
Māhātmya of the Kāverī–Narmadā Confluence (Patreśvara Tīrtha): Sin-Removal and Merit
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କାବେରୀ–ନର୍ମଦା ସଙ୍ଗମକୁ ଜଗତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାପହର ତୀର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଯୁଧିଷ୍ଠିର-ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ‘ଏହି ସଙ୍ଗମର ସତ୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କ’ଣ, ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି’ ବୋଲି ପଚାରିଲେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେହି କଥା କହନ୍ତି। କୁବେର ଏହି ଘାଟରେ ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ତପ କରି ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ଶିବ ତାଙ୍କୁ ବର ଦିଅନ୍ତି—ସେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଆଦ୍ୟ ସ୍ଥାପକ ଓ ଅଧିପତି ହେବେ; ପରେ ନିଜ କୁଳରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ହୁଏ। ଏହାକୁ ତୀର୍ଥଫଳ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଇଛି—ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶିବପୂଜା କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ-ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଓ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ପରେ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷୟ ହେଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଭାବେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏହି ଜଳ ପାନ କଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ-ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ପତ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପାପନାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 1
ऋषिरुवाच । पृच्छंति ते महात्मानो नारदं हि महाजनाः । युधिष्ठिरपराः सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः
ଋଷି କହିଲେ—ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ, ସେଇ ମହାଜନମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିରପରାୟଣ ତପୋଧନ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି।
Verse 2
आख्याहि भगवंस्तथ्यं कावेरीसंगमे महत् । लोकानां च हितार्थाय अस्माकं च विवृद्धये
ହେ ଭଗବନ୍, କାବେରୀର ମହାସଙ୍ଗମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସତ୍ୟ ଓ ମହିମାମୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହନ୍ତୁ—ଲୋକହିତ ପାଇଁ ଏବଂ ଆମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।
Verse 3
सदा पापरता ये तु नरा दुष्कृतिकारिणः । मुच्यंते सर्वपापेभ्यो गच्छंति परमं पदम् । एतदिच्छामि विज्ञातुं भगवन्वक्तुमर्हसि
ଯେ ନରମାନେ ସଦା ପାପରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି? ଏହା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ହେ ଭଗବନ୍, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।
Verse 4
नारद उवाच । शृणुध्वं सहिताः सर्वे युधिष्ठिरपुरोगमाः । अत्र कृत्वा महायज्ञं कुबेरः सत्यविक्रमः । इदं तीर्थमनुप्राप्य साम्राज्यादधिकोऽभवत्
ନାରଦ କହିଲେ—ୟୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ମହାଯଜ୍ଞ କରି ସତ୍ୟବିକ୍ରମ କୁବେର ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମହାନ ହେଲା।
Verse 5
सिद्धिं प्राप्तो महाराज तन्मे निगदतः शृणु । कावेरी नर्मदां यत्र संगता लोकविश्रुताम्
ହେ ମହାରାଜ, ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ଶୁଣ—ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକବିଖ୍ୟାତ କାବେରୀ ନର୍ମଦା ସହିତ ସଙ୍ଗମ କରେ।
Verse 6
तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कुबेरः सत्यविक्रमः । तपस्तप्यति यक्षेंद्रो दिव्यं वर्षशतं महत्
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ସତ୍ୟବିକ୍ରମ କୁବେର ତପ କଲା; ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ର ମହାନ ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କଲା।
Verse 7
तस्य तुष्टो महादेवः प्रदद्याद्वरमुत्तमम् । भो भो यक्ष महासत्व वरं ब्रूहि यथेप्सितम् । ब्रूहि कार्यं यथेष्टं तु यद्वा मनसि वर्त्तते
ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହାଦେବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଇ କହିଲେ—“ହେ ଯକ୍ଷ, ହେ ମହାସତ୍ତ୍ୱବାନ! ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ବର କହ। ତୁମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ପ୍ରକାଶ କର।”
Verse 8
कुबेर उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश यदि देयो वरो मम । आदिकृच्चैव सर्वेषां यक्षाणामधिपो भवेत्
କୁବେର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଆଦିକର୍ତ୍ତା ଓ ଅଧିପତି ହେଉ।
Verse 9
कुबेरस्य वचः श्रुत्वा तुष्टो देवो महेश्वरः । एवमस्तु ततश्चोक्त्वा तत्रैवांतरधीयत
କୁବେରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ‘ଏବମସ୍ତୁ’ କହି ସେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 10
सोऽपि लब्धवरो यक्षः शीघ्रं यक्षकुलं गतः । पूजितः सर्वयक्षेंद्रैरभिषिक्तस्तु पार्थिवः
ସେ ଯକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ବର ପାଇ ଶୀଘ୍ର ଯକ୍ଷକୁଳକୁ ଗଲା। ସମସ୍ତ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ରାଜା ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲା।
Verse 11
कावेरीसंगमं तत्र सर्वपापप्रणाशनम् । ये नरा नाभिजानंति वंचितास्ते न संशयः
ସେଠାରେ କାବେରୀର ସଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ। ଯେ ଲୋକେ ତାହାର ମହିମା ନ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିତ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 12
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नायीत मानवः । कावेरी च महापुण्या नर्मदा च महानदी
ଏହିହେତୁ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। କାବେରୀ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ, ନର୍ମଦା ମହାନଦୀ।
Verse 13
तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र अर्चयेद्वृषभध्वजम् । अश्वमेधफलं प्राप्य रुद्रलोके महीयते
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟ ପାଇ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 14
अग्निप्रवेशं यः कुर्याद्यश्च कुर्य्यादनाशनम् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य यथा मे शंकरोऽब्रवीत्
ଯେ ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ଯେ ଅନାଶନ କରି ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ—ତାହାର ଗତି ଅନିବର୍ତ୍ତନୀୟ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରି ଶଙ୍କର ମୋତେ କହିଥିଲେ।
Verse 15
सेव्यमानो वरस्त्रीभिर्मोदते दिवि रुद्रवत् । षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापरे
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ସେବା ପାଇ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦ କରେ—ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ, ଏବଂ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଷାଠି କୋଟି ମଧ୍ୟ।
Verse 16
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे षोडशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଷୋଡଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 17
भोगवान्धर्मशीलश्च महांश्चैव कुलोद्भवः । तत्र पीत्वा जलं सम्यक्चांद्रायणफलं लभेत्
ସେ ଭୋଗସମ୍ପନ୍ନ, ଧର୍ମଶୀଳ, ମହାନ ଏବଂ କୁଳୀନ ହୁଏ; ଏବଂ ସେଠାର ଜଳକୁ ଯଥାବିଧି ପାନ କଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତସମ ଫଳ ଲଭେ।
Verse 18
स्वर्गं गच्छंति ते मर्त्या ये पिबंति जलं शुभम् । गंगायमुनयोर्मध्ये यत्फलं यांति मानवाः
ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଏହି ଶୁଭ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଗଙ୍ଗା‑ଯମୁନା ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।
Verse 19
कावेरीसंगमे स्नात्वा तत्फलं तस्य जायते । एवं तु तस्य राजेंद्र कावेरीसंगमं महत् । पत्रेश्वरेति विख्यातं सर्वपापहरं परम्
କାବେରୀ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ତାହାର ଅନୁରୂପ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ମହାନ କାବେରୀ‑ସଙ୍ଗମ ‘ପତ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବପାପହର ପରମ ତୀର୍ଥ।