Adhyaya 27

Verse 1

भीष्म उवाच । तटाकारामकूपेषु वापीषु नलिनीषु च । विधिं वदस्व मे ब्रह्मन्देवतायतनेषु च

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତଟାକ, କୂପ, ବାପୀ (ବାଉଡ଼ି), ନଲିନୀ (ପଦ୍ମସରୋବର) ଏବଂ ଦେବତାୟତନ (ମନ୍ଦିର) ବିଷୟରେ ମୋତେ ବିଧି କହନ୍ତୁ।

Verse 2

के तत्र ऋत्विजो विप्रा वेदी वा कीदृशी भवेत् । दक्षिणाबलयः कालः स्थानमाचार्य एव च

ସେଠାରେ ଋତ୍ୱିଜ—ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ—କେମାନେ? ବେଦୀ କିପରି ହେବ? ଦକ୍ଷିଣା ଓ ବଳି-ଆଦି ଉପକରଣ କଣ? ଯଥୋଚିତ କାଳ ଓ ସ୍ଥାନ କେଉଁଟି, ଏବଂ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କିଏ?

Verse 3

द्रव्याणि कानि शस्तानि सर्वमाचक्ष्व सुव्रत । पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्महाबाहो तटाकादिषु यो विधिः

ହେ ସୁବ୍ରତ! କେଉଁ କେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉଚିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସବୁ ମୋତେ କହ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ମହାବାହୋ! ତଟାକ ଆଦି ବିଷୟରେ ଯେ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 4

पुराणेष्वितिहासोयं पठ्यते राजसत्तम । प्राप्य पक्षं शुभं शुक्लं संप्राप्ते चोत्तरायणे

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତରାୟଣ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ପୁରାଣମାନଙ୍କରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଇତିହାସ ପଢ଼ାଯାଏ।

Verse 5

पुण्येह्नि विप्रैः कथिते कृत्वा ब्राह्मणवाचनम् । अशुभैर्वर्जिते देशे तटाकस्य समीपतः

ପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ, ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଅଶୁଭବର୍ଜିତ ସ୍ଥାନରେ, ତାଳାବ ନିକଟରେ (ଏହା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

चतुर्हस्तां समां वेदीं चतुरश्रां चतुर्मुखीम् । तथा षोडशहस्तः स्यान्मंडपश्च चतुर्मुखः

ଚାରି ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ସମ, ଚତୁରଶ୍ର ଓ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବେଦୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଷୋଳ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ଚତୁର୍ମୁଖ ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 7

वेद्यास्तु परितो गर्तारत्निमात्रास्त्रिमेखलाः । नव सप्ताथ वा पंच ऋजुवक्त्रा नृपात्मज

ହେ ନୃପପୁତ୍ର, ବେଦୀର ଚାରିପାଖେ ରତ୍ନିମାତ୍ର (ଏକ ହସ୍ତ) ଗର୍ତ୍ତ ତିନି ମେଖଲାରେ ରହିବ; ସେଗୁଡ଼ିକ ନଅ କିମ୍ବା ସାତ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ, ଏବଂ ସିଧା ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ହେବ।

Verse 8

वितस्तिमात्रा योनिः स्यात्षट्सप्तांगुलि विस्तृता । गर्ताश्च हस्तमात्राः स्युस्त्रिपर्वोच्छ्रितमेखलाः

ୟୋନି ଏକ ବିତସ୍ତି ପ୍ରମାଣର ହେବ ଏବଂ ଛଅ କିମ୍ବା ସାତ ଅଙ୍ଗୁଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତ କରାଯିବ; ଗର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଏକ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ହେବ ଏବଂ ମେଖଲା ତିନି ପର୍ବ (ଆଙ୍ଗୁଠିର ଗଠି) ଉଚ୍ଚ ହେବ।

Verse 9

सर्वतस्तु सवर्णाः स्युः पताकाध्वजसंयुताः । अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटशाखाकृतानि तु

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସମବର୍ଣ୍ଣ ହେଉ ଏବଂ ପତାକା-ଧ୍ୱଜରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉ; ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟ ଗଛର ଶାଖାରୁ ତିଆରି କରାଯାଉ।

Verse 10

मंडपस्य प्रतिदिशं द्वाराण्येतानि कारयेत् । शुभास्तत्राष्टहोतारो द्वारपालास्तथाष्ट वै

