Adhyaya 15

Verse 1

भीष्म उवाच । किं कृतं ब्रह्मणा ब्रह्मन्प्रेष्य वाराणसीपुरीम् । जनार्दनेन किं कर्म शंकरेण च यन्मुने

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ବ୍ରହ୍ମା ବାରାଣସୀପୁରୀକୁ (କାହାକୁ) ପ୍ରେଷଣ କରି କ’ଣ କଲେ? ହେ ମୁନି! ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ଶଙ୍କର (ଶିବ) କେଉଁ କର୍ମ କଲେ?

Verse 2

कथं यज्ञः कृतस्तेन कस्मिंस्तीर्थे वदस्व मे । के सदस्या ऋत्विजश्च सर्वांस्तान्प्रब्रवीहि मे

ମୋତେ କୁହ—ସେ କିପରି ସେଇ ଯଜ୍ଞ କଲା, କେଉଁ ତୀର୍ଥରେ? ସଭାସଦ ଓ ଋତ୍ୱିଜ (ଯାଜକ) କେଉଁମାନେ ଥିଲେ? ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋତେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 3

के देवास्तर्पितास्तेन एतन्मे कौतुकं महत् । पुलस्त्य उवाच । श्रीनिधानं पुरं मेरोः शिखरे रत्नचित्रितम्

‘ସେ କର୍ମରେ କେଉଁ ଦେବମାନେ ତର୍ପିତ ହେଲେ?’ ଏହା ମୋର ବଡ଼ କୌତୁହଳ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ମେରୁର ଶିଖରରେ ରତ୍ନବିଚିତ୍ର ‘ଶ୍ରୀନିଧାନ’ ନାମକ ଏକ ପୁରୀ ଅଛି।

Verse 4

अनेकाश्चर्यनिलयंबहुपादपसंकुलम् । विचित्रधातुभिश्चित्रं स्वच्छस्फटिकनिर्मलम्

ସେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ନିବାସ, ଅସଂଖ୍ୟ ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ନାନା ଧାତୁର ବିଚିତ୍ରତାରେ ଚିତ୍ରିତ, ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସ୍ଫଟିକ ପରି ନିର୍ମଳ ଥିଲା।

Verse 5

लतावितानशोभाढ्यं शिखिशब्दविनादितम् । मृगेन्द्ररववित्रस्त गजयूथसमाकुलम्

ସେ ଲତାବିତାନର ଶୋଭାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ମୟୂରଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ; ଏବଂ ସିଂହଗର୍ଜନରେ ଭୀତ ଗଜୟୂଥମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ଆକୁଳ ଥିଲା।

Verse 6

निर्झरांबुप्रपातोत्थ शीकरासारशीतलम् । वाताहततरुव्रात प्रसन्नापानचित्रितम्

ପର୍ବତୀୟ ନିର୍ଝରର ପ୍ରପାତରୁ ଉଠୁଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳକଣାର ଶୀତଳତାରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଶୀତଳ ଥିଲା; ପବନେ ଦୋଳାୟମାନ ବୃକ୍ଷବ୍ରାତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ, ନିର୍ମଳ ଜଳଧାରାରେ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ରମୟ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 7

मृगनाभिवरामोद वासिताशेषकाननम् । लतागृहरतिश्रान्त सुप्तविद्याधराध्वगम्

ସମଗ୍ର କାନନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃଗନାଭି (କସ୍ତୁରୀ)ର ସୁଗନ୍ଧରେ ସୁବାସିତ ଥିଲା; ଲତାଗୃହର ରତିବିହାରେ ଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ବିଦ୍ୟାଧର ଯାତ୍ରୀମାନେ ସେଠାରେ ନିଦ୍ରାସୀନ ଥିଲେ।

Verse 8

प्रगीतकिन्नरव्रात मधुरध्वनिनादितम् । तस्मिन्ननेकविन्यास शोभिताशेषभूमिकम्

କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଗୀତବ୍ରାତର ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ସେଠା ନାଦିତ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂମିସ୍ତର ଓ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଅନେକ ବିନ୍ୟାସ-ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 9

वैराजं नाम भवनं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । तत्र दिव्यांगनोद्गीत मधुरध्वनि नादिता

ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ‘ବୈରାଜ’ ନାମକ ଭବନ ଅଛି; ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ଗୀତରୁ ଜନିତ ମଧୁର, ସୁରିଳା ଧ୍ୱନି ସଦା ନାଦିତ ହୁଏ।

Verse 10

पारिजाततरूत्पन्न मंजरीदाममालिनी । रत्नरश्मिसमूहोत्थ बहुवर्णविचित्रिता

ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷରୁ ଜନିତ ପୁଷ୍ପମଞ୍ଜରୀମାନଙ୍କ ଦାମମାଳା ଥିଲା; ରତ୍ନରଶ୍ମିର ସମୂହରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ଅନେକ ବର୍ଣ୍ଣର ଅଦ୍ଭୁତ ବୈଚିତ୍ର୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 11

विन्यस्तस्तंभकोटिस्तु निर्मलादर्शशोभिता । अप्सरोनृत्यविन्यास विलासोल्लासलासिता

ସୁସଂବିନ୍ୟସ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭଶ୍ରେଣୀରେ ତାହା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଦର୍ପଣସଦୃଶ ଦ୍ୟୁତିରେ ଶୋଭିତ। ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟବିନ୍ୟାସର ଲୀଳାବିଲାସରେ ତାହା ଆନନ୍ଦମୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଝଲମଲ କଲା।

Verse 12

बह्वातोद्यसमुत्पन्नसमूहस्वननादिता । लयतालयुतानेक गीतवादित्र शोभिता

ବହୁ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମିଶ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ସେ ସଭା ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା। ଲୟ-ତାଳଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟପ୍ରଦର୍ଶନରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 13

सभा कांतिमती नाम देवानां शर्मदायिका । ऋषिसंघसमायुक्ता मुनिवृंदनिषेविता

ଦେବମାନଙ୍କୁ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିବା ‘କାନ୍ତିମତୀ’ ନାମକ ସଭା ଥିଲା। ତାହା ଋଷିସଂଘରେ ସମାୟୁକ୍ତ ଏବଂ ମୁନିବୃନ୍ଦଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ନିଷେବିତ ଥିଲା।

Verse 14

द्विजातिसामशब्देन नादिताऽऽनंददायिनी । तस्यां निविष्टो देवेशस्संध्यासक्तः पितामहः

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସାମଗାନ ଶବ୍ଦରେ ସେ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ସଭା ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଦେବେଶ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 15

ध्यायति स्म परं देवं येनेदं निर्मितं जगत् । ध्यायतो बुद्धिरुत्पन्ना कथं यज्ञं करोम्यहम्

ଯେଉଁ ପରମଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ନିର୍ମିତ, ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଧ୍ୟାନକାଳେ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚିନ୍ତା ଉଦିତ ହେଲା—“ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କିପରି କରିବି?”

Verse 16

कस्मिन्स्थाने मया यज्ञः कार्यः कुत्र धरातले । काशीप्रयागस्तुंगा च नैमिषं शृंखलं तथा

ହେ ପ୍ରଭୁ! ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ କରିବି—କାଶୀରେ, ପ୍ରୟାଗରେ, ତୁଙ୍ଗା ତଟରେ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଶୃଙ୍ଖଲା ତୀର୍ଥରେ?

Verse 17

कांची भद्रा देविका च कुरुक्षेत्रं सरस्वती । प्रभासादीनि तीर्थानि पृथिव्यामिह मध्यतः

କାଞ୍ଚୀ, ଭଦ୍ରା ଓ ଦେବିକା; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ; ତଥା ପ୍ରଭାସ ଆଦି ତୀର୍ଥ—ଏସବୁ ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 18

क्षेत्राणि पुण्यतीर्थानि संति यानीह सर्वशः । मदादेशाच्च रुद्रेण कृतान्यन्यानि भूतले

ଏଠାରେ ସର୍ବତ୍ର ଯେ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ ଯେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ରଚିତ—ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ମୋ ଆଦେଶରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ।

Verse 19

यथाहं सर्वदेवेषु आदिदेवो व्यवस्थितः । तथा चैकं परं तीर्थमादिभूतं करोम्यहम्

ଯେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦିଦେବ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେପରି ମୁଁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଆଦିଭୂତ ଏକ ପରମ ତୀର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

Verse 20

अहं यत्र समुत्पन्नः पद्मं तद्विष्णुनाभिजम् । पुष्करं प्रोच्यते तीर्थमृषिभिर्वेदपाठकैः

ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଉଦ୍ଭବିତ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେହି ପଦ୍ମ—ତାହାକୁ ବେଦପାଠକ ଋଷିମାନେ ‘ପୁଷ୍କର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 21

एवं चिंतयतस्तस्य ब्रह्मणस्तु प्रजापतेः । मतिरेषा समुत्पन्ना व्रजाम्येष धरातले

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ଉଦିତ ହେଲା—“ଏବେ ମୁଁ ଧରାତଳକୁ ଯିବି।”

Verse 22

प्राक्स्थानं स समासाद्य प्रविष्टस्तद्वनोत्तमम् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम्

ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ବନ ନାନା ପ୍ରକାର ଦ୍ରୁମ ଓ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅନେକ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 23

नानापक्षिरवाकीर्णं नानामृगगणाकुलम् । द्रुमपुष्पभरामोदैर्वासयद्यत्सुरासुरान्

ସେ ବନ ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ କଲରବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୃଗଗଣରେ ଭିଡ଼ାକୁଳ ଥିଲା; ଦ୍ରୁମର ପୁଷ୍ପଭାରର ସୁଗନ୍ଧ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କୁ ସୁବାସିତ କରୁଥିଲା।

Verse 24

बुद्धिपूर्वमिव न्यस्तैः पुष्पैर्भूषितभूतलम् । नानागंधरसैः पक्वापक्वैश्च षडृतूद्भवैः

ଭୂତଳ ଯେନ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ରଖାଯାଇଥିବା ପୁଷ୍ପମାଳାଦିରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଦିଶୁଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଷଡୃତୁଜ ନାନା ସୁଗନ୍ଧ ଓ ରସଯୁକ୍ତ, କିଛି ପକ୍କ କିଛି କଚ୍ଚା, ବହୁ ଉତ୍ପାଦ ଥିଲା।

Verse 25

फलैः सुवर्णरूपाढ्यैर्घ्राणदृष्टिमनोहरैः । जीर्णं पत्रं तृणं यत्र शुष्ककाष्ठफलानि च

ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣସଦୃଶ ରୂପସମୃଦ୍ଧ, ଘ୍ରାଣ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ମନୋହର ଫଳ ଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ର, ତୃଣ, ଶୁଷ୍କ କାଠ ଓ ଶୁଷ୍କ ଫଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 26

बहिः क्षिपति जातानि मारुतोनुग्रहादिव । नानापुष्पसमूहानां गंधमादाय मारुतः

ଯେନ ପବନର ଅନୁଗ୍ରହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବସ୍ତୁସମୂହ ବାହାରକୁ ଛିଟିଯାଏ; ଏବଂ ପବନ ନାନା ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ଆଗେଇ ଯାଏ।

Verse 27

शीतलो वाति खं भूमिं दिशो यत्राभिवासयन् । हरितस्निग्ध निश्छिद्रैरकीटकवनोत्कटैः

ସେଠାରେ ଶୀତଳ ପବନ ଆକାଶ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ବହି ଦିଗମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିତ କରେ; ଏବଂ ସେ ଦେଶ ହରିତ, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ଅଖଣ୍ଡ ଓ କୀଟକ-ରହିତ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 28

वृक्षैरनेकसंज्ञैर्यद्भूषितं शिखरान्वितैः । अरोगैर्दर्शनीयैश्च सुवृत्तैः कैश्चिदुज्ज्वलैः

ସେ ଅଞ୍ଚଳ ନାନା ପ୍ରକାର ନାମଧାରୀ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଶିଖରଯୁକ୍ତ; ସେମାନେ ଅରୋଗ, ଦର୍ଶନୀୟ, ସୁବୃତ୍ତ ଏବଂ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।

Verse 29

कुटुंबमिव विप्राणामृत्विग्भिर्भाति सर्वतः । शोभंते धातुसंकाशैरंकुरैः प्रावृता द्रुमाः

ସେ ସ୍ଥାନ ସର୍ବତ୍ର ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହିତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ କୁଟୁମ୍ବ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ଧାତୁସଦୃଶ ଜ୍ଵଳମାନ ଅଙ୍କୁରରେ ଆବୃତ ବୃକ୍ଷମାନେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।

Verse 30

कुलीनैरिव निश्छिद्रैः स्वगुणैः प्रावृता नराः । पवनाविद्धशिखरैः स्पृशंतीव परस्परम्

କୁଳୀନମାନେ ନିର୍ଦୋଷ ସ୍ୱଗୁଣରେ ଆବୃତ ଥାଆନ୍ତି ଯେପରି, ସେପରି ସେ ନରମାନେ ଦିଶୁଥିଲେ; ପବନେ ଆବିଦ୍ଧ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 31

आजिघ्रंती वचाऽन्योन्यं पुष्पशाखावतंसकाः । नागवृक्षाः क्वचित्पुष्पैर्द्रुमवानीरकेसरैः

ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ସୁଗନ୍ଧିତ ବଚାକୁ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ, ପୁଷ୍ପିତ ଶାଖାର ଅବତଂସ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ନାଗବୃକ୍ଷ ପୁଷ୍ପରେ, ଯେନ ଦ୍ରୁମକେସର-ଗୁଚ୍ଛରେ, ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 32

नयनैरिव शोभंते चंचलैः कृष्णतारकैः । पुष्पसंपन्नशिखराः कर्णिकारद्रुमाः क्वचित्

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷମାନେ ପୁଷ୍ପସମ୍ପନ୍ନ ଶିଖର ସହ, ଚଞ୍ଚଳ କୃଷ୍ଣତାରକାଯୁକ୍ତ ନୟନମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିଥିଲେ।

Verse 33

युग्मयुग्माद्विधा चेह शोभन्त इव दंपती । सुपुष्पप्रभवाटोपैस्सिंदुवार द्रुपंक्तयः

ଏଠାରେ ସିନ୍ଦୁବାର ବୃକ୍ଷପଙ୍କ୍ତିମାନେ ଯୁଗ୍ମ-ଯୁଗ୍ମ ଭାବେ ସଜିଥିଲେ; ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପଜନିତ ଆଡମ୍ବରରେ ସେମାନେ ଦମ୍ପତିମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିଥିଲେ।

Verse 34

मूर्तिमत्य इवाभांति पूजिता वनदेवताः । क्वचित्क्वचित्कुंदलताः सपुष्पाभरणोज्वलाः

ପୂଜିତ ବନଦେବତାମାନେ ଯେନ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଲତାମାନେ ପୁଷ୍ପାଭରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।

Verse 35

दिक्षु वृक्षेषु शोभंते बालचंद्रा इवोच्छ्रिताः । सर्जार्जुनाः क्वचिद्भान्ति वनोद्देशेषु पुष्पिताः

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉଚ୍ଛ୍ରିତ ହୋଇ ବାଳଚନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ବନପ୍ରଦେଶରେ ପୁଷ୍ପିତ ସର୍ଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଶୋଭିଥିଲେ।

Verse 36

धौतकौशेयवासोभिः प्रावृताः पुरुषा इव । अतिमुक्तकवल्लीभिः पुष्पिताभिस्तथा द्रुमाः

ଧୋଇଥିବା ରେଶମ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପରି ସେଇ ଦ୍ରୁମମାନେ ଦିଶୁଥିଲେ; ଏବଂ ଅତିମୁକ୍ତକର ପୁଷ୍ପିତ ଲତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 37

उपगूढा विराजंते स्वनारीभिरिव प्रियाः । अपरस्परसंसक्तैः सालाशोकाश्च पल्लवैः

ନିଜ ନାରୀମାନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ପ୍ରିୟ ପତିମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ; ଶାଳ ଓ ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷର ପଲ୍ଲବମାନେ ପରସ୍ପର ଗୁଞ୍ଜି ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 38

हस्तैर्हस्तान्स्पृशंतीव सुहृदश्चिरसंगताः । फलपुष्पभरानम्राः पनसाः सरलार्जुनाः

ଯେନ ହାତେ ହାତ ଛୁଇଁଉଛନ୍ତି, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ନିକଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ—ପନସ, ସରଳ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ—ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପର ଭାରେ ନମ୍ର।

Verse 39

अन्योन्यमर्चयंतीव पुष्पैश्चैव फलैस्तथा । मारुतावेगसंश्लिष्टैः पादपास्सालबाहुभिः

ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଯେନ ପରସ୍ପରକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଛନ୍ତି; ପବନର ବେଗରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ, ଶାଳ-ସଦୃଶ ବାହୁ ଥିବା ସେଇ ପାଦପମାନେ ପରସ୍ପର ଜଡ଼ି ଥିଲେ।

Verse 40

अभ्याशमागतं लोकं प्रतिभावैरिवोत्थिताः । पुष्पाणामवरोधेन सुशोभार्थं निवेशिताः

ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଯେନ ପରସ୍ପର ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଏବଂ ପୁଷ୍ପର ଘନ ଗୋଛା ଗଢ଼ି, ଅତିଶୟ ଶୋଭା ପାଇଁ ସେମାନେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 41

वसंतमहमासाद्य पुरुषान्स्पर्द्धयंति हि । पुष्पशोभाभरनतैः शिखरैर्वायुकंपितैः

ବସନ୍ତ ଆସିଲେ ସେଇ ଦ୍ରୁମମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିବା ପରି ଲାଗେ; ପୁଷ୍ପଶୋଭାର ଭାରେ ଶିଖର ନତ ଓ ପବନେ କମ୍ପିତ।

Verse 42

नृत्यंतीव नराः प्रीताः स्रगलंकृतशेखराः । शृंगाग्रपवनक्षिप्ताः पुष्पावलियुता द्रुमाः

ସ୍ରଗ୍‌ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଶିର ଧାରଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ନରମାନେ ଯେନ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ଏବଂ ପର୍ବତଶିଖର ଉପରୁ ବହୁଥିବା ପବନେ ଝୁଲି, ପୁଷ୍ପପଙ୍କ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଦ୍ରୁମମାନେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ।

Verse 43

सवल्लीकाः प्रनृत्यंति मानवा इव सप्रियाः । स्वपुष्पनतवल्लीभिः पादपाः क्वचिदावृताः

ଲତାରେ ଆବୃତ ଦ୍ରୁମମାନେ ପ୍ରିୟାସହିତ ମାନବମାନଙ୍କ ପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଭାବ ଦେଖାଏ; ଏବଂ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ପୁଷ୍ପଭାରେ ନତ ଲତାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆବୃତ।

Verse 44

भांति तारागणैश्चित्रैः शरदीव नभस्तलम् । द्रुमाणामथवाग्रेषु पुष्पिता मालती लताः

ଚିତ୍ର ତାରାଗଣରେ ଶୋଭିତ ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ନଭସ୍ତଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ଏବଂ ଦ୍ରୁମମାନଙ୍କ ଶିଖରେ ପୁଷ୍ପିତ ମାଳତୀ ଲତାମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।

Verse 45

शेखराइव शोभंते रचिता बुद्धिपूर्वकम् । हरिताः कांचनच्छायाः फलिताः पुष्पिता द्रुमाः

ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ରଚିତ ଶିରୋଭୂଷଣ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ; ଦ୍ରୁମମାନେ ହରିତ, କାଞ୍ଚନଛାୟାଯୁକ୍ତ—ଫଳଧାରୀ ଓ ପୁଷ୍ପାଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲେ।

Verse 46

सौहृदं दर्शयंतीव नराः साधुसमागमे । पुष्पकिंजल्ककपिला गताः सर्वदिशासु च

ସାଧୁସମାଗମରେ ସୌହାର୍ଦ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ପରି, ପୁଷ୍ପପରାଗ ସଦୃଶ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ସର୍ବଦିଗକୁ ପ୍ରସରିଲେ।

Verse 47

कदंबपुष्पस्य जयं घोषयंतीव षट्पदाः । क्वचित्पुष्पासवक्षीबाः संपतंति ततस्ततः

କଦମ୍ବପୁଷ୍ପର ଜୟଘୋଷ କରୁଥିବା ପରି ଷଟ୍ପଦମାନେ ଗୁଞ୍ଜନ କରନ୍ତି; କେଉଁଠି ପୁଷ୍ପମଧୁରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଏଠି-ସେଠି ଅବତରନ୍ତି।

Verse 48

पुंस्कोकिलगणावृक्ष गहनेष्विव सप्रियाः । शिरीषपुष्पसंकाशाः शुका मिथुनशः क्वचित्

କେଉଁଠି ପ୍ରିୟାସହିତ ଶୁକମାନେ ଯୁଗଳରୂପେ ଦେଖାଦେଲେ; ଘନ ବୃକ୍ଷଗହନରେ ସେମାନେ ପୁଂସ୍କୋକିଳଗଣ ପରି, ଶିରୀଷପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 49

कीर्तयंति गिरश्चित्राः पूजिता ब्राह्मणा यथा । सहचारिसुसंयुक्ता मयूराश्चित्रबर्हिणः

ସହଚରୀସହିତ ଚିତ୍ରବର୍ହିଣ ମୟୂରମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧ୍ୱନି କରି କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ—ପୂଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପବିତ୍ର ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ପରି।

Verse 50

वनांतेष्वपि नृत्यंति शोभंत इव नर्त्तकाः । कूजंतःपक्षिसंघाता नानारुतविराविणः

ବନାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଶୋଭନ, ସୁନ୍ଦର ନର୍ତ୍ତକମାନଙ୍କ ଭଳି; ପକ୍ଷୀସଂଘମାନେ କୂଜନ କରି ନାନା ପ୍ରକାର ରବରେ ଦିଗମଣ୍ଡଳ ଭରିଦିଅନ୍ତି।

Verse 51

कुर्वंति रमणीयं वै रमणीयतरं वनम् । नानामृगगणाकीर्णं नित्यं प्रमुदितांडजम्

ସେମାନେ ସେହି ବନକୁ ସତ୍ୟରେ ରମଣୀୟ, ଅଧିକ ରମଣୀୟ କରନ୍ତି—ନାନାପ୍ରକାର ମୃଗଗଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଲରବରେ ଗୁଞ୍ଜିତ।

Verse 52

तद्वनं नंदनसमं मनोदृष्टिविवर्द्धनम् । पद्मयोनिस्तु भगवांस्तथा रूपं वनोत्तमम्

ସେହି ବନ ନନ୍ଦନବନ ସମାନ, ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବିକାଶ କରୁଥିଲା। ଏବଂ ପଦ୍ମଯୋନି ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରୂପକୁ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ସହ) ଦେଖିଲେ।

Verse 53

ददर्शादर्शवद्दृष्ट्या सौम्ययापा पयन्निव । ता वृक्षपंक्तयः सर्वा दृष्ट्वा देवं तथागतम्

ନିର୍ମଳ ଦର୍ପଣସଦୃଶ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ସୌମ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେନେ ତାହାକୁ ପାନ କରୁଛନ୍ତି। ଏବଂ ଏପରି ଆଗତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷପଙ୍କ୍ତି ମଧ୍ୟ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 54

निवेद्य ब्रह्मणे भक्त्या मुमुचुः पुष्पसंपदः । पुष्पप्रतिग्रहं कृत्वा पादपानां पितामहः

ଭକ୍ତିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ସେମାନେ ନିଜ ପୁଷ୍ପସମ୍ପଦ ଝରାଇଲେ। ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ପୁଷ୍ପାର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରି ସେହି ପାଦପମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 55

वरं वृणीध्वं भद्रं वः पादपानित्युवाच सः । एवमुक्ता भगवता तरवो निरवग्रहाः

ସେ ପାଦପମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବର ଚୟନ କର; ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।” ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ତରୁମାନେ କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ବିନା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 56

ऊचुः प्रांजलयः सर्वे नमस्कृत्वा विरिंचनम् । वरं ददासि चेद्देव प्रपन्नजनवत्सल

ସମସ୍ତେ କରଯୋଡ଼ି ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ— “ହେ ଦେବ! ଶରଣାଗତ-ବତ୍ସଲ! ଯଦି ବର ଦେବେ, ତେବେ ଆମକୁ ଏହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 57

इहैव भगवन्नित्यं वने संनिहितो भव । एष नः परमः कामः पितामह नमोस्तु ते

ହେ ଭଗବନ! ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ। ଏହାହିଁ ଆମର ପରମ କାମନା। ହେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 58

त्वं चेद्वससि देवेश वनेस्मिन्विश्वभावन । सर्वात्मना प्रपन्नानां वांछतामुत्तमं वरम्

ହେ ଦେବେଶ! ହେ ବିଶ୍ୱଭାବନ! ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବସନ୍ତି, ତେବେ ସର୍ବାତ୍ମଭାବେ ଶରଣାଗତ ଲୋକମାନେ ଯେ ଉତ୍ତମ ବର ଚାହାନ୍ତି, ସେହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 59

वरकोटिभिरन्याभिरलं नो दीयतां वरम् । सन्निधानेन तीर्थेभ्य इदं स्यात्प्रवरं महत्

ଅନ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ବର ଆମକୁ ଦରକାର ନାହିଁ—ଏହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ: ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ଏହା ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମହାନ ହେଉ।

Verse 60

ब्रह्मोवाच । उत्तमं सर्वक्षेत्राणां पुण्यमेतद्भविष्यति । नित्यं पुष्पफलोपेता नित्यसुस्थिरयौवनाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହା ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ପରମ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ହେବ। ଏହା ନିତ୍ୟ ପୁଷ୍ପ-ଫଳସମ୍ପନ୍ନ ରହିବ ଏବଂ ଏହାର ଯୌବନ ସଦା ସ୍ଥିର, ଅଜର ରହିବ।

Verse 61

कामगाः कामरूपाश्च कामरूपफलप्रदाः । कामसंदर्शनाः पुंसां तपःसिद्ध्युज्वला नृणाम्

ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗମନ କରନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ କାମ୍ୟ ରୂପର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ କାମସିଦ୍ଧିକାରୀ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତପଃସିଦ୍ଧିର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 62

श्रिया परमया युक्ता मत्प्रसादाद्भविष्यथ । एवं स वरदो ब्रह्मा अनुजग्राह पादपान्

“ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ତୁମେ ପରମ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ହେବ।” ଏଭଳି ବରଦାତା ବ୍ରହ୍ମା କହି, ସେହି ପାଦପମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 63

स्थित्वा वर्ष सहस्रं तु पुष्करं प्रक्षिपद्भुवि । क्षितिर्निपतिता तेन व्यकंपत रसातलम्

ହଜାର ବର୍ଷ ସେଠାରେ ରହି ସେ ପୁଷ୍କରକୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା। ସେହି ଆଘାତରେ ଭୂମି ଧସିଗଲା ଏବଂ ରସାତଳ ଲୋକ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 64

विवशास्तत्यजुर्वेलां सागराः क्षुभितोर्मयः । शक्राशनि हतानीव व्याघ्र व्याला वृतानि च

ବିବଶ ହୋଇ ସାଗରମାନେ ନିଜ ତଟସୀମା ତ୍ୟାଗ କଲେ; ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗ ଉଗ୍ର ଭାବେ ଉଛଳିଲା। ଏବଂ ବାଘ ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରାଘାତରେ ହତ ହୋଇଥିବା ପରି ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ହେଲେ।

Verse 65

शिखराण्यप्यशीर्यंत पर्वतानां सहस्रशः । देवसिद्धविमानानि गंधर्वनगराणि च

ହଜାର ହଜାର ପର୍ବତର ଶିଖରମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ବିମାନ, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ନଗରମାନେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 66

प्रचेलुर्बभ्रमुः पेतुर्विविशुश्च धरातलम् । कपोतमेघाः खात्पेतुः पुटसंघातदर्शिनः

ସେମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଡଗମଗାଇ ଘୁରିଲେ, ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଧରାତଳରେ ଧସିଗଲେ। ଆକାଶରୁ କପୋତବର୍ଣ୍ଣ ମେଘ ଘନ ପୁଞ୍ଜସମୂହ ପରି ତଳକୁ ଝରିପଡ଼ିଲା।

Verse 67

ज्योतिर्गणांश्छादयंतो बभूवुस्तीव्र भास्कराः । महता तस्य शब्देन मूकांधबधिरीकृतम्

ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ତେଜ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ଜ୍ୟୋତିଗଣକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲା। ଏବଂ ସେଇ ମହାଶବ୍ଦର ପ୍ରଚଣ୍ଡତାରେ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ମୂକ, ଅନ୍ଧ ଓ ବଧିର ହେଲେ।

Verse 68

बभूव व्याकुलं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । सुरासुराणां सर्वेषां शरीराणि मनांसि च

ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କର ଶରୀର ଏବଂ ମନ ଦୁହେଁ ଉଥଳପାଥଳ ହେଲା।

Verse 69

अवसेदुश्च किमिति किमित्येतन्न जज्ञिरे । धैर्यमालंब्य सर्वेऽथ ब्रह्माणं चाप्यलोकयन्

ସେମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ “କାହିଁକି? କାହିଁକି?” ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ—କିନ୍ତୁ ଏହା କ’ଣ ତାହା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 70

न च ते तमपश्यंत कुत्र ब्रह्मागतो ह्यभूत् । किमर्थं कंपिता भूमिर्निमित्तोत्पातदर्शनम्

କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ—ବ୍ରହ୍ମା କେଉଁଠିକୁ ଗଲେ? କେଉଁ କାରଣରୁ ଭୂମି କମ୍ପିତ ହେଲା, ଏବଂ କାହିଁକି ଏମିତି ନିମିତ୍ତ-ଉତ୍ପାତ, ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଗଲା?

Verse 71

तावद्विष्णुर्गतस्तत्र यत्र देवा व्यवस्थिताः । प्रणिपत्य इदं वाक्यमुक्तवंतो दिवौकसः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବଗଣ ସମବେତ ଥିଲେ। ଦିବୌକସମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 72

किमेतद्भगवन्ब्रूहि निमित्तोत्पातदर्शनम् । त्रैलोक्यं कंपितं येन संयुक्तं कालधर्मणा

ହେ ଭଗବନ! ଏହା କ’ଣ? ଏହି ନିମିତ୍ତ ଓ ଉତ୍ପାତଦର୍ଶନର କାରଣ କହନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା କାଳଧର୍ମ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେବା ପରି ତ୍ରିଲୋକ କମ୍ପିତ ହୋଇଛି।

Verse 73

जातकल्पावसानं तु भिन्नमर्यादसागरम् । चत्वारो दिग्गजाः किं तु बभूवुरचलाश्चलाः

ପୂର୍ବ କଳ୍ପର ଅବସାନେ ସମୁଦ୍ର ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କଲା; ତେବେ ଚାରି ଦିଗର ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଅଚଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।

Verse 74

समावृता धरा कस्मात्सप्तसागरवारिणा । उत्पत्तिर्नास्ति शब्दस्य भगवन्निः प्रयोजना

ସପ୍ତସାଗରର ଜଳରେ ପୃଥିବୀ କାହିଁକି ଆବୃତ ହୋଇଛି? ହେ ଭଗବନ, ନିଷ୍ପ୍ରୟୋଜନ ବାକ୍ୟ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 75

यादृशो वा स्मृतः शब्दो न भूतो न भविष्यति । त्रैलोक्यमाकुलं येन चक्रे रौद्रेण चोद्यता

ଏପରି ଏକ ଶବ୍ଦ ସ୍ମରଣରେ ଆସିଛି, ଯାହା ପୂର୍ବେ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଆଗାମୀରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ଯାହାର ରୌଦ୍ର ଉତ୍ତେଜନାରେ ତ୍ରିଲୋକ ଆକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଛି।

Verse 76

शुभोऽशुभो वा शब्दोरेयं त्रैलोक्यस्य दिवौकसाम् । भगवन्यदि जानासि किमेतत्कथयस्व नः

ତ୍ରିଲୋକର ଦିବ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଭ କି ଅଶୁଭ? ହେ ଭଗବନ, ଯଦି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ ଏହା କଣ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 77

एवमुक्तोऽब्रवीद्विष्णुः परमेणानुभावितः । मा भैष्ट मरुतः सर्वे शृणुध्वं चात्र कारणम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ପରମ କରୁଣାରେ ପ୍ରେରିତ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ହେ ମରୁତମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଭୟ କରନି; ଶୁଣ, ଏହାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି।”

Verse 78

निश्चयेनानुविज्ञाय वक्ष्याम्येष यथाविधम् । पद्महस्तो हि भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः

ନିଶ୍ଚୟରେ ଜାଣି ମୁଁ ଏହାକୁ ଯଥାବିଧି କହିବି; କାରଣ ପଦ୍ମହସ୍ତ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ହିଁ ଲୋକପିତାମହ।

Verse 79

भूप्रदेशे पुण्यराशौ यज्ञं कर्तुं व्यवस्थितः । अवरोहे पर्वतानां वने चातीवशोभने

ସେ ପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂପ୍ରଦେଶରେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ—ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଅବରୋହ ଢାଳରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭନ ବନରେ।

Verse 80

कमलं तस्य हस्तात्तु पतितं धरणीतले । तस्य शब्दो महानेष येन यूयं प्रकंपिताः

ତାଙ୍କ ହାତରୁ ପଦ୍ମ ଧରଣୀତଳେ ପଡ଼ିଗଲା; ସେଥିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ମହାଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତେ କମ୍ପିତ ହେଲ।

Verse 81

तत्रासौ तरुवृंदेन पुष्पामोदाभिनंदितः । अनुगृह्याथ भगवान्वनंतत्समृगांडजम्

ସେଠାରେ ବୃକ୍ଷଗୁଚ୍ଛମାନଙ୍କ ସ୍ୱାଗତ ଓ ପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ କୃପା କରି ମୃଗପକ୍ଷୀପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 82

जगतोऽनुग्रहार्थाय वासं तत्रान्वरोचयत् । पुष्करं नाम तत्तीर्थं क्षेत्रं वृषभमेव च

ଜଗତର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ସେ ସେଠାରେ ବାସ ବାଛିଲେ। ସେହି ତୀର୍ଥ ‘ପୁଷ୍କର’ ନାମରେ, ଏବଂ ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ‘ବୃଷଭ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 83

जनितं तद्भगवता लोकानां हितकारिणा । ब्रह्माणं तत्र वै गत्वा तोषयध्वं मया सह

ଲୋକହିତକାରୀ ଭଗବାନ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୋ ସହିତ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।

Verse 84

आराध्यमानो भगवान्प्रदास्यति वरान्वरान् । इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुः सह तैर्देवदानवैः

“ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେବେ”—ଏହିପରି କହି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ।

Verse 85

जगाम तद्वनोद्देशं यत्रास्ते स तु कंजजः । प्रहृष्टास्तुष्टमनसः कोकिलालापलापिताः

ସେ ସେହି ବନପ୍ରଦେଶକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ କମଳଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ବସୁଥିଲେ—ସେଠାରେ ହୃଦୟ ପ୍ରହର୍ଷିତ ଓ ତୃପ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ କୋକିଳମାନଙ୍କ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଧ୍ୱନିରେ ସ୍ଥାନଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 86

पुष्पोच्चयोज्ज्वलं शस्तं विविशुर्ब्रह्मणो वनम् । संप्राप्तं सर्वदेवैस्तु वनं नंदनसंमितम्

ପୁଷ୍ପରାଶିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବନକୁ ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେହି ବନ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନନ୍ଦନବନ ସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 87

पद्मिनीमृगपुष्पाढ्यं सुदृढं शुशुभे तदा । प्रविश्याथ वनं देवाः सर्वपुष्पोपशोभितम्

ପଦ୍ମ, ମୃଗ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁଦୃଢ଼ ଓ ସୁସଂସ୍ଥିତ ସେହି ବନ ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହେଲା। ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେବମାନେ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଦେଖିଲେ।

Verse 88

इह देवोस्तीति देवा बभ्रमुश्च दिदृक्षवः । मृगयंतस्ततस्ते तु सर्वे देवाः सवासवाः

“ଏଠାରେ ଜଣେ ଦେବ ଅଛନ୍ତି” ବୋଲି ଭାବି, ଦର୍ଶନ-ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବମାନେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ।

Verse 89

अद्भुतस्य वनस्यांतं न ते ददृशुराशुगाः । विचिन्वद्भिस्तदा देवं दैवैर्वायुर्विलोकितः

ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ବନର ସୀମା ସେଇ ଦ୍ରୁତଗାମୀମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ଦେବଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଉପାୟରେ ବାୟୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 90

स तानुवाच ब्रह्माणं न द्रक्ष्यथ तपो विना । तदा खिन्ना विचिन्वंतस्तस्मिन्पर्वतरोधसि

ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତପସ୍ୟା ବିନା ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିପାରିବ ନାହିଁ।” ତେବେ ସେମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେହି ପର୍ବତ-ପଥରେ ଖୋଜ କରୁଥିଲେ।

Verse 91

दक्षिणे चोत्तरे चैव अंतराले पुनः पुनः । वायूक्तं हृदये कृत्वा वायुस्तानब्रवीत्पुनः

ଦକ୍ଷିଣେ ଓ ଉତ୍ତରେ, ଏବଂ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତରାଳରେ ପୁନଃ ପୁନଃ; ବାୟୁ କହିଥିବା କଥାକୁ ହୃଦୟେ ଧାରି ବାୟୁ ପୁଣିଥରେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 92

त्रिविधो दर्शनोपायो विरिंचेरस्य सर्वदा । श्रद्धा ज्ञानेन तपसा योगेन च निगद्यते

ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନୋପାୟ ସଦା ତ୍ରିବିଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ସିଦ୍ଧି) କଥିତ।

Verse 93

सकलं निष्कलं चैव देवं पश्यंति योगिनः । तपस्विनस्तु सकलं ज्ञानिनो निष्कलं परम्

ଯୋଗୀମାନେ ଦେବଙ୍କୁ ସକଳ (ସଗୁଣ) ଓ ନିଷ୍କଳ (ନିର୍ଗୁଣ) ଦୁଇ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି। ତପସ୍ବୀମାନେ ସକଳରୂପ ଦେଖନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରମକୁ ନିଷ୍କଳରୂପେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

Verse 94

समुत्पन्ने तु विज्ञाने मंदश्रद्धो न पश्यति । भक्त्या परमया क्षिप्रं ब्रह्म पश्यंति योगिनः

ସତ୍ୟଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପରମ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 95

द्रष्टव्यो निर्विकारोऽसौ प्रधानपुरुषेश्वरः । कर्मणा मनसा वाचा नित्ययुक्ताः पितामहम्

ସେ—ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ଈଶ୍ୱର—ନିର୍ବିକାର; ତାଙ୍କୁ ସେହିଭାବେ ଜାଣି ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ନିତ୍ୟଯୁକ୍ତମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 96

तपश्चरत भद्रं वो ब्रह्माराधनतत्पराः । ब्राह्मीं दीक्षां प्रपन्नानां भक्तानां च द्विजन्मनाम्

ତପସ୍ୟା କର—ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ବ୍ରହ୍ମାରାଧନାରେ ତତ୍ପର ରୁହ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜ-ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରୁହ।

Verse 97

सर्वकालं स जानाति दातव्यं दर्शनं मया । वायोस्तु वचनं श्रुत्वा हितमेतदवेत्य च

ସେ ସର୍ବକାଳ ଜାଣେ—ମୋତେ ତାକୁ ଦର୍ଶନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବୁଝିଲା—ଏହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ହିତକର।

Verse 98

ब्रह्मेच्छाविष्टमतयो वाक्पतिं च ततोऽब्रुवन् । प्रज्ञानविबुधास्माकं ब्राह्मीं दीक्षां विधत्स्व नः

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଲୀନ ମନ ନେଇ ସେମାନେ ବାକ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ! ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଦୀକ୍ଷା ବିଧାନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 99

स दिदीक्षयिषुः क्षिप्रममरान्ब्रह्मदीक्षया । वेदोक्तेन विधानेन दीक्षयामास तान्गुरुः

ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଗୁରୁ, ବେଦୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମ-ଦୀକ୍ଷାରେ ଦୀକ୍ଷିତ କଲେ।

Verse 100

विनीतवेषाः प्रणता अंतेवासित्वमाययुः । ब्रह्मप्रसादं संप्राप्ताः पौष्करं ज्ञानमीरितम्

ବିନୟୀ ବେଶରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ଶିଷ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମପ୍ରସାଦ ପାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପୌଷ୍କର ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ ଦିଆଗଲା।

Verse 101

यज्ञं चकार विधिना धिषणोध्वर्युसत्तमः । पद्मं कृत्वा मृणालाढ्यं पद्मदीक्षाप्रयोगतः

ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୀଷଣ ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ପଦ୍ମଦୀକ୍ଷା-ପ୍ରୟୋଗ ଅନୁଯାୟୀ ମୃଣାଳସମୃଦ୍ଧ ପଦ୍ମ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 102

अनुजग्राह देवांस्तान्सुरेच्छा प्रेरितो मुनिः । तेभ्यो ददौ विवेकिभ्यः स वेदोक्तावधानवित्

ଦେବମାନଙ୍କ ଶୁଭେଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ମୁନି ସେହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ; ବେଦୋକ୍ତ ବିଧିରେ ସାବଧାନ ଥିବା ସେ ବିବେକୀମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 103

दीक्षां वै विस्मयं त्यक्त्वा बृहस्पतिरुदारधीः । एकमग्निं च संस्कृत्य महात्मा त्रिदिवौकसाम्

ଉଦାରଧୀ ବୃହସ୍ପତି ବିସ୍ମୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ ସେ ମହାତ୍ମା ଏକମାତ୍ର ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ସଂସ୍କାର କରି ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 104

प्रादादांगिरसस्तुष्टो जाप्यं वेदोदितं तु यत् । त्रिसुपर्णं त्रिमधु च पावमानीं च पावनीम्

ଆଙ୍ଗିରସ ବଂଶଜ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବେଦୋକ୍ତ ଜାପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ—ତ୍ରିସୁପର୍ଣ, ତ୍ରିମଧୁ ଏବଂ ପାବନୀ ପାବମାନୀ ସ୍ତୁତି।

Verse 105

स हि जाप्यादिकं सर्वमशिक्षयदुदारधीः । आपो हिष्ठेति यत्स्नानं ब्राह्मं तत्परिपठ्यते

ସେ ଉଦାରଧୀ ଜପ ଆଦି ସମସ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶିଖାଇଲେ; ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠା…’ ମନ୍ତ୍ରପାଠ ସହିତ ଯେ ସ୍ନାନ, ତାହା ‘ବ୍ରାହ୍ମ-ସ୍ନାନ’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 106

पापघ्नं दुष्टशमनं पुष्टिश्रीबलवर्द्धनम् । सिद्धिदं कीर्तिदं चैव कलिकल्मषनाशनम्

ଏହା ପାପନାଶକ, ଦୁଷ୍ଟଶମନକାରୀ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟି, ଶ୍ରୀ ଓ ବଳବର୍ଦ୍ଧକ। ଏହା ସିଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତିଦାୟକ, ଏବଂ କଳିଯୁଗର କଲ୍ମଷକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।

Verse 107

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मस्नानं समाचरेत् । कुर्वंतो मौनिनो दांता दीक्षिताः क्षपितेंद्रियाः

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବ୍ରାହ୍ମସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ଏହା କରନ୍ତି ସେମାନେ ମୌନୀ, ଦାନ୍ତ, ଦୀକ୍ଷିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 108

सर्वे कमंडलुयुता मुक्तकक्षाक्षमालिनः । दंडिनश्चीरवस्त्राश्च जटाभिरतिशोभिताः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କମଣ୍ଡଲୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଦଣ୍ଡ ଧରି, ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଜଟାଦ୍ୱାରା ଅତିଶୟ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 109

स्नानाचारासनरताः प्रयत्नध्यानधारिणः । मनो ब्रह्मणि संयोज्य नियताहारकांक्षिणः

ସେମାନେ ସ୍ନାନାଚାର, ସଦାଚାର ଓ ଆସନରେ ରତ ଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଧ୍ୟାନକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ସଂଯୋଜି ନିୟତ ଓ ମିତ ଆହାରକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 110

अतिष्ठन्दर्शनालापसंगध्यानविवर्जिताः । एवं व्रतधराः सर्वे त्रिकालं स्नानकारिणः

ସେମାନେ ଅନର୍ଥକ ଦାଁଡି ରହିବା, ଦର୍ଶନାର୍ଥେ ଘୁରିବା, ଆଲାପ-ଗପ, ସଙ୍ଗ-ସମାଗମ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଧ୍ୟାନକୁ ବର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରତଧାରୀ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରତିଦିନ ତ୍ରିକାଳ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 111

भक्त्या परमया युक्ता विधिना परमेण च । कालेन महता ध्यानाद्देवज्ञानमनोगताः

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଧି ଅନୁସରି, ଦୀର୍ଘ କାଳ ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ମନରେ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଲେ।

Verse 112

ब्रह्मध्यानाग्निनिर्दग्धा यदा शुद्धैकमानसाः । अविर्बभूव भगवान्सर्वेषां दृष्टिगोचरः

ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୟାନର ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ଏକାଗ୍ର ମନସ୍କ ହେଲେ; ତେବେ ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 113

तेजसाप्यायितास्तस्य बभूवुर्भ्रांतचेतसः । ततोवलंब्य ते धैर्यमिष्टं देवं यथाविधि

ତାଙ୍କ ତେଜରେ ପୋଷିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହେଲା; ପରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ସେମାନେ ଯଥାବିଧି ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 114

षडंगवेदयोगेन हृष्टचित्तास्तु तत्पराः । शिरोगतैरंजलिभिः शिरोभिश्च महीं गताः

ଷଡ଼ଙ୍ଗ ବେଦଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଓ ତତ୍ପର ହୋଇ, ସେମାନେ ଶିର ଉପରେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ମସ୍ତକରେ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 115

तुष्टुवुः सृष्टिकर्त्तारं स्थितिकर्तारमीश्वरम् । देवा ऊचुः । ब्रह्मणे ब्रह्मदेहाय ब्रह्मण्यायाऽजिताय च

ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସ୍ଥିତିକର୍ତ୍ତା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବମାନେ କହିଲେ— ‘ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମଦେହଧାରୀଙ୍କୁ; ବ୍ରହ୍ମର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ; ଏବଂ ଅଜିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।’

Verse 116

नमस्कुर्मः सुनियताः क्रतुवेदप्रदायिने । लोकानुकंपिने देव सृष्टिरूपाय वै नमः

ସୁନିୟତ ଚିତ୍ତରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ—ହେ ଦେବ! ଯଜ୍ଞ ଓ ବେଦର ଦାତା, ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାମୟ; ସୃଷ୍ଟିସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 117

भक्तानुकंपिनेत्यर्थं वेदजाप्यस्तुताय च । बहुरूपस्वरूपाय रूपाणां शतधारिणे

ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାମୟ—ଏହି ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ; ବେଦମନ୍ତ୍ର-ଜପରେ ସ୍ତୁତ; ବହୁରୂପସ୍ୱରୂପ, ଶତରୂପଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 118

सावित्रीपतये देव गायत्रीपतये नमः । पद्मासनाय पद्माय पद्मवक्त्राय ते नमः

ହେ ଦେବ! ସାବିତ୍ରୀପତି, ଗାୟତ୍ରୀପତି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ। ପଦ୍ମାସନସ୍ଥ, ପଦ୍ମଜ, ପଦ୍ମମୁଖ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 119

वरदाय वरार्हाय कूर्माय च मृगाय च । जटामकुटयुक्ताय स्रुवस्रुचनिधारिणे

ବରଦାତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଘ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ; କୂର୍ମରୂପ ଓ ମୃଗରୂପ ଧାରୀଙ୍କୁ ନମଃ। ଜଟାମକୁଟଯୁକ୍ତ, ସ୍ରୁବ-ସ୍ରୁଚ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 120

मृगांकमृगधर्माय धर्मनेत्राय ते नमः । विश्वनाम्नेऽथ विश्वाय विश्वेशाय नमोनमः

ମୃଗାଙ୍କ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଧାରୀ, ମୃଗଧର୍ମ (ମୃଦୁତା) ସ୍ୱଭାବୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ; ଧର୍ମନେତ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ। ‘ବିଶ୍ୱ’ ନାମଧାରୀ, ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମୋ ନମଃ।

Verse 121

धर्मनेत्रत्राणमस्मादधिकं कर्तुमर्हसि । वाङ्मनःकायभावैस्त्वां प्रपन्नास्स्मः पितामह

ହେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା! ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଧର୍ମରକ୍ଷକ ତ୍ରାଣ ଆମକୁ ଦେବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ। ବାଣୀ, ମନ, ଦେହ ଓ ଭାବରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ।

Verse 122

एवं स्तुतस्तदा देवैर्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः । प्रदास्यामि स्मृतो बाढममोघं दर्शनं हि वः

ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସ୍ତୁତିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ସ୍ମରିବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଅମୋଘ ଦର୍ଶନ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି।”

Verse 123

ब्रुवंतु वांछितं पुत्राः प्रदास्यामि वरान्वरान् । एवमुक्ता भगवता देवा वचनमब्रुवन्

“ହେ ପୁତ୍ରମାନେ! ଯାହା ଇଚ୍ଛା, କହ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ବରମାନ ଦେବି।” ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବମାନେ ନିଜ ଅନୁରୋଧ କହିଲେ।

Verse 124

एष एवाद्य भगवन्सुपर्याप्तो महान्वरः । जनितो नः सुशब्दोयं कमलं क्षिपता त्वया

ହେ ଭଗବନ! ଆଜି ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ମହାନ ବର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି—ଆପଣ କମଳ ଛାଡ଼ିବାରୁ ଆମ ପାଇଁ ‘କମଳା’ ନାମକ ଶୁଭନାମଧାରିଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 125

किमर्थं कंपिता भूमिर्लोकाश्चाकुलिताः कृताः । नैतन्निरर्थकं देव उच्यतामत्र कारणम्

କେଉଁ କାରଣରୁ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଆକୁଳ ହେଲେ? ହେ ଦେବ! ଏହା ନିରର୍ଥକ ନୁହେଁ; ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।

Verse 126

ब्रह्मोवाच । युष्मद्धितार्थमेतद्वै पद्मं विनिहितं मया । देवतानां च रक्षार्थं श्रूयतामत्र कारणम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତୁମମାନଙ୍କ ହିତସାଧନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପଦ୍ମକୁ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଏହାର କାରଣ ଏବେ ଶୁଣ।

Verse 127

असुरो वज्रनाभोऽयं बालजीवापहारकः । अवस्थितस्त्ववष्टभ्य रसातलतलाश्रयम्

ଏହି ଅସୁର ହେଉଛି ବଜ୍ରନାଭ; ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ହରଣକାରୀ। ରସାତଳ-ତଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ନିଜ ବଳରେ ଭରସା ରଖି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 128

युष्मदागमनं ज्ञात्वा तपस्थान्निहितायुधान् । हंतुकामो दुराचारः सेंद्रानपि दिवौकसः

ତୁମମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି—ତୁମେ ତପସ୍ବୀ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଇଥିବାବେଳେ—ସେ ଦୁରାଚାରୀ ହତ୍ୟାକାମୀ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କଲା।

Verse 129

घातः कमलपातेन मया तस्य विनिर्मितः । स राज्यैश्वर्यदर्पिष्टस्तेनासौ निहतो मया

କମଳପତ୍ରର ପ୍ରହାର ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଘାତ ମୁଁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲି। ରାଜ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ଥିବା ସେ, ସେହି ଉପାୟରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲା।

Verse 130

लोकेऽस्मिन्समये भक्ता ब्राह्मणा वेदपारगाः । मैव ते दुर्गतिं यांतु लभंतां सुगतिं पुनः

ଏହି ଲୋକରେ, ଏହି ସମୟରେ, ବେଦପାରଗ ଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁର୍ଗତିକୁ କେବେ ନ ଯାଆନ୍ତୁ; ସେମାନେ ପୁନଃ ସୁଗତିକୁ ଲାଭ କରନ୍ତୁ।

Verse 131

देवानां दानवानां च मनुष्योरगरक्षसाम् । भूतग्रामस्य सर्वस्य समोस्मि त्रिदिवौकसः

ହେ ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନେ! ଦେବ ଓ ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ—ସମସ୍ତ ଭୂତସମୂହ ପ୍ରତି ମୁଁ ସମଭାବୀ; ମୋର ପକ୍ଷପାତ ନାହିଁ।

Verse 132

युष्मद्धितार्थं पापोऽसौ मया मंत्रेण घातितः । प्राप्तः पुण्यकृतान्लोकान्कमलस्यास्य दर्शनात्

ତୁମମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସେହି ପାପୀକୁ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ନିହତ କଲି; ଏହି ପଦ୍ମର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେ ପୁଣ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 133

यन्मया पद्ममुक्तं तु तेनेदं पुष्करं भुवि । ख्यातं भविष्यते तीर्थं पावनं पुण्यदं महत्

ମୁଁ ପଦ୍ମ ବିଷୟରେ କହିଥିବାରୁ ଭୂମିରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ପୁଷ୍କର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ଏହା ମହାତୀର୍ଥ, ପାବନ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହେବ।

Verse 134

पृथिव्यां सर्वजंतूनां पुण्यदं परिपठ्यते । कृतो ह्यनुग्रहो देवा भक्तानां भक्तिमिच्छताम्

ପୃଥିବୀରେ ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ପରିପାଠରେ ପଢ଼ାଯାଏ। ନିଶ୍ଚୟ, ଭକ୍ତିକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।

Verse 135

वनेस्मिन्नित्यवासेन वृक्षैरभ्यर्थितेन च । महाकालो वनेऽत्रागादागतस्य ममानघाः

ଏହି ବନରେ ମୋର ନିତ୍ୟବାସ ଓ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ହେ ନିଷ୍ପାପମାନେ, ମୋ ଆଗମନର ଅନୁରୋଧରେ ମହାକାଳ ଏହି ବନକୁ ଆସିଲେ।

Verse 136

तपस्यतां च भवतां महज्ज्ञानं प्रदर्शितम् । कुरुध्वं हृदये देवाः स्वार्थं चैव परार्थकम्

ତପସ୍ୟାରେ ନିୟୁକ୍ତ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ହେ ଦେବମାନେ, ଏହାକୁ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କର—ସ୍ୱହିତ ଓ ପରହିତ ଉଭୟ ପାଇଁ।

Verse 137

भवद्भिर्दर्शनीयं तु नानारूपधरैर्भुवि । द्विषन्वै ज्ञानिनं विप्रं पापेनैवार्दितो नरः

ପୃଥିବୀରେ ନାନାରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦର୍ଶନୀୟ। କିନ୍ତୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ କେବଳ ପାପରେ ହିଁ ପୀଡ଼ିତ।

Verse 138

न विमुच्येत पापेन जन्मकोटिशतैरपि । वेदांगपारगं विप्रं न हन्यान्न च दूषयेत्

ଶତକୋଟି ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନ ହତ୍ୟା କରିବା, ନ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 139

एकस्मिन्निहते यस्मात्कोटिर्भवति घातिता । एकं वेदांतगं विप्रं भोजयेच्छ्रद्धयान्वितः

ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଲେ ତାହା କୋଟି ହତ୍ୟା ସମାନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ତେଣୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ବେଦାନ୍ତନିଷ୍ଠ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 140

तस्य भुक्ता भवेत्कोटिर्विप्राणां नात्र संशयः । यः पात्रपूरणीं भिक्षां यतीनां तु प्रयच्छति

ଯେ ଯତୀମାନଙ୍କୁ ପାତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିକ୍ଷା ଦାନ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲା ବୋଲି ଫଳ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 141

विमुक्तः सर्वपापेभ्यो नाऽसौ दुर्गतिमाप्नुयात् । यथाहं सर्वदेवानां ज्येष्ठः श्रेष्ठः पितामहः

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଉନାହିଁ। ଯେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ପିତାମହ।

Verse 142

तथा ज्ञानी सदा पूज्यो निर्ममो निः परिग्रहः । संसारबंधमोक्षार्थं ब्रह्मगुप्तमिदं व्रतम्

ସେହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ପୂଜ୍ୟ—ମମତାରହିତ ଓ ପରିଗ୍ରହରହିତ। ବ୍ରହ୍ମା ଗୁପ୍ତ ରଖିଥିବା ଏହି ବ୍ରତ ସଂସାରବନ୍ଧନ-ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ।

Verse 143

मया प्रणीतं विप्राणामपुनर्भवकारणम् । अग्निहोत्रमुपादाय यस्त्यजेदजितेंद्रियः

ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଏହି କର୍ମ ଅପୁନର୍ଭବର କାରଣ। ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ ନକରି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ତ୍ୟାଗ କରେ (ସେ ଦୋଷୀ ହୁଏ)।

Verse 144

रौरवं स प्रयात्याशु प्रणीतो यमकिंकरैः । लोकयात्रावितंडश्च क्षुद्रं कर्म करोति यः

ଯେ ତୁଚ୍ଛ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ରହି ଲୋକଯାତ୍ରାରେ ବାଧା ଦେଇ କଳହକାରୀ ହୁଏ, ଯମଙ୍କ କିଙ୍କରମାନେ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ଧରି ରୌରବ ନରକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 145

स रागचित्तः शृंगारी नारीजन धनप्रियः । एकभोजी सुमिष्टाशी कृषिवाणिज्यसेवकः

ତାହାର ଚିତ୍ତ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ ଶୃଙ୍ଗାରୀ, ନାରୀଜନ ଓ ଧନପ୍ରିୟ। ସେ ଏକବାର ଭୋଜନ କରେ, ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଆସ୍ୱାଦ କରେ ଏବଂ କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ରହେ।

Verse 146

अवेदो वेदनिंदी च परभार्यां च सेवते । इत्यादिदोषदुष्टो यस्तस्य संभाषणादपि

ଯେ ବେଦକୁ ମାନେନାହିଁ, ବେଦନିନ୍ଦା କରେ ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀସେବନ କରେ—ଏପରି ଆଦି ଦୋଷରେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ସହ କଥାହେବା ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦନୀୟ।

Verse 147

नरो नरकगामी स्याद्यश्च सद्व्रतदूषकः । असंतुष्टं भिन्नचित्तं दुर्मतिं पापकारिणम्

ଯେ ସଦ୍ବ୍ରତକୁ ଦୂଷେ, ସେ ନରକଗାମୀ ହୁଏ—ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଭିନ୍ନଚିତ୍ତ, ଦୁର୍ମତି ଏବଂ ପାପକାରୀ।

Verse 148

न स्पृशेदंगसंगेन स्पृष्ट्वा स्नानेन शुद्ध्यति । एवमुक्त्वा स भगवान्ब्रह्मा तैरमरैः सह

‘ଦେହସ୍ପର୍ଶରେ ଛୁଅନି; ଛୁଇଁଗଲେ ସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।’ ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ (ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ)।

Verse 149

क्षेत्रं निवेशयामास यथावत्कथयामि ते । उत्तरे चंद्रनद्यास्तु प्राची यावत्सरस्वती

ସେଠାରେ ସେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାହାର ଯଥାଯଥ ସୀମା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ପୂର୍ବେ ସରସ୍ୱତୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 150

पूर्वं तु नंदनात्कृत्स्नं यावत्कल्पं सपुष्करम् । वेदी ह्येषा कृता यज्ञे ब्रह्मणा लोककारिणा

ପୂର୍ବକାଳରେ ନନ୍ଦନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରଦେଶ—ପୁଷ୍କର ସହିତ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳ୍ପକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଲୋକହିତକାରୀ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହି ବେଦୀକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

Verse 151

ज्येष्ठं तु प्रथमं ज्ञेयं तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । ख्यातं तद्ब्रह्मदैवत्यं मध्यमं वैष्णवं तथा

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରଥମ ଓ ତ୍ରିଲୋକ-ପାବନ ବୋଲି ଜାଣ। ତାହା ବ୍ରହ୍ମଦେବତା-ଅଧିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥଟି ମଧ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ (ବିଷ୍ଣୁଦେବତା-ଅଧିଷ୍ଠିତ) ଅଟେ।

