Shloka 82

Kurukṣetra and Sarasvatī Tīrthas: Pilgrimage Itinerary and the Sanctification of Rāma-hrada

Paraśurāma’s Lakes

Devanagari script

तत्र देवाः सदा राजन्फलकीवनमाश्रिताः । तपश्चरंति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम्

Transliteration

tatra devāḥ sadā rājanphalakīvanamāśritāḥ | tapaścaraṃti vipulaṃ bahuvarṣasahasrakam

Translation

ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଫଳକୀବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, स्थानवाचक

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• सदा: always
• सदा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• फलकीवनम्: the Phalakī forest
• फलकीवनम्: कर्म (Karma/Object with participle)
• Type: Noun
• Root: फलकी + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• आश्रिताः: having taken refuge/dwelling
• आश्रिताः: क्रियाविशेषण/विशेषण (Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: आ + श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; देवाः इति विशेष्येण सह (having resorted to/dwelling in)

• तपः: austerity
• तपः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

• चरन्ति: practice/perform
• चरन्ति: क्रिया (Kriyā/Predicate)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लट् (Present indicative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• विपुलम्: abundant/great
• विपुलम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तपः इति विशेषणम्

• बहुवर्षसहस्रकम्: for many thousands of years
• बहुवर्षसहस्रकम्: कालाधिकरण (Kālādhikaraṇa/Temporal extent)
• Type: Adjective
• Root: बहु + वर्ष + सहस्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मप्रवचनीय-तत्पुरुषवत् निर्धारणार्थः: बहूनि वर्षाणि सहस्रकं (for many thousands of years)

Speaker

Unspecified narrator (context-dependent within Svarga-khaṇḍa dialogue)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: forest

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: राजन्फलकीवनमाश्रिताः → राजन् + फलकीवनम् + आश्रिताः; तपश्चरंति → तपः + चरन्ति

Characters & Entities

• Devas
• Phalakī-vana

FAQs

What does this verse indicate about Phalakī-vana in the Padma Purana?

It presents Phalakī-vana as a sacred forest refuge associated with the Devas, characterized by long-term austerity and spiritual discipline.

Why is the Devas’ tapas emphasized as lasting “many thousands of years”?

The phrase underscores the extraordinary scale and continuity of divine austerity, highlighting tapas as a powerful means to sustain cosmic order and attain spiritual ends.

What ethical or spiritual lesson does the verse convey?

It elevates steadfastness and disciplined practice—remaining devoted to tapas over long durations—as a model of perseverance and spiritual commitment.