ମଣ୍ଡପର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏହି ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉ। ସେଠାରେ ଆଠ ଶୁଭ ହୋତା (ଆହ୍ୱାନକ ଋତ୍ୱିକ) ଏବଂ ସେହିପରି ଆଠ ଦ୍ୱାରପାଳ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 11

अष्टौ तु जापकाः कार्या ब्राह्मणा वेदपारगाः । सर्वलक्षणसंपूर्णान्मंत्रज्ञान्विजितेंद्रियान्

ଆଠ ଜପକ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ—ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଉନ୍ତି।

Verse 12

कुलशीलसमायुक्तान्स्थापयेद्वै द्विजोत्तमान् । प्रतिगर्तेषु कलशा यज्ञोपकरणानि च

କୁଳ ଓ ଶୀଳରେ ଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦିଆଯାଉ; ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଗର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକରେ କଳଶ ଓ ଯଜ୍ଞୋପକରଣ ରଖାଯାଉ।

Verse 13

व्यजने चासनं शुभ्रं ताम्रपात्रं सुविस्तरम् । ततस्त्वनेकवर्णास्युर्बलयः प्रतिदैवतम्

ବ୍ୟଜନ (ପଖା), ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତ ଆସନ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ତାମ୍ରପାତ୍ର ରହୁ। ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ପାଇଁ ବହୁବର୍ଣ୍ଣ ବଲିଭାଗ (ଅର୍ପଣ) ରହୁ।

Verse 14

आचार्यः प्रक्षिपेद्भूमावनुमंत्र्य विचक्षणः । अरत्निमात्रो यूपः स्यात्क्षीरवृक्षविनिर्मितः

ମନ୍ତ୍ରାନୁମତି ଦେଇ ବିଚକ୍ଷଣ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଯୂପକୁ ଭୂମିରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଯୂପ ଏକ ଅରତ୍ନିମାତ୍ର ଉଚ୍ଚ ହେବ ଏବଂ କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷର କାଠରେ ନିର୍ମିତ ହେବ।

Verse 15

यजमानप्रमाणो वा संस्थाप्यो भूतिमिच्छता । हेमालंकारिणः कार्याः पंचविंशति ऋत्विजः

କିମ୍ବା ଯେ ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଯଜମାନଙ୍କ ପ୍ରମାଣାନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପଞ୍ଚବିଂଶତି ଋତ୍ୱିଜ ନିଯୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ହେବେ।

Verse 16

कुंडलानि च हैमानि केयूरकटकानि च । तथांगुलिपवित्राणि वासांसि विविधानि च

ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ, କେୟୂର ଓ କଟକ; ତଥା ଆଙ୍ଗୁଳି ପବିତ୍ର (ଅଙ୍ଗୁଠି) ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ (ଉଲ୍ଲେଖିତ/ପ୍ରଦତ୍ତ) ହେଲା।

Verse 17

दद्यात्समानि सर्वेषामाचार्ये द्विगुणं स्मृतम् । दद्याच्छयनसंयुक्तमात्मनश्चापि यत्प्रियम्

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଶୟ୍ୟା ସହିତ ଉପକରଣ ଦାନ କରି, ନିଜକୁ ପ୍ରିୟ ଯାହା ତାହା ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 18

सौवर्णौ कूर्ममकरौ राजतौ मत्स्यडुण्डुभौ । ताम्रौ कुंभीरमंडूका वायसः शिंशुमारकः

ଦୁଇଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣର—କୂର୍ମ ଓ ମକର ଆକୃତି; ଦୁଇଟି ରଜତର—ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ଡୁଣ୍ଡୁଭ ଆକୃତି। ଦୁଇଟି ତାମ୍ରର—କୁଂଭୀର ଓ ମଣ୍ଡୂକ ଆକୃତି; ଏବଂ ବାୟସବର୍ଣ୍ଣ/ଧାତୁର ଗୋଟିଏ—ଶିଂଶୁମାର ଆକୃତି।

Verse 19

एवमासाद्य तत्सर्वमादावेव विशांपते । शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लंगंधानुलेपनः

ଏଭଳି ଆରମ୍ଭରେ ହିଁ ସେ ସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ହେ ନରାଧିପ! ସେ ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନରେ ଅନୁଲିପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 20

सर्वौषध्युदकैः सर्वैः स्नापितो वेदपारगैः । यजमानः सपत्नीकः पुत्रपौत्रसमन्वितः

ବେଦପାରଗମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧିଯୁକ୍ତ ଜଳରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ଯଜମାନ ପତ୍ନୀସହିତ ଥିଲେ ଏବଂ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରସମେତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 21

पश्चिमद्वारमासाद्य प्रविशेद्यागमंडपम् । ततो मंगलशब्देन भेरीणां निःस्वनेन च

ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି ଯାଗମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ଓ ଭେରୀର ଗମ୍ଭୀର ନିଃସ୍ୱନ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରସର ହେବା।

Verse 22

रजसा मंडलं कुर्यात्पंचवर्णेन तत्त्ववित् । षोडशारं ततश्चक्रं पद्मगर्भं चतुर्मुखम्

ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣରେ ରଜସ୍ (ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣକ) ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଷୋଡଶ-ଆରଯୁକ୍ତ ଚକ୍ର ଏବଂ ତାହାର ଭିତରେ ପଦ୍ମଗର୍ଭ ଚତୁର୍ମୁଖ ରୂପ ରଚନା କରିବା।

Verse 23

चतुरश्रं तु परितो वृत्तं मध्ये सुशोभनम् । वेद्याश्चोपरितः कृत्वा ग्रहान्लोकपतींस्ततः

ଚାରିଦିଗରେ ଚତୁରଶ୍ର ରଚନା କରି, ମଧ୍ୟରେ ସୁଶୋଭନ ବୃତ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ; ପରେ ତାହାକୁ ବେଦୀ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ତଦନନ୍ତରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଓ ଲୋକପତି/ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟସ କରିବା।

Verse 24

संन्यसेन्मंत्रतः सर्वान्प्रतिदिक्षु विचक्षणः । कलशं स्थापयेन्मध्ये वारुणं मंत्रमाश्रितम्

ବିଚକ୍ଷଣ ସାଧକ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟାଦିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ସ୍ଥାପନ କରୁ। ପରେ ମଧ୍ୟରେ ବରୁଣ-ମନ୍ତ୍ରାଶ୍ରୟେ କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 25

ब्रह्माणं च शिवं विष्णुं तत्रैव स्थापयेद्बुधः । विनायकं च विन्यस्य कमलामंबिकां तथा

ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରୁ। ଏବଂ ବିନାୟକଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରି କମଳା ଓ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 26

शांत्यर्थं सर्वलोकानां भूतग्रामं न्यसेत्ततः । पुष्पभक्ष्यफलैर्युक्तमेवं कृत्वाधिवासनम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭୂତଗ୍ରାମ (ସମସ୍ତ ଜୀବସମୂହ) ସ୍ଥାପନ କରୁ। ଏଭଳି ଅଧିବାସନ କରି ପୁଷ୍ପ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଫଳରେ ଯୁକ୍ତ କରୁ।

Verse 27

कुंभांश्च रत्नगर्भांस्तान्वासोभिः परिवेष्टयेत् । पुष्पगंधैरलंकृत्य द्वारपालान्समंततः

ରତ୍ନଗର୍ଭ ସେହି କୁମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ପରିବେଷ୍ଟନ କରୁ। ପୁଷ୍ପ-ସୁଗନ୍ଧରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି ଚାରିଦିଗରେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରୁ।

Verse 28

यजद्ध्वमिति तान्ब्रूयादाचार्यमभिपूजयेत् । बह्वृचौ पूर्वतः स्थाप्यौ दक्षिणेन यजुर्विदौ

ସେ ତାଙ୍କୁ “ଯଜଦ୍ଧ୍ୱମ୍” (ଯଜ୍ଞ କର) ବୋଲି କହିବ ଏବଂ ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ। ବହ୍ୱୃଚ (ଋଗ୍ବେଦଜ୍ଞ) ପୂର୍ବେ, ଯଜୁର୍ବିଦ (ଯଜୁର୍ବେଦଜ୍ଞ) ଦକ୍ଷିଣେ ସ୍ଥାପିତ ହେବେ।

Verse 29

सामगौ पश्चिमे स्थाप्यावुत्तरेण अथर्वणौ । उदङ्मुखो दक्षिणतो यजमान उपाविशेत्

ଦୁଇ ସାମଗାୟକଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମେ ଓ ଅଥର୍ବଣ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଯଜମାନ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସି ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହେଉ।

Verse 30

यजध्वमिति तान्ब्रूयाद्याजकान्पुनरेव तान् । उत्कृष्टमंत्रजाप्येन तिष्ठध्वमिति जापकान्

ସେ ଯାଜକମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର “ଯଜଧ୍ୱମ୍—ଯଜ୍ଞ କର” ବୋଲି କହିବେ; ଜପକମାନଙ୍କୁ “ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଜପ ସହିତ ଅବିଚଳ ରୁହ, ଜପ ଚାଲୁ ରଖ” ବୋଲି କହିବେ।

Verse 31

एवमादिश्य तान्सर्वान्संधुक्ष्याग्निं समंत्रवित् । जुहुयादाहुतीर्मंत्रैराज्यं च समिधस्तथा

ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି; ପରେ ମନ୍ତ୍ରସହ ଆହୁତି ଦେଉ—ଘୃତ ଓ ସମିଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 32

ऋत्विग्भिश्चैव होतव्यं वारुणैरेव सर्वतः । ग्रहेभ्यो विधिवद्धुत्वा तथेंद्रायेश्वराय च

ଆହୁତି ନିଶ୍ଚୟ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବ, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ବାରୁଣ ବିଧି/ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ ହେବ। ଗ୍ରହଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ହୋମ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 33

मरुद्भ्यो लोकपालेभ्यो विधिवद्विश्वकर्मणे । शान्तिसूक्तं च रौद्रं च पावमानं च मंगलम्

ମରୁତମାନଙ୍କୁ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍—ଶାନ୍ତିସୂକ୍ତ, ରୌଦ୍ର ସ୍ତୋତ୍ର, ପାବମାନ ସୂକ୍ତ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଠ/ଅର୍ପଣ କର।

Verse 34

जपेच्च पौरुषं सूक्तं पूर्वतो बह्वृचः पृथक् । शाक्रं रौद्रं च सौम्यं च कौश्मांडं जातवेदसम्

ପ୍ରଥମେ ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ ଜପ କରିବ; ପରେ ଋଗ୍ବେଦୀୟ ବହ୍ୱୃଚମାନଙ୍କର ପୃଥକ୍ ସ୍ତୋତ୍ର—ଶାକ୍ର, ରୌଦ୍ର, ସୌମ୍ୟ, କୌଶ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଜାତବେଦସ—ପାଠ କରିବ।

Verse 35

सौरं सूक्तं जपेयुस्ते दक्षिणेन यजुर्विदः । वैराजं पौरुषं सूक्तं सौपर्णं रुद्रसंहितम्

ଦକ୍ଷିଣ ଯଜୁର୍ବେଦ-ଜ୍ଞାତାମାନେ ସୌର ସୂକ୍ତ ଜପ କରନ୍ତୁ; ଏହାସହ ବୈରାଜ ଓ ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ, ସୌପର୍ଣ ସ୍ତୋତ୍ର ଏବଂ ରୁଦ୍ରସଂହିତା ମଧ୍ୟ ପାଠ କରନ୍ତୁ।

Verse 36

शैशवं पंचनिधनं गायत्रं ज्येष्ठसाम च । वामदेव्यं बृहत्साम रौरवं च रथंतरम्

‘ଶୈଶବ’, ‘ପଞ୍ଚନିଧନ’, ‘ଗାୟତ୍ର’, ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ସାମ’; ଏବଂ ‘ବାମଦେବ୍ୟ’, ‘ବୃହତ୍-ସାମ’, ‘ରୌରବ’, ‘ରଥନ୍ତର’—ଏସବୁ ପବିତ୍ର ସାମ-ରୂପ।

Verse 37

गवां व्रतं विकीर्णं च रक्षोघ्नं च यमं तथा । गायेयुः सामगा राजन्पश्चिमद्वारमाश्रिताः

ହେ ରାଜନ୍, ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ସାମଗାନକାରୀମାନେ ‘ଗବାଂ ବ୍ରତ’, ‘ବିକୀର୍ଣ’, ‘ରକ୍ଷୋଘ୍ନ’ ଏବଂ ‘ୟମ’—ଏହି ଗୀତଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇବେ।

Verse 38

आथर्वणाश्चोत्तरतः शांतिकं पौष्टिकं तथा । जपेयुर्मनसा देवमाश्रिता वरुणं प्रभुम्

ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଆଥର୍ବଣ ପୁରୋହିତମାନେ ଶାନ୍ତିକର ଓ ପୌଷ୍ଟିକ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମନେମନେ ଜପ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ବରୁଣଦେବଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 39

पूर्वे द्युरभितो रात्रावेवं कृत्वाधिवासनम् । गजाश्वरथवल्मीक संगमाद्व्रजगोकुलात्

ଏହିପରି ରାତି ସାରା ପ୍ରଭାତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବାଧିବାସନ (ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପବିତ୍ରୀକରଣ) କରି, ଗଜ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ ବାଲ୍ମୀକି ନାମକ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବ୍ରଜ ଓ ଗୋକୁଳରୁ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 40

मृदमादाय कुंभेषु प्रक्षिपेदोषधीस्तथा । रोचनां च ससिद्धार्थां गंधान्गुग्गुलुमेव च

ମାଟି ନେଇ କୁମ୍ଭମାନଙ୍କରେ ପକାଇବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ଔଷଧି, ରୋଚନା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ (ଶ୍ୱେତ ସରିଷ), ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

स्नापनं तस्य कर्त्तव्यं पंचगव्यसमन्वितं । पूर्वं कर्तुर्महामंत्रैरेवं कृत्वा विधानतः

ତାହାର ସ୍ନାପନ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟସହିତ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମହାମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଏହା କରି, ପରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଏହିପରି ଅଗ୍ରସର ହେବା ଉଚିତ।

Verse 42

अतिवाह्य क्षपामेवं विधियुक्तेन कर्मणा । ततः प्रभाते विमले संजाते तु शतं गवां

ଏହିପରି ବିଧିଯୁକ୍ତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତ ଉଦିତ ହେବା ସହିତ ଶତ ଗାଈ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 43

ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यमष्टषष्ट्यथवा पुनः । पंचाशद्वाथ षट्त्रिंशत्पंचविंशति वा पुनः

ଏହି ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ—ଅଠଷଠି, କିମ୍ବା ପଚାଶ; ନତୁବା ଛତ୍ତିଶ, କିମ୍ବା ପୁନଃ ପଚିଶ (ସଂଖ୍ୟାରେ)।

Verse 44

ततश्चावसरप्राप्ते शुद्धे लग्ने सुशोभने । वेदशब्दैः सगंधर्वैर्वाद्यैश्च विविधैः पुनः

ତତଃ ଶୁଭ ଅବସର ଆସିଲେ—ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୋଭନ ଲଗ୍ନରେ—ପୁନର୍ବାର ବେଦମନ୍ତ୍ରର ଘୋଷ ଉଠିଲା; ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟର ନିନାଦ ସହିତ।

Verse 45

कनकालंकृतां कृत्वा जले गामवतारयेत् । सामगाय च सा देया ब्राह्मणाय विशांपते

ଗାଈକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ କରି ଜଳରେ ଅବତାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ହେ ପ୍ରଜାପତି, ସେଇ ଗାଈକୁ ସାମଗାନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 46

पात्रीमादाय सौवर्णी पंचरत्नसमन्विताम् । ततो निक्षिप्य मकरान्मत्स्यादींश्चैव सर्वशः

ପଞ୍ଚରତ୍ନସମନ୍ୱିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ନେଇ, ତାହାରେ ପରେ ମକର, ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ରଖିଲା।

Verse 47

धृतां चतुर्भिर्विप्रैश्च वेदवेदांगपारगैः । महानदीजलोपेतां दध्यक्षतविभूषिताम्

ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଚାରିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାକୁ ବହନ କଲେ; ତାହାରେ ମହାନଦୀର ଜଳ ଥିଲା ଏବଂ ଦଧି ଓ ଅକ୍ଷତ (ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ) ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 48

उत्तराभिमुखां न्युब्जां जलमध्ये तु कारयेत् । आथर्वणेन सुस्नातां पुनर्मायां तथैव च

ତାକୁ ଉତ୍ତରାଭିମୁଖ କରି ଜଳମଧ୍ୟରେ ନିମଜ୍ଜିତ କରାଇବା ଉଚିତ। ଆଥର୍ବଣ ବିଧିରେ ସୁସ୍ନାନ କରାଇ, ପରେ ସେହିପରି ‘ମାୟା’ର ବିଧାନ ପୁନର୍ବାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

आपोहिष्ठेति मंत्रेण क्षिप्त्वागत्य च मंडपं । पूजयित्वा सदस्यान्वै बलिं दद्यात्समंततः

“ଆପୋହିଷ୍ଠା…” ମନ୍ତ୍ରରେ ଜଳ ଛିଟାଇ, ପରେ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇ, ସମବେତ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଚାରିଦିଗରେ ଯଥାବିଧି ବଳି ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 50

पुनर्दिनानि होतव्यं चत्वारि राजसत्तम । चतुर्थीकर्म कर्त्तव्यं देयं तत्रापि शक्तितः

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁନର୍ବାର ଚାରି ଦିନ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଚତୁର୍ଥୀ-କର୍ମ ବିଧିପୂର୍ବକ କରି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 51

कृत्वा तु यज्ञपात्राणि यज्ञोपकरणानि च । ऋत्विग्भ्यस्तु समं दद्यान्मंडपं विभजेत्पुनः

ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞୋପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଦେବ; ତାପରେ ପୁନଃ ମଣ୍ଡପକୁ ବିଧିମତେ ବିଭାଜନ କରିବ।

Verse 52

हेमपात्रीं च शय्यां च विप्राय च निवेदयेत् । ततः सहस्रं विप्राणामथवाऽष्टशतं तथा

ଏକ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣପାତ୍ର ଓ ଶୟ୍ୟା ନିବେଦନ କରିବ; ତାପରେ ହଜାର ବିପ୍ରଙ୍କୁ—କିମ୍ବା ସେହିପରି ଆଠଶେଙ୍କୁ—ଦାନ କରିବ।

Verse 53

भोजनीयं यथाशक्ति पंचाशद्वाथ विंशतिः । एवमेष पुराणेषु तटाकविधिरुच्यते

ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଭୋଜନ ଦେବ—ପଚାଶ ଜଣକୁ କିମ୍ବା କୋଡ଼ିଏ ଜଣକୁ। ଏହିପରି ପୁରାଣମାନେ ତଟାକ-ବିଧି କହିଛନ୍ତି।

Verse 54

कूपवापीषु सर्वासु तथा पुष्करिणीषु च । एष एव विधिर्दृष्टः प्रतिष्ठासु तथैव च

ସମସ୍ତ କୂପ, ବାପୀ (ସିଢ଼ିକୂପ) ଓ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକେଇ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା (ସ୍ଥାପନ/ଅଭିଷେକ) ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।

Verse 55

मंत्रतस्तु विशेषः स्यात्प्रासादोद्यानभूमिषु । अयं त्वशक्तावर्धेन विधिर्दृष्टः स्वयंभुवा

କିନ୍ତୁ ପ୍ରାସାଦ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଭୂମି ବିଷୟରେ ମନ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ବିଶେଷ ଭେଦ ରହେ। ଏହି ବିଧି ତଥାପି ଅଶକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଛାଡ଼ ସହିତ ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।

Verse 56

स्वल्पेष्वेकाग्निवत्कार्यो वित्तशाठ्यविवर्जितैः । प्रावृट्काले स्थितं तोयमग्निष्टोमसमं स्मृतम्

ଯେମାନେ ଧନ ବିଷୟରେ ଛଳକପଟ ବର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ସାଧନରେ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ନି ପରି ଏହି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷାକାଳରେ ସଞ୍ଚିତ ଜଳକୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି।

Verse 57

शरत्कालस्थितं यत्स्यात्तदुक्तफलदायकम् । वाजपेयातिरात्राभ्यां हेमंते शिशिरे स्थितम्

ଶରତ୍କାଳରେ ଯାହା (କର୍ମ/ଅନୁଷ୍ଠାନ) କରାଯାଏ, ତାହା କହିଥିବା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏବଂ ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର (ଶୀତ ଋତୁ)ରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ବାଜପେୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 58

अश्वमेधसमं प्राहुर्वसंतसमये स्थितम् । ग्रीष्मेपि यत्स्थितं तोयं राजसूयाद्विशिष्यते

ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଉପଲବ୍ଧ ଜଳକୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଜଳ ରହିଥାଏ, ତାହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବିଶିଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।

Verse 59

एतान्महाराज विशेषधर्मान्करोति चोर्व्यामतिशुद्धबुद्धिः । स याति ब्रह्मालयमेव शुद्धः कल्पाननेकान्दिवि मोदते च

ହେ ମହାରାଜ, ଯେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅତିଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏହି ବିଶେଷ ଧର୍ମମାନଙ୍କୁ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 60

अनेकलोकान्विचरन्स्वरादीन्भुक्त्वा परार्धद्वयमङ्गनाभिः । सहैव विष्णोः परमं पदं यत्प्राप्नोति तद्योगबलेन भूयः

ସ୍ୱର୍ଗ ଆଦି ଅନେକ ଲୋକରେ ବିଚରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ସହ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ କାଳ ଭୋଗ କରି, ସେ ଯୋଗବଳରେ ପୁନର୍ବାର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।