Adhyaya 24

Verse 1

ब्रह्मोवाच । भगवन्पुरुषस्येह स्त्रियाश्च वरदायकम् । शोकव्याधिभयं दुःखं न भवेद्येन तद्वद

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ, ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ବରଦାୟକ ଉପାୟ, ତାହା କହ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶୋକ, ବ୍ୟାଧି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 2

शंकर उवाच । श्रावणस्य द्वितीयायां कृष्णायां मधुसूदनः । क्षीरार्णवे सपत्नीकः सदा वसति केशवः

ଶଙ୍କର କହିଲେ— ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ମଧୁସୂଦନ କେଶବ ପତ୍ନୀସହିତ କ୍ଷୀରସାଗରେ ସଦା ବସନ୍ତି।

Verse 3

तस्यां संपूज्य गोविंदं सर्वान्कामानवाप्नुयात् । गोभूहिरण्यदानादि सप्तकल्पशतानुगम्

ସେହି ତିଥିରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଗୋ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ସାତଶେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରେ।

Verse 4

आवाहनादिकां पूजां पूर्ववत्परिकल्पयेत् । अशून्यशयना नाम द्वितीयासौ प्रकीर्तिता

ଆବାହନ ଆଦି ସହିତ ପୂଜାକୁ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଯଥାପୂର୍ବଂ ପରିକଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟା ‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନା’ ନାମରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 5

तस्यां संपूजयेद्विष्णुमेभिर्मंत्रैर्विधानतः । श्रीवत्सधारिन्श्रीकांत श्रीपते श्रीधराव्यय

ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବ— “ହେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀ, ହେ ଶ୍ରୀକାନ୍ତ, ହେ ଶ୍ରୀପତେ, ହେ ଶ୍ରୀଧର, ହେ ଅବ୍ୟୟ!”

Verse 6

गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामदं । अग्नयो मा प्रणश्यंतु देवताः पुरुषोत्तम

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଦେଇଥିବା ମୋର ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ ନାଶକୁ ନ ଯାଉ। ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋର ଅଗ୍ନିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ନଷ୍ଟ ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 7

पितरो मा प्रणश्यंतु मम दांपत्यभेदतः । लक्ष्म्या वियुज्यते देवो न कदाचिद्यथा हरिः

ମୋର ଦାମ୍ପତ୍ୟଭେଦ ହେତୁ ମୋ ପିତୃମାନେ ନଷ୍ଟ ନ ହେଉନ୍ତୁ। ଯେପରି ହରି କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ (ଲକ୍ଷ୍ମୀଠାରୁ) କେବେ ବିୟୁକ୍ତ ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 8

तथा कलत्रसंबंधो देव मा मे वियुज्यतां । लक्ष्म्या न शून्यं वरद यथा ते शयनं सदा

ସେହିପରି, ହେ ଦେବ, ମୋର କଳତ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧ କେବେ ବି ଛିନ୍ନ ନ ହେଉ। ହେ ବରଦ, ମୋ ଗୃହ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶୂନ୍ୟ ନ ହେଉ—ଯେପରି ତୁମର ଶୟନ ସଦା (ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ) ରହେ।

Verse 9

शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथैव मधुसूदन । गीतवादित्रनिर्घोषान्देवदेवस्य कारयेत्

ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୋର ଶୟ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ନ ରହୁ। ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ନିନାଦର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।

Verse 10

घंटा भवेदशक्तस्य सर्ववाद्यमयो यतः । एवं संपूज्य गोविंदमश्नीयात्तैलवर्जितम्

ଯେ ଅନେକ ବାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବାରେ ଅଶକ୍ତ, ତାହା ପାଇଁ ଘଣ୍ଟା ମାତ୍ରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; କାରଣ ତାହାରେ ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟର ଫଳ ନିହିତ। ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି ତେଲବର୍ଜିତ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

नक्तमक्षारलवणं यावत्तु स्याच्चतुष्टयं । ततः प्रभाते संजाते लक्ष्मीपतिसमन्विताम्

ରାତିରେ କ୍ଷାର-ଲବଣ ମିଶ୍ରଣକୁ ଚାରି ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପ୍ରଭାତ ହେଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ/ସହିତ ନିୟତ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

