्स्थानं महादेवस्य धीमतः । नरस्तारयते सर्वान्दशातीतान्दशापरान्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଧୀମାନ ମହାଦେବଙ୍କ ସେହି ପବିତ୍ର ଧାମରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାରେ—ଦଶ ଅତୀତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଦଶର ଅପାରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 30

कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत् । स्वर्गलोकमवाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम्

ଅଭିଷେକ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ମହାପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 31

पूर्वपार्श्वे तु गंगायां त्रिषु लोकेषु भारत । कूपं चैव तु सामुद्रं प्रतिष्ठानं तु विश्रुतम्

ହେ ଭାରତ! ଗଙ୍ଗାର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ସାମୁଦ୍ର କୂପ’ ଅଛି; ତାହା ‘ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ’ ନାମରେ ବିଶ୍ରୁତ।

Verse 32

ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिरात्रं यदि तिष्ठति । सर्वपापविशुद्धात्मा सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ଯଦି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରି ତିନି ରାତି (ଏହି ବ୍ରତ) ପାଳନ କରେ, ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 33

उत्तरेण प्रतिष्ठानाद्भागीरथ्यास्तु पूर्वतः । हंसप्रपतनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ଭାଗୀରଥୀ (ଗଙ୍ଗା)ର ପୂର୍ବଦିଗରେ ‘ହଂସପ୍ରପତନ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 34

अश्वमेधफलं तस्मिन्स्नातमात्रस्य भारत । यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च तावत्स्वर्गे महीयते

ହେ ଭାରତ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 35

उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपांडुरे । सलिलैस्तर्प्पयेद्यस्तु पितॄंस्तत्र विमत्सरः

ଯେ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ରମ୍ୟ, ବିଶାଳ, ହଂସଧବଳ ଉର୍ବଶୀ-ତଟରେ ଜଳଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ସତ୍ୟରେ ପିତୃଦେବମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ।

Verse 36

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । सेवते पितृभिः सार्द्धं स्वर्गलोकं नराधिप

ହେ ନରାଧିପ, ସେ ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଆଉ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଭୋଗ କରେ।

Verse 37

पूज्यते सततं तत्र ऋषिगंधर्वकिन्नरैः । ततः स्वर्गपरिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः

ସେଠାରେ ସେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜିତ ହୁଏ; ପରେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।

Verse 38

उर्वशीसदृशीनां तु कन्यानां लभते शतम् । गवां शतसहस्राणां भोक्ता भवति भूमिप

ହେ ଭୂମିପତି! ସେ ଉର୍ବଶୀ-ସଦୃଶ ଶତ କନ୍ୟା ପାଏ ଏବଂ ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ଗାଈର ଭୋକ୍ତା ଓ ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 39

कांचीनूपुरशब्देन सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं लभते पुनः

ରତ୍ନଖଚିତ କାଞ୍ଚୀ ଓ ନୂପୁରର ଶବ୍ଦରେ ସେ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗେ; ବିପୁଳ ଭୋଗ ଭୋଗି ପୁନର୍ବାର ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପାଏ।

Verse 40

कुशासनधरो नित्यं नियतः संयतेंद्रियः । एककालं तु भुंजानो मासं भोगपतिर्भवेत्

ଯେ ନିତ୍ୟ କୁଶାସନ ଧାରଣ କରି ନିୟମପରାୟଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂୟମୀ ରହି, ଦିନକୁ ଏକବାର ଭୋଜନ କରେ—ସେ ଏକ ମାସ ଭୋଗପତି ହୁଏ।

Verse 41

सुवर्णालंकृतानां तु नारीणां लभते शतम् । पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत्

ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କୃତ ଶତ ନାରୀ ପାଏ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ମହାଭୋଗର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 42

दशग्रामसहस्राणां भोक्ता भवति भूमिपः । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति नित्यशः

