Adhyaya 85

Verse 1

वेन उवाच । भगवन्देवदेवेश प्रसादाच्च मम त्वया । भार्यातीर्थं समाख्यातं पितृतीर्थमनुत्तमम्

ୱେନ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆପଣ ମୋତେ ଭାର୍ଯ୍ୟାତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ପିତୃତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।

Verse 2

मातृतीर्थं हृषीकेश बहुपुण्यप्रदायकम् । प्रसादसुमुखो भूत्वा गुरुतीर्थं वदस्व मे

ହେ ହୃଷୀକେଶ! ମାତୃତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। କୃପାକରି ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ହୋଇ ମୋତେ ଗୁରୁତୀର୍ଥ କଥା କହନ୍ତୁ।

Verse 3

श्रीभगवानुवाच । कथयिष्याम्यहं राजन्गुरुतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापहरं प्रोक्तं शिष्याणां गतिदायकम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ୍! ମୁଁ ଅନୁତ୍ତମ ଗୁରୁତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଏହା ସର୍ବପାପହର ଏବଂ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରମଗତିଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 4

शिष्याणां परमं पुण्यं धर्मरूपं सनातनम् । परं तीर्थं परं ज्ञानं प्रत्यक्षफलदायकम्

ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପରମ ପୁଣ୍ୟ—ସନାତନ ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ। ଏହା ପରମ ତୀର୍ଥ, ପରମ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଫଳଦାୟକ।

Verse 5

यस्यप्रसादाद्राजेंद्र इहैव फलमश्नुते । परलोके सुखं भुंक्ते यशः कीर्तिमवाप्नुयात्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯାହାଙ୍କ କୃପାରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ହିଁ ଫଳ ଭୋଗ କରେ; ପରଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗି ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାଏ।

Verse 6

प्रसादाद्यस्य राजेंद्र गुरोश्चैव महात्मनः । प्रत्यक्षं दृश्यते शिष्यैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେହି ମହାତ୍ମା ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 7

व्यवहारं च लोकानामाचारं नृपनंदन । विज्ञानं विंदते शिष्यो मोक्षं चैव प्रयाति च

ହେ ନୃପନନ୍ଦନ! ଶିଷ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଓ ଯଥୋଚିତ ଆଚାର ଶିଖି, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଏ ଏବଂ ଶେଷେ ମୋକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

सर्वेषामेव लोकानां यथा सूर्यः प्रकाशकः । गुरुः प्रकाशकस्तद्वच्छिष्याणां गतिरुत्तमा

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ, ସେପରି ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶକ; ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଗତି।

Verse 9

रात्रावेव प्रकाशेच्च सोमो राजा नृपोत्तम । तेजसा साधयेत्सर्वमधिकारं चराचरम्

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ସୋମରାଜ ଚନ୍ଦ୍ର ରାତିରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ନିଜ ତେଜରେ ସେ ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର ଓ ପ୍ରଭାବ ସାଧେ।

Verse 10

गृहेप्रकाशयेद्दीपः समूहं नृपसत्तम । तेजसा नाशयेत्सर्वमंधकारघनाविलम्

ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ଦୀପ ଘରର ସମଗ୍ର ଅଂଶକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଘନ ଓ ମଲିନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

अज्ञानतमसा व्याप्तं शिष्यं द्योतयते गुरुः । शिष्यप्रकाशौद्द्योतैरुपदेशैर्महामते

ହେ ମହାମତେ! ଗୁରୁ ଅଜ୍ଞାନ-ତମସା ଆବୃତ ଶିଷ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି; ଶିଷ୍ୟର ଅନ୍ତଃପ୍ରକାଶକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା।

Verse 12

दिवाप्रकाशकः सूर्यः शशीरात्रौ प्रकाशकः । गृहप्रकाशको दीपस्तमोनाशकरः सदा

ଦିନର ପ୍ରକାଶକ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରାତିର ପ୍ରକାଶକ ଚନ୍ଦ୍ର। ଘରର ପ୍ରକାଶ ଦୀପ, ସେ ସଦା ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କରେ।

