Adhyaya 88
Bhumi KhandaAdhyaya 8855 Verses

Adhyaya 88

The Aśūnyaśayana Vow: Expiation, Viṣṇu’s Theophany, and Liberation for Divyā Devī

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କୁଞ୍ଜଳ ନିଜ ପୁତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବ ଆଚାରର ଚତୁର୍ବିଧ ସାଧନା ଶିଖାନ୍ତି—ବ୍ରତ, ସ୍ତୋତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ—ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁକେନ୍ଦ୍ରିତ ଏବଂ ‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ’ ବ୍ରତ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଘୋର ପାପରେ ପୀଡ଼ିତ ଏକ ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳଙ୍କୁ ପଠାଯାଏ; ସେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ଦୀପ୍ତିମାନ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ନଦୀ, ଗନ୍ଧର୍ବଗାନ ଓ ଦିବ୍ୟଜନମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଦେଖେ। ସେଠାରେ ବିଧବାଶୋକରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦିବ୍ୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ସେ ଭେଟେ; ସେ ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ପୂର୍ବକର୍ମର ପରିପାକ ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ମହାପକ୍ଷୀ (ମହାନ ପକ୍ଷୀ) ରୂପେ କରୁଣା ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ—ହୃଷୀକେଶ ଧ୍ୟାନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶତନାମ ଜପ, ଏବଂ ବ୍ରତର ନିୟମିତ ପାଳନ। ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ ଶ୍ରୀଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥ/ହୃଷୀକେଶ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିର ଏକତ୍ୱତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ଓ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଦାସ୍ୟସେବାର ବର ଦିଅନ୍ତି। ଶେଷରେ ସେ ପରମ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମକୁ ଆରୋହଣ କରି ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।

Shlokas

Verse 1

कुंजल उवाच । व्रतं स्तोत्रं महाज्ञानं ध्यानं चैव सुपुत्रक । मयाख्यातं तवाग्रे वै विष्णोः पापप्रणाशनम्

କୁଞ୍ଜଲ କହିଲେ—ହେ ସୁପୁତ୍ର! ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାପପ୍ରଣାଶକ ବ୍ରତ, ସ୍ତୋତ୍ର, ମହାଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୋର ସମ୍ମୁଖରେ କହିଛି।

Verse 2

एवं चतुष्टयं सा हि यदा पुण्यं समाचरेत् । प्रयाति वैष्णवं लोकं देवानामपि दुर्लभम्

ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଚତୁଷ୍ଟୟକୁ ଯଥାବିଧି ଆଚରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାଇଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

इतो गत्वा व्रतं वत्स दिव्यां देवीं प्रबोधय । अशून्यशयनं नाम व्रतराजं वदस्व ताम्

ହେ ବତ୍ସ! ଏଠାରୁ ଯାଇ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ରତ ପାଇଁ ପ୍ରବୋଧ କର; ‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ’ ନାମକ ବ୍ରତରାଜ ବିଷୟ ତାଙ୍କୁ କହ।

Verse 4

समुद्धर महापापाद्राजकन्यां यशस्विनीम् । त्वया पृष्टं मया ख्यातं पुण्यदं पापनाशनम्

ସେଇ ଯଶସ୍ବିନୀ ରାଜକନ୍ୟାକୁ ମହାପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ତାହା କହିଦେଲି—ଏହା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପନାଶକ।

Verse 5

गच्छ गच्छ महाभाग इत्युक्त्वा विरराम सः । श्रीविष्णुरुवाच । उज्ज्वलोप्येवमुक्तस्तु स पित्रा कुंजलेन हि

“ଯାଅ, ଯାଅ, ମହାଭାଗ,” ଏହିପରି କହି ସେ ନୀରବ ହେଲେ। ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ପିତା କୁଞ୍ଜଳ ଏଭଳି ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନିଶ୍ଚୟ…

Verse 6

प्रणम्य पादौ धर्मात्मा मातापित्रोर्महामतिः । जगाम त्वरितो राजन्प्लक्षद्वीपं स उज्ज्वलः

ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ମହାମତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ରାଜନ୍, ଶୀଘ୍ର ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 7

तं गिरिं सर्वतोभद्रं नानाधातुसमाकुलम् । नानारत्नमयैस्तुंगैः शिखरैरुपशोभितम्

ସେ ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମଙ୍ଗଳମୟ, ନାନା ଧାତୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନମୟ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 8

नानाप्रवाहसंपूर्णैरुदकैरुज्ज्वलैर्नृप । नद्यः संति स्वच्छनीरास्तस्मिन्गिरिवरोत्तमे

ହେ ନୃପ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ନାନା ପ୍ରବାହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଜଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ନିର୍ମଳ।

Verse 9

किन्नरास्तत्र गायंति गंधर्वाः सुस्वरैर्नृप । अप्सरोभिः समाकीर्णं देववृंदैरुपावृतम्

ହେ ନୃପ, ସେଠାରେ କିନ୍ନରମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାୟନ କରନ୍ତି। ସେ ସ୍ଥାନ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ଦେବବୃନ୍ଦଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ।

Verse 10

सिद्धचारणसंघुष्टं मुनिवृंदैरलंकृतम् । नानापक्षिनिनादैश्च सर्वत्र परिनादितम्

ସେ ସ୍ଥାନ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣଙ୍କ ଘୋଷରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା, ମୁନିବୃନ୍ଦରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ କଳରବରେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିନାଦ କରୁଥିଲା।

Verse 11

एवं गिरिं समासाद्य उज्ज्वलो लघुविक्रमः । सुस्वरेणापि सा कन्या गिरौ तस्मिन्प्ररोदिति

ଏଭଳି ଲଘୁବିକ୍ରମୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସେ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଏବଂ ସେ କନ୍ୟା ମଧୁର-ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଗିରିରେ ବିଲାପ କରି କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 12

रोरूयमाणां स प्राज्ञो वचनं चेदमब्रवीत् । का त्वं भवसि कल्याणि कस्माद्रोदिषि सांप्रतम्

ତାକୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ସେ ପ୍ରାଜ୍ଞ କହିଲେ— “କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ କିଏ? ଏହି ସମୟରେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?”

Verse 13

कमाश्रिता महाभागे केन ते विप्रियं कृतम् । समाचक्ष्व ममाद्यैव सर्वदुःखस्य कारणम्

ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମେ କାହାର ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛ? କିଏ ତୁମ ପ୍ରତି ଅପ୍ରିୟ କରିଛି? ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ ଆଜିହିଁ ମୋତେ କୁହ।

Verse 14

दिव्यादेव्युवाच । विपाको हि महाभाग कर्मणां मम सांप्रतम् । इह तिष्ठामि दुःखेन वैधव्येन समन्विता

ଦିବ୍ୟା ଦେବୀ କହିଲେ— “ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଏବେ ଯାହା ଭୋଗୁଛି, ତାହା ମୋ କର୍ମର ବିପାକ ହିଁ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୁଃଖରେ, ବୈଧବ୍ୟଭାର ସହିତ ରହୁଛି।”

Verse 15

भवान्को हि महाभाग कृपया मम पीडितः । पक्षिरूपधरो वत्स सोत्सवं परिभाषते

ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣ କିଏ, ଯିଏ କୃପାବଶେ ମୋର ପୀଡାରେ ମୋତେ କଥା କହୁଛନ୍ତି? ବତ୍ସ, ପକ୍ଷୀରୂପ ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦୋତ୍ସାହରେ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 16

एवमाकर्ण्य तत्सर्वं भाषितं राजकन्यया । अहं पक्षी महाभागे कृपया तव पीडितः

ରାଜକନ୍ୟା କହିଥିବା ସବୁ କଥା ଶୁଣି ସେ କହିଲା—ହେ ମହାଭାଗେ! ମୁଁ ଏକ ପକ୍ଷୀ; ତୁମ କୃପାରେ ମୋର ପୀଡା ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 17

पक्षिरूपधरो भद्रे नाहं सिद्धो न ज्ञानवान् । रुदमानां महालापैर्भवतीं दृष्टवानिह

ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ପକ୍ଷୀରୂପଧାରୀ; ମୁଁ ନ ସିଦ୍ଧ, ନ ଜ୍ଞାନୀ। ଏଠାରେ ତୁମକୁ ମହାବିଲାପରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲି।

Verse 18

ततः पृच्छाम्यहं देवि वद मे कारणं त्विह । पितुर्गेहे यथावृत्तमात्मवृत्तांतमेव हि

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ଏଠାରେ ଏହାର କାରଣ କହ। ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଯାହା ଯେପରି ଘଟିଲା, ତଥା ନିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ କହ।

Verse 19

तया निवेदितं सर्वं यथासंख्येन दुःखदम् । समासेन समाकर्ण्य उज्ज्वलस्तु महमनाः

ସେ ଯଥାକ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖଦ କଥା ନିବେଦନ କଲା। ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣି ମହାମନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗଭୀର ଭାବେ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 20

तामुवाच महापक्षी दिव्यादेवीं सुदुःखिताम् । यथा विवाहकाले ते भर्तारो मरणं गताः

ମହାପକ୍ଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ଦେବି, ତୁମ ବିବାହକାଳରେ ହିଁ ତୁମ ଭର୍ତ୍ତାମାନେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?”

Verse 21

स्वयंवरनिमित्तं ते क्षयं याताश्च क्षत्रियाः । एतत्ते चेष्टितं सर्वं मया पितरि भाषितम्

ତୁମ ସ୍ୱୟଂବର ନିମିତ୍ତରେ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତୁମର ଏହି ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାକୁ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଛି।

Verse 22

अन्यजन्मकृतंकर्मतव पापं सुलोचने । मम पित्रा ममाग्रे तु कृपया परिभाषितम्

ହେ ସୁଲୋଚନେ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ କୃତ ତୁମ ପାପକର୍ମକୁ ମୋ ପିତା କୃପାକରି ମୋ ପାଖରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।

Verse 23

तेन दोषेण संपुष्टा लिप्ता जाता वरानने । एतावत्कारणं सर्वं तातेन परिभाषितम्

ସେଇ ଦୋଷରେ ପୋଷିତ ହୋଇ ଏବଂ ତାହାରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଏପରି ହୋଇଛ, ହେ ବରାନନେ। ଏତେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କାରଣ ପିତା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।

Verse 24

पूर्वकर्मविपाकं तु भुंक्ष्व त्वं च समाश्वस । एवं सा भाषितं तस्य श्रुत्वा कन्योज्ज्वलस्य तत्

“ପୂର୍ବକର୍ମର ବିପାକ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବ; ସହନ କର, ଶାନ୍ତ ହେଅ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କନ୍ୟୋଜ୍ଜ୍ୱଳା ପରେ…

Verse 25

प्रत्युवाच महात्मानं ब्रुवंतं पक्षिणं पुनः । प्रणता दीनया वाचा कुरु पक्षिन्कृपां मम

ମହାତ୍ମା ପକ୍ଷୀ କହୁଥିବାବେଳେ ସେ ପୁଣି ଉତ୍ତର ଦେଲା। ଦୀନ ସ୍ୱରେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—“ହେ ପକ୍ଷି, ମୋପରେ କୃପା କର।”

Verse 26

कथयस्व प्रसादेन तस्य पापस्य निष्कृतिम् । प्रायश्चित्तं सुपुण्यं च मम पातकशोधनम्

କୃପାକରି ସେହି ପାପର ନିଷ୍କୃତି କହନ୍ତୁ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଯାହା ମୋ ପାତକକୁ ଶୋଧନ କରିବ।

Verse 27

येन व्रजाम्यहं पुण्यं विशुद्धाधौतकल्मषा । प्रायश्चित्तं महाभाग वद मे त्वं प्रसादतः

କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି ଏବଂ ମୋ କଲ୍ମଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧୋଇଯିବ? ହେ ମହାଭାଗ, କୃପାକରି ସେହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୋତେ କହ।

Verse 28

उज्ज्वल उवाच । तवार्थं तु महाभागे पितरं पृष्टवानहम् । समाख्यातमतः पित्रा प्रायश्चित्तमनुत्तमम्

ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କହିଲା—“ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି। ତେଣୁ ପିତା ଅନୁତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।”

Verse 29

तत्त्वं कुरु महाभागे सर्वपातकशोधनम् । ध्यायस्व हि हृषीकेशं शतनामजपस्व च

ହେ ମହାଭାଗେ, ସମସ୍ତ ପାତକ ଶୋଧନ କରୁଥିବା ତତ୍ତ୍ୱସାର ଆଚରଣ କର। ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶତନାମ ଜପ ମଧ୍ୟ କର।

Verse 30

भव ज्ञानपरा नित्यं कुरु व्रतमनुत्तमम् । अशून्यशयनं पुण्यं व्रतं पापप्रणाशकम्

ତୁମେ ସଦା ଜ୍ଞାନପରାୟଣ ହେଉ ଏବଂ ସର୍ବଦା ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କର। ‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ’ ନାମକ ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପନାଶକ।

Verse 31

समाचष्ट स धर्मात्मा सर्वज्ञानप्रकाशकम् । ज्ञानं स्तोत्रं व्रतं ध्यानं विष्णोश्चैव महात्मनः

ତାପରେ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଉପଦେଶ କଲେ—ମହାତ୍ମା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ନିବେଦିତ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ, ସ୍ତୋତ୍ର, ବ୍ରତ ଓ ଧ୍ୟାନ।

Verse 32

विष्णुरुवाच । तस्मात्सा हि प्रजग्राह संस्थिता निर्जने वने । सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्ता संजाता तपसि स्थिता

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଏହିପରି ସେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲା; ନିର୍ଜନ ବନରେ ବସି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିର ହେଲା।

Verse 33

व्रतं चक्रे जिताहारा निराधारा सुदुःखिता । कामक्रोधविहीना सा वर्गं संयम्य नित्यशः

ସେ ଆହାରକୁ ଜୟ କରି ବ୍ରତ କଲା; ଆଧାରହୀନ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଥିଲା। କାମ-କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ସେ ନିତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବର୍ଗକୁ ସଂଯମ କଲା।

Verse 34

इंद्रियाणां महाराज महामोहं निरस्य सा । अब्दे चतुर्थके प्राप्ते सुप्रसन्नो जनार्दनः

ହେ ମହାରାଜ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜନିତ ମହାମୋହକୁ ଦୂର କରି ସେ—ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଷ ଆସିଲେ—ଜନାର୍ଦନ (ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 35

तस्यै वरं दातुकामश्चायातो वरनायकः । तस्यै संदर्शयामास स्वरूपं वरदः प्रभुः

ତାହାକୁ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ବରଦାତା ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସେ କୃପାମୟ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶାଇଲେ।

Verse 36

सूत उवाच । इंद्रनीलघनश्यामं शंखचक्रगदाधरम् । सर्वाभरणशोभाढ्यं पद्महस्तं महेश्वरम्

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲି: ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଘନମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ; ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା।

Verse 37

बद्धांजलिपुटा भूत्वा वेपमाना निराश्रया । उवाच गद्गदैर्वाक्यैः प्रणता मधुसूदनम्

ସେ ହାତ ଯୋଡି ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ ହୋଇ, କମ୍ପିତ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇ, ପ୍ରଣାମ କରି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ କହିଲା।

Verse 38

तेजसा तव दिव्येन स्थातुं शक्नोमि नैव हि । दिव्यरूपो भवेः कस्त्वं कृपया मम चाग्रतः

ତୁମ ଦିବ୍ୟ ତେଜର ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ଦାଁଡାଇ ରହିପାରୁନି। ଦିବ୍ୟରୂପୀ ତୁମେ କିଏ? କୃପାକରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କର।

Verse 39

कथयस्व प्रसादेन किमत्र तव कारणम् । सर्वमेव प्रसादेन प्रब्रवीहि महामते

କୃପାକରି କହ—ଏଠାରେ ତୁମର କାରଣ କଣ? ହେ ମହାମତେ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

Verse 40

देवमेवं विजानामि तेजसा इंगितैस्तव । ज्ञानहीना जगन्नाथ न जाने रूपनामनी

ହେ ଦେବ! ତୁମ ତେଜ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଙ୍କେତଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହିପରି ମାତ୍ର ଜାଣେ। ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ଜ୍ଞାନହୀନ ମୁଁ ତୁମ ରୂପ ଓ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣେନି।

Verse 41

किं ब्रह्मा वा भवान्विष्णुः किं वा शंकर एव हि । एवमुक्त्वा प्रणम्यैवं दंडवद्धरणीं गता

“ତୁମେ କି ବ୍ରହ୍ମା? କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ? ନା କି ସତ୍ୟେ ଶଙ୍କର?” ଏମିତି କହି ସେ ପ୍ରଣାମ କରି ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ଧରାଣୀରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 42

तामुवाच जगन्नाथः प्रणतां राजनंदिनीम् । श्रीभगवानुवाच । त्रयाणामपि देवानामंतरं नास्ति शोभने

ପ୍ରଣତ ରାଜନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥ କହିଲେ—ଭଗବାନ କହିଲେ: “ହେ ଶୋଭନେ! ତିନି ଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।”

Verse 43

ब्रह्मा समर्चितो येन शंकरो वा वरानने । तेनाहमर्चितो नित्यं नात्र कार्या विचारणा

ହେ ବରାନନେ! ଯେ କେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜେ, କିମ୍ବା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ସେ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିଥାଏ; ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 44

एतौ ममाभिन्नतरौ नित्यं चापि त्रिरूपवान् । अहं हि पूजितो यैश्च तावेतौ तैः सुपूजितौ

ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋଠାରୁ ଅଭିନ୍ନ; ସଦା ତ୍ରିରୂପ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେମାନେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୁପୂଜିତ କରନ୍ତି।

Verse 45

अहं देवो हृषीकेशः कृपया तव चागतः । स्तवेनानेन पुण्येन व्रतेन नियमेन च

ମୁଁ ଦେବ ହୃଷୀକେଶ; କୃପାବଶେ ତୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ତବ ଓ ତୋର ବ୍ରତ-ନିୟମରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ।

Verse 46

संजाता कल्मषैर्हीना वरं वरय शोभने । दिव्यादेव्युवाच । विजयस्व हृषीकेश कृष्णक्लेशापहारक

ଏବେ ତୁମେ କଲ୍ମଷରହିତା ହେଲ; ହେ ଶୋଭନେ, ବର ମାଗ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ବାଛ। ଦିବ୍ୟ ଦେବୀ କହିଲେ: ହେ ହୃଷୀକେଶ, ହେ କୃଷ୍ଣ, କ୍ଲେଶହର, ତୁମର ବିଜୟ ହେଉ।

Verse 47

नमामि चरणद्वंद्वं मामुद्धर सुरेश्वर । वरं मे दातुकामोऽसि चक्रपाणे प्रसीद मे

ମୁଁ ତୁମ ଚରଣଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ତୁମେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ; ହେ ଚକ୍ରପାଣି, ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 48

आत्मपादयुगस्यापि भक्तिं देहि ममानघ । दर्शयस्व जगन्नाथ मोक्षमार्गं निरामयम्

ହେ ଅନଘ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ନିଜ ପାଦଯୁଗଳରେ ମୋତେ ଭକ୍ତି ଦିଅ। ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ମୋକ୍ଷର ନିରାମୟ ଓ ନିର୍ଦୋଷ ମାର୍ଗ ମୋତେ ଦର୍ଶାଅ।

Verse 49

दासत्वं देहि वैकुंठ यदि तुष्टो जनार्दन । श्रीभगवानुवाच । एवमस्तु महाभागे गच्छ निर्धूतकल्मषा

ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ମୋତେ ଦାସତ୍ୱ ଦିଅ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏବମସ୍ତୁ, ହେ ମହାଭାଗେ; ଯାଅ, ତୋର କଲ୍ମଷ ନିର୍ଧୂତ ହୋଇଛି।

Verse 50

वैष्णवं परमं लोकं दुर्लभं योगिभिः सदा । गच्छ गच्छ परं लोकं प्रसादान्मम सांप्रतम्

ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ପରମ ଲୋକ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସଦା ଦୁର୍ଲଭ। ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଇ ପରମ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ଯାଅ।

Verse 51

एवमुक्ते ततो वाक्ये माधवेन महात्मना । दिव्यादेवी अभूद्दिव्या सूर्यतेजः समप्रभा

ମହାତ୍ମା ମାଧବ ଏପରି ବଚନ କହିବା ସହିତ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ବିନୀ ହେଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜ ସମ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 52

पश्यतां सर्वलोकानां दिव्याभरणभूषिता । दिव्यमालान्विता सा च दिव्यहारविलंबिनी

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ହେଲେ; ଦିବ୍ୟ ମାଳାଧାରିଣୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଲମ୍ବିଥିବା ଦିବ୍ୟ ହାରରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 53

गता सा वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितम् । पुनः पक्षी समायातः स्वगृहं हर्षसंयुतः

ସେ ଦାହ ଓ ପ୍ରଳୟରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବା ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ପରେ ସେଇ ପକ୍ଷୀ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ପୁନଃ ଫେରିଆସିଲା।

Verse 54

तत्सर्वं कथयामास पितरं प्रति सत्तमः

ତାପରେ ସେ ସତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଏ ସବୁ କଥା ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଶୁଣାଇଲେ।

Verse 88

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रेऽष्टाशीतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନୋପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ ଓ ଚ୍ୟବନଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀ ଅଠାଅଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।