ଭୂମିପତି ଦଶହଜାର ଗ୍ରାମର ଭୋଗ (ରାଜସ୍ୱ) ଭୋଗ କରେ; ଧନ-ଧାନ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେ ନିତ୍ୟ ଦାତା ଓ ଉପକାରକ ହୁଏ।

Verse 43

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ‘ପ୍ରୟାଗ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ତେତାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 44

उपोष्य योगयुक्तश्च ब्रह्मज्ञानमवाप्नुयात् । कोटितीर्थं समासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

ଉପବାସ କରି ଯୋଗସଂଯମରେ ଥିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ପାଇପାରେ। ଏବଂ ଯେ କୋଟିତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ…

Verse 45

कोटिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः

ସେ ହଜାର କୋଟି ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ—ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ—ଦେବଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।

Verse 46

सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले भवति रूपवान् । ततो भोगवतीं गत्वा वासुकेरुत्तरेण तु

ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ରୂପବାନ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ। ପରେ ଭୋଗବତୀକୁ ଯାଇ ବାସୁକିର ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 47

दशाश्वमेधकं तत्र तीर्थं तत्रापरं भवेत् । कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ସେଠାରେ ‘ଦଶାଶ୍ୱମେଧକ’ ନାମକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ-ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 48

धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्

ସେ ଧନୀ, ରୂପବାନ, ଦକ୍ଷ, ଦାତା ଓ ଧାର୍ମିକ ହୁଏ; ଚାରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନର ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ ଫଳ ମଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 49

अहिंसायां तु यो धर्म्मो गमनादेव तद्भवेत् । कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्रतत्रावगाह्यते

ଅହିଂସାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେ ଧର୍ମଫଳ, ସେଠାକୁ କେବଳ ଯିବାମାତ୍ରେ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା—ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ସେଠି ତଦ୍ରୂପ ହୁଏ।

Verse 50

कुरुक्षेत्राद्दशगुणा यत्र सिंध्वा समागता । यत्र गंगा महाभागा बहुतीर्थतपोधना

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ସେଇ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁର ସଙ୍ଗମ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ମହାଭାଗା ଗଙ୍ଗା ବହୁ ତୀର୍ଥ ଓ ତପୋଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଭାବେ ବିରାଜେ।

Verse 51

सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा । क्षितौ तारयते मर्त्यान्नागांस्तारयतेऽप्यधः

ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ; ଏଠାରେ ବିଚାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏହା ପୃଥିବୀରେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତାରେ, ଏବଂ ଅଧଃସ୍ଥାନରେ ନାଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାରେ।

Verse 52

दिवि तारयते देवांस्तेन सा त्रिपथा स्मृता । यावदस्थीनि गंगायां तिष्ठंति तस्य देहिनः

ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ‘ତ୍ରିପଥା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେ ଦେହୀର ଅସ୍ଥି ଯେତେଦିନ ଗଙ୍ଗାରେ ରହେ, ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଶ୍ରେୟଃ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ।

Verse 53

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तीर्थानां तु परं तीर्थं नदीनामुत्तमा नदी

ଏତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତୀର୍ଥ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ।

Verse 54

मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि । सर्वत्र सुलभा गंगा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा

ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ—ମହାପାତକୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି। ସେ ସର୍ବତ୍ର ସୁଲଭ, କିନ୍ତୁ ତିନି ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 55

गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे । तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः

ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର (ହରିଦ୍ୱାର), ପ୍ରୟାଗ ଓ ଗଙ୍ଗାସାଗର-ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାରେ ଯେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 56

सर्वेषां चैव भूतानां पापोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गंगासमा गतिः

ପାପରେ ଆହତ ଚେତନା ନେଇ ଉଦ୍ଧାରର ଗତି ଖୋଜୁଥିବା ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ସମାନ ଗତି/ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।

Verse 57

पवित्राणां पवित्रं या मंगलानां च मंगलम् । महेश्वरशिरोभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा

ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପବିତ୍ରା ଓ ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ—ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ଶିରରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା—ସେଇ ଶୁଭା ଗଙ୍ଗା ସର୍ବ ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି।