Adhyaya 81

Verse 1

वैशंपायन उवाच । उद्भवं लोहितांगस्य संतोषं तु जनेषु च । प्रभावं वैभवं तेजः श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଲୋହିତାଙ୍ଗଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଜନାଉଥିବା ସନ୍ତୋଷ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ବୈଭବ ଓ ତେଜ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 2

व्यास उवाच । हरांशसंभवो देवः कुजातः पृथिवीसुतः । सत्त्वस्थस्सत्वसंपूर्णश्शूरः शक्तिधरो भुवि

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେ ଦେବ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; କୁଜାତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୃଥିବୀର ପୁତ୍ର। ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ, ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ବୀର ଓ ଭୁବିରେ ଶକ୍ତିଧର ଥିଲେ।

Verse 3

तीक्ष्णः क्रूरग्रहो देवो लोहितांगः प्रतापवान् । कुमारो रूपसंपन्नो विद्युत्पातमयः प्रभुः

ସେ ଦେବ ଲୋହିତାଙ୍ଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, କ୍ରୂରଗ୍ରହୀ ଓ ପ୍ରତାପବାନ; ସେ କୁମାର, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପାତ ସଦୃଶ ସ୍ୱଭାବବାନ ପ୍ରଭୁ।

Verse 4

अनेन भर्जिता दैत्याः क्रव्यादाय सुरद्विषः । दशायोगाच्च मनुजा उद्भिज्जाः पशुपक्षिणः

ଏହି ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମାଂସଭୋଜୀ ଓ ଦେବଦ୍ୱେଷୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ଏବଂ ଦଶ ଅବସ୍ଥାର ସଂଯୋଗରୁ ମନୁଷ୍ୟ, ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 5

वैशंपायन उवाच । शंभोरेष कथं जातः कथं जातो महीसुतः । ग्रहो देवः कथं क्रूर एतदिच्छामि वेदितुम्

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏହା ଶମ୍ଭୁଠାରୁ କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ମହୀସୁତ କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ଏବଂ ଗ୍ରହ ଦେବ ହୋଇ ସୁଦ୍ଧା ଏତେ କ୍ରୂର କିପରି? ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 6

कथमस्य भवेत्तुष्टिः सर्वलोकेषु सर्वदा । गुरो मय्याप्तभावे तु वद निस्संशयं मुखात्

ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସର୍ବଦା କିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିପାରିବ? ହେ ଗୁରୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆପ୍ତ ଓ ପ୍ରିୟ ହେଲେ, ନିଜ ମୁଖରୁ ନିଃସନ୍ଦେହେ କହନ୍ତୁ।

Verse 7

व्यास उवाच । हिरण्याक्षकुले धीमानसुराणां च पार्थिवः । अंधकेति समाख्यातो दैत्यः सर्वसुरांतकृत्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ କୁଳରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଧୀମାନ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ; ‘ଅନ୍ଧକ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ଦୈତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ସଂହାରକ ଥିଲା।

Verse 8

जातो विष्णुवरादेव जातो विष्णुपराक्रमः । तेनैव निर्जिता देवास्सेन्द्राः क्रतुभुजः क्रमात्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବରରୁ ସେ ଜନ୍ମିଲା ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁସମ ପରାକ୍ରମ ପାଇଲା; ସେହି ବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଭୋଗକାରୀ ଦେବମାନେ କ୍ରମେ ପରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 9

ततो देवा विधिं गत्वा वचनं चेदमब्रुवन् । अन्धकेनैव चास्माकं हृतं राज्यं सुखं मखः

ତେବେ ଦେବମାନେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ଅନ୍ଧକ ଏକାଇ ଆମର ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ହରଣ କରିଛି।”

Verse 10

तस्मात्तस्य वधोपाय उच्यतां तद्विधीयताम् । अथ धाताऽब्रवीद्वाक्यं देवानस्य च नैधनम्

“ଏହେତୁ ତାହାର ବଧର ଉପାୟ କୁହାଯାଉ, ଏବଂ ସେହିପରି କରାଯାଉ।” ତାପରେ ଧାତା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅବ୍ୟର୍ଥ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 11

नास्ति विष्णुवरादेव पीयूषस्य च भक्षणात् । किंतु तस्यासुरत्वस्य यथा परिभवो ध्रुवम्

କେବଳ ଅମୃତ ଭକ୍ଷଣରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବର ମିଳେନାହିଁ; ବରଂ ତାହାର ଆସୁର ସ୍ୱଭାବକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅପମାନ ଓ ପତନ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 12

कुर्वे लोकहितार्थाय श्रद्धां कामसमन्विताम् । विचिकित्सा तु तत्रैव सर्वास्त्रीरतिगच्छति

“ଲୋକହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ—କାମନାଯୁକ୍ତ ହୋଇ—ଏହି କର୍ମ କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେଇ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମେ ଏବଂ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀକେନ୍ଦ୍ରିତ ଭୋଗାସକ୍ତିକୁ ଯାଏ।”

Verse 13

त्यक्त्वैकां पार्वतीं दुर्गां न तस्य मानसं स्थिरम् । ततः क्रुद्धो जगत्स्वामी तं च वैरूप्यतां नयेत्

ଏକମାତ୍ର ପାର୍ବତୀ—ଦୁର୍ଗା—କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ ତାହାର ମନ ସ୍ଥିର ରହିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ବୈରୂପ୍ୟ (ବିକୃତି) ଦେଲେ।

Verse 14

ततोऽसुरत्वं संत्यज्य गणस्तस्य भविष्यति । एवमुक्त्वा प्रजाध्यक्षः श्रद्धां कामसमन्विताम्

ତେବେ ସେ ଅସୁରଭାବ ତ୍ୟାଗ କରି ତାହାର ଗଣ ହେବ। ଏହିପରି କହି ପ୍ରଜାଧ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି କାମସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 15

विचिकित्सां स्वमायां च प्रेषयामास तं प्रति । ततो विचेष्टितः कामाद्योषान्वेषणतत्परः

ତାହା ପ୍ରତି ସେ ‘ବିଚିକିତ୍ସା’ (ସନ୍ଦେହ) ଓ ନିଜ ‘ମାୟା’ ପ୍ରେଷଣ କଲେ। ପରେ କାମେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ସେ ନାରୀ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ତତ୍ପର ହେଲା।

Verse 16

स्वदारान्परयोषां च नापश्यद्विचिकित्सया । ततो मायाप्रयुक्तोसौ त्रैलोक्यं विचचार ह

ସନ୍ଦେହବଶେ ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀର ଭେଦ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ। ପରେ ମାୟାପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଚରଣ କଲା।

Verse 17

दृष्टं च हिमवत्पृष्ठे स्त्रीरत्नं चातिशोभनं । दृष्ट्वा च पार्वतीं दैत्यः कामस्य वशगोऽभवत्

ହିମବତ ପର୍ବତର ଢାଳରେ ସେ ଅତିଶୟ ଶୋଭାମୟ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନକୁ ଦେଖିଲା। ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଦୈତ୍ୟ କାମର ବଶଗତ ହେଲା।

Verse 18

ज्ञानलोपात्ततो दुर्गां ग्रहीतुं तां स चेच्छति । उमा च कोटवीरूपं कृत्वा देहस्य चात्मनः

ତାପରେ ଜ୍ଞାନଲୋପ ହେତୁ ସେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା। କିନ୍ତୁ ଉମା ଦେହ ଓ ଆତ୍ମଭାବରେ କୋଟବୀରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 19

ईश्वरस्यांतिकस्था च ग्रहीतुं तां ससार सः । ततः कामविचेताश्च उन्मत्तीकृतचेतनः

ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିକଟରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ସେ ବେଗରେ ଧାଇଲା। ପରେ କାମମୋହରେ ଚିତ୍ତ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ହେଲା।

Verse 20

न जहाति शिवां धात्रीं पार्वतीं दैत्यपुंगवः । ततो ध्यानात्समागम्य मिलितः पार्वतीं धवः

ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବା-ଧାତ୍ରୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ଧ୍ୟାନରୁ ଉଠି ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ସନ୍ନିକଟକୁ ଆସି ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ମିଳିଲେ।

Verse 21

दृष्ट्वा तं च स दैत्येन्द्रः प्रगतस्तु स्वमालयम् । सज्जीकृत्य स्वयोधांश्च शंभुं जेतुं समुत्सुकः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆଳୟକୁ ଫେରିଗଲା। ନିଜ ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ ସଜ୍ଜ କରି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲା।

Verse 22

गौरीमेव समानेतुं काममोहादचेतनः । एतच्छ्रुत्वा तु त्रिदशा गत्वा तं नंदिनेरिताः

କାମମୋହରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ସେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ହିଁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ଏହା ଶୁଣି ନନ୍ଦୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 23

अकुर्वंश्च महद्युद्धं घोरं लोकभयंकरम् । दैत्यान्रणे मृतांस्तत्र दैत्याचार्यो ह्यजीवयत्

ସେମାନେ ଏକ ମହାଯୁଦ୍ଧ କଲେ—ଭୟଙ୍କର ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆତଙ୍କିତ କରୁଥିବା। ସେଠାରେ ରଣରେ ମୃତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ ପୁନଃଜୀବିତ କଲେ।

Verse 24

एतद्वृत्तं तु कैलासे सर्वे चैव न्यवेदयन् । क्रोधाच्छंभुस्तदा वाक्यं नंदिनं निजगाद ह

ଏହି ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମସ୍ତେ କୈଲାସରେ ଯାଇ ନିବେଦନ କଲେ। ତେବେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଶମ୍ଭୁ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 25

गच्छ दैत्यालयं वीर द्रुतमेव ममाज्ञया । पश्यतां सर्वदैत्यानां दैत्येंद्रस्य च संसदि

ହେ ବୀର! ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ଦୈତ୍ୟାଳୟକୁ ଯାଅ; ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କର।

Verse 26

गृहीत्वा चिकुरेऽत्यर्थं भार्गवं तं दुरात्मकम् । लब्ध्वा चास्मत्सकाशं वै विह्वलं चानय क्षणात्

ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ଭାର୍ଗବକୁ କେଶ ଧରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ପକଡ଼; ତାକୁ ବଶ କରି, କମ୍ପିତ ଓ ନିରୁପାୟ ଅବସ୍ଥାରେ, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣ।

Verse 27

ततो नंदीश्वरः श्रीमान्पार्वतीपतिनेरितः । काव्यं तं कुंतले धृत्वा दैत्यानां पुरतो बलात्

ତାପରେ ପାର୍ବତୀପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କାବ୍ୟକୁ ଶିଖା ଧରି ବଳପୂର୍ବକ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଟାଣି ଆଣିଲେ।

Verse 28

आनयंतं च तं दैत्या जघ्नुः प्रहरणैः शरैः । न शेकुस्ते रुजां कर्तुं नंदिनो बलशालिनः

ତାକୁ ଆଣୁଥିବାବେଳେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶରଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କଲେ; କିନ୍ତୁ ବଳଶାଳୀ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ସେମାନେ କିଛିମାତ୍ରେ ବେଦନା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 29

देवानामग्रतो नंदी गृहीत्वा तं च कुंतले । हरस्य पुरतो हृष्टः सह तेन समाययौ

ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନନ୍ଦୀ ତାକୁ କେଶଧରି ଧରିଲା; ପରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲା।

Verse 30

गृहीत्वा भार्गवं शंभुरसुराणां गुरुं रुषा । अगिलद्रौद्रमूर्तोऽसौ कालांतकसमः प्रभुः

ଅସୁରମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର)କୁ ଶମ୍ଭୁ କ୍ରୋଧରେ ଧରି ଗିଳିଦେଲେ; ରୌଦ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରି ସେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଳୟାନ୍ତ କାଳ ସମାନ ହେଲେ।

Verse 31

ततो दैत्यपतिः क्रुद्धः सर्वसैन्यवृतो बली । दुद्राव शंकरं तत्र घोरैः प्रहरणादिभिः

ତାପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଓ ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟପତି, ସମଗ୍ର ସେନାରେ ଘେରା ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସେଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲା।

Verse 32

त्रिदशाश्च तथा क्रुद्धास्ततो विद्याधरादयः । प्रययुः समरं तत्र दैत्यानां च भृशं रुषा

ତାପରେ ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ; ବିଦ୍ୟାଧର ଆଦିଙ୍କ ସହ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ସେଠାରେ ସମରକୁ ଗଲେ।

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे घोरं युद्धं भीष्मं समुत्थितम् । देवदानवयोरेवं सर्वलोकभयंकरम्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା।

Verse 34

ततः प्रत्ययितास्त्रैश्च देवा निघ्नंति दानवान् । दनुजा निर्जरांस्तत्र विनिघ्नंति महाहवे

ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରବଳେ ସିଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେବମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ; ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଦନୁପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଘାତ କରି ଅମର ଦେବମାନଙ୍କୁ ପତିତ କଲେ।

Verse 35

शातकुंभमयाङ्गैस्ते शरैर्वज्रसमानकैः । बिभिदू रत्नपुंखैश्च परस्परजयैषिणः

ପରସ୍ପରକୁ ଜୟ କରିବା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦେହୀ, ବଜ୍ରସମ ବେଗବାନ ଏବଂ ରତ୍ନଜଡିତ ପୁଂଖଯୁକ୍ତ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଭେଦିଲେ।

Verse 36

दीपयंति भृशं कांतैस्तद्गात्राणि नभांसि च । वीर्यवंतो महादैत्या न मोघैरस्त्रसंचयैः

ସେମାନଙ୍କ କାନ୍ତିମୟ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆକାଶମଣ୍ଡଳକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା; ସେହି ବୀର୍ୟବାନ ମହାଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଷ୍ଫଳ ଅସ୍ତ୍ରସଞ୍ଚୟରେ ସଜ୍ଜ ନଥିଲେ।

Verse 37

हत्वा च पातयामासुः काश्यपाः सुरसत्तमाः । जगद्व्याप्तं महासैन्यं बलायुधसुसंवृतम्

ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି କାଶ୍ୟପବଂଶୀ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବଳ ଓ ଆୟୁଧରେ ସୁସଂବୃତ, ଜଗଦ୍ବ୍ୟାପୀ ସେହି ମହାସେନାକୁ ପତିତ କରାଇଲେ।

Verse 38

नीतं क्षयं सुरैः सर्वैः शस्त्रैः प्रत्ययितैः क्षणात् । स्वयं च युध्यमानेन महादेवेन यत्नतः

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସିଦ୍ଧ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାହାକୁ କ୍ଷୟକୁ ନେଇଗଲେ; ଏବଂ ମହାଦେବ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସାକ୍ଷାତ୍ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 39

शूलोद्धृतोपि सुचिरमविनष्टोऽथ नम्रधीः । अन्धको गणतां नीत्वा कृतो भृंगीरिटिर्द्विज

ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ। ପରେ ମନେ ନମ୍ର ହୋଇ ଅନ୍ଧକକୁ ଗଣପଦକୁ ନେଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ‘ଭୃଙ୍ଗୀରିଟି’ କରାଗଲା।

Verse 40

ततो देवान्समाभाष्य शुक्रमुद्गीर्णवान्शिवः । भूमौ निपतितो गर्भस्ततो भौम इति स्मृतः

ତାପରେ ଶିବ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ନିଜ ଶୁକ୍ର ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ। ସେ ଗର୍ଭ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେବାରୁ ‘ଭୌମ’ (ଭୂମିଜ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହେଲା।