दीपान्नभाजनैर्युक्तां शय्यां दद्याद्विलक्षणाम् । पादुकोपानहच्छत्र चामरासन संयुताम्

ଦୀପ ଓ ଅନ୍ନପାତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏକ ବିଶେଷ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ତାହାରେ ପାଦୁକା, ପାଦତ୍ରାଣ, ଛତ୍ର, ଚାମର ଓ ଆସନ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିବା ଉଚିତ।

Verse 13

अभीष्टोपस्करैर्युक्तां शुक्लपुष्पांबरावृताम् । अव्यंगाय च विप्राय वैष्णवाय कुटुंबिने

ଇଚ୍ଛିତ ଉପସ୍କରରେ ଯୁକ୍ତ, ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ (ଦାନ) ଦୋଷରହିତ ବିପ୍ରଙ୍କୁ—ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଗୃହସ୍ଥ—ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 14

दातव्या वेदविदुषे न वंध्यापतये क्वचित् । तत्रोपवेश्य दांपत्यमलंकृत्य विधानतः

ଏହି ଦାନ ବେଦବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; କେବେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀର ପତିଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବସାଇ, ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

पत्न्यास्तु भाजनं दद्याद्भक्ष्यभोज्यसमन्वितम् । ब्राह्मणस्यापि सौवर्णीमुपस्करसमन्विताम्

ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଭକ୍ଷ୍ୟ‑ଭୋଜ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

प्रतिमां देवदेवस्य सोदकुंभां निवेदयेत् । एवं यस्तु पुमान्कुर्यादशून्यशयनं हरेः

ଦେବଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ଜଳକୁମ୍ଭ ସହିତ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ହରିଙ୍କ ଶୟନକୁ ଅଶୂନ୍ୟ (ସେବିତ) କରେ।

Verse 17

वित्तशाठ्येन रहितो नारायणपरायणः । न तस्य पत्न्या विरहः कदाचिदपि जायते

ଧନବିଷୟରେ ଛଳରହିତ ଏବଂ ନାରାୟଣପରାୟଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ‑ବିୟୋଗ କେବେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 18

नारी वा विधवा ब्रह्मन्यावच्चंद्रार्कतारकं । न विरूपौ न शोकार्तौ दंपती भवतः क्वचित्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ସେ ନାରୀ ପତ୍ନୀ ହେଉ କି ବିଧବା—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର‑ସୂର୍ଯ୍ୟ‑ତାରା ରହିବେ—ଦମ୍ପତି କେବେ ମଧ୍ୟ ବିରୂପ ନ ହେଉନ୍ତୁ, ଶୋକାର୍ତ୍ତ ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 19

न पुत्रपशुरत्नानि क्षयं यांति पितामह । सप्तकल्पसहस्राणि सप्तकल्पशतानि च

ହେ ପିତାମହ! ପୁତ୍ର, ପଶୁ ଓ ରତ୍ନ—ଏମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସାତ ହଜାର କଳ୍ପ ଏବଂ ସାତ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ।

Verse 20

कुर्वन्नशून्यशयनं विष्णुलोके महीयते । ब्रह्मोवाच । कथमारोग्यमैश्वर्यं मतिर्धर्मस्थितिस्सदा

ଯେ ଶୟନକୁ ଶୂନ୍ୟ ରଖେ ନାହିଁ (ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମ୍ୟ ଦାମ୍ପତ୍ୟକୁ ପୋଷେ), ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ କିପରି ଲଭ୍ୟ? ବିବେକମତି କିପରି ଜାଗେ? ଧର୍ମରେ ସଦା ସ୍ଥିତି କିପରି ରହେ?

Verse 21

अव्यंगाथ परे भक्तिर्विष्णौ चापि भवेत्कथम् । ईश्वर उवाच । साधु ब्रह्मंस्त्वया पृष्टमिदानीं कथयामि ते

ତେବେ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁପ୍ରତି ପରାଭକ୍ତି କିପରି ଜନ୍ମେ? ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 22

विरोचनस्य संवादं भार्गवस्य च धीमतः । प्रह्लादस्य सुतं दृष्ट्वा द्विरष्टपरिवत्सरम्

ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ—ଷୋଳ ବର୍ଷ ବୟସର—ଦେଖି, (ସେ) ବିରୋଚନ ଓ ଧୀମାନ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର)ଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲା/ଜାଣିଲା।

Verse 23

तस्य रूपमिदं ब्रह्मन्सोहसद्भृगुनंदनः । साधुसाधु महाबाहो विरोचन शिवं तव

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ହେଉଛି ତାହାର ରୂପ—ଏମିତି କହି ଭୃଗୁନନ୍ଦନ (ଶୁକ୍ର) ହସିଲେ। ପୁଣି କହିଲେ—ସାଧୁ, ସାଧୁ! ହେ ମହାବାହୁ ବିରୋଚନ, ତୁମର ଶିବ (ମଙ୍ଗଳ) ହେଉ।

Verse 24

तत्तथा हसितं तस्य पप्रच्छ सुरसूदनः । ब्रह्मन्किमर्थमेतत्ते हास्यं वै मामकं कृतम्

ତାହାକୁ ସେପରି ହସୁଥିବା ଦେଖି ସୁରସୂଦନ ପଚାରିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଏହି ହାସ୍ୟ କଲ?

Verse 25

साधुसाध्विति मामेवमुक्तवांस्त्वं वदस्व मे । तमेवं वादिनं युक्तमुवाच वदतां वरः

“ସାଧୁ, ସାଧୁ!”—ଏଭଳି କହି ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କଲ; ଏବେ ମୋତେ କୁହ। ଏପରି ଯୁକ୍ତ ଭାବେ କଥା କହୁଥିବା ତାହାକୁ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 26

विस्मयाद्व्रतमाहात्म्याद्धास्यमेतत्कृतं मया । पुरा दक्षविनाशाय कुपितस्य त्रिशूलिनः

ଏହି ବ୍ରତର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ମୁଁ ଏକଥର ହାସ୍ୟରେ ଏହା କରିଥିଲି—ସେହି ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦକ୍ଷବିନାଶକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 27

अपतद्भीमवक्त्रस्य स्वेदबिंदुर्ललाटजः । भित्वा स सप्तपातालानदहत्सप्तसागरान्

ଭୀମମୁଖୀର ଲଲାଟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଘାମର ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲା; ସେ ଏହା ସପ୍ତ ପାତାଳକୁ ଭେଦି ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ଦହିଦେଲା।

Verse 28

अनेकवक्त्रनयनोज्वलज्ज्वलन भीषणः । वीरभद्र इति ख्यातः करपादायुतैर्युतः

ଅନେକ ମୁଖ ଓ ନୟନ ଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଭୀଷଣ; ହଜାର ହାତପାଦରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ‘ବୀରଭଦ୍ର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ।

Verse 29

कृत्वा स यज्ञमथनं पुनर्भूतस्य संप्लवः । त्रिजगद्दहनाद्भूयः शिवेन विनिवारितः

ସେ ଯଜ୍ଞମଥନ କରିସାରିବା ପରେ ପୁଣି ପ୍ରଳୟସଦୃଶ ପ୍ଲାବନ ଉଠିଲା; ତ୍ରିଜଗତ ଦହିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଶିବ ପୁନର୍ବାର ତାହାକୁ ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 30

कृतं त्वया वीरभद्र दक्षयज्ञविनाशनं । इदानीमलमेतेन लोकदाहेन कर्मणा

ହେ ବୀରଭଦ୍ର! ତୁମେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞବିନାଶ ସମ୍ପାଦନ କରିଛ। ଏବେ ଲୋକଦାହକ ଏହି କର୍ମ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ବସ୍।

Verse 31

शांतिप्रदानात्सर्वेषां ग्रहणां प्रथमो भव । प्रहृष्टाभिजनाः पूजां करिष्यंति कृतात्मनः

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଥମ ହେଉ। ହୃଦୟେ ପ୍ରହର୍ଷିତ କୁଳୀନ ଲୋକେ ପୁଣ୍ୟଚିତ୍ତେ ତୁମ ପୂଜା କରିବେ।

Verse 32

अंगारक इति ख्यातिं गमिष्यसि धरात्मज । देवलोके द्वितीयं च तव रूपं भविष्यति

ହେ ଧରାପୁତ୍ର! ତୁମେ ‘ଅଙ୍ଗାରକ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ; ଏବଂ ଦେବଲୋକରେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ମଧ୍ୟ ହେବ।

Verse 33

ये च त्वां पूजयिष्यंति चतुर्थ्यां तु दिने नराः । रूपमारोग्यमैश्वर्यं तेष्वनंतं भविष्यति

ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନେ ଯେ ନରମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୂପ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଅନନ୍ତ ହେବ।

Verse 34

एवमुक्तस्ततः शांतिमगमत्कामरूपधृत् । स जातस्तत्क्षणाद्राजन्ग्रहत्वमगमत्पुनः

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେ କାମରୂପଧାରୀ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ହେ ରାଜନ୍! ସେହି କ୍ଷଣରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଲାଭ କରି ସେ ପୁଣି ଗ୍ରହତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 35

स कदाचिद्भवांस्तस्य पूजार्घादिकमुत्तमं । दृष्टवान्क्रियमाणं च शूद्रेण त्वं व्यवस्थितः

ଏକଦା ତୁମେ ସେଇ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟାଦି ସହିତ କରାଯାଉଥିବା ଉତ୍ତମ ପୂଜାକର୍ମକୁ ଦେଖିଲ; ନିକଟେ ଦାଁଡ଼ି ନିରୀକ୍ଷଣ କଲ।

Verse 36

तेन त्वं रूपवान्जातो सुरः शत्रुकुलाशनिः । विविधा च रुचिर्जाता यस्मात्तव विदूरगा

ସେହି କାରଣରୁ ତୁମେ ରୂପବାନ ହେଲ—ଦେବସଦୃଶ, ଶତ୍ରୁକୁଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଜ୍ରସମ। ତୁମ ଦୂରବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭାରୁ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ବହୁବିଧ ଦୀପ୍ତି ଜନ୍ମିଲା।

Verse 37

विरोचन इति प्राहुस्तस्मात् त्वां देवदानवाः । शूद्रेण क्रियमाणस्य व्रतस्य तव दर्शनात्

ଏହିହେତୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ‘ବିରୋଚନ’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ବ୍ରତସହ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଘଟିଥିବାରୁ।

Verse 38

ईदृशी रूपसंपत्तिरिति विस्मितवानहम् । साधुसाध्विति तेनोक्तमहो माहात्म्यमुत्तमं

“ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପସମ୍ପତ୍ତି!” ବୋଲି ମୁଁ ବିସ୍ମିତ ହେଲି। ତାପରେ ସେ “ସାଧୁ, ସାଧୁ!” ବୋଲି କହି—“ଅହୋ, ଏହା ପରମ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 39

पश्यतोपि भवेद्रूपमैश्वर्यं किमु कुर्वतः । यस्माच्च भक्त्या धरणीसुतस्य विनिंद्यमानेन गवादिदानम्

କେବଳ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ରୂପ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ହୁଏ—ତେବେ ଯେ ସେବା କରେ, ତାହାର କଥା କ’ଣ! ଧରଣୀସୁତ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ, ଅବମାନଭାବରେ କରାଯାଇଥିବା ଗୋ-ଆଦି ଦାନ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦନୀୟ ହୋଇ ଦୋଷକାରୀ ହୁଏ।

Verse 40

आलोकितं तेन सुरारिगर्भे संभूतिरेषा तव दैत्य जाता । अथ तद्वचनं श्रुत्वा भार्गवस्य महात्मनः

ଦେବମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁର ଗର୍ଭରେ ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିଲା; ସେଇ ଦର୍ଶନରୁ ତୁମର ଏହି ଦୈତ୍ୟଜନ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି…

Verse 41

प्रह्लादनंदनो वीरः पुनः पप्रच्छ भार्गवम् । विरोचन उवाच । भगवंस्तद्व्रतं सम्यक्श्रोतुमिच्छामि तत्वतः

ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବୀର ପୁତ୍ର ପୁନର୍ବାର ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା। ବିରୋଚନ କହିଲା— ହେ ଭଗବନ୍, ସେଇ ବ୍ରତଟିକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 42

दीयमानं तु यद्दानं मया दृष्टं भवांतरे । माहात्म्यं च विधिं तस्य यथावद्वक्तुमर्हसि

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଉଥିବା ଦେଖିଥିଲି— ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ବିଧିକୁ ଯଥାବତ୍ ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 43

इति तद्वचनं श्रुत्वा विप्रः प्रोवाच सादरं । चतुर्थ्यंगारकदिने यदा भवति दानव

ସେଇ କଥା ଶୁଣି ବିପ୍ର ଆଦରରେ କହିଲେ— ହେ ଦାନବ, ଯେତେବେଳେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥି ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳ) ଦିନରେ ପଡ଼େ…

Verse 44

मृदास्नानं तदा कुर्यात्पद्मरागविभूषितः । अग्निर्मूर्द्धादिवो मंत्रं जपेत्स्नात उदङ्मुखः

ତେବେ ପଦ୍ମରାଗ (ମାଣିକ୍ୟ) ଧାରଣ କରି ମୃଦାସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ପରେ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ‘ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା…’ ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

शूद्रस्तूष्णीं स्मरन्भौममास्तां भोगविवर्जितः । अथास्तमित आदित्ये गोमयेनानुलेपयेत्

ଶୂଦ୍ର ମୌନ ରହି ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି ବସୁ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଗୋମୟରେ ଭୂମି କିମ୍ବା ଦେହକୁ ଲେପନ କରୁ।

Verse 46

प्रांगणं पुष्पमालाभिरक्षताद्भिः समंततः । तदभ्यर्च्यालिखेत्पद्मं कुंकुमेनाष्टपत्रकम्

ପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ଚାରିଦିଗରେ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଅକ୍ଷତ (ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ) ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ; ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି କୁଙ୍କୁମରେ ଅଷ୍ଟପତ୍ର କମଳ ଅଙ୍କନ କରୁ।

Verse 47

कुंकुमस्याप्यभावेन रक्तचंदनमिष्यते । चत्वारः करकाः कार्याः भक्ष्यभोज्यसमन्विताः

କୁଙ୍କୁମ ନଥିଲେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଗ୍ରାହ୍ୟ; ଏବଂ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ସହିତ ଚାରିଟି କରକ (ଜଳପାତ୍ର/କଳଶ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

तंडुलै रक्तशालेयैः पद्मरागैश्च संयुताः । चतुःकोणेषु तान्कृत्वा फलानि विविधानि च

ରକ୍ତ ଶାଳି ଚାଉଳ ଦାଣାକୁ ପଦ୍ମରାଗ (ରୁବି) ସହ ମିଶାଇ ଚାରି କୋଣରେ ରଖୁ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 49

गंधमाल्यादिकं सर्वं तथैव विनिवेशयेत् । सुवर्णशृंगां कपिलामथार्च्य रौप्यैः खुरैः कांस्यदोहां सवस्त्राम्

ସେହିପରି ଗନ୍ଧ, ମାଳ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାସ୍ଥାନେ ବିନ୍ୟାସ କରୁ; ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗା କପିଳା ଗାଈ—ରୌପ୍ୟଖୁରା, କାଂସ୍ୟ ଦୋହନପାତ୍ର ସହ, ବସ୍ତ୍ରଭୂଷିତ—ତାହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 50

धुरंधरं रक्तखुरं च सौम्यं धान्यानि सप्तांबरसंयुतानि । अंगुष्ठमात्रं पुरुषं तथैव सौवर्णमप्यायतबाहुदंडम्

ଲାଲ ଖୁର ଥିବା, ବଳବାନ ଓ ସୌମ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର ଭାରବାହୀ ପଶୁ; ସାତ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଧାନ୍ୟ; ଅଙ୍ଗୁଠାମାତ୍ର ପୁରୁଷ-ପ୍ରତିମା; ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ପ୍ରସାରିତ ବାହୁଯୁକ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୂର୍ତ୍ତି—ଏସବୁ (ଦାନାର୍ଥେ)।