Verse 152

कनिष्ठं रुद्रदैवत्यं ब्रह्मपूर्वमकारयत् । आद्यमेतत्परं क्षेत्रं गुह्यं वेदेषु पठ्यते

ରୁଦ୍ରଦେବତା-ଅଧିଷ୍ଠିତ କନିଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହା ଆଦ୍ୟ ଓ ପରମ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର; ଏହାର ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ ବେଦରେ ପଠିତ ହୁଏ।

Verse 153

अरण्यं पुष्कराख्यं तु ब्रह्मा सन्निहितः प्रभुः । अनुग्रहो भूमिभागे कृतो वै ब्रह्मणा स्वयम्

ପୁଷ୍କର ନାମକ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ନିହିତ। ସେହି ଭୂମିଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।

Verse 154

अनुग्रहार्थं विप्राणां सर्वेषां भूमिचारिणाम् । सुवर्णवज्रपर्यंता वेदिकांका मही कृता

ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହାର୍ଥେ ଏହି ଭୂମି ବେଦିକା-ସଦୃଶ ମଞ୍ଚରୂପେ ଗଢ଼ାଗଲା—ଯାହାର ସୀମା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବଜ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 155

विचित्रकुट्टिमारत्नैः कारिता सर्वशोभना । रमते तत्र भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः

ବିଚିତ୍ର ରତ୍ନଖଚିତ କୁଟ୍ଟିମଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ, ସର୍ବତ୍ର ମନୋହର ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା—ଲୋକପିତାମହ—ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରନ୍ତି।

Verse 156

विष्णुरुद्रौ तथा देवौ वसवोप्पश्चिनावपि । मरुतश्च महेंद्रेण रमंते च दिवौकसः

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର, ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ, ବସୁମାନେ ଓ ଯୁଗଳ ଅଶ୍ୱିନୀ—ମରୁତଗଣ ସହିତ—ମହେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 157

एतत्ते तथ्यमाख्यातं लोकानुग्रहकारणम् । संहितानुक्रमेणात्र मंत्रैश्च विधिपूर्वकम्

ଲୋକମଙ୍ଗଳର କାରଣରୂପେ ଏହି ସତ୍ୟ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା—ଏଠାରେ ସଂହିତାମାନଙ୍କ ଯଥାକ୍ରମରେ, ମନ୍ତ୍ରସହିତ, ବିଧିପୂର୍ବକ।

Verse 158

वेदान्पठंति ये विप्रा गुरुशुश्रूषणे रताः । वसंति ब्रह्मसामीप्ये सर्वे तेनानुभाविताः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ପଢ଼ନ୍ତି ଏବଂ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ନିରତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତି; ସେହି ଶିଷ୍ଟାଚାର ଓ ସେବାର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତେ ଉନ୍ନତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 159

भीष्म उवाच । भगवन्केन विधिना अरण्ये पुष्करे नरैः । ब्रह्मलोकमभीप्सद्भिर्वस्तव्यं क्षेत्रवासिभिः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା କ୍ଷେତ୍ରବାସୀ ନରମାନେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ କେଉଁ ବିଧି ଅନୁସାରେ ବସିବା ଉଚିତ?

Verse 160

किं मनुष्यैरुतस्त्रीभिरुत वर्णाश्रमान्वितैः । वसद्भिः किमनुष्ठेयमेतत्सर्वं ब्रवीहि मे

କେବଳ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ କଥା କାହିଁକି—ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ଅଥବା ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ? ସେଠାରେ ବସୁଥିବାମାନେ କଣ କଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ—ଏ ସବୁ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 161

पुलस्त्य उवाच । नरैः स्त्रीभिश्च वस्तव्यं वर्णाश्रमनिवासिभिः । स्वधर्माचारनिरतैर्दंभमोहविवर्जितैः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମାଚରଣରେ ନିରତ ରହି, ଦମ୍ଭ ଓ ମୋହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବସିବା ଉଚିତ।

Verse 162

कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्मभक्तैर्जितेंद्रियैः । अनसूयुभिरक्षुद्रैः सर्वभूतहिते रतैः

କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀଦ୍ୱାରା—ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେବେ; ଅସୂୟାରହିତ, କ୍ଷୁଦ୍ରତାବିହୀନ, ଏବଂ ସର୍ବଭୂତହିତରେ ରତ ରହିବେ।

Verse 163

भीष्म उवाच । किं कुर्वाणो नरः कर्म ब्रह्मभक्तस्त्विहोच्यते । कीदृशा ब्रह्मभक्ताश्च स्मृता नॄणां वदस्व मे

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ କେଉଁ ପ୍ରକାର କର୍ମ କଲେ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ଏବଂ କେମିତି ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ ଭାବେ ସ୍ମରିତ? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 164

पुलस्त्य उवाच । त्रिविधा भक्तिरुद्दिष्टा मनोवाक्कायसंभवा । लौकिकी वैदिकी चापि भवेदाध्यात्मिकी तथा

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଭକ୍ତି ତ୍ରିବିଧ ବୋଲି ଉପଦେଶ ହୋଇଛି—ମନ, ବାକ୍, କାୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏବଂ ତାହା ଲୌକିକ, ବୈଦିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ—ଏମିତି ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର।

Verse 165

ध्यानधारणया बुद्ध्या वेदार्थस्मरणे हि यत् । ब्रह्मप्रीतिकरी चैषा मानसी भक्तिरुच्यते

ଧ୍ୟାନ ଓ ଧାରଣାଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧିରେ ବେଦାର୍ଥକୁ ଯେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର—ତାହାକୁ ‘ମାନସୀ ଭକ୍ତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 166

मंत्रवेदनमस्कारैरग्निश्राद्धादिचिंतनैः । जाप्यैश्चावश्यकैश्चैव वाचिकी भक्तिरिष्यते

ମନ୍ତ୍ରପାଠ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ନମସ୍କାର, ଅଗ୍ନିହୋମ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର୍ମର ଚିନ୍ତନ, ଏବଂ ଜପ ଓ ନିତ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମଦ୍ୱାରା ବାଣୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ଭକ୍ତିକୁ ବାଚିକୀ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ।

Verse 167

व्रतोपवासनियतैश्चितेंद्रियनिरोधिभिः । भूषणैर्हेमरत्नाढ्यैस्तथा चांद्रायणादिभिः

ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ କରାଉଥିବା ଅନୁଶାସନ—ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନସମୃଦ୍ଧ ଭୂଷଣ, ତଥା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣାଦି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା।

Verse 168

ब्रह्मकृच्छ्रोपवासैश्च तथाचान्यैः शुभव्रतैः । कायिकीभक्तिराख्याता त्रिविधा तु द्विजन्मनाम्

ବ୍ରହ୍ମକୃଚ୍ଛ୍ର ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭବ୍ରତ ପାଳନରେ ଦେହଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ଭକ୍ତିକୁ ‘କାୟିକୀ ଭକ୍ତି’ କୁହାଯାଇଛି; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତ୍ରିବିଧ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 169

गोघृतक्षीरदधिभिः रत्नदीपकुशोदकैः । गंधैर्माल्यैश्च विविधैर्धातुभिश्चोपपादितैः

ଗୋଘୃତ, କ୍ଷୀର ଓ ଦଧିର ଅର୍ପଣରେ; ରତ୍ନଦୀପ ଓ କୁଶାମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ; ସୁଗନ୍ଧ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମାଳାରେ; ଏବଂ ପୂଜାର୍ଥେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧାତୁ ଓ ବର୍ଣ୍ଣଦ୍ରବ୍ୟରେ।

Verse 170

घृतगुग्गुलुधूपैश्च कृष्णागरुसुगंधिभिः । भूषणैर्हेमरत्नाढ्यैश्चित्राभिः स्रग्भिरेव च

ଘୃତ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁରେ ତିଆରି, କୃଷ୍ଣ ଅଗରୁର ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଧୂପରେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନସମୃଦ୍ଧ ଭୂଷଣରେ; ଏବଂ ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 171

नृत्यवादित्रगीतैश्च सर्वरत्नोपहारकैः । भक्ष्यभोज्यान्नपानैश्च या पूजा क्रियते नरैः

ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ସହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନର ଉପହାର ଏବଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ଭୋଜନ, ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ସହିତ ଯେ ପୂଜା ଲୋକେ କରନ୍ତି—

Verse 172

पितामहं समुद्दिश्य भक्तिस्सा लौकिकी मता । वेदमंत्रहविर्योगैर्भक्तिर्या वैदिकी मता

ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେ ଭକ୍ତି କରାଯାଏ, ସେହି ଭକ୍ତି ‘ଲୌକିକୀ’ ମନାଯାଏ; ଯେ ଭକ୍ତି ବେଦମନ୍ତ୍ର ଓ ହବି (ଆହୁତି) ସହ ଯୁକ୍ତ, ସେହି ଭକ୍ତି ‘ବୈଦିକୀ’ ମନାଯାଏ।

Verse 173

दर्शे वा पौर्णमास्यां वा कर्तव्यमग्निहोत्रकम् । प्रशस्तं दक्षिणादानं पुरोडाशं चरुक्रिया

ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣାଦାନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ଏବଂ ପୁରୋଡାଶ ଅର୍ପଣ ଓ ଚରୁ-ଆହୁତି କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ।

Verse 174

इष्टिर्धृतिः सोमपानां यज्ञीयं कर्म सर्वशः । ऋग्यजुःसामजाप्यानि संहिताध्ययनानि च

ସୋମପାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞୀୟ କର୍ମ ଓ ଧୃତି-ନିୟମ—ଅର୍ଥାତ୍ ଯଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କର୍ମମଧ୍ୟରେ—ଋଗ୍, ଯଜୁଃ, ସାମର ଜପ୍ୟପାଠ, ଜପ ଏବଂ ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 175

क्रियंते विधिमुद्दिश्य सा भक्तिर्वैदिकीष्यते । अग्नि भूम्यनिलाकाशांबुनिशाकरभास्करम्

ବେଦବିଧିକୁ ମନେ ରଖି ଯେ କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେହି ଭକ୍ତି ‘ବୈଦିକୀ ଭକ୍ତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି (କୃତ ଉପାସନା)।