Verse 41

शुक्रश्शिवं समाभाष्य गतो दैत्यान्मुदान्वितः । एवं भौमस्समुत्पन्नो हरांशो भूसमुद्भवः

ଶିବଙ୍କ ସହ କଥାହୋଇ ଶୁକ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଭୌମ ଜନ୍ମିଲେ—ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଅଂଶ, ଭୂମିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।

Verse 42

तस्य पूजा चतुर्थ्यां तु भौमवारे च सुव्रतैः । दशाद्यरिष्टे च तथा गोचरेऽनिष्टराशिगे

ସୁବ୍ରତୀମାନେ ତାଙ୍କ ପୂଜା ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଓ ଭୌମବାର (ମଙ୍ଗଳବାର) ଦିନ କରିବେ; ତଥା ଅଶୁଭ ଦଶା ଆଦି ଅରିଷ୍ଟକାଳରେ ଏବଂ ଗୋଚରରେ ଅନିଷ୍ଟ ରାଶି ହେଲେ ମଧ୍ୟ କରିବେ।

Verse 43

त्रिकोणे मंडले चैव रक्तपुष्पानुलेपनैः । एवं वै पूजितो भौमः प्रयच्छति मतिं धनम्

ତ୍ରିକୋଣ ମଣ୍ଡଳରେ ରକ୍ତପୁଷ୍ପ ଅନୁଲେପନ ସହ ଏଭଳି ପୂଜିତ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ବୁଦ୍ଧି ଓ ଧନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 44

पुत्रान्सुखंयशश्चैवकिंभूयःश्रोतुमिच्छसि । व्यास उवाच । एतद्वः कथितं शिष्या धर्माख्यानं शुभावहम्

“ପୁତ୍ରମାନେ, ସୁଖ ଓ ଯଶ ମଧ୍ୟ—ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?” ବ୍ୟାସ କହିଲେ—“ହେ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଏହି ଶୁଭ ଓ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଧର୍ମାଖ୍ୟାନ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହାଗଲା।”

Verse 45

यच्छ्रुत्वा न पुनर्भूयो जायते म्रियतेपि वा । द्विजातीनां पुण्यदं च संसेव्यं च शुभेप्सुभिः

ଏହା ଶୁଣିଲେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ, ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏବଂ ଶୁଭକାମୀମାନେ ଏହାକୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

यथासुखं च गच्छध्वं कृतकृत्या ममाज्ञया । ब्रह्मोवाच । एवं विश्राव्य भगवान्व्यासः सत्यवतीसुतः

“ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏବେ ଯଥାସୁଖ ଯାଅ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ। ଏପରି କହି ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ (ତଦନୁସାରେ କଲେ)।

Verse 47

निर्णीय धर्मं विविधं शम्याप्रासमगात्सुत । त्वमपि श्रद्धया वत्स ज्ञात्वा तत्त्वं यथासुखम्

ହେ ପୁତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ସେ ଶମ୍ୟାପ୍ରାସକୁ ଗଲେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ବତ୍ସ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ଯଥାସୁଖ ବାସ କର।

Verse 48

विहरस्व यथाकालं गायमानो हरिं मुदा । लोकान्धर्मं चोपदिशन्प्रीणयन्जगतां गुरुम्

ଯଥାକାଳ ବିହାର କର, ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି; ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଜଗତର ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 49

पुलस्त्य उवाच । इत्युक्तः प्रययौ भूप नारदो गंधमादनम् । नारायणं मुनिवरं द्रष्टुं बदरिकाश्रमे

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲେ ନାରଦ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ; ବଦରୀ ଆଶ୍ରମରେ ମୁନିବର ନାରାୟଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ।

Verse 81

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे भौमोत्पत्तिपूजनं नामैकाशीतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ ‘ଭୌମୋତ୍ପତ୍ତି ଓ ପୂଜନ’ ନାମକ ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।