Verse 51

चतुर्भुजं हेममयं च ताम्रपात्रे गुडस्योपरि सर्पियुक्तम् । सामस्वरज्ञाय जितेंद्रियाय वाग्रूपशीलान्वयसंयुताय

ଚତୁର୍ଭୁଜ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୂର୍ତ୍ତି—ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ, ଗୁଡ଼ର ଉପରେ ରଖି, ଘୃତ ସହିତ ଯୁକ୍ତ କରି—ସାମଗାନର ସ୍ୱରଜ୍ଞ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶୁଭ ବାକ୍, ରୂପ, ଶୀଳ ଓ ସତ୍କୁଳସମ୍ପନ୍ନ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

दातव्यमेतत्सकलं द्विजाय कुटुम्बिने नैव तु दंभयुक्ते । भूमिपुत्र महाभाग स्वेदोद्भव पिनाकिनः

ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଗୃହସ୍ଥ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଦମ୍ଭଯୁକ୍ତଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ। ହେ ଭୂମିପୁତ୍ର ମହାଭାଗ! ହେ ସ୍ୱେଦୋଦ୍ଭବ! ହେ ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ)ସମ୍ବନ୍ଧୀ ମହାତ୍ମନ୍!

Verse 53

रूपार्थी त्वां प्रपन्नोहं गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते । मंत्रेणानेन दत्वार्घ्यं रक्तचंदनवारिणा

ରୂପଲାଭ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି; ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ-ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି (ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 54

ततोर्चयेद्विप्रवरं रक्तमाल्यांबरादिभिः । दद्यात्तेनैव मंत्रेण भौमं गोमिथुनान्वितम्

ତାପରେ ରକ୍ତମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଗୋ-ଯୁଗଳ ସହିତ ଭୌମା (ଭୂମିଦେବୀ)ଙ୍କୁ ଦାନ/ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

शय्यां च शक्तिमान्दद्यात्सर्वोपस्करसंयुताम् । यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे

ଯେ ସମର୍ଥ, ସେ ସମସ୍ତ ଉପସ୍କରସହିତ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କରୁ; ଏବଂ ଲୋକେ ଯାହା ସର୍ବାଧିକ ଇଷ୍ଟ, ଘରେ ଯାହା ତାହାର ପ୍ରିୟ, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 56

तत्तद्गुणवते देयं दत्तस्याक्षयमिच्छता । ततः प्रदक्षिणं कृत्वा विसृज्य द्विजसत्तमम्

ଦାନର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ ବୋଲି ଯେ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଯଥୋଚିତ ଗୁଣବାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉ; ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦେଉ।

Verse 57

नक्तं क्षीराशनं कुर्यादेवं चांगारकाष्टकम् । चतुरो वाथ वातस्य यत्पुण्यं तद्वदामि ते

ରାତିରେ କେବଳ କ୍ଷୀର ଆହାର କରିବ—ଏହି ଅଙ୍ଗାରକ-ଅଷ୍ଟକ ବ୍ରତବିଧି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାତର ଚାରି ବ୍ରତ ସମ ପୁଣ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 58

रूपसौभाग्यसंपन्नः पुमान्जन्मनि जन्मनि । विष्णौ वाथ शिवे भक्तः सप्तद्वीपाधिपो भवेत्

ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଯେ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 59

सप्तकल्पसहस्राणि रुद्रलोके महीयते । तस्मात्वमपि दैत्येंद्र व्रतमेतत्समाचर

ସାତ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କର।

Verse 60

इत्येवमुक्तो भुगुनंदनेन चकार सर्वं व्रतमेव दैत्यः । त्वं चापि राजन्कुरु सर्वमेतद्यतोक्षयं वेदविदो वदंति

ଭୃଗୁନନ୍ଦନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସେ ଦୈତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲା। ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସବୁ କର; କାରଣ ବେଦବିଦ୍ମାନେ ଏହାର ଫଳକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 61

शृणोति यश्चैनमनन्यचेतास्तस्यापि सर्वं भगवान्विधत्ते

ଯେ କେହି ଅନନ୍ୟଚିତ୍ତରେ ଏହାକୁ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି।