
The Āditya-Śayana (Ravi-Śayana) Vow: Night-Meal Discipline, Nakṣatra Limb-Worship, and the Unity of Sūrya and Śiva
ଭୀଷ୍ମ ପଚାରନ୍ତି—ରୋଗ କିମ୍ବା ଅସମର୍ଥତାରୁ ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ବ୍ରତ ଉଚିତ? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହନ୍ତି—‘ଆଦିତ୍ୟ-ଶୟନ/ରବି-ଶୟନ’ ନାମକ ମହାବ୍ରତରେ ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ବିକଳ୍ପ ନିୟମ ଭାବେ ରାତ୍ରିଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ଏହା ସହ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଠାରେ ‘ସାର୍ବକାମିକୀ’ ନାମର ଶୁଭ ସଂଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ରବିବାର, ସପ୍ତମୀ, ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଏକାସାଥି ହେଲେ। ଉମା–ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟନାମରେ ଆରାଧନା କଲେ ସେହି ପୂଜା ଏକାସାଥି ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗପୂଜା ହୁଏ; ଉମାପତି ଓ ରବି ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ନାହିଁ—ଏହି ଏକତ୍ୱତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଶରୀରାଙ୍ଗ ସହ ନ୍ୟାସ ପରି ଯୋଡ଼ି ଅଙ୍ଗପୂଜା, ପରେ ଆହାର-ନିୟମ, ଦାନ ଓ ବିଶେଷ ଦାନ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ, ଶୟ୍ୟା, ରତ୍ନସଜ୍ଜିତ ଗୋଦାନ—ବିସ୍ତାରରେ ଆସେ। ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଗୋପନୀୟତା/ଅଧିକାର ନିୟମ, ଏବଂ ଛଳକପଟ ବର୍ଜନର ନୀତି-ସତର୍କତା ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 1
भीष्म उवाच । उपवासेष्वशक्तस्य तदेव फलमिच्छतः । अनभ्यासेन रोगाद्वा किमिष्टं व्रतमुच्यताम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଉପବାସ କରିବାକୁ ଅଶକ୍ତ, ତଥାପି ସେଇ ଫଳ ଚାହେ—ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ କିମ୍ବା ରୋଗରୁ—ତାହା ପାଇଁ କେଉଁ ଇଷ୍ଟ ବ୍ରତ କୁହାଯାଉ?
Verse 2
पुलस्त्य उवाच । उपवासेष्वशक्तानां नक्तं भोजनमिष्यते । यस्मिन्व्रते तदप्यत्र श्रूयतां वै व्रतं महत्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଉପବାସରେ ଅଶକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାତ୍ରିଭୋଜନ ଅନୁମୋଦିତ। ଯେଉଁ ବ୍ରତରେ ଏହି ବିଧାନ ଅଛି, ସେଇ ମହାବ୍ରତକୁ ଏଠାରେ ଶୁଣ।
Verse 3
आदित्यशयनं नाम यथावच्छंकरार्चनम् । येषु नक्षत्रयोगेषु पुराणज्ञाः प्रचक्षते
‘ଆଦିତ୍ୟ-ଶୟନ’ ନାମକ ବ୍ରତ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା—କେଉଁ କେଉଁ ନକ୍ଷତ୍ର-ଯୋଗରେ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି।
Verse 4
यदा हस्तेन सप्तम्यामादित्यस्य दिनं भवेत् । सूर्यस्य चापि संक्रांतिस्तिथिस्सा सार्वकामिकी
ଯେତେବେଳେ ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ରବିବାର ପଡ଼େ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ସେ ତିଥି ‘ସାର୍ବକାମିକୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଯାହା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।
Verse 5
उमामहेश्वरस्यार्चामर्चयेत्सूर्यनामभिः । सूर्यार्चां शिवलिगं च उभयं पूजयेद्यतः
ଉମା-ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏଭଳି କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିମା ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗ—ଦୁହିଁର ଏକାସାଥି ପୂଜା ହୁଏ।
Verse 6
उमापते रवेश्चापि न भेदः क्वचिदिष्यते । यस्मात्तस्मान्नृपश्रेष्ठ गृहे भानुं समर्चयेत्
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଉମାପତି (ଶିବ) ଓ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭେଦ ମାନାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ନିଜ ଘରେ ଭାନୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
हस्तेन सूर्याय नमोस्तुपादावर्काय चित्रासु च गुल्फदेशं । स्वातीषु जंघे पुरुषोत्तमाय धात्रे विशाखासु च जानुदेशम्
ହସ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପାଦଦ୍ୱୟରେ ଅର୍କଙ୍କ ପୂଜା। ଚିତ୍ରାରେ ଗୁଲ୍ଫ (ଗୋଡ଼ଖୁଣ୍ଟି) ପ୍ରଦେଶର ଆରାଧନା; ସ୍ୱାତୀରେ ଜଂଘାଦ୍ୱୟ—ସେଠାରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମଃ। ବିଶାଖାରେ ଧାତୃଙ୍କୁ ନମୋ ଏବଂ ଜାନୁ (ଗୁଡ଼ୁ) ପ୍ରଦେଶର ପୂଜା।
Verse 8
तथानुराधासु नमोभि पूज्यमुरुद्द्वयं चैव सहस्रभानोः । ज्येष्ठास्वनंगाय नमोस्तु गुह्यमिन्द्रा यभीमाय कटिं च मूले
ଏହିପରି ଅନୁରାଧାମାନଙ୍କରେ ପୂଜ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସହସ୍ରଭାନୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରୁଦ୍ରଦ୍ୱୟକୁ ମଧ୍ୟ ନମଃ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠାମାନଙ୍କରେ ଅନଙ୍ଗଙ୍କୁ ନମୋ; ଗୁହ୍ୟ (ଗୁପ୍ତ ଦେବତା)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୀମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମଃ—ଏବଂ କଟି ପ୍ରଦେଶ ଓ ମୂଳସ୍ଥାନର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
पूर्वोत्तराषाढयुगे च नाभिं त्वष्ट्रे नमः सप्ततुरंगमाय । तीक्ष्णांशवे श्रवणे चाथ कुक्षिं पृष्ठं धनिष्ठासु विकर्तनाय
ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା–ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ା ସନ୍ଧିକାଳରେ ନାଭିର ପୂଜା କର—ସପ୍ତ ଅଶ୍ୱବାହୀ ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରବଣେ କାନ, ପରେ ଉଦର; ଧନିଷ୍ଠାରେ ପିଠି ପୂଜା କର—ତୀକ୍ଷ୍ଣକିରଣ ବିକର୍ତ୍ତନ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 10
वक्षस्थलं ध्वांतविनाशनाय जलाधिपर्क्षे प्रतिपूजनीयम् । पूर्वोत्तरा भाद्रपदद्वये च बाहूत्तमश्चंडकराय पूज्यौ
ଅନ୍ଧକାର-ବିନାଶ ପାଇଁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷତଃ ଜଳାଧିପ (ବରୁଣ) ସମ୍ବନ୍ଧିତ ତିଥି/ପକ୍ଷରେ। ଏହିପରି ପୂର୍ବ–ଉତ୍ତର ଭାଦ୍ରପଦ ଦ୍ୱୟରେ, ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ, ଅଗ୍ରବାହୁ ଓ ଉତ୍ତମ ବାହୁ ଚଣ୍ଡକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜ୍ୟ।
Verse 11
साम्नामधीशाय करद्वयं च संपूजनीयं नृप रेवतीषु । नखानि पूज्यानि तथाश्विनीषु नमोस्तु सप्ताश्वधुरंधराय
ହେ ନୃପ! ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସାମମାନଙ୍କ ଅଧୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୁଇ ହାତକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଶ୍ୱିନୀରେ ନଖମାନଙ୍କ ପୂଜା କର। ସପ୍ତାଶ୍ୱର ଭାରବାହକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 12
कठोरधाम्ने भरणीषु कंठं दिवाकरायेत्यभिपूजनीयम् । ग्रीवाग्निपर्क्षे धरसंपुटे तु संपूजयेद्भारत रोहिणीषु
ଭରଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ କଠୋର ତେଜସ୍ବୀ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଭାବେ କଣ୍ଠର ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଗ୍ରୀବାଗ୍ନି-ପକ୍ଷ ଓ ଧର-ସମ୍ପୁଟ ଅଞ୍ଚଳରେ, ହେ ଭାରତ, ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କର।
Verse 13
मृगेर्चनीया रसना पुरारे रौद्रे तु दंता हरये नमस्ते । नमः सवित्रे इति शंकरस्य नासाभि पूज्या च पुनर्वसौ च
ହେ ପୁରାରି! ମୃଗ କାଳରେ ଜିଭାର ପୂଜା କର; ରୌଦ୍ର କାଳରେ ଦାନ୍ତମାନଙ୍କ—ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। “ନମଃ ସବିତ୍ରେ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନାସିକା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ; ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 14
ललाटमंभोरुहवल्लभाय पुष्येलकान्वेदशरीरधारिणे । सार्पे च मौलिविबुधप्रियाय मघासु कर्णाविति पूजनीयौ
ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପଦ୍ମବଲ୍ଲଭ (ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲଲାଟ ଓ ବେଦକୁ ଦେହରୂପେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଟିର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସାର୍ପରେ ଦେବପ୍ରିୟ ମୌଳି, ମଘାରେ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟ—ଏହିମାନେ ପୂଜନୀୟ।
Verse 15
पूर्वासु गोब्राह्मणनंदनाय नेत्राणि संपूज्यतमानि शंभोः । अथोत्तराफाल्गुनि भे भ्रुवौ च विश्वेश्वरायेति च पूजनीये
ପୂର୍ବାଷାଢ଼ାରେ ‘ଗୋ-ବ୍ରାହ୍ମଣ-ନନ୍ଦନ’ ବୋଲି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ନେତ୍ରଦ୍ୱୟର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଉତ୍ତରାଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ‘ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ଭ୍ରୂଦ୍ୱୟକୁ ବନ୍ଦନା କରିବା—ଏହା ପୂଜନୀୟ।
Verse 16
नमोस्तु पाशांकुशपद्मशूल कपालसर्पेन्दुधनुर्धराय । गयासुरानङ्गपुरांधकादि विनाशमूलाय नमः शिवाय
ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ପଦ୍ମ, ଶୂଳ, କପାଳ, ସର୍ପ, ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଓ ଧନୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୟାସୁର, ଅନଙ୍ଗପୁର ଓ ଅନ୍ଧକାଦିଙ୍କ ବିନାଶର ମୂଳକାରଣ ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମଃ।
Verse 17
इत्यादिकांगानि च पूजयित्वा विश्वेश्वरायेति शिरोभिपूज्यम् । अत्रापि भोक्तव्यमतैलमन्नममांसमक्षारमभुक्तशेषम्
ଏଭଳି ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗର ପୂଜା କରି ‘ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରାୟ’ ବୋଲି ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତେଲହୀନ, ମାଂସହୀନ, କ୍ଷାର/ଅତିଲବଣହୀନ ଅନ୍ନ—ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପିତ ଶେଷମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 18
इत्येवं नृप नक्तानि कृत्वा दद्यात्पुनर्वसौ । शालेयतंडुलप्रस्थमौदुंबरमथो घृतम्
ହେ ରାଜନ୍, ଏଭଳି ଭାବେ ନକ୍ତବ୍ରତ ପାଳନ କରି ପୁନର୍ବସୁ ଦିନରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—ଉତ୍ତମ ଶାଳି ଚାଉଳର ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣ, ଉଦୁମ୍ବର ଅର୍ପଣ, ଏବଂ ଘୃତ।
Verse 19
संस्थाप्य पात्रे विप्राय सहिरण्यं निवेदयेत् । सप्तमे वस्त्रयुग्मं तु पारणे त्वधिकं भवेत्
ତାହାକୁ ପାତ୍ରରେ ସ୍ଥାପନ କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣସହିତ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ। ସପ୍ତମ ଦିନେ ବସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମ ଦେବ; ଏବଂ ପାରଣ—ବ୍ରତସମାପ୍ତିବେଳେ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦାନ କରିବ।
Verse 20
चतुर्दशे तु संप्राप्ते पारणे भारतादिके । ब्राह्मणं भोजयेद्भक्त्या गुडक्षीरघृतादिभिः
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି ଆସିଲେ—ପାରଣ ସମୟରେ, ଭାରତାଦି ବିଧିଅନୁସାରେ—ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁଡ଼, କ୍ଷୀର, ଘୃତ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ କରାଇବ।
Verse 21
कृत्वा च कांचनं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम् । शुद्धमष्टांगुलं तच्च पद्मरागदलान्वितम्
ତାପରେ ଅଷ୍ଟପତ୍ର ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ପଦ୍ମ ତିଆରି କରିବ—ଅଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର—ଏବଂ ପଦ୍ମରାଗ (ରୁବି) ଦଳଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ।
Verse 22
शय्यां सुलक्षणां कृत्वा विरुद्धग्रंथिवर्जिताम् । सोपधानवितानां च स्वास्तरावरणाश्रयाम्
ତାପରେ ସୁଲକ୍ଷଣା ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ—ଅସମ ଗଠି-ଗୁଣ୍ଡିରହିତ; ଉପଧାନ ଓ ବିତାନସହିତ, ଏବଂ ନିଜ ଶୟନବସ୍ତ୍ର ଓ ଆବରଣଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ।
Verse 23
पादुकोपानहच्छत्र चामरासनदर्पणैः । भूपणैरपिसंयुक्तां फलवस्त्रानुलेपनैः
ପାଦୁକା-ଉପାନହ (ଚପଲ-ଜୁତା), ଛତ୍ର, ଚାମର, ଆସନ ଓ ଦର୍ପଣ ସହ; ଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ କରି—ଫଳ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନୁଲେପନ (ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପ) ସହିତ ଏକତ୍ର କରି ଦେବ।
Verse 24
तस्यां विधाय तत्पद्ममलंकृत्य गुणान्विताम् । कपिलां वस्त्रसंयुक्तामतिशीलां पयस्विनीम्
ତାହାରେ ସେହି ପଦ୍ମକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଅଲଙ୍କୃତ କଲା; ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ କପିଳା ଧେନୁକୁ—ବସ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ, ଅତିଶୟ ଶୀଳବତୀ ଓ ଦୁଗ୍ଧସମୃଦ୍ଧ—ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।
Verse 25
रौप्यखुरां हेमशृंगीं सवत्सां कांस्यदोहनाम् । दद्यान्मंत्रेण तां धेनुं पूर्वाह्णं नातिलंघयेत्
ରୂପ୍ୟ ଖୁର, ହେମ ଶୃଙ୍ଗ, ବତ୍ସସହିତ ଓ କାଂସ୍ୟ ଦୋହନପାତ୍ରଯୁକ୍ତ ସେହି ଧେନୁକୁ ଯଥାମନ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବ; ପୂର୍ବାହ୍ନ ଅତିକ୍ରମ କରିବ ନାହିଁ।
Verse 26
यथैवादित्य शयनमशून्यं तव सर्वदा । कांत्या धृत्या श्रिया पुष्ट्या तथा मे संतु वृद्धयः
ହେ ଆଦିତ୍ୟ! ଯେପରି ତୁମ ଶୟନସ୍ଥାନ ସଦା ଅଶୂନ୍ୟ ରହେ, ସେପରି ମୋର ସମୃଦ୍ଧିମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅଭାବ ନ ହେଉ—କାନ୍ତି, ଧୃତି, ଶ୍ରୀ ଓ ପୁଷ୍ଟି ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।
Verse 27
यथा न देवाः श्रेयांसं त्वदन्यमनघं विदुः । तथा मामुद्धराशेष दुःखसंसारसागरात्
ହେ ଅନଘ! ଦେବମାନେ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍କର କାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖମୟ ସଂସାରସାଗରରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କର।
Verse 28
ततः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य च विसर्जयेत् । शय्यां गवादि तत्सर्वं द्विजस्य भवनं नयेत्
ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପ୍ରଣାମ କରି ବିଦାୟ ନେବ; ତଦନନ୍ତରେ ଶୟ୍ୟା, ଗାଈ ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତକୁ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବ।
Verse 29
नैतद्विशीलाय न दांभिकाय प्रकाशनीयं व्रतमिंदुमौलेः । गोविप्रदेवर्षिविकर्मयोगिनां यश्चापि निंदामधिकां विधत्ते
ଇନ୍ଦୁମୌଳି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଏହି ବ୍ରତ ଦୁରାଚାରୀ କିମ୍ବା ଦମ୍ଭୀଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେ ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବ, ଋଷି ଓ ସତ୍କର୍ମଯୋଗୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ନିନ୍ଦା କରେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 30
भक्ताय दांताय च गुह्यमेतदाख्येयमानंदकरं शिवञ्च । इदं महापातकिनां नराणां अघक्षयं वेदविदो वदंति
ଏହି ଗୁହ୍ୟ, ଶିବମୟ ଉପଦେଶ ଭକ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂଯମୀଙ୍କୁ ମାତ୍ର କହିବା ଉଚିତ୍; କହିଲେ ଏହା ଆନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ। ବେଦବିଦ୍ମାନେ କହନ୍ତି, ଏହା ମହାପାତକୀ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପାପକ୍ଷୟ କରେ।
Verse 31
न बंधुपुत्रैर्न धनैर्वियुक्तः पत्नीभिरानंदकरः सुराणां । नाभ्येति रोगं न च दुःखमोहं या चापि नारी कुरुतेथ भक्त्या
ଯେ ନାରୀ ଭକ୍ତିରେ ଆଚରଣ କରେ, ତାଙ୍କର ପତି ବନ୍ଧୁ, ପୁତ୍ର ଓ ଧନରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦକାରକ ହୋଇ ଦେବତୁଲ୍ୟ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଏ। ସେ ରୋଗ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ମୋହରେ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 32
इदं वसिष्ठेन पुरार्जुनेन कृतं कुबेरेण पुरंदरेण । यत्कीर्तनादप्यखिलानि नाशमायांति पापानि न संशयोत्र
ଏହି ସ୍ତୁତି/କୀର୍ତ୍ତନ ବସିଷ୍ଠ, ପୁରାର୍ଜୁନ, କୁବେର ଓ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା କୃତ। ଏହାର କୀର୍ତ୍ତନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 33
इति पठति शृणोति वा य इत्थं रविशयनं पुरुहूतवल्लभः स्यात् । अपि नरकगतान्पितॄनशेषानपि दिवमानयतीह यः करोति
ଯେ ଏହିପରି ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ପୁରୁହୂତ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ଏଠାରେ ‘ରବି-ଶୟନ’ ବିଧି କରେ, ସେ ନରକଗତ ନିଜ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
Verse 34
अश्वत्थं च वटं चैवोदुंबरं वृक्षमेव च । नंदीशं जंबुवृक्षं च बिल्वं प्राहुर्महर्षयः
ମହର୍ଷିମାନେ ଏହି ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି—ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ), ବଟ (ବରଗଦ), ଉଦୁମ୍ବର, ନନ୍ଦୀଶ, ଜମ୍ବୁ ଓ ବିଲ୍ୱ।
Verse 35
मार्गशीर्षादिमासाभ्यां द्वाभ्यां द्वाभ्यामथ क्रमात् । एकैकं दंतधवनं वृक्षेष्वेतेषु कारयेत्
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, କ୍ରମେ ଦୁଇ-ଦୁଇ ମାସ ଅନୁସାରେ, ଏହି ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଏକ-ଏକ ଦନ୍ତଧାବନ (ଦାତୁନ) ନିୟମରେ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 36
दद्यात्समाप्ते दध्यन्नं वितानध्वजचामरम् । द्विजानामुदकुंभांश्च पंचरत्नसमन्वितान्
ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ଦଧ୍ୟନ୍ନ (ଦହି-ଭାତ), ବିତାନ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଚାମର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପଞ୍ଚରତ୍ନସମନ୍ୱିତ ଜଳକୁମ୍ଭମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 37
न वित्तशाठ्यं कुर्वीत कुर्वन्दोषानवाप्नुयात्
ଧନ ବିଷୟରେ ଛଳ-କପଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏପରି କଲେ ଦୋଷ (ପାପ) ଲାଗେ।