Adhyaya 94

Verse 1

कुंजल उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि तत्सर्वं कारणं सुत । यस्मात्तौ तादृशौ जातौ स्वमांसपरिभक्षकौ

କୁଞ୍ଜଲ କହିଲେ—ହେ ପୁତ୍ର, ଶୁଣ; ଯେ କାରଣରୁ ସେ ଦୁଇଜଣ ଏମିତି ଦଶାରେ ଜନ୍ମିଲେ ଯେ ନିଜ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କାରଣ ମୁଁ କହିବି।

Verse 2

सर्वत्र कारणं कर्म शुभाशुभं न संशयः । पुण्येन कर्मणा पुत्र नरः सौख्यं प्रभुंजति

ସର୍ବତ୍ର ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ ହିଁ କାରଣ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ପୁତ୍ର, ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ।

Verse 3

दुष्कृतं भुंजते चात्र पापयुक्तेन कर्मणा । सूक्ष्मवर्त्मविचार्यैवं शास्त्रज्ञानेन चक्षुषा

ପାପଯୁକ୍ତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଏଠାରେ ଦୁଷ୍କୃତର ଫଳ ଭୋଗ କରେ; ତେଣୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନର ଚକ୍ଷୁରେ କର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥକୁ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

स्थूलधर्मं प्रदृष्ट्वैव सुविचार्य पुनः पुनः । समारभेन्नरः कर्म मनसा निपुणेन च

ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥୂଳ (ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ) ଧର୍ମକୁ ଦେଖି, ପୁନଃପୁନଃ ସୁବିଚାର କରି, ନିପୁଣ ଓ ବିବେକୀ ମନରେ ମନୁଷ୍ୟ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

समूर्तिकारकः शिल्पी रसमावर्त्तयेद्यथा । अग्नेश्च तेजसा पुत्र ज्वालाभिश्च समंततः

ଯେପରି ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ୁଥିବା ଶିଳ୍ପୀ ଗଳିତ ଧାତୁର ରସକୁ ଘୁରାଇ ଘୁରାଇ ଗଢ଼େ, ସେପରି ହେ ପୁତ୍ର, ଅଗ୍ନିର ତେଜ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଜ୍ୱାଳାଦ୍ୱାରା ତାହା ତପି ରୂପ ଧାରଣ କରେ।

Verse 6

द्रवीभूतो भवेद्धातुर्वह्निना तापितः शनैः । यादृशं वत्स भक्ष्यंतु रसपक्वं निषेच्यते

ଅଗ୍ନିରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାପିତ ହେଲେ ଧାତୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ। ସେହିପରି, ବତ୍ସ, ଯେ ଭୋଜନ ରସରେ ସମ୍ୟକ୍ ପକ୍ୱ ହୋଇ ପରିପକ୍ୱ ହୁଏ, ସେହି ଭକ୍ଷଣ ଓ ଦେହେ ଆତ୍ମସାତ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 7

तादृशं जायते वत्स रूपं चैव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

ସେହିପରି, ବତ୍ସ, ତାଦୃଶ ରୂପ ହିଁ ଜନ୍ମେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ଭୋଗ କରାଯାଏ।

Verse 8

कर्म एव प्रधानं यद्वर्षारूपेण वर्त्तते । क्षेत्रेषु यादृशं बीजं वपते कृषिकारकः

କର୍ମ ହିଁ ପ୍ରଧାନ; ତାହା ଫଳରୂପେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। କ୍ଷେତ୍ରରେ କୃଷକ ଯେପରି ବୀଜ ବପେ, ସେପରି ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 9

तादृशं भुंजते तात फलमेव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

ସେହିପରି, ତାତ, ତାଦୃଶ ଫଳ ହିଁ ଭୋଗ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେପରି ପରିଣାମ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 10

विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् । कर्म दायादका लोके कर्म संबंधिबांधवाः

କର୍ମ ହିଁ ବିନାଶର ହେତୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ କର୍ମବଶ। ଏହି ଲୋକରେ କର୍ମ ହିଁ ଆମର ଦାୟ, ଏବଂ କର୍ମ ହିଁ ସମ୍ବନ୍ଧୀ-ବାନ୍ଧବଙ୍କର ବନ୍ଧନ।

Verse 11

कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः । सुवर्णं रजतं वापि यथारूपं निषिच्यते

ଏଠାରେ କର୍ମମାନେ ପୁରୁଷକୁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦିଗକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି; ଯେପରି ସୁନା କିମ୍ବା ରୂପା ଢାଞ୍ଚାରେ ଢାଳିଲେ ସେହି ଆକାର ଧାରଣ କରେ।

Verse 12

तथा निषिच्यते जंतुः पूर्वकर्मवशानुगः । पंचैतानीह दृश्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः

ସେହିପରି ପୂର୍ବକର୍ମବଶକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ଗର୍ଭରେ ନିଷିଚ୍ୟତ ହୁଏ; ଗର୍ଭସ୍ଥ ଦେହୀଙ୍କର ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅବସ୍ଥା ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 13

आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानि धनमेव च । यथा मृत्पिंडकं कर्त्ता कुरुते यद्यदिच्छति

ଆୟୁ, କର୍ମ, ବିତ୍ତ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଧନସାଧନ—ଯେପରି କୁମ୍ଭକାର ମାଟିର ପିଣ୍ଡକୁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ସେହିପରି ଗଢ଼େ, ସେହିପରି ବିଧାତା ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗଢ଼ନ୍ତି।

Verse 14

तथा कर्मकृतं चैव कर्त्तारं प्रतिपद्यते । देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षितां तथा

ସେହିପରି କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତାହାର ଫଳରେ ଦେବତ୍ୱ, ମାନବଜନ୍ମ, ପଶୁତ୍ୱ ଏବଂ ପକ୍ଷିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 15

तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं वा याति जंतुः स्वकर्मभिः । स एव तु तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मनः

ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଜୀବ ତିର୍ୟକ୍‌ଯୋନି କିମ୍ବା ସ୍ଥାବରତ୍ୱକୁ ଯାଏ; ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ଯାହା ବିଧିତ, ସେହିକୁ ସେ ଜୀବ ନିତ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଭୋଗ କରେ।

Verse 16

आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् । गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदेहिकम्

ଦୁଃଖ ନିଜେ ହିଁ ରଚେ, ସୁଖ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ହିଁ ରଚେ। ଗର୍ଭକୁ ଶୟ୍ୟା କରି ଜୀବମାନେ ପୂର୍ବଦେହର କର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 17

पूर्वदेहकृतं कर्म न कश्चित्पुरुषोत्तमः । बलेन प्रज्ञया वापि समर्थः कर्तुमन्यथा

ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ପୂର୍ବଦେହରେ କୃତ କର୍ମକୁ କେହି—ବଳରେ କିମ୍ବା ପ୍ରଜ୍ଞାରେ—ଅନ୍ୟଥା କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 18

स्वकृतान्येव भुंजंति दुःखानि च सुखानि च । हेतुतः कारणैर्वापि सोहं कारेण बाध्यते

ଜୀବମାନେ ନିଜେ କରିଥିବା କର୍ମର—ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଉଭୟର—ଭୋଗ କରନ୍ତି। ହେତୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣ ଥାଉ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ କର୍ମବଳରେ ବାଧ୍ୟ।

Verse 19

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम् । तद्वच्छुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति

ଯେପରି ହଜାର ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଛଡ଼ା ନିଜ ମାଆକୁ ଖୋଜି ପାଏ, ସେପରି ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ କର୍ତ୍ତାକୁ ଅନୁସରି ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 20

उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते । प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथाकर्तुमर्हति

ଯାହାର ନାଶ ଭୋଗ ବିନା ହୁଏ ନାହିଁ, ସେହି ପ୍ରାକ୍ତନ ବନ୍ଧନରୂପ କର୍ମକୁ କିଏ ଅନ୍ୟଥା କରିପାରିବ?

Verse 21

सुशीघ्रमनुधावंतं विधानमनुधावति । शोभते संनिपातेन यथाकर्म पुराकृतम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଧାଉଛି, ଦୈବର ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଅନୁସରେ। ଉଭୟ ମିଳିଲେ ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମାନୁସାରେ ଫଳ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Verse 22

उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छं तमनुगच्छति । करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते

ଯେ ଠିଆ ରହେ, ତାହା ପାଖେ ଏହା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଯେ ଯାଏ, ତାହାକୁ ଅନୁସରେ; ଯେ କର୍ମ କରେ, ତାହାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଏ। ଛାୟା ପରି କର୍ମର ପଛେ ଏହା ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ଲାଗି ରହେ।

Verse 23

यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम् । उपसर्गा हि विषया उपसर्गा जरादयः

ଯେପରି ଛାୟା ଓ ଧୂପ ସଦା ପରସ୍ପର ଗଢ଼ିତ ଭାବେ ଯୁକ୍ତ, ସେପରି ବିଷୟଭୋଗ ଉପସର୍ଗରୁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ; ଜରା ଆଦି କ୍ଲେଶମାନେ ହିଁ ଉପସର୍ଗ।

Verse 24

पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं दुःखं वा सुखमेव च

ପୂର୍ବକର୍ମରେ ପୀଡିତ ନରକୁ ସେମାନେ ପରେ ଅଧିକ ପୀଡା ଦିଅନ୍ତି, ଯେପରି ଯେଭଳି ଓ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଯାହା ଭୋଗ୍ୟ—ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ—ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 25

स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वेव बलाद्दैवेन नीयते । दैवं प्राहुश्च भूतानां सुखदुःखोपपादनम्

ସେ ତଥା ଦୈବଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ—ରଜ୍ଜୁରେ ବାନ୍ଧା ଲୋକ ପରି—ଟାଣି ନିଆଯାଏ। ଭୂତମାନଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଉତ୍ପାଦନକାରୀକୁ ‘ଦୈବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 26

अन्यथा कर्मतच्चिंत्यं जाग्रतः स्वपतोपि वा । अन्यथा ह्युद्यते दैवं बध्यते च जिघांसति

ଯଦି କେହି ସେହି କର୍ମକୁ ବିପରୀତ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରେ—ଜାଗ୍ରତରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ—ତେବେ ଦୈବ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଉଦିତ ହୁଏ; ସେ ଜୀବକୁ ବାନ୍ଧେ ଏବଂ ବିନାଶକୁ ଧାଉଁଥାଏ।

Verse 27

शस्त्राग्निविषदुर्गेभ्यो रक्षितव्यं सुरक्षति । यथा पृथिव्यां बीजानि वृक्षगुल्मतृणान्यपि

ଶସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବିଷ ଓ ଦୁର୍ଗମ ବିପଦରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ସତର୍କତା ହିଁ ସତ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା। ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ବୀଜ ରହି ଗଛ, ଝାଡ଼ ଓ ତୃଣ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 28

तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति

ସେହିପରି ଆତ୍ମାରେ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ଯେପରି ତେଲ କ୍ଷୟ ହେଲେ ଦୀପ ନିର୍ବାଣ—ନିଭିଯିବା—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 29

कर्मक्षयात्तथा जंतोः शरीरं नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतम्

କର୍ମକ୍ଷୟ ହେଲେ ଜୀବର ଶରୀର ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ କର୍ମକ୍ଷୟରୁ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ହୁଏ—ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱବିଦମାନେ ଉଦ୍ଘୋଷ କରିଛନ୍ତି।

Verse 30

विविधाः प्राणिनां रोगाः स्मृतास्तेषां च हेतवः । तस्मात्तत्त्वप्रधानस्तु कर्म एव हि प्राणिनाम्

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୋଗ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କାରଣ ସ୍ମୃତିଗ୍ରନ୍ଥରେ କୁହାଯାଇଛି; ତେଣୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ ନିୟାମକ ହେଉଛି କର୍ମ ହିଁ।

Verse 31

यत्पुरा क्रियते कर्म तदिहैव प्रभुज्यते । यत्त्वया दृष्टमेवापि पृच्छितं तात सांप्रतम्

ପୂର୍ବେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମର ଫଳ ଏହି ଜୀବନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠିଏ ଭୋଗ ହୁଏ। ତୁମେ ଯାହା ନିଜେ ଦେଖିଛ, ସେଇ ବିଷୟକୁ, ତାତ, ଏବେ ପଚାରୁଛ।

Verse 32

तस्यार्थं तु मया प्रोक्तं भुंजाते तौ हि सांप्रतम् । आनंदे कानने दृष्टं तयोः कर्मसुदारुणम्

ତାହାର ଅର୍ଥ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କହିଛି; ସେ ଦୁଇଜଣ ଏବେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ଆନନ୍ଦ-କାନନରେ ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ କର୍ମ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ଦେଖାଗଲା।

Verse 33

तयोश्चेष्टां प्रवक्ष्यामि शृणु वत्स प्रभाषतः । कर्मभूमिरियं तात अन्या भोगार्थभूमयः

ମୁଁ ତାଙ୍କର ତାଙ୍କର ଆଚରଣ କହିବି—ବତ୍ସ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଲୋକ କର୍ମଭୂମି, ତାତ; ଅନ୍ୟ ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଭୋଗାର୍ଥ ଭୂମି।

Verse 34

सर्गादीनां महाप्राज्ञ तासु गत्वा सुभुंजति । सूत उवाच । चौलदेशे महाप्राज्ञः सुबाहुर्नाम भूमिपः

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ଗାଦି ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ଭୋଗ ହୁଏ। ସୂତ କହିଲେ—ଚୋଳଦେଶରେ ସୁବାହୁ ନାମର ଏକ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 35

रूपवान्गुणवान्धीरः पृथिव्यां नास्ति तादृशः । विष्णुभक्तो महाप्राज्ञो वैष्णवानां च सुप्रियः

ସେ ରୂପବାନ, ଗୁଣବାନ ଓ ଧୀର ଥିଲେ; ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 36

कर्मणा त्रिविधेनापि प्रध्यायन्मधुसूदनम् । अश्वमेधादिकान्यज्ञान्यजेत सकलान्नृप

ହେ ନୃପ! କର୍ମର ତ୍ରିବିଧ ଉପାୟରେ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧାଦି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 37

पुरोधास्तस्य चैवास्ति जैमिनिर्नाम ब्राह्मणः । स चाहूय सुबाहुं तमिदं वचनमब्रवीत्

ତାହାର ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ଜୈମିନି ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ସେ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 38

राजन्देहि सुदानानि यैः सुखं तु प्रभुंज्यत । दानैस्तु तरते लोकान्दुर्गान्प्रेत्य गतो नरः

ହେ ରାଜନ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ ହୁଏ; କାରଣ ଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ପରଲୋକକୁ ଯାଇ ଦୁର୍ଗମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପାର କରେ।

Verse 39

दानेन सुखमाप्नोति यशः प्राप्नोति शाश्वतम् । दानेन चातुला कीर्तिर्जायते मृत्युमंडले

ଦାନରେ ସୁଖ ମିଳେ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଯଶ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଦାନରେ ଏହି ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ଅତୁଳ କୀର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଏ।

Verse 40

यावत्कीर्तिः स्थिता चात्र तावत्कर्ता दिवं वसेत् । तद्दानं दुष्करं प्राहुर्दातुं नैव प्रशक्यते

ଯେତେଦିନ ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତି ଅବିଚଳ ରହେ, ସେତେଦିନ ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ। ଏପରି ଦାନକୁ ଦୁଷ୍କର କୁହାଯାଏ—ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାପରେ ଦେବା ସତ୍ୟରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं मानवैः सदा । सुबाहुरुवाच । दानाच्च तपसो वापि द्वयोर्मध्ये सुदुष्करम्

ଏହେତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନରେ ସଦା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସୁବାହୁ କହିଲେ—ଦାନ ଓ ତପ, ଏ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଦାନ ଅଧିକ ଦୁଷ୍କର।

Verse 42

किं वा महत्फलं प्रेत्य तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम । जैमिनिरुवाच । दानान्न दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन

‘ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସର୍ବାଧିକ ଫଳ କ’ଣ ଦେଇଥାଏ? ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୋତେ କହ।’ ଜୈମିନି କହିଲେ—‘ପୃଥିବୀରେ ଦାନଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଷ୍କର କିଛି ନାହିଁ।’

Verse 43

राजन्प्रत्यक्षमेवैकं दृश्यते लोकसाक्षिकम् । परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थं लोभमोहिताः

ହେ ରାଜନ୍, ଗୋଟିଏ କଥା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ; ସମଗ୍ର ଲୋକ ତାହାର ସାକ୍ଷୀ—ଲୋଭରେ ମୋହିତ ଲୋକ ଧନ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।

Verse 44

प्रविशंति नरा लोके समुद्रमटवीं तथा । सेवामन्ये प्रपद्यंतेऽश्ववृत्तिरिति या स्थिता

ଲୋକରେ କେତେକ ନର ସମୁଦ୍ର ଓ ଅଟବୀରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ସେବାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି—ଏହିଏ ‘ଅଶ୍ୱବୃତ୍ତି’ ନାମକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଜୀବିକା ପଥ।

Verse 45

हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा पुरा । तस्य दुःखार्जितस्यापि प्राणेभ्योपि गरीयसः

ପୂର୍ବକାଳରେ କୃଷି ପ୍ରାୟଃ ହିଂସାପ୍ରଧାନ ଓ ବହୁ କ୍ଲେଶପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ତଥାପି ସେଇ ଦୁଃଖରେ ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ଲୋକେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମନେ କରନ୍ତି।

Verse 46

अर्थस्य पुरुषव्याघ्र परित्यागः सुदुष्करः । विशेषतो महाराज तस्य न्यायार्जितस्य च

ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର! ଧନର ପରିତ୍ୟାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର; ବିଶେଷତଃ, ହେ ମହାରାଜ, ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ତ୍ୟାଗ ତ ଆହୁରି କଠିନ।

Verse 47

श्रद्धया विधिवत्पात्रे दत्तस्यांतो न विद्यते । श्रद्धा धर्मसुता देवी पावनी विश्वतारिणी

ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦିଆ ଦାନର ପୁଣ୍ୟର ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧର୍ମସୁତା ଦେବୀ—ପାବନୀ ଓ ବିଶ୍ୱତାରିଣୀ।

Verse 48

सावित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी । श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्न्नार्थराशिभिः

ସେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସାବିତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରସବିତ୍ରୀ—ସଂସାର-ସମୁଦ୍ର ପାର କରାଉଥିବା। ଧର୍ମ ସାଧିତ ହୁଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ବଡ଼ ଧନରାଶିରେ ନୁହେଁ।

Verse 49

निष्किंचनास्तु मुनयः श्रद्धाधर्मा दिवं गताः । संति दानान्यनेकानि नानाभेदैर्नृपोत्तम

ନିଷ୍କିଞ୍ଚନ ମୁନିମାନେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଦାନ ଅନେକ, ନାନାଭେଦରେ ବିଭକ୍ତ।

Verse 50

अन्नदानात्परं नास्ति प्राणिनां गतिदाकयम् । तस्मादन्नंप्रदातव्यंपयसाचसमन्वितम्

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ କିଛି ନାହିଁ; ଏହା ତାଙ୍କୁ ଗତି ଓ କଲ୍ୟାଣ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଦୁଧ ସହିତ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

मधुरेणापि पुण्येन वचसा च समन्वितम् । नास्त्यन्नात्तु परं दानमिहलोके परत्र च

ମଧୁର ଓ ପୁଣ୍ୟବଚନ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଦାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ନଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ନାହିଁ—ଇହଲୋକେ ନ ପରଲୋକେ।

Verse 52

तारणाय हितायैव सुखसंपत्तिहेतवे । श्रद्धया विधिवत्पात्रे निर्मलेनापि चेतसा

ତାରଣ ପାଇଁ, ସତ୍ୟ ହିତ ପାଇଁ ଏବଂ ସୁଖ-ସମ୍ପତ୍ତିର ହେତୁରୂପେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ—ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତରେ—ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

अन्नैकस्य प्रदानस्य फलं भुंक्ते भवेन्नरः । ग्रासाद्ग्रासं प्रदातव्यं मुष्टिप्रस्थं न संशयः

ଅନ୍ନର ଏକମାତ୍ର ଅଂଶ ଦାନର ଫଳ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପାଏ। ତେଣୁ ଗ୍ରାସେ ଗ୍ରାସେ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ—ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ର କିମ୍ବା ପ୍ରସ୍ଥ-ପରିମାଣ, ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 54

अक्षयं जायते तस्य दानस्यापि महाफलम् । न च प्रस्थं न वा मुष्टिं नरस्य हि न संभवेत्

ସେହି ଦାନରୁ ଅକ୍ଷୟ ଓ ମହାଫଳ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। କାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ପାଖରେ ନ ପ୍ରସ୍ଥ ଥାଏ, ନ ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ର (ଦେବାକୁ) ଥାଏ—ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 55

अनास्तिक्यप्रभावेण पर्वणि प्राप्य मानवः । श्रद्धया ब्राह्मणं चैकं भक्त्या चैव प्रभोजयेत्

ଅନାସ୍ତିକ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ପର୍ବଦିନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏକ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 56

एकस्यापिप्रधानस्यअन्नस्यापिप्रजेश्वर । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यं चान्नं प्रभुंजति

ହେ ପ୍ରଜେଶ୍ୱର! ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ନଦାନର ପୁଣ୍ୟରେ ମଣିଷ ଶୁଭ ଜନ୍ମ ପାଇ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ନ ଭୋଗ କରେ।

Verse 57

पूर्वजन्मनि यद्दत्तं भक्त्या पात्रे सकृन्नरैः । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यमेव भुनक्ति च

ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ମଣିଷ ଏକଥର ଯାହା ଦାନ କରିଥାଏ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ତାହା ପାଇ ତାର ଫଳ ନିତ୍ୟ ଭୋଗ କରେ।

Verse 58

अन्नदानं प्रयच्छंति ब्राह्मणेभ्यो हि नित्यशः । मिष्टान्नपानं भुंजंति ते नरा अन्नदायिनः

ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଅନ୍ନଦାନ କରନ୍ତି, ସେହି ଅନ୍ନଦାତା ନରମାନେ ମିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 59

अन्नमेव वदंत्येत ऋषयो वेदपारगाः । प्राणभूतं न संदेहममृताद्धि समुद्भवम्

ବେଦପାରଗ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି—ଅନ୍ନ ହିଁ ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅମୃତତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉଦ୍ଭବ।

Verse 60

प्राणास्तेन प्रदत्ता हि येन चान्नं समर्पितम् । अन्नदानं महाराज देहि त्वं तु प्रयत्नतः

ଯିଏ ଅନ୍ନ ସମର୍ପଣ କରେ, ସେ ମନେ ପ୍ରାଣ ଦାନ କରେ; ତେଣୁ ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଅନ୍ନଦାନ କର।

Verse 61

एवमाकर्ण्य वै राजा जैमिनेस्तु महात्मनः । पुनः पप्रच्छ तं विप्रं जैमिनिं ज्ञानपंडितम्

ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଜୈମିନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ପୁନର୍ବାର ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଜ୍ଞାନପଣ୍ଡିତ ଜୈମିନିଙ୍କୁ—ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 94

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुर्नवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ୱେନୋପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଚ୍ୟବନଚରିତ୍ର ପ୍ରସଙ୍ଗର ଚତୁର୍ନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।