Adhyaya 92

Verse 1

कुंजल उवाच । कालंजरं समासाद्य निवसंति सुदुःखिताः । महापापैस्तु संदग्धा हाहाभूता विचेतनाः

କୁଞ୍ଜଲ କହିଲେ—କାଳଞ୍ଜରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ବସିଲେ। ମହାପାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ‘ହାୟ! ହାୟ!’ କରି ଚେତନାହୀନ ହେଲେ।

Verse 2

तत्र कश्चित्समायातःसिद्धश्चैव महायशाः । तेन पृष्टाः सुदुःखार्ता भवंतः केन दुःखिताः

ତାପରେ ସେଠାକୁ ଜଣେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ସିଦ୍ଧ ଆସିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଦେଖି ସେ ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରୁ ଦୁଃଖିତ?”

Verse 3

स तैः प्रोक्तो महाप्राज्ञः सर्वज्ञानविशारदः । तेषां ज्ञात्वा महापापं कृपां चक्रे सुपुण्यभाक्

ସେମାନେ ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞାନବିଶାରଦ ମହର୍ଷି ସେମାନଙ୍କ ମହାପାପ ଜାଣି, ନିଜେ ପୁଣ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କରୁଣା କଲେ।

Verse 4

सिद्ध उवाच । अमासोमसमायोगे प्रयागः पुष्करश्च यः । अर्घतीर्थं तृतीयं तु वाराणसी चतुर्थका

ସିଦ୍ଧ କହିଲେ—ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ସୋମବ୍ରତ ସଂଯୋଗରେ ପ୍ରୟାଗ ଏବଂ ପୁଷ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅର୍ଘତୀର୍ଥ ତୃତୀୟ, ଓ ବାରାଣସୀ ଚତୁର୍ଥ।

Verse 5

गच्छंतु तत्र वै यूयं चत्वारः पातकाविलाः । गंगांभसि यदा स्नातास्तदा मुक्ता भविष्यथ

ତୁମେ ଚାରିଜଣ ପାପରେ କଳୁଷିତ; ନିଶ୍ଚୟ ସେଠାକୁ ଯାଅ। ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 6

पातकेभ्यो न संदेहो निर्मलत्वं गमिष्यथ । आदिष्टास्तेन वै सर्वे प्रणेमुस्तं प्रयत्नतः

ପାପରୁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ତୁମେ ନିର୍ମଳତା ପାଇବ। ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 7

कालंजरात्ततो जग्मुः सत्वरं पापपीडिताः । वाराणसीं समासाद्य स्नात्वा चै वद्विजोत्तमाः

ତାପରେ ପାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର କାଳଞ୍ଜରରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 8

प्रयागं पुष्करं चैव अर्घतीर्थं तु सत्तम । अमासोमं सुसंप्राप्य जग्मुस्ते च महापुरीम्

ହେ ସତ୍ତମ! ସେମାନେ ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର, ଅର୍ଘତୀର୍ଥ ଓ ଅମାସୋମ—ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପରେ ମହାପୁରୀକୁ ଗଲେ।

Verse 9

विदुरश्चंद्रशर्मा च वेदशर्मा तृतीयकः । वैश्यो वंजुलकश्चैव सुरापः पापचेतनः

ବିଦୁର, ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମା ଓ ତୃତୀୟ ବେଦଶର୍ମା; ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ବଞ୍ଜୁଲକ—ମଦ୍ୟପାନୀ, ପାପଚେତନାବାନ।

Verse 10

तस्मिन्पर्वणि संप्राप्ते स्नाता गंगांभसि द्विज । स्नानमात्रेण मुक्तास्तु गोवधाद्यैश्च किल्बिषैः

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସେହି ପବିତ୍ର ପର୍ବଦିନ ଆସିଲେ ଯେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଗୋବଧ ଆଦି ମହାପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 11

ब्रह्महत्या गुरुहत्या सुरापानादि पातकैः । लिप्तानि तानि तीर्थानि परिभ्रमंति मेदिनीम्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ଗୁରୁହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ ଆଦି ପାତକରେ ଲିପ୍ତ ସେହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 12

पुष्करो अर्धतीर्थस्तु प्रयागः पापनाशनः । वाराणसी चतुर्थी तु लिप्ता पापैर्द्विजोत्तम

ପୁଷ୍କର ‘ଅର୍ଧତୀର୍ଥ’, ପ୍ରୟାଗ ପାପନାଶକ; କିନ୍ତୁ ବାରାଣସୀ ଚତୁର୍ଥ ତୀର୍ଥ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତାହା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 13

कृष्णत्वं पेदिरे सर्वे हंसरूपेण बभ्रमुः । सर्वेष्वेव सुतीर्थेषु स्नानं चक्रुर्द्विजोत्तमाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ହଂସରୂପ ଧାରଣ କରି ଭ୍ରମଣ କଲେ। ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ସମସ୍ତ ସୁତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 14

कृष्णत्वं नैव गच्छेत तेषां पापेन चागतम् । सुतीर्थेषु महाराज स्नाताः सर्वेषु वै पुनः

ହେ ମହାରାଜ, ସେମାନଙ୍କ ପାପରୁ ଜନିତ ସେଇ କଳୁଷ ତାଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ ନାହିଁ; କାରଣ ସେ ପୁନର୍ବାର ସମସ୍ତ ସୁତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 15

यं यं तीर्थं प्रयांत्येते सर्वे तीर्था द्विजोत्तम । हंसरूपेण वै यांति तैः सार्द्धं तु सुदुःखिताः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏମାନେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ହଂସରୂପେ ଯାଆନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ରହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

भार्याः पातकरूपाश्च भ्रमंति परितस्तथा । अष्टषष्टिसु तीर्थानि हंसरूपेण बभ्रमुः

ସେହିପରି ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ପାତକରୂପ ଧାରଣ କରି ଚାରିଦିଗରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ତୀର୍ଥ ହଂସରୂପେ ବିଚରଣ କଲା।

Verse 17

तैः सार्द्धं सु महाराज महातीर्थैः समं पुनः । मानसं चागतास्ते च पातकाकुलमानसाः

ହେ ମହାରାଜ, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ମହାତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ମାନସ ସରୋବରକୁ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମନ ପାପରେ ଆକୁଳ ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 18

तत्र स्नाता महाराज न जहाति च पातकः । लज्जयाविष्टमनसा मानसो हंसरूपधृक्

ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ମାନସସରୋବରଜ ହଂସରୂପଧାରୀ ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ମନେ ରହେ।

Verse 19

संजातः कृष्णकायस्तु यं त्वं वै दृष्टवान्पुरा । रेवातीरं ततो जग्मुरुत्तरं पापनाशनम्

ସେ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଦେହଧାରୀ ହେଲା—ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହାକୁ ଦେଖିଥିଲ। ପରେ ସେମାନେ ଉତ୍ତରକୁ ପାପନାଶିନୀ ରେଭା ନଦୀତଟକୁ ଗଲେ।

Verse 20

कुब्जायाः संगमे ते तु सुरसिद्धनिषेविते । स्नानमात्रेण मुक्तास्ते पापेभ्यो द्विजसत्तम

କିନ୍ତୁ ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବିତ କୁବ୍ଜାର ସଙ୍ଗମରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 21

विहाय वर्णमेवैतं सुकृतं प्रतिजग्मिरे । यं यं तीर्थं प्रयांत्येते हंसाः स्नानं प्रचक्रमुः

ଏହି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ପୂର୍ବ ପୁଣ୍ୟକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ହଂସମାନେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

Verse 22

जहसुस्ताः स्त्रियो दृष्ट्वा पातकं नैव गच्छति । तोयानलेन कुब्जायाः पातकं वरमेव च

ତାକୁ ଦେଖି ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ହସିଲେ; କିନ୍ତୁ ପାପ ଯାଏ ନାହିଁ। କୁବ୍ଜାରେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନି (ଶୁଦ୍ଧିବିଧି) ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ପାପ ନଶ୍ୟତି।

Verse 23

भस्मावशेषं संजातं तदा मृतास्तु ताः स्त्रियः । ब्रह्महत्या गुरोर्हत्या सुरापानागमागमाः

ସେତେବେଳେ କେବଳ ଭସ୍ମ ଅବଶେଷ ରହିଲା, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ଗୁରୁହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗମ ପରି ମହାପାପର କଥା ଅଛି।

Verse 24

भस्मीभूतास्तु संजाता रेवायाः कुब्जया हताः । तास्तु हता महाभाग या मृतास्तु सरित्तटे

ରେବାର କୁବ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲେ। ହେ ମହାଭାଗ, ଯେମାନେ ନଦୀତଟରେ ହତ ହୋଇ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେମାନେ ହିଁ।

Verse 25

अष्टषष्टि सुतीर्थानां हंसरूपेण तानि तु । सार्द्धं हंसः समायातो विद्धि तं त्वं तु मानसम्

ସେଇ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ହଂସରୂପେ ଆସିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସହ ହଂସ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା। ସେହି ହଂସକୁ ‘ମାନସତୀର୍ଥ’ (ମାନସ) ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 26

चत्वारः कृष्णहंसाश्च तेषां नामानि मे शृणु । प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घतीर्थमनुत्तमम्

ଚାରି ‘କୃଷ୍ଣହଂସ’ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ—ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ଅର୍ଘତୀର୍ଥ।

Verse 27

वाराणसी चतुर्थी च चत्वारः पापनाशनाः । ब्रह्महत्याभिभूतानि चत्वारि परिबभ्रमुः

ବାରାଣସୀ, ଚତୁର୍ଥୀ (ଚତୁର୍ଥ ତିଥି) ଏବଂ ଆଉ ଦୁଇଟି—ଏହି ଚାରିଟି ପାପନାଶକ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଚାରି (ଜୀବ) ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 28

तीर्थान्येतानि दुःखेन तीर्थेषु च महामते । न गतं पातकं घोरं तेषां तु भ्रमतां सुत

ହେ ମହାମତେ! ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦୁଃଖକଷ୍ଟରେ ପ୍ରାପ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ କେବଳ ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ହେ ପୁତ୍ର, ସେମାନଙ୍କ ଘୋର ପାପ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 29

कुब्जायाः संगमे शुद्धा विमुक्ताः किल्बिषात्किल । तीर्थानामेव सर्वेषां पुण्यानामिह संमतः

କୁବ୍ଜାର ସଙ୍ଗମରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ୟର ସାର ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 30

राजा प्रयागः संजात इंद्रस्य पुरतः किल । तावद्गर्जंतु तीर्थानि यावद्रेवा न दृश्यते

କୁହାଯାଏ ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ରାଜା (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ହୋଇଥିଲା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରେବା (ନର୍ମଦା) ଦର୍ଶନ ନ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 31

ब्रह्महत्यादि पापानां विनाशाय प्रतिष्ठिता । कपिलासंगमे पुण्ये रेवायाः संगमे तथा

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ପୁଣ୍ୟ କପିଲା-ସଙ୍ଗମରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ରେବା-ସଙ୍ଗମରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 32

मेघनादसमायोगे तथा चैवोरुसंगमे । महापुण्या महाधन्या रेवा सर्वत्रदुर्लभा

ମେଘନାଦ ସଙ୍ଗମରେ ଏବଂ ଉରୁର ଶୁଭ ସଙ୍ଗମରେ ମଧ୍ୟ ରେବା (ନର୍ମଦା) ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ମହାଧନ୍ୟକାରିଣୀ; ତଥାପି ସର୍ବତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 33

सा च ओंकारे भृगुक्षेत्रे नर्मदाकुब्जसंगमे । दुःप्राप्या मानवै रेवा माहिष्मत्यां सुरोत्तमैः

ସେଇ ରେବା (ନର୍ମଦା) ଓଂକାରେ, ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ରେ, ନର୍ମଦା–କୁବ୍ଜା ସଙ୍ଗମେ ପ୍ରକାଶିତ। ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭା, କିନ୍ତୁ ମାହିଷ୍ମତୀରେ ସୁରୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୁଲଭା।

Verse 34

विटंकासंगमे पुण्या श्रीकंठे मंगलेश्वरे । सर्वत्र दुर्लभा रेवा सुरपुण्यसमाकुला

ବିଟଙ୍କା ସଙ୍ଗମେ ରେବା ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟୀ; ଶ୍ରୀକଣ୍ଠେ ଓ ମଙ୍ଗଲେଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ତଥା। ସର୍ବତ୍ର ରେବା ଦୁର୍ଲଭା—ସୁରପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣା।

Verse 35

तीर्थमाता महादेवी अघराशिविनाशिनी । उभयोः कूलयोर्मध्ये यत्र तत्र सुखी नरः

ସେ ମହାଦେବୀ ତୀର୍ଥମାତା, ପାପରାଶିବିନାଶିନୀ। ତାଙ୍କ ଦୁଇ କୂଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ବସେ, ସେଠି ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ।

Verse 36

अश्वमेधफलं भुंक्ते स्नानेनैकेन मानवः । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

ଏକମାତ୍ର ସ୍ନାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ପାଏ। ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।

Verse 37

सर्वपापापहं पुण्यं गतिदं चापिशृण्वताम् । एवमुक्त्वा महाप्राज्ञ तृतीयं पुत्रमब्रवीत्

“ଏହା ସର୍ବପାପହର, ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଏବଂ କେବଳ ଶୁଣୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ଦେଇଥାଏ।” ଏମିତି କହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତୃତୀୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 92

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे द्विनवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନୋପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ-ବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଚ୍ୟବନ-ଚରିତ ସହିତ ବାଣବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।