Verse 176

समुद्दिश्य कृतं कर्म तत्सर्वं ब्रह्मदैवतम् । आध्यात्मिकी तु द्विविधा ब्रह्मभक्तिः स्थिता नृप

ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମ-ଦୈବତକୁ ଅର୍ପିତ ହୁଏ। ହେ ନୃପ! ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 177

संख्याख्या योगजा चान्या विभागं तत्र मे शृणु । चतुर्विंशतितत्वानि प्रधानादीनि संख्यया

ସେହି ବିଭାଗ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ—ଏକଟି ‘ସାଂଖ୍ୟ’ ନାମେ ପରିଚିତ, ଅନ୍ୟଟି ‘ଯୋଗ’ଜନିତ। ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ପ୍ରଧାନ ଆଦି ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଗଣିତ।

Verse 178

अचेतनानि भोग्यानि पुरुषः पंचविंशकः । चेतनः पुरुषो भोक्ता न कर्ता तस्य कर्मणः

ଭୋଗ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଅଚେତନ; ପଚିଶତମ ତତ୍ତ୍ୱ ପୁରୁଷ ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ଚେତନ ପୁରୁଷ ଭୋକ୍ତା, କିନ୍ତୁ ସେହି (ପ୍ରକୃତି-କ୍ଷେତ୍ର) କର୍ମର କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ।

Verse 179

आत्मा नित्योऽव्ययश्चैव अधिष्ठाता प्रयोजकः । अव्यक्तः पुरुषो नित्यः कारणं च पितामहः

ଆତ୍ମା ନିତ୍ୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ—ସେ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଓ ପ୍ରେରକ। ସେହି ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୁଷ; ସେହି କାରଣ—ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ସେହି।

Verse 180

तत्वसर्गो भावसर्गो भूतसर्गश्च तत्त्वतः । संख्यया परिसंख्याय प्रधानं च गुणात्मकम्

ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତତ୍ତ୍ୱସର୍ଗ, ଭାବସର୍ଗ ଓ ଭୂତସର୍ଗ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ଅଛି। ସାଂଖ୍ୟର ସଂଖ୍ୟା-ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ପ୍ରଧାନ ଗୁଣାତ୍ମକ (ତ୍ରିଗୁଣମୟ) ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 181

साधर्म्यमानमैश्वर्यं प्रधानं च विधर्मि च । कारणत्वं च ब्रह्मत्वं काम्यत्वमिदमुच्यते

ଦିବ୍ୟ-ସାଧର୍ମ୍ୟ, ମାନ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ପ୍ରଧାନତ୍ୱ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାଧି-ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି; କାରଣତ୍ୱ ଓ ବ୍ରହ୍ମଭାବ—ଏହାକୁ ‘କାମ୍ୟ-ପ୍ରାପ୍ତି’ କୁହାଯାଏ।

Verse 182

प्रयोज्यत्वं प्रधानस्य वैधर्म्यमिदमुच्यते । सर्वत्रकर्तृस्यद्ब्रह्मपुरुषस्याप्यकर्तृता

ପ୍ରଧାନ ଯେ ‘ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ’ (ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ) — ଏହାକୁ ତାହାର ବୈଧର୍ମ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସର୍ବକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମ-ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଅକର୍ତ୍ତା।

Verse 183

चेतनत्वं प्रधाने च साधर्म्यमिदमुच्यते । तत्वांतरं च तत्वानां कर्मकारणमेव च

ପ୍ରଧାନରେ ମଧ୍ୟ ଚେତନତ୍ୱକୁ ସାଧର୍ମ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର କର୍ମର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 184

प्रयोजनं च नैयोज्यमैश्वर्यं तत्वसंख्यया । संख्यास्तीत्युच्यते प्राज्ञैर्विनिश्चित्यार्थचिंतकैः

ପ୍ରୟୋଜନ, ନିୟୋଜ୍ୟ (ପ୍ରୟୋଗର ସାଧନ) ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ—ଏସବୁ ତତ୍ତ୍ୱ-ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ଅର୍ଥକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ‘ସାଂଖ୍ୟ’ କୁହନ୍ତି।

Verse 185

इति तत्वस्य संभारं तत्वसंख्या च तत्वतः । ब्रह्मतत्वाधिकं चापि श्रुत्वा तत्वं विदुर्बुधाः

ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସମାହାର, ତାଙ୍କର ଯଥାର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ-ସଂଖ୍ୟା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ—ଏସବୁ ଶୁଣି ବୁଧମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 186

सांख्यकृद्भक्तिरेषा च सद्भिराध्यात्मिकी कृता । योगजामपि भक्तानां शृणु भक्तिं पितामहे

ସାଂଖ୍ୟରୁ ଜନିତ ଏହି ଭକ୍ତିକୁ ସଦ୍ଜନମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ (ଅନ୍ତର୍ମାର୍ଗ) ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି। ଏବେ, ହେ ପିତାମହ, ଯୋଗଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 187

प्राणायामपरो नित्यं ध्यानवान्नियतेंद्रियः । भैक्ष्यभक्षी व्रती वापि सर्वप्रत्याहृतेंद्रियः

ଯେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ପରାୟଣ, ସଦା ଧ୍ୟାନମୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିୟମୀ—ଭିକ୍ଷାନ୍ନଭୋଜୀ, ବ୍ରତଧାରୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିଥାଏ।

Verse 188

धारणं हृदये कुर्याद्ध्यायमानः प्रजेश्वरम् । हृत्पद्मकर्णिकासीनं रक्तवक्त्रं सुलोचनम्

ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣା କର—ହୃତ୍ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ଆସୀନ ପ୍ରଜେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ରକ୍ତାଭ ମୁଖ ଓ ସୁନ୍ଦର ନୟନଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କର।

Verse 189

परितो द्योतितमुखं ब्रह्मसूत्रकटीतटम् । चतुर्वक्त्रं चतुर्बाहुं वरदाभयहस्तकम्

ତାଙ୍କର ମୁଖ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; କଟିତଟରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଶୋଭିତ। ସେ ଚତୁର୍ମୁଖ, ଚତୁର୍ଭୁଜ; ହସ୍ତଦ୍ୱୟେ ବରଦାନ ଓ ଅଭୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 190

योगजा मानसी सिद्धिर्ब्रह्मभक्तिः परा स्मृता । य एवं भक्तिमान्देवे ब्रह्मभक्तः स उच्यते

ଯୋଗରୁ ଜନିତ ମାନସିକ ସିଦ୍ଧିକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଯେ ଏପରି ଭାବେ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିମାନ, ସେ ‘ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 191

वृत्तिं च शृणु राजेंद्र या स्मृता क्षेत्रवासिनाम् । स्वयं देवेन विप्राणां विष्ण्वादीनां समागमे

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ଷେତ୍ରବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ମୃତିସିଦ୍ଧ ଯେ ଆଚାରବୃତ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣସଭାରେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ।

Verse 192

कथिता विस्तरात्पूर्वं सर्वेषां तत्र सन्निधौ । निर्ममा निरहंकारा निःसंगा निष्परिग्रहाः

ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଥିଲା; ସେମାନେ ମମତାରହିତ, ଅହଂକାରରହିତ, ନିଃସଙ୍ଗ ଏବଂ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ।

Verse 193

बंधुवर्गे च निःस्नेहास्समलोष्टाश्मकांचनाः । भूतानां कर्मभिर्नित्यैर्विविधैरभयप्रदाः

ବନ୍ଧୁବର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସ୍ନେହାସକ୍ତିରହିତ; ମାଟିର ଢେଲା, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବନ୍ତି। ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସଦା ଅଭୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 194

प्राणायामपरा नित्यं परध्यानपरायणाः । याजिनः शुचयो नित्यं यतिधर्मपरायणाः

ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ତତ୍ପର ଓ ପରଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ; ଯଜ୍ଞକାରୀ, ସଦା ଶୁଚି, ଏବଂ ଯତିଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ନିଷ୍ଠ।

Verse 195

सांख्ययोगविधिज्ञाश्च धर्मज्ञाश्छिन्नसंशयाः । यजंते विधिनानेन ये विप्राः क्षेत्रवासिनः

କ୍ଷେତ୍ରବାସୀ ସେହି ବିପ୍ରମାନେ—ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗବିଧିର ଜ୍ଞାତା, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏବଂ ସନ୍ଦେହଛିନ୍ନ—ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଜନ-ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।

Verse 196

अरण्ये पौष्करे तेषां मृतानां सत्फलं शृणु । व्रजंति ते सुदुष्प्रापं ब्रह्मसायुज्यमक्षयम्

ପୁଷ୍କରର ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ଯେମାନେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସତ୍ୟ ଶୁଭଫଳ ଶୁଣ—ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମସାୟୁଜ୍ୟ (ବ୍ରହ୍ମଏକ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 197

यत्प्राप्य न पुनर्जन्म लभन्ते मृत्युदायकम् । पुनरावर्तनं हित्वा ब्राह्मीविद्यां समास्थिताः

ସେହି ପରମ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ—ଯାହା ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ। ପୁନରାବର୍ତ୍ତନ (ସଂସାରଚକ୍ର) ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି।

Verse 198

पुनरावृत्तिरन्येषां प्रपंचाश्रमवासिनाम् । गार्हस्थ्यविधिमाश्रित्य षट्कर्मनिरतः सदा

କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ—ଯେମାନେ ପ୍ରପଞ୍ଚୀୟ ଆଶ୍ରମଜୀବନରେ ବସନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନରାବୃତ୍ତି ରହେ। ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟବିଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ସଦା ଷଟ୍କର୍ମରେ ନିରତ ରହନ୍ତି।

Verse 199

जुहोति विधिना सम्यङ्मंत्रैर्यज्ञे निमंत्रितः । अधिकं फलमाप्नोति सर्वदुःखविवर्जितः

ଯଜ୍ଞରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରରେ ସମ୍ୟକ୍ ଆହୁତି ଦିଏ, ସେ ଅଧିକ ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 200

सर्वलोकेषु चाप्यस्य गतिर्न प्रतिहन्यते । दिव्येनैश्वर्ययोगेन स्वारूढः सपरिग्रहः

ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗତି କେବେ ପ୍ରତିହତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଯୋଗରେ ସମାରୂଢ ହୋଇ, ପରିଗ୍ରହ (ସହଚର-ସମ୍ପଦ) ସହିତ ସେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।