Verse 13

रात्रौ दिवा गृहस्यांते गुरुः शिष्यं सदैव हि । अज्ञानाख्यं तमस्तस्य गुरुः सर्वं प्रणाशयेत्

ରାତି ଓ ଦିନ, ନିଜ ନିବାସର ଅନ୍ତରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁ ସଦା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖାଶୁଣା କରୁନ୍ତୁ; ଶିଷ୍ୟର ‘ଅଜ୍ଞାନ’ ନାମକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗୁରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 14

तस्माद्गुरुः परं तीर्थं शिष्याणामवनीपते । एवं ज्ञात्वा ततः शिष्यः सर्वदा तं प्रपूजयेत्

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁ ହିଁ ପରମ ତୀର୍ଥ। ଏହା ଜାଣି ଶିଷ୍ୟ ସଦା ସେହି ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ କରୁ।

Verse 15

गुरुं पुण्यमयं ज्ञात्वा त्रिविधेनापि कर्मणा । इत्यर्थे श्रूयते विप्र इतिहासः पुरातनः

ଗୁରୁଙ୍କୁ ସର୍ବଥା ପୁଣ୍ୟମୟ ବୋଲି ଜାଣି, ତ୍ରିବିଧ କର୍ମରେ—କାୟା, ମନ, ବାଣୀରେ—ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଅର୍ଥରେ, ହେ ବିପ୍ର, ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 16

सर्वपापहरः प्रोक्तश्च्यवनस्य महात्मनः । भार्गवस्य कुले जातश्च्यवनो मुनिसत्तमः

ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କୁ ସର୍ବପାପହର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚ୍ୟବନ ଭୃଗୁବଂଶ—ଭାର୍ଗବ କୁଳରେ—ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

Verse 17

तस्य चिंता समुत्पन्ना एकदा तु नृपोत्तम । कदाहं ज्ञानसंपन्नो भविष्यामि महीतले

ଏକଦା, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ତାହାର ମନେ ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବିଲା— “ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ କେବେ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ହେବି?”

Verse 18

दिवारात्रौप्रचिंतेत्स ज्ञानार्थी मुनिसत्तमः । एवं तु चिंतमानस्य मतिरासीन्महात्मनः

ଜ୍ଞାନାର୍ଥୀ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିନରାତି ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କଲେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମନେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 19

तीर्थयात्रां प्रयास्यामि अभीष्टफलदायिनीम् । गृहक्षेत्रादिसंत्यज्य भार्यां पुत्रं धनं ततः

“ଅଭୀଷ୍ଟଫଳଦାୟିନୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି; ଗୃହ, କ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ତ୍ୟାଗ କରି, ପରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁତ୍ର ଓ ଧନକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବି।”

Verse 20

तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं तदा । लोमानुलोमयात्रां स गंगायाः कृतवान्नृप

ତାପରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିମିତ୍ତରେ ସେ ପୃଥିବୀ ଜୁଡ଼ା ଭ୍ରମଣ କଲା; ହେ ରାଜନ, ସେ ଗଙ୍ଗାର ସ୍ରୋତ ସହିତ ଓ ସ୍ରୋତବିପରୀତ—ଲୋମାନୁଲୋମ—ଯାତ୍ରା କରିଥିଲା।

Verse 21

स तद्वन्नर्मदायाश्च सरस्वत्या मुनीश्वरः । गोदावर्यादिसर्वासां नदीनां सागरस्य च

ସେହିପରି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ନର୍ମଦା ଓ ସରସ୍ୱତୀ, ଗୋଦାବରୀ ଆଦି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ଏବଂ ସାଗରଙ୍କ ମଧ୍ୟ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ।

Verse 22

अन्येषां सर्वतीर्थानां क्षेत्राणां च नृपोत्तम । देवानां पुण्यलिगानां यात्राव्याजेन सोऽभ्रमत्

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଛଳରେ ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ଭ୍ରମଣ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଲିଙ୍ଗଚିହ୍ନମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 23

भ्रममाणस्य तस्यापि तीर्थेषु परमेषु च । भ्रममाणः समायातः क्षेत्राणामुत्तमं तदा । कायश्च निर्मलो जातः सूर्यतेजः समप्रभः

ପରମ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ ଘୁରିଘୁରି ଶେଷରେ ସେହି ସମୟରେ କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତମତମ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ତେବେ ତାହାର ଦେହ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 24

च्यवनः काशते दीप्त्या पूतात्मानेन कर्मणा

ଚ୍ୟବନ ଧର୍ମମୟ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରି ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 25

नर्मदा दक्षिणे कूले नाम्ना अमरकंटकम् । ददर्श सुमहालिगं सर्वेषां गतिदायकम्

ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ‘ଅମରକଣ୍ଟକ’ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରମଗତି ଦେବା ଅତିମହା ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 26

नत्वा स्तुत्वा तु संपूज्य सिद्धनाथं महेश्वरम् । ज्वालेश्वरं ततो दृष्ट्वा दृष्ट्वा चाप्यमरेश्वरम्

ସିଦ୍ଧନାଥ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ତୁତି କରି ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପରେ ସେ ଜ୍ୱାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲା ଏବଂ ଅମରେଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 27

ब्रह्मेशं कपिलेशं च मार्कंडेश्वरमुत्तमम् । एवं यात्रां ततः कृत्वा ओंकारं समुपागतः

ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମେଶ, କପିଲେଶ ଓ ଉତ୍ତମ ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ-ପୂଜା କରି, ସେ ଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ଓଂକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 28

वटच्छायां समाश्रित्य शीतलां श्रमनाशिनीम् । सुखेन संस्थितो विप्रश्च्यवनो भृगुनंदनः

ବଟବୃକ୍ଷର ଶୀତଳ, ଶ୍ରମନାଶିନୀ ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚ୍ୟବନ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ବସିଲେ।

Verse 29

तत्र स्वनं स शुश्राव समुक्तं पक्षिणा तदा । दिव्यभाषा समायुक्तं ज्ञानविज्ञानसंयुतम्

ସେଠାରେ ସେ ତେବେ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷୀ ଉଚ୍ଚାରିତ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲା—ଯାହା ଦିବ୍ୟଭାଷାରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନ (ଅନୁଭବବୋଧ) ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 30

शुकश्च एकस्तत्रास्ते बहुकालप्रजीवकः । कुंजलोनाम धर्मात्मा चतुःपुत्रः सभार्यकः

ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଶୁକ ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୀବିତ ଥାଇ ବସୁଥିଲା। ତାହାର ନାମ ‘କୁଞ୍ଜଲ’; ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ସପତ୍ନୀକ ଏବଂ ଚାରି ପୁତ୍ରର ପିତା ଥିଲା।

Verse 31

आसंस्तस्य हि पुत्राश्च चत्वारः पितृनंदनाः । तेषां नामानि राजेंद्र कथयिष्ये तवाग्रतः

ତାହାର ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯେମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏବେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କ ନାମ କହିବି।

Verse 32

ज्येष्ठस्तु उज्ज्वलो नाम द्वितीयस्तु समुज्ज्वलः । तृतीयो विज्वलोनाम चतुर्थश्च कपिंजलः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠର ନାମ ‘ଉଜ୍ଜ୍ୱଲ’, ଦ୍ୱିତୀୟର ‘ସମୁଜ୍ଜ୍ୱଲ’; ତୃତୀୟର ‘ବିଜ୍ୱଲ’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥର ‘କପିଞ୍ଜଲ’ ଥିଲା।

Verse 33

एवं पुत्रास्तु चत्वारः कुंजलस्य महामते । शुकस्य तस्य पुण्यस्य पितृमातृपरायणाः

ଏହିପରି, ହେ ମହାମତେ, କୁଞ୍ଜଳର ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଶୁକଙ୍କର—ଯେମାନେ ପିତାମାତାଙ୍କ ସେବାଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 34

भ्रमंति गिरिकुंजेषु द्वीपेषु च समाहिताः । भोजनार्थं तु संक्षुब्धाः क्षुधया परिपीडिताः

ସେମାନେ ପର୍ବତ-କୁଞ୍ଜମାନେ ଓ ଦ୍ୱୀପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ଭୋଜନାର୍ଥେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ।

Verse 35

स्वोदरस्थां क्षुधां सौम्य फलैरमृतसन्निभैः । अमृतस्वादुतोयेन शमयंति नृपोत्तम

ହେ ସୌମ୍ୟ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ସେମାନେ ନିଜ ଉଦରସ୍ଥ କ୍ଷୁଧାକୁ ଅମୃତସଦୃଶ ଫଳଦ୍ୱାରା ଓ ଅମୃତସ୍ୱାଦୁ ଜଳଦ୍ୱାରା ଶମନ କରୁଥିଲେ।

Verse 36

फलं पक्वं रसालं तु आहारार्थं सुपुत्रकाः । दत्वा फलानि दंपत्योर्निक्षिपंति प्रयत्नतः

“ହେ ସୁପୁତ୍ରମାନେ! ଆହାରାର୍ଥେ ପକ୍ୱ ରସାଳ ଫଳ ଦେଇ, ସେ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରଖି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।”

Verse 37

मातुरर्थे महाभागा भक्तिभावसमन्विताः । तुष्टा आहारमुत्पाद्य भक्षयंति पठंति च

ମାତାଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଆହାର ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ଭୋଜନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ର ପାଠ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 38

तत्र क्रीडारताः सर्वे विलसंति रमंति च । संध्याकालं समाज्ञाय पितुरंतिकमुत्तमम्

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୀଡାରେ ଲୀନ ହୋଇ ଖେଳି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ ଜାଣି ସେମାନେ ନିଜ ଉତ୍ତମ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 39

आयांति भक्ष्यमादाय गुर्वर्थं तु प्रयत्नतः । पश्यतस्तस्य विप्रस्य च्यवनस्य महात्मनः

ଗୁରୁଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସେମାନେ ମହା ପ୍ରୟାସରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ନେଇ ଆସନ୍ତି; ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚ୍ୟବନ ତାହା ଦେଖୁଥାନ୍ତି।

Verse 40

आगतास्त्वंडजाः सर्वे पितुर्नीडं सुशोभनम् । पितरं मातरं चोभौ प्रणेमुस्ते महामते

ସମସ୍ତ ଅଣ୍ଡଜ ଶାବକ ପିତାଙ୍କ ସୁଶୋଭିତ ନୀଡକୁ ଫେରିଆସିଲେ; ହେ ମହାମତେ, ସେମାନେ ପିତା ଓ ମାତା—ଉଭୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 41

ताभ्यां भक्ष्यं समासाद्य उपतस्थुस्तयोः पुरः । सर्वे संभाषिताः पित्रा मानितास्ते सुतोत्तमाः

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଠାରୁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ପାଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ପିତା ସେଇ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ କଥା କହି ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 42

मात्रा च कृपया राजन्वचनैः प्रीतिसंमितैः । पक्षवातेन शीतेन मातापित्रोश्च ते तदा

ହେ ରାଜନ, ତୁମ ମାତା କୃପାରେ, ପ୍ରୀତିମିଶ୍ରିତ ମିତ ବଚନରେ ତୁମକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ହାତକୁ ପଖା ପରି କରି ଶୀତଳ ପବନ ଦେଇ ସେତେବେଳେ ତୁମକୁ ପଖାଇଲେ; ସେହି ସମୟରେ ପିତା ଓ ମାତା ଉଭୟ ମଧ୍ୟ ଏମିତି କଲେ।

Verse 43

तेषामाप्यायनं तौ द्वौ चक्राते पक्षिणौ नृप । आशीर्भिरभिनंद्यैव द्वाभ्यामपि सुपुत्रकान्

ହେ ନୃପ, ସେଇ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ପୋଷଣ କଲେ; ଆଶୀର୍ବାଦ ବଚନରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ସେଇ ଦୁଇ ସୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଉଭୟେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 44

तैश्च दत्तं सुसंपुष्टमाहारममृतोपमम् । तावेव हि सुसंप्रीतिं चक्राते द्विजसत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଦିଆ ସୁପୋଷକ ଅମୃତସମ ଆହାର ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତି ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।

Verse 45

पिबतो निर्मलं तोयं तीर्थकोटिसमुद्भवम् । स्वस्थानं तु समाश्रित्य सुखसंतुष्टमानसौ

କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ନିର୍ମଳ ଜଳ ପାନ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ସୁଖରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲା।

Verse 46

चक्राते च कथां दिव्यां सुपुण्यां पापनाशिनीम् । विष्णुरुवाच । पित्रा तु कुंजलेनापि पृष्ट उज्ज्वल आत्मजः

ତାପରେ ସେମାନେ ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା କହିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ପାପନାଶିନୀ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ପିତା କୁଞ୍ଜଳ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 47

क्वगतोऽस्यद्य पुत्र त्वं किमपूर्वं त्वया पुनः । तत्र दृष्टं श्रुतं पुण्यं तन्मे कथय नंदन

ହେ ପୁତ୍ର, ଆଜି ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ? ପୁଣି କେଉଁ ନୂତନ କଥା ଦେଖିଲ? ସେଠାରେ ଯାହା ପୁଣ୍ୟକର ଦେଖିଲ ଓ ଶୁଣିଲ, ମୋତେ କହ, ପ୍ରିୟ ନନ୍ଦନ।

Verse 48

कुंजलस्य पितुर्वाक्यं समाकर्ण्य स उज्ज्वलः । पितरं प्रत्युवाचाथ भक्त्या नमितकंधरः

କୁଞ୍ଜଳର ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା; ପରେ ଭକ୍ତିରେ ଗ୍ରୀବା ନମାଇ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 49

प्रणाममकरोन्मूर्ध्ना कथां चक्रे मनोहराम् । उज्ज्वल उवाच । प्लक्षद्वीपं महाभाग नित्यमेव व्रजाम्यहम्

ସେ ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ମନୋହର କଥା ଆରମ୍ଭ କଲା। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କହିଲା—ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ନିତ୍ୟ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଏ।

Verse 50

महता उद्यमेनापि आहारार्थं महामते । प्लक्षेद्वीपे महाराज संति देशा अनेकशः

ହେ ମହାମତେ, ଆହାରାର୍ଥେ ବହୁତ ଉଦ୍ୟମ କଲେ ମଧ୍ୟ—ହେ ମହାରାଜ—ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପରେ ଅନେକ ଦେଶ-ପ୍ରଦେଶ ଅଛି।

Verse 51

पर्वताः सरिदुद्यान वनानि च सरांसि च । ग्रामाश्च पत्तनाश्चान्ये सुप्रजाभिः प्रमोदिताः

ପର୍ବତ, ନଦୀ, ଉଦ୍ୟାନ, ବନ ଓ ସରୋବର; ଏବଂ ଗ୍ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ପଟ୍ଟନ—ସୁପ୍ରଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ଥିଲେ।

Verse 52

सदा सुखेन संतुष्टा लोका हृष्टा वसंति ते । दानपुण्यजपोपेताः श्रद्धाभावसमन्विताः

ସେମାନେ ସଦା ସୁଖରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ହର୍ଷଚିତ୍ତରେ ବସନ୍ତି; ଦାନ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ଓ ଜପରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଭକ୍ତିଭାବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 53

प्लक्षद्वीपे महाराज आसीत्पुण्यमतिः सदा । दिवोदासस्तु धर्मात्मा तत्सुतासीदनूपमा

ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପରେ ସଦା ‘ପୁଣ୍ୟମତି’ ନାମକ ଜଣେ ପୁରୁଷ ବସୁଥିଲେ। ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିବୋଦାସଙ୍କର ଏକ ଅନୁପମ କନ୍ୟା ଥିଲା।

Verse 54

गुणरूपसमायुक्ता सुशीला चारुमंगला । दिव्यादेवीति विख्याता रूपेणाप्रतिमा भुवि

ସେ ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ସମ୍ପନ୍ନା, ସୁଶୀଳା ଓ ଚାରୁମଙ୍ଗଳା ଥିଲା; ‘ଦିବ୍ୟାଦେବୀ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ପୃଥିବୀରେ ରୂପରେ ଅପ୍ରତିମା ଥିଲା।

Verse 55

पित्रा विलोकिता सा तु रूपतारुण्यमंगला । प्रथमे वयसि सा च वर्त्तते चारुमंगला

ପିତା ତାକୁ ନିହାରିଲେ; ସେ ରୂପ ଓ ତାରୁଣ୍ୟର ମଙ୍ଗଳମୟ ଶୋଭାରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ବୟସର ପ୍ରଥମ ପୁଷ୍ପରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀପ୍ତ ଓ ଚାରୁମଙ୍ଗଳା ରହିଲା।

Verse 56

स तां दृष्ट्वा दिवोदासो दिव्यां देवीं सुतां तदा । कस्मै प्रदीयते कन्या सुवराय महात्मने

ସେଇ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱିନୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ଦିବୋଦାସ ତେବେ ପଚାରିଲେ—“ଏହି କନ୍ୟା କାହାକୁ ଦିଆଯାଉଛି? ମହାତ୍ମା ସୁବରଙ୍କୁ କି?”

Verse 57

इति चिंतापरो भूत्वा समालोक्य नरोत्तमः । रूपदेशस्य राजानं समालोक्य महीपतिः

ଏପରି ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହୋଇ ନରୋତ୍ତମ ଚାରିଦିଗେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ; ଏବଂ ରୂପଦେଶର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ମହୀପତି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅବଲୋକନ କଲେ।

Verse 58

चित्रसेनं महात्मानं समाहूय नरोत्तमः । कन्यां ददौ महात्मासौ चित्रसेनाय धीमते

ମହାତ୍ମା ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଡାକି ଆଣି ସେହି ନରୋତ୍ତମ—ନିଜେ ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମା—ଧୀମାନ୍ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଦେଲେ।

Verse 59

तस्या विवाहकाले तु संप्राप्ते समये नृप । मृतोसौ चित्रसेनस्तु कालधर्मेण वै किल

ହେ ନୃପ! ତାହାର ବିବାହର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ଚିତ୍ରସେନ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କାଳଧର୍ମାନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

Verse 60

दिवोदासस्तु धर्मात्मा चिंतयामास भूपतिः । सुब्राह्मणान्समाहूय पप्रच्छ नृपनंदनः

ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦିବୋଦାସ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏବଂ ସୁବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 61

अस्या विवाहकाले तु चित्रसेनो दिवं गतः । अस्यास्तु कीदृशं कर्म भविष्यति वदंतु मे

ତାହାର ବିବାହକାଳେ ଚିତ୍ରସେନ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏବେ ତାହାର କିପରି କର୍ମଫଳ/ଗତି ହେବ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः । विवाहो दृश्यते राजन्कन्यायास्तु विधानतः । पतिर्मृत्युं प्रयात्यस्या नोचेत्संगं करोति च

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ କନ୍ୟାର ବିବାହ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଧେୟ। ନଚେତ୍ ସେ ପତି ସହ ସଙ୍ଗମ ନ କଲେ, ତାହାର ପତି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 63

महाधिव्याधिना ग्रस्तस्त्यागं कृत्वा प्रयाति च । प्रव्राजितो भवेद्राजन्धर्मशास्त्रेषु दृश्यते

ଯଦି କେହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସାଧ୍ୟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ, ତେବେ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ପ୍ରବ୍ରାଜିତ (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ) ହୋଇପାରେ। ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 64

अनुद्वाहितायाः कन्याया उद्वाहः क्रियते बुधैः । न स्याद्रजस्वला यावदन्यः पतिर्विधीयते

ଅନୁଦ୍ୱାହିତା କନ୍ୟାର ବିବାହ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କରନ୍ତି; ସେ ରଜସ୍ୱଳା ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତାହା ପାଇଁ ବିଧିମତେ ଅନ୍ୟ ପତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

विवाहं तु विधानेन पिता कुर्यान्न संशयः । एवं राजन्समादिष्टं धर्मशास्त्रं बुधैर्जनैः

