Adhyaya 26

Verse 1

भीष्म उवाच । दीर्घायुरारोग्यकुलातिवृद्धिभिर्युक्तः पुमान्रूपकुलान्वितः स्यात् । मुहुर्मुहुर्जन्मनि येन सम्यक्व्रतं समाचक्ष्व च शीतरश्मेः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଶୀତରଶ୍ମି (ଚନ୍ଦ୍ରସମ), ଦୟାକରି ସେହି ବ୍ରତର ସମ୍ୟକ୍ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, କୁଳବୃଦ୍ଧି, ରୂପ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳସମ୍ପଦ ପାଏ।

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । त्वया पृष्टमिदं सम्यगक्षयस्वर्गकारकम् । रहस्यं तु प्रवक्ष्यामि यत्पुराणविदो विदुः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତୁମେ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ପଚାରିଛ; ଏହା ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ। ଏବେ ପୁରାଣବିଦମାନେ ଯାହା ଜାଣନ୍ତି ସେଇ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ମୁଁ କହିବି।

Verse 3

रोहिणीचंद्रशयनं नामव्रतमिहोच्यते । तस्मिन्नारायणस्यार्चामर्चयेदिंदुनामभिः

ଏଠାରେ ‘ରୋହିଣୀ–ଚନ୍ଦ୍ର-ଶୟନ’ ନାମକ ବ୍ରତ କୁହାଯାଇଛି। ସେଇ ସମୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ନାମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

यदा सोमदिने शुक्ला भवेत्पंचदशी क्वचित् । अथवा ब्रह्मनक्षत्रं पौर्णमास्यां प्रजायते

ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସୋମବାର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚଦଶୀ (ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ) ପଡ଼େ, କିମ୍ବା ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ରାତିରେ ବ୍ରହ୍ମ-ନକ୍ଷତ୍ର ଉଦୟ ହୁଏ—

Verse 5

तदा स्नानं नरः कुर्यात्पंचगव्येन सर्षपैः । आप्यायस्वेति च जपेद्विद्वानष्टशतं पुनः

ତେବେ ମନୁଷ୍ୟ ସରିଷା ସହିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରୁ। ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନ ‘ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ’ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃ ଆଠଶେଥର ଜପ କରୁ।

Verse 8

शूद्रोपि परया भक्त्या पाषंडालापवर्जितः । सोमाय शांताय नमोस्तु पादावनंतधाम्नेति च जानुजंघे । ऊरुद्वयं चापि जलोदराय संपूजयेन्मेढ्रमनंगधाम्ने

ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯଦି ପରମ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପାଷଣ୍ଡମତର କଥାବାର୍ତ୍ତା ବର୍ଜନ କରେ, ତେବେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ) ପୂଜା କରିପାରେ—ପାଦଦ୍ୱୟରେ ‘ଶାନ୍ତ ସୋମାୟ ନମୋଽସ୍ତୁ, ଅନନ୍ତଧାମ୍ନେ’ ବୋଲି; ପରେ ଜାନୁ ଓ ଜଂଘା; ଉରୁଦ୍ୱୟକୁ ‘ଜଲୋଦରାୟ’ ବୋଲି; ଏବଂ ଉପସ୍ଥକୁ ‘ଅନଙ୍ଗଧାମ୍ନେ’ ବୋଲି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରୁ।

Verse 9

नमोनमः कामसुखप्रदाय कटिः शशांकस्य सदार्चनीयः । तथोदरं चाप्यमृतोदराय नाभिः शशांकाय नमोभिपूज्या

କାମସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଏବଂ ସଦା ଅର୍ଚ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଟିକୁ ନମୋ ନମଃ। ତଥା ଅମୃତମୟ ଉଦରକୁ ନମସ୍କାର; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାଭିକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର—ଯାହା ଭକ୍ତିରେ ବିଶେଷ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 10

नमोस्तु चंद्राय मुखं च नित्यं दंता द्विजानामधिपाय पूज्याः । हास्यं नमश्चंद्रमसेऽभिपूज्यमोष्ठौ तु कौमोदवनप्रियाय

ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତାଙ୍କ ମୁଖକୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର। ତାଙ୍କ ଦନ୍ତ ଦ୍ୱିଜାଧିପତି ସମ ପୂଜ୍ୟ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାସ୍ୟକୁ ବିଶେଷ ଆରାଧନାସହ ନମସ୍କାର; ତାଙ୍କ ଓଷ୍ଠ କୌମୋଦବନପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହେଉ।

Verse 11

नासा च नाथाय वरौषधीनामानंदबीजाय पुनर्भ्रुवौ च । नेत्रद्वयं पद्मनिभं तथेंदोरिंदीवरव्यासकराय शौरेः

