Adhyaya 91

Verse 1

कुंजलौवाच । ब्रह्महत्याभिभूतस्तु सहस्राक्षो यदा पुरा । गौतमस्य प्रियासंगादगम्यागमनं महत्

କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ପୁରା ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟା (ଅହଲ୍ୟା) ସଙ୍ଗରୁ, ଅଗମ୍ୟ ପ୍ରତି ଗମନ—ଏହି ମହା ଅପରାଧ—କରିଥିଲେ।

Verse 2

संजातं पातकं तस्य त्यक्तो देवैश्च ब्राह्मणैः । सहस्राक्षस्तपस्तेपे निरालंबो निराश्रयः

ତାହାର ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଦେବମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ତେବେ ନିରାଲମ୍ବ, ନିରାଶ୍ରୟ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 3

तपोंते देवताः सर्वा ऋषयो यक्षकिन्नराः । देवराजस्य पूजार्थमभिषेकं प्रचक्रिरे

ସେହି ତପସ୍ଥଳରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ—ଦେବରାଜଙ୍କ ପୂଜାର୍ଥେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 4

देशं मालवकं नीत्वा देवराजं सुतोत्तम । चक्रे स्नानं महाभाग कुंभैरुदकपूरितैः

ହେ ସୁତୋତ୍ତମ! ଦେବରାଜଙ୍କୁ ମାଳବଦେଶକୁ ନେଇ, ସେହି ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନବିଧି କଲେ।

Verse 5

स्नापितुं प्रथमं नीतो वाराणस्यां स्वयं ततः । प्रयागे तु सहस्राक्ष अर्घतीर्थे ततः पुनः

ପ୍ରଥମେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ବାରାଣସୀକୁ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ନୀତ ହେଲେ; ପରେ, ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ପ୍ରୟାଗକୁ, ଏବଂ ତାହା ପରେ ପୁନଃ ଅର୍ଘତୀର୍ଥକୁ ନୀତ ହେଲେ।

Verse 6

पुष्करेण महात्मासौ स्नापितः स्वयमेव हि । ब्रह्मादिभिः सुरैः सर्वैर्मुनिवृंदैर्द्विजोत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ପୁଷ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମୁନିବୃନ୍ଦଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ।

Verse 7

नागैर्वृक्षैर्नागसर्पैर्गंधर्वैस्तु सकिन्नरैः । स्नापितो देवराजस्तु वेदमंत्रैः सुसंस्कृतः

ନାଗମାନେ, ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାନେ, ନାଗସର୍ପମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ—ସୁସଂସ୍କୃତ ବେଦମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି—ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।

Verse 8

मुनिभिः सर्वपापघ्नैस्तस्मिन्काले द्विजोत्तम । शुद्धे तस्मिन्महाभागे सहस्राक्षे महात्मनि

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେହି ସମୟରେ ସର୍ବପାପଘ୍ନ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ସହସ୍ରନେତ୍ର ମହାତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ—ତେବେ ଏହା ଘଟିଲା।

Verse 9

ब्रह्महत्या गता तस्य अगम्यागमनं तथा । ब्रह्महत्या ततो नष्टा अगम्यागमनेन च

ତାହାର ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ଆସିଲା, ଏବଂ ଅଗମ୍ୟାଗମନ (ନିଷିଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗ) ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ହେଲା। ପରେ ସେଇ ଅଗମ୍ୟାଗମନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 10

पापेन तेन घोरेण सार्द्धमिंद्रस्य भूतले । सुप्रसन्नः सहस्राक्षस्तीर्थेभ्यो हि वरं ददौ

ସେଇ ଘୋର ପାପର କାରଣରୁ, ଭୂତଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ, ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।

Verse 11

भवंतस्तीर्थराजानो भविष्यथ न संशयः । मत्प्रसादात्पवित्राश्च यस्मादहं विमोक्षितः

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥରାଜ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବ, କାରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 12

सुघोरात्किल्बिषादत्र युष्माभिर्विमलैरहम् । एवं तेभ्यो वरं दत्वा मालवाय वरं ददौ

ଏଠାରେ ତୁମ ପରି ବିମଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏଭଳି ସେମାନଙ୍କୁ ବର ଦେଇ, ସେ ମାଳବକୁ ମଧ୍ୟ ବର ଦେଲେ।

Verse 13

यस्मात्त्वया मलं मेऽद्य विधृतं श्रमदायकम् । तस्मात्त्वमन्नपानैश्च धनधान्यैरलंकृतः

ଯେହେତୁ ଆଜି ତୁମେ ମୋର ମଳ—ଶ୍ରମଦାୟକ ଭାର—ବହନ କରି ଦୂର କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ଅନ୍ନପାନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଧନଧାନ୍ୟରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହେଉ।

Verse 14

भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादान्न संशयः । सुदुःकालैर्विना त्वं तु भविष्यसि सुपुण्यवान्

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସମୃଦ୍ଧ ହେବ—କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ କୌଣସି ଅନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ; ଭୟଙ୍କର ଦୁଃକାଳ ବିନା ତୁମେ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ହେବ।

Verse 15

एवं तस्मै वरं दत्वा देवराजः पुरंदरः । क्षेत्राणि सर्वतीर्थानि देशो मालवकस्तथा

ଏଭଳି ତାହାକୁ ବର ଦେଇ ଦେବରାଜ ପୁରନ୍ଦର କହିଲେ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ମାଳବ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ଓ ପବିତ୍ର ହେଉ।

Verse 16

आखंडलेन सार्द्धं ते स्वस्थानं प्रतिजग्मिरे । सूत उवाच । तदाप्रभृति चत्वारः प्रयागः पुष्करस्तथा

ଆଖଣ୍ଡଳ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ସେମାନେ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ। ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ସମୟରୁ ଚାରିଟି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା: ପ୍ରୟାଗ ଓ ପୁଷ୍କର ଆଦି।

Verse 17

वाराणसी चार्घतीर्थं प्राप्ता राजत्वमुत्तमम्

ବାରାଣସୀ ଚାର୍ଘ-ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜତ୍ୱ (ପରମ ଅଧିକାର) ଲାଭ କଲା।

Verse 18

कुंजल उवाच । अस्ति पंचालदेशेषु विदुरो नाम क्षत्रियः । तेन मोहप्रसंगेन ब्राह्मणो निहतः पुराः

କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ପାଞ୍ଚାଳଦେଶରେ ବିଦୁର ନାମକ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ। ମୋହର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପଡି ପୁରାକାଳେ ସେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।

Verse 19

शिखासूत्रविहीनस्तु तिलकेन विवर्जितः । भिक्षार्थमटतेसोऽपि ब्रह्मघ्नोहं समागतः

ସେ ଶିଖା ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ବିହୀନ, ତିଳକ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜିତ। ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଘୁରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରକୃତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଘ୍ନ—ଏହି କଥା କହିବାକୁ ମୁଁ ଆସିଛି।

Verse 20

ब्रह्मघ्नाय सुरापाय भिक्षा चान्नं प्रदीयताम् । गृहेष्वेवं समस्तेषु भ्रमते याचते पुरा

“ବ୍ରାହ୍ମଣଘ୍ନକୁ ଓ ସୁରାପାୟକୁ ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ଓ ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଉ”—ଏମିତି କହି ପୁରାକାଳେ ସେ ସମସ୍ତ ଘରେ ଘୁରି ଘୁରି ଯାଚନା କରୁଥିଲା।

Verse 21

एवं सर्वेषु तीर्थेषु अटित्वैव समागतः । ब्रह्महत्या न तस्यापि प्रयाति द्विजसत्तम

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଭ୍ରମଣ କରି ପୁନଃ ଫେରିଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାର ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ତଥାପି ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 22

वृक्षच्छायां समाश्रित्यदह्यमानेन चेतसा । संस्थितो विदुरः पापो दुःखशोकसमन्वितः

ବୃକ୍ଷଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଅନ୍ତରେ ଦହୁଥିବା ଚେତନା ସହ, ପାପୀ ବିଦୁର ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।

Verse 23

चंद्रशर्मा ततो विप्रो महामोहेन पीडितः । न्यवसन्मागधे देशे गुरुघातकरश्च सः

ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମା ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାମୋହରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମଗଧଦେଶରେ ବସିଲା; ଏବଂ ସେ ଗୁରୁହନ୍ତା ହେଲା।

Verse 24

स्वजनैर्बंधुवर्गैश्च परित्यक्तो दुरात्मवान् । स हि तत्र समायातो यत्रासौ विदुरः स्थितः

ସ୍ୱଜନ ଓ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ସେ ଦୁରାତ୍ମା ସେଠାକୁ ଗଲା—ଯେଉଁଠାରେ ବିଦୁର ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 25

शिखासूत्रविहीनस्तु विप्रलिंगैर्विवर्जितः । तदासौ पृच्छितस्तेन विदुरेण दुरात्मना

ଶିଖା ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ବିହୀନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଲକ୍ଷଣରୁ ବଞ୍ଚିତ ସେ; ତେବେ ଦୁରାତ୍ମା ବିଦୁର ତାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 26

भवान्को हि समायातोः दुर्भगो दग्धमानसः । विप्रलिंगविहीनस्तु कस्मात्त्वं भ्रमसे महीम्

ତୁମେ କିଏ, ଯେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ—ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବାନ ଓ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ମନଯୁକ୍ତ? ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଚିହ୍ନ ବିହୀନ ହୋଇ ତୁମେ କାହିଁକି ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ?