ପିତା ବିଧିମତେ ବିବାହ କରାଇବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 66

विवाहः क्रियतामस्या इत्यूचुस्ते द्विजोत्तमाः । दिवोदासस्तु धर्मात्मा द्विजवाक्यप्रणोदितः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ—“ଏହାର ବିବାହ କରାଯାଉ।” ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିବୋଦାସ ମଧ୍ୟ ସେପରି ସମ୍ମତ ହେଲେ।

Verse 67

विवाहार्थं महाराज उद्यमं कृतवान्नृप । पुनर्दत्ता तु दानेन दिव्यादेवी द्विजोत्तम

ହେ ମହାରାଜ, ବିବାହାର୍ଥେ ନୃପତି ପ୍ରୟାସ କଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେଇ ଦିବ୍ୟାଦେବୀ ଦାନରୂପେ ପୁନଃ ଅର୍ପିତ ହେଲେ।

Verse 68

रूपसेनाय पुण्याय तस्मै राज्ञे महात्मने । मृत्युधर्मं गतो राजा विवाहे तु महीपतिः

ସେଇ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମହାତ୍ମା ରାଜା ରୂପସେନଙ୍କ ପାଇଁ—କିନ୍ତୁ ବିବାହକାଳେ ସେଇ ମହୀପତି ରାଜା ମୃତ୍ୟୁଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 69

यदा यदा महाभाग दिव्यादेव्याश्च भूपतिः । भर्ता च म्रियते काले प्राप्ते लग्नस्य सर्वदा

ହେ ମହାଭାଗ, ଦିବ୍ୟାଦେବୀଙ୍କର ଭର୍ତ୍ତା ଭୂପତି ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ମରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଲଗ୍ନର ନିୟତ ସମୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ହିଁ ଏହା ସଦା ଘଟେ।

Verse 70

एकविंशतिभर्तारः काले काले मृताः पितः । ततो राजा महादुःखी संजातः ख्यातविक्रमः

କାଳେ କାଳେ ତାଙ୍କର ଏକୋଇଶି ଭର୍ତ୍ତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତାପରେ ବିକ୍ରମଖ୍ୟାତ ରାଜା ମହାଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 71

समालोच्य समाहूय समामंत्र्य स मंत्रिभिः । स्वयंवरे महाबुद्धिं चकार पृथिवीपतिः

ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ସମାଲୋଚନା କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଓ ପରାମର୍ଶ କରି, ପୃଥିବୀପତି ସ୍ୱୟଂବର ବିଷୟରେ ମହାନ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 72

प्लक्षद्वीपस्य राजानः समाहूता महात्मना । स्वयंवरार्थमाहूतास्तथा ते धर्मतत्पराः

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ରାଜାମାନେ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନିତ ହେଲେ। ସ୍ୱୟଂବର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 73

तस्यास्तु रूपसंमुग्धा राजानो मृत्युनोदिताः । संग्रामं चक्रिरे मूढास्ते मृताः समरांगणे

ତାହାର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେଇ ରାଜାମାନେ, ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରେରଣାରେ, ମୂଢତାବଶତଃ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ସମରାଙ୍ଗଣରେ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 74

एवं तात क्षयो जातः क्षत्रियाणां महात्मनाम् । दिव्यादेवी सुदुःखार्ता गता सा वनकंदरम्

ଏହିପରି, ତାତ, ସେଇ ମହାତ୍ମ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ଘଟିଲା। ଦିବ୍ୟାଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ବନକନ୍ଦରକୁ ଗଲେ।

Verse 75

रुरोद करुणं बाला दिव्यादेवी मनस्विनी । एवं तात मया दृष्टमपूर्वं तत्र वै तदा

ସେଇ ବାଳା, ମନସ୍ୱିନୀ ଦିବ୍ୟାଦେବୀ, କରୁଣ ଭାବେ ରୋଇଲେ। ‘ତାତ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଥିଲି।’

Verse 76

तन्मे सुविस्तरं तात तस्याः कथय कारणम्

ତାତ, ଦୟାକରି ସେଇ ତାଙ୍କର ବିଷୟର କାରଣଟି ମୋତେ ସୁବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।