ତାଙ୍କ ନାସା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧୀମାନଙ୍କର ନାଥ ହେଲା; ପୁନଃ ତାଙ୍କ ଭ୍ରୂଯୁଗଳ ଆନନ୍ଦର ବୀଜ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଦୁଇ ନେତ୍ର ପଦ୍ମସଦୃଶ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ରରୂପ ମଧ୍ୟ ହେଲା; ଏବଂ ଶୌରି (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ—ଯାହାଙ୍କ ହସ୍ତ ନୀଳପଦ୍ମ ପରି ବିସ୍ତୃତ।

Verse 12

नमः समस्ताध्वरपूजिताय कर्णद्वयं दैत्यनिषूदनाय । ललाटमिंदोरुदधिप्रियाय केशाः सुषुम्नाधिपतेः प्रपूज्याः

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦୈତ୍ୟନିଷୂଦନଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟକୁ ନମସ୍କାର। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସମୁଦ୍ରପ୍ରିୟ ତାଙ୍କ ଲଲାଟକୁ ନମସ୍କାର। ସୁଷୁମ୍ନାଧିପତିଙ୍କ କେଶମାଳା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରପୂଜ୍ୟ।

Verse 13

शिरः शशांकाय नमो मुरारेर्विश्वेश्वरायाथ नमः किरीटं । पद्मप्रिये रोहिणीनाम लक्ष्मि सौभाग्यसौख्यामृतसागराय

ଚନ୍ଦ୍ରଧୃତ ଶିରକୁ ନମସ୍କାର; ମୁରାରି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏବଂ କିରୀଟକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପଦ୍ମପ୍ରିୟେ, ରୋହିଣୀ-ନାମ୍ନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ! ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ସୁଖର ଅମୃତସାଗରସ୍ୱରୂପା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 14

दैवीं च संपूज्य सुगंधिपुष्पैर्नैवेद्यधूपादिभिरिंदुपत्नीम् । सुप्त्वा तु भूमौ पुनरुत्थितो यः स्नात्वा च विप्राय हविष्यभुक्तः

ଯେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ; ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି ପୁନଃ ଉଠେ; ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ଦାନ ଦେଇ, ପରେ କେବଳ ହବିଷ୍ୟ (ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଆହାର) ଗ୍ରହଣ କରେ—ସେ ଏହି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରେ…

Verse 15

देयः प्रभाते सहिरण्य वारिकुंभो नमः पापविनाशनाय । संप्राश्य गोमूत्रममांसमन्नमक्षारमष्टावथ विंशतिं च

ପ୍ରଭାତେ ସୁବର୍ଣ୍ଣସହିତ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ—“ପାପବିନାଶନାୟ ନମଃ” ବୋଲି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଗୋମୂତ୍ର ଆଚମନ କରି, ମାଂସରହିତ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିବ; ଏବଂ ଆଠ ଓ କୋଡ଼ିଏ (ଅର୍ଥାତ୍ ଅଠାଇଶ) ପରିମାଣ ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 16

ग्रासांश्च त्रीन्सर्पियुतानुपोष्य भुक्त्वेतिहासं शृणुयान्मुहूर्तं । कदंबनीलोत्पलकेतकानि जातिःसरोजं शतपत्रिका च

ଉପବାସ କରି ଘିଅ ମିଶାଇ ତିନି ଗ୍ରାସ ଗ୍ରହଣ କରିବ; ପରେ ଭୋଜନାନନ୍ତର ଅଳ୍ପ ସମୟ (ମୁହୂର୍ତ୍ତ) ପବିତ୍ର ଇତିହାସ/କଥା ଶୁଣିବ। କଦମ୍ବ, ନୀଳୋତ୍ପଳ, କେତକୀ, ଜାତି (ମଲ୍ଲି), ସରୋଜ (ପଦ୍ମ) ଓ ଶତପତ୍ରିକା ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ପୂଜାରେ ପ୍ରଶସ୍ତ।

Verse 17

अम्लानपुष्पाण्यथ सिंदुवारं पुष्पं पुनर्भारतमल्लिकायाः । शुक्लं च पुष्पं करवीरपुष्पं श्रीचंपकं चंद्रमसे प्रदेयम्

ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଅମ୍ଲାନ, ତାଜା ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ—ସିନ୍ଦୁବାର, ଭାରତ-ମଲ୍ଲିକାର ପୁଷ୍ପ, ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପ, କରବୀର ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଶୁଭ ଶ୍ରୀଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପ।

Verse 18

श्रावणादिषु मासेषु क्रमादेतानि सर्वदा । यस्मिन्मासे व्रतादिः स्यात्तत्पुष्पैरर्चयेद्धरिम्

ଶ୍ରାବଣ ଆଦି ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ସଦା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମାସରେ ବ୍ରତାଦି ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୁଏ, ସେହି ମାସର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

एवं संवत्सरं यावदुपोष्य विधिवन्नरः । व्रतांते शयनं दद्याच्छयनोपस्करान्वितम्

ଏହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଉପବାସ କରି, ବ୍ରତାନ୍ତେ ଶୟ୍ୟାକୁ ଶୟ୍ୟୋପକରଣ ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

रोहिणीचंद्रमिथुनं कारयित्वा तु कांचनम् । चंद्रः षडंगुलः कार्यो रोहिणी चतुरंगुला

ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ରୋହିଣୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଗଳ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳ ଓ ରୋହିଣୀକୁ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରମାଣରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

मुक्ताफलाष्टकयुतां सितनेत्रसमन्विताम् । क्षीरकुंभोपरि पुनः कांस्यपात्राक्षतान्विताम्

ଆଠଟି ମୁକ୍ତାଫଳ ସହିତ ଓ ଶ୍ୱେତ ‘ନେତ୍ର’ଚିହ୍ନ ସମନ୍ୱିତ ତାହାକୁ ପୁନଃ କ୍ଷୀରକୁମ୍ଭ ଉପରେ ରଖି, ଅକ୍ଷତ ଭରା କାଂସ୍ୟପାତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 22

दद्यान्मंत्रेण पूर्वाह्णे शालीक्षुफलसंयुताम् । श्वेतामथ सुवर्णास्यां रौप्यखुरसमन्विताम्

ପୂର୍ବାହ୍ନେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଶାଳିଧାନ୍ୟ, ଇଖୁ ଓ ଫଳ ସହିତ (ଗୋଧେନୁ) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ସେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣା, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖୀ ଓ ରୌପ୍ୟଖୁରସମନ୍ୱିତ ହେଉ।

Verse 23

सवस्त्रभाजनां धेनुं तथा शंखं च भाजनम् । भूषणैर्द्विजदाम्पत्यमलंकृत्य गुणान्वितं

ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାତ୍ର ସହିତ ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ସହ, ପାତ୍ରରୂପ ଶଙ୍ଖକୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

चंद्रोयं विप्ररूपेण सभार्य इति कल्पयेत् । यथा ते रोहिणी कृष्ण शयनं न त्यजेदपि

ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପତ୍ନୀସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେପରି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ରୋହିଣୀ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ ତ୍ୟାଗ ନ କରୁ।

Verse 25

सोमरूपस्य वैतद्वन्न मे भेदो विभूतिभिः । यथा त्वमेव सर्वेषां परमानंदमुक्तिदः

ଏହିପରି, ସୋମରୂପୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ବିଭିନ୍ନ ବିଭୂତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ଏକା ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରମାନନ୍ଦ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛ।

Verse 26

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे रोहिणीचंद्रशयनव्रतं नाम षड्विंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ ‘ରୋହିଣୀ–ଚନ୍ଦ୍ର-ଶୟନ-ବ୍ରତ’ ନାମକ ଷଡ୍ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 27

रूपारोग्यायुषामेतद्विधायकमनुत्तमम् । इदमेव पितॄणां च सर्वदा वल्लभं नृप

ହେ ନୃପ! ଏହା ରୂପ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥିବା ଅନୁତ୍ତମ ବିଧି; ଏହିଟି ହିଁ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ।

Verse 28

त्रैलोक्याधिपतिर्भूत्वा सप्तकल्पशतत्रयम् । चंद्रलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ହୋଇ ତିନିଶେ ସାତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 29

नारी वा रोहिणीचंद्रशयनं या समाचरेत् । सापि तत्फलमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ଯେ କୌଣସି ନାରୀ ବିଧିପୂର୍ବକ ‘ରୋହିଣୀ–ଚନ୍ଦ୍ର-ଶୟନ’ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ପାଏ—ଯେଉଁଠାରେ ସଂସାରକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 30

इति पठति शृणोति वा य इत्थं मधुमथनार्चनमिंदुकीर्तनेन । मतिमपि च ददाति सोपि शौरेर्भवनगतः परिपूज्यतेमरौघैः

ଏହିପରି ଇନ୍ଦୁସଦୃଶ କୀର୍ତ୍ତନରେ ମଧୁମଥନଙ୍କ ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ଯେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ଏବଂ ଯେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଦାନ କରେ—ସେ ମଧ୍ୟ ଶୌରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଅମରଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜିତ ହୁଏ।