Verse 27

विदुरेणोक्तमात्रस्तु चंद्रशर्मा द्विजाधमः । आचष्टे सर्वमेवापि यथापूर्वकृतं स्वकम्

ବିଦୁର କହିବାମାତ୍ରେ ଚଣ୍ଡଶର୍ମା—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ—ନିଜ ପୂର୍ବକୃତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 28

पातकं च महाघोरं वसता च गुरोर्गृहे । महामोहगतेनापि क्रोधेनाकुलितेन च

ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ବସୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମୋହରେ ଆବୃତ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଅତି ଘୋର ପାପ ମଧ୍ୟ କରି ବସେ।

Verse 29

गुरोर्घातः कृतः पूर्वं तेन दग्धोस्मि सांप्रतम् । चंद्रशर्मा च वृत्तांतमुक्त्वा सर्वमपृच्छत

“ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲି; ସେହି ପାପରେ ଏବେ ମୁଁ ଦହୁଥିବା ପରି ପୀଡିତ।” ଏମିତି ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହି ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମା ସବୁ ପଚାରିଲା।

Verse 30

भवान्को हि सुदुःखात्मा वृक्षच्छायां समाश्रितः । विदुरेण समासेन आत्मपापं निवेदितम्

ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ଗଛଛାୟାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛ? ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମ ନିଜ ପାପ କଥା ମୋତେ କୁହ।

Verse 31

अथ कश्चिद्द्विजः प्राप्तस्तृतीयः श्रमकर्षितः । वेदशर्मेति वै नाम बहुपातकसंचयः

ତାପରେ ତୃତୀୟ ଭାବେ ଶ୍ରମରେ କ୍ଷୀଣ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଆସିଲା। ତାହାର ନାମ ବେଦଶର୍ମା; ସେ ବହୁ ପାପର ସଞ୍ଚୟରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଥିଲା।

Verse 32

द्वाभ्यामपि सुसंपृष्टः को भवान्दुःखिताकृतिः । कस्माद्भ्रमसि वै पृथ्वीं वद भावं त्वमात्मनः

ଦୁହେଁ ଭଲଭାବେ ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଦୁଃଖିତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛ? କାହିଁକି ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ? ନିଜ ଅବସ୍ଥାର ସତ୍ୟ ଭାବ କୁହ।”

Verse 33

वेदशर्मा ततः सर्वमात्मचेष्टितमेव च । कथयामास ताभ्यां वै ह्यगम्यागमनं कृतम्

ତେବେ ବେଦଶର୍ମା ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ‘ଅଗମ୍ୟାଗମନ’—ନିଷିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗମ ଘଟିଛି ବୋଲି ଜଣାଇଲେ।

Verse 34

धिक्कृतः सर्वलोकैश्च अन्यैः स्वजनबांधवैः । तेन पापेन संलिप्तो भ्रमाम्येवं महीमिमाम्

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱଜନ-ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଧିକ୍କାର କରିଛନ୍ତି; ସେହି ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଏଭଳି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି।

Verse 35

वंजुलो नाम वैश्योथ सुरापायी समागतः । स गोघ्नश्च विशेषेण तैश्च पृष्टो यथा पुरा

ତାପରେ ବଞ୍ଜୁଲ ନାମକ ଜଣେ ବୈଶ୍ୟ ଆସିଲା, ଯେ ସୁରାପାନ କରୁଥିଲା; ବିଶେଷକରି ସେ ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ସେମାନେ ତାକୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 36

तेन आवेदितं सर्वं पातकं यत्पुराकृतम् । तैराकर्णितमन्यैश्च सर्वं तस्यप्रभाषितम्

ସେ ପୂର୍ବେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ପାତକକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦନ କରି ସ୍ୱୀକାର କଲା; ଏବଂ ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର କହିଥିବା ସବୁ କଥା ଶୁଣିଲେ।

Verse 37

एवं चत्वारःपापिष्ठा एकस्थानं समागताः । कः कस्यापि न संपर्कं भोजनाच्छादनेन च

ଏଭଳି ସେଇ ଚାରିଜଣ ମହାପାପୀ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କାହାର ସହ କାହାର ସମ୍ପର୍କ ନଥିଲା—ନ ଭୋଜନରେ, ନ ବସ୍ତ୍ର-ଆଚ୍ଛାଦନରେ।

Verse 38

करोति च महाभाग वार्तां चक्रुः परस्परम् । न विशंत्यासने चैके न स्वपंत्येकसंस्तरे

ହେ ମହାଭାଗ! ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ। କେହି ଏକେ ଆସନରେ ବସୁନଥିଲେ, ଆଉ କେହି ଏକେ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇନଥିଲେ।

Verse 39

एवं दुःखसमाविष्टा नानातीर्थेषु वै गताः । तेषां तु पापका घोरा न नश्यंति च नंदन

ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ନାନା ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ, ହେ ନନ୍ଦନ, ସେମାନଙ୍କ ଘୋର ପାପ ନଶିଲା ନାହିଁ।

Verse 40

सामर्थ्यं नास्ति तीर्थानां महापातकनाशने । विदुराद्यास्ततस्ते तु गताः कालंजरं गिरिम्

ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହାପାତକ ନାଶ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବିଦୁର ଆଦି ଲୋକେ କାଳଞ୍ଜର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।