Adhyaya 81

Verse 1

सुकर्मोवाच । यथेंद्रोसौ महाप्राज्ञः सदा भीतो महात्मनः । ययातेर्विक्रमं दृष्ट्वा दानपुण्यादिकं बहु

ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ଯୟାତିଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଓ ଦାନ‑ପୁଣ୍ୟାଦି ବହୁ ମହିମା ଦେଖି, ସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଇନ୍ଦ୍ର ସେହି ମହାତ୍ମ ରାଜାଙ୍କୁ ସଦା କାହିଁକି ଭୟ କରୁଥିଲେ?

Verse 2

मेनकां प्रेषयामास अप्सरां दूतकर्मणि । गच्छ भद्रे महाभागे ममादेशं वदस्व हि

ସେ ଅପ୍ସରା ମେନକାଙ୍କୁ ଦୂତକାର୍ଯ୍ୟରେ ପଠାଇ କହିଲେ—“ଭଦ୍ରେ ମହାଭାଗେ, ଯାଅ; ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଆଦେଶ କହିଦିଅ।”

Verse 3

कामकन्यामितो गत्वा देवराजवचो वद । येनकेनाप्युपायेन राजानं त्वमिहानय

“ଏଠାରୁ କାମକନ୍ୟାକୁ ଯାଇ ଦେବରାଜଙ୍କ ବଚନ କହ; ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ହେଉ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।”

Verse 4

एवं श्रुत्वा गता सा च मेनका तत्र प्रेषिता । समाचष्ट तु तत्सर्वं देवराजस्य भाषितम्

ଏପରି ଶୁଣି ସେଠାକୁ ପ୍ରେଷିତ ମେନକା ଗଲେ ଏବଂ ଦେବରାଜ (ଇନ୍ଦ୍ର) କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।

Verse 5

एवमुक्ता गता सा च मेनका तत्प्रचोदिता । गतायां मेनकायां तु रतिपुत्री मनस्विनी

ଏପରି କୁହାଯାଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମେନକା ଚାଲିଗଲେ। ମେନକା ଯାଇସାରିଲେ ପରେ ରତିଙ୍କ ଦୃଢ଼ମନା କନ୍ୟା (ସେଠାରେ) ରହିଲେ/କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 6

राजानं धर्मसंकेतं प्रत्युवाच यशस्विनी । राजंस्त्वयाहमानीता सत्यवाक्येन वै पुरा

ଯଶସ୍ୱିନୀ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ହେ ରାଜନ, ପୂର୍ବେ ତୁମ ସତ୍ୟବଚନରେ ତୁମେ ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲ।”

Verse 7

स्वकरश्चांतरे दत्तो भवनं च समाहृता । यद्यद्वदाम्यहं राजंस्तत्तत्कार्यं हि वै त्वया

ମୁଁ ମୋ ହାତ ତୁମ ହାତରେ ଦେଇଛି, ଗୃହସଂସାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି। ହେ ରାଜନ, ମୁଁ ଯାହା ଯାହା କହେ, ସେ ସବୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

तदेवं हि त्वया वीर न कृतं भाषितं मम । त्वामेवं तु परित्यक्ष्ये यास्यामि पितृमंदिरम्

ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋ କହିଥିବା କଥା ଏଭଳି କରିନାହ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ତ୍ୟାଗ କରି ପିତୃଗୃହକୁ ଯିବି।

Verse 9

राजोवाच । यथोक्तं हि त्वया भद्रे तत्ते कर्त्ता न संशयः । असाध्यं तु परित्यज्य साध्यं देवि वदस्व मे

ରାଜା କହିଲେ— “ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେହି କାମ କରିବାକୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯାହା ଅସାଧ୍ୟ ତାହା ଛାଡ଼ି, ହେ ଦେବୀ, ଯାହା ସାଧ୍ୟ ତାହା ମୋତେ କୁହ।”

Verse 10

अश्रुबिंदुमत्युवाच । एतदर्थे महीकांत भवानिह मया वृतः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वधर्मसमन्वितः

ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ କହିଲେ— “ହେ ମହୀକାନ୍ତ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ବରଣ କରିଛି; ଆପଣ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଗୁଣରେ ସମନ୍ୱିତ।”

Verse 11

सर्वं साध्यमिति ज्ञात्वा सर्वधर्तारमेव च । कर्त्तारं सर्वधर्माणां स्रष्टारं पुण्यकर्मणाम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ସାଧ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବଧାରକ—ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତା ଓ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ସ୍ରଷ୍ଟା।

Verse 12

त्रैलोक्यसाधकं ज्ञात्वा त्रैलोक्येऽप्रतिमं च वै । विष्णुभक्तमहं जाने वैष्णवानां महावरम्

ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧକ ଓ ତ୍ରିଲୋକରେ ସତ୍ୟରେ ଅପ୍ରତିମ ବୋଲି ଜାଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ—ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବର—ବୋଲି ଚିହ୍ନେ।

Verse 13

इत्याशया मया भर्त्ता भवानंगीकृतः पुरा । यस्य विष्णुप्रसादोऽस्ति स सर्वत्र परिव्रजेत्

ଏହି ଆଶୟରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି। ଯାହାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଅଛି, ସେ ସର୍ବତ୍ର ନିର୍ବାଧେ ପରିଭ୍ରମଣ କରିପାରେ।

Verse 14

दुर्लभं नास्ति राजेंद्र त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वेष्वेव सुलोकेषु विद्यते तव सुव्रत

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତ୍ରିଲୋକରେ—ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ। ହେ ସୁବ୍ରତ! ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲୋକରେ ତୁମ ଏହି ବ୍ରତ ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 15

विष्णोश्चैव प्रसादेन गगने गतिरुत्तमा । मर्त्यलोकं समासाद्य त्वयैव वसुधाधिप

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ହିଁ ଆକାଶରେ ତୁମ ଗତି ଉତ୍ତମ ହୋଇଛି; ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ହେ ବସୁଧାଧିପ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ ସାଧିଛ।

Verse 16

जरापलितहीनास्तु मृत्युहीना जनाः कृताः । गृहद्वारेषु सर्वेषु मर्त्यानां च नरर्षभ

ଲୋକମାନେ ଜରା ଓ ପଲିତହୀନ ହେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲା ନାହିଁ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କ ଗୃହଦ୍ୱାରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଥିଲା।

Verse 17

कल्पद्रुमा अनेकाश्च त्वयैव परिकल्पिताः । येषां गृहेषु मर्त्यानां मुनयः कामधेनवः

ତୁମେ ନିଜେ ଅନେକ କଳ୍ପଦ୍ରୁମ ରଚିଛ। ଯେମାନଙ୍କ ଘରେ ମୁନିମାନେ ବସନ୍ତି, ସେହି ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ସତ୍ୟରେ କାମଧେନୁ ଥାଏ।

Verse 18

त्वयैव प्रेषिता राजन्स्थिरीभूताः सदा कृताः । सुखिनः सर्वकामैश्च मानवाश्च त्वया कृताः

ହେ ରାଜନ, ସେମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରେଷିତ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସଦା ସ୍ଥିର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରାଗଲେ। ତୁମେ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁଖୀ ଓ ସର୍ବକାମସମୃଦ୍ଧ କରିଛ।

Verse 19

गृहैकमध्ये साहस्रं कुलीनानां प्रदृश्यते । एवं वंशविवृद्धिश्च मानवानां त्वया कृता

ଏକ ଗୃହମଧ୍ୟରେ କୁଳୀନ ସନ୍ତାନଙ୍କ ସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ମାନବ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ହୋଇଛି।

Verse 20

यमस्यापि विरोधेन इंद्रस्य च नरोत्तम । व्याधिपापविहीनस्तु मर्त्यलोकस्त्वया कृतः

ହେ ନରୋତ୍ତମ, ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିରୋଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ବ୍ୟାଧି ଓ ପାପରହିତ କରିଛ।

Verse 21

स्वतेजसाहंकारेण स्वर्गरूपं तु भूतलम् । दर्शितं हि महाराज त्वत्समो नास्ति भूपतिः

ତୁମ ନିଜ ତେଜ ଓ ରାଜଗର୍ବର ବଳରେ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ୱର୍ଗସଦୃଶ କରି ଦେଖାଇଛ। ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ସମାନ କୌଣସି ଭୂପତି ନାହିଁ।

Verse 22

नरो नैव प्रसूतो हि नोत्पत्स्यति भवादृशः । भवंतमित्यहं जाने सर्वधर्मप्रभाकरम्

ତୁମ ପରି ନର କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ପ୍ରଭାକର ବୋଲି ଜାଣେ।

Verse 23

तस्मान्मया कृतो भर्ता वदस्वैवं ममाग्रतः । नर्ममुक्त्वा नृपेंद्र त्वं वद सत्यं ममाग्रतः

ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି—ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହିପରି ସ୍ପଷ୍ଟ କହ। ହେ ନୃପେନ୍ଦ୍ର, ମଜା ଛାଡ଼ି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ କହ।

Verse 24

यदि ते सत्यमस्तीह धर्ममस्ति नराधिप । देवलोकेषु मे नास्ति गगने गतिरुत्तमा

ହେ ନରାଧିପ, ଯଦି ତୁମ ଭିତରେ ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରକୃତରେ ଅଛି, ତେବେ ଦେବଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ମୋ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଗତି ନାହିଁ।

Verse 25

सत्यं त्यक्त्वा यदा च त्वं नैव स्वर्गं गमिष्यसि । तदा कूटं तव वचो भविष्यति न संशयः

ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ ନାହିଁ। ତାହାପରେ ତୁମର କଥା କୁଟିଳ ଓ ଛଳମୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 26

पूर्वंकृतं हि यच्छ्रेयो भस्मीभूतं भविष्यति । राजोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे साध्यासाध्यं न चास्ति मे

ପୂର୍ବେ କରାଯାଇଥିବା ଯେ କୌଣସି ଶ୍ରେୟ ଅଛି, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେବ। ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ; ମୋ ପାଇଁ ସାଧ୍ୟ-ଅସାଧ୍ୟର ଭେଦ ନାହିଁ, ସବୁ ସମ୍ଭବ।

Verse 27

सर्वंसाध्यं सुलोकं मे सुप्रसादाज्जगत्पते । स्वर्गं देवि यतो नैमि तत्र मे कारणं शृणु

ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ଆପଣଙ୍କ ସୁପ୍ରସାଦରେ ମୋ ପାଇଁ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ହୋଇଛି ଏବଂ ମୋର ଗତି ଶୁଭଲୋକ। ହେ ଦେବୀ, ଯେହେତୁ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି, ତାହାର କାରଣ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 28

आगंतुं तु न दास्यंति लोके मर्त्ये च देवताः । ततो मे मानवाः सर्वे प्रजाः सर्वा वरानने

କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସିବାକୁ ଦେବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ବରାନନେ, ମୋର ସମସ୍ତ ମାନବ—ମୋର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା—ତାହାନୁସାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବେ।

Verse 29

मृत्युयुक्ता भविष्यंति मया हीना न संशयः । गंतुं स्वर्गं न वाञ्छामि सत्यमुक्तं वरानने

ମୋ ବିନା ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବନ୍ଧନରେ ପଡିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ବରାନନେ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନି; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଛି।

Verse 30

देव्युवाच । लोकान्दृष्ट्वा महाराज आगमिष्यसि वै पुनः । पूरयस्व ममाद्यत्वं जातां श्रद्धां महातुलाम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁନଃ ଫେରିଆସିବ। ଆଜି ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ମୋ ମନରେ ଅତୁଳ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି।

Verse 31

राजोवाच । सर्वमेवं करिष्यामि यत्त्वयोक्तं न संशयः । समालोक्य महातेजा ययातिर्नहुषात्मजः

ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହିପରି ମୁଁ ସବୁ କରିବି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏ ସବୁ ଦେଖି ମହାତେଜସ୍ବୀ ନହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତି ପୁନଃ କହିଲେ।

Verse 32

एवमुक्त्वा प्रियां राजा चिंतयामास वै तदा । अंतर्जलचरो मत्स्यः सोपि जाले न बध्यते

ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହି ରାଜା ସେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଜଳମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ମାଛ ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଜାଲରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼େ ନାହିଁ।”

Verse 33

मरुत्समानवेगोपि मृगः प्राप्नोति बंधनम् । योजनानां सहस्रस्थमामिषं वीक्षते खगः

ପବନସମ ବେଗ ଥିବା ମୃଗ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଖଗ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରର ଆମିଷକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେ।

Verse 34

सकंठलग्नपाशं च न पश्येद्दैवमोहितः । कालः समविषमकृत्कालः सन्मानहानिदः

ଦୈବମୋହିତ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କଣ୍ଠରେ ଲାଗିଥିବା ପାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ। କାଳ—ସମ ଓ ବିଷମ ଦୁହିଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟାଇ—ମାନ-ସମ୍ମାନ ହରଣ କରେ।

Verse 35

परिभावकरः कालो यत्रकुत्रापि तिष्ठतः । नरं करोति दातारं याचितारं च वै पुनः

ପରିଭବ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣୁଥିବା କାଳ ଯେଉଁଠି କେଉଁଠି ରହୁ, ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ପୁନଃପୁନଃ କେବେ ଦାତା, କେବେ ଯାଚକ କରିଦିଏ।

Verse 36

भूतानि स्थावरादीनि दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वं कलयते कालः कालो ह्येक इदं जगत्

ସ୍ଥାବରାଦି ସମସ୍ତ ଭୂତ—ଦିବିରେ ହେଉ କି ଭୂମିରେ—ସବୁକୁ କାଳ ମାପେ ଓ ଶାସନ କରେ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ କାଳ ହିଁ।

Verse 37

अनादिनिधनो धाता जगतः कारणं परम् । लोकान्कालः स पचति वृक्षे फलमिवाहितम्

ଆଦି-ଅନ୍ତ ରହିତ ଧାତା ହିଁ ଜଗତର ପରମ କାରଣ; ସେଇ କାଳରୂପେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବୃକ୍ଷରେ ଲାଗିଥିବା ଫଳ ପକିବା ପରି ପକ୍କ କରନ୍ତି।

Verse 38

न मंत्रा न तपो दानं न मित्राणि न बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्

ନ ମନ୍ତ୍ର, ନ ତପ, ନ ଦାନ—ନ ମିତ୍ର, ନ ବାନ୍ଧବ—କାଳଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ନରକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 39

त्रयः कालकृताः पाशाः शक्यंते नातिवर्तितुम् । विवाहो जन्ममरणं यदा यत्र तु येन च

କାଳକୃତ ତିନି ପାଶ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବ ନାହିଁ—ବିବାହ, ଜନ୍ମ-ମରଣ, ଏବଂ କେବେ, କେଉଁଠି, କାହା ଦ୍ୱାରା (ତାହା ଘଟିବ)।

Verse 40

यथा जलधरा व्योम्नि भ्राम्यंते मातरिश्वना । तथेदं कर्मयुक्तेन कालेन भ्राम्यते जगत्

ଯେପରି ଆକାଶରେ ମେଘମାନେ ପବନଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ସେପରି କର୍ମଯୁକ୍ତ କାଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ।

Verse 41

सुकर्मोवाच । कालोऽयं कर्मयुक्तस्तु यो नरैः समुपासितः । कालस्तु प्रेरयेत्कर्म न तं कालः करोति सः

ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ଏହି କାଳ କର୍ମଯୁକ୍ତ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପାସିତ। କାଳ ନିଶ୍ଚୟ କର୍ମକୁ ପ୍ରେରେ; କିନ୍ତୁ କାଳ ସ୍ୱୟଂ ସେ କର୍ମ କରେ ନାହିଁ।

Verse 42

उपद्रवा घातदोषाः सर्पाश्च व्याधयस्ततः । सर्वे कर्मनियुक्तास्ते प्रचरंति च मानुषे

ତାହାରୁ ଉପଦ୍ରବ, ଘାତକ ଦୋଷ, ସର୍ପ ଓ ବ୍ୟାଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କର୍ମନିୟୁକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚରନ୍ତି।

Verse 43

सुखस्य हेतवो ये च उपायाः पुण्यमिश्रिताः । ते सर्वे कर्मसंयुक्ता न पश्येयुः शुभाशुभम्

ସୁଖର ହେତୁ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ଯେଉଁ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟମିଶ୍ରିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେସବୁ କର୍ମସଂଯୁକ୍ତ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଭାବେ ନ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

Verse 44

कर्मदा यदि वा लोके कर्मसंबधि बांधवाः । कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः

ଲୋକରେ କର୍ମଦାତା ଥାଉ କି କର୍ମସମ୍ବନ୍ଧୀ ବାନ୍ଧବ ଥାଉ, ଏଠାରେ ପୁରୁଷକୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦିଗକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ ତାହାର ନିଜ କର୍ମମାନେ ହିଁ।

Verse 45

सुवर्णं रजतं वापि यथा रूपं विनिश्चितम् । तथा निबध्यते जंतुः स्वकर्मणि वशानुगः

ଯେପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରଜତର ରୂପ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ସେପରି ଜୀବ ନିଜ କର୍ମର ବଶରେ ଥାଇ ନିଜ କର୍ମରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ।

Verse 46

पंचैतानीह सृज्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः । आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानिधनमेव च

ଏଠାରେ ଦେହଧାରୀ ଜୀବର—ଗର୍ଭସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ—ପାଞ୍ଚଟି ବିଷୟ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ: ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ବିଦ୍ୟା ଓ ମୃତ୍ୟୁ।

Verse 47

यथा मृत्पिंडतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति

ଯେପରି କୁମ୍ଭକାର ମାଟିର ପିଣ୍ଡରୁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ତାହା ଗଢ଼େ, ସେପରି ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମ କର୍ତ୍ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।

Verse 48

देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षिता तथा । तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं च प्राप्यते च स्वकर्मभिः

ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ, ମାନବଜନ୍ମ, ପଶୁତ୍ୱ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହି କର୍ମରେ ତିର୍ୟକ୍ ଓ ସ୍ଥାବର (ବନସ୍ପତି ଆଦି) ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 49

स एव तत्तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मना । आत्मना विहितं दुःखं चात्मना विहितं सुखम्

ସେ ସଦା ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ବିଧିତ, ତାହାକୁ ହିଁ ଭୋଗ କରେ; ନିଜେ ଦୁଃଖ ଗଢ଼େ, ନିଜେ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼େ।

Verse 50

गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदैहिकम् । संत्यजंति स्वकं कर्म न क्वचित्पुरुषा भुवि

ଗର୍ଭଶୟ୍ୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ପୂର୍ବଦେହୀୟ କର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 51

बलेन प्रज्ञया वापि समर्थाः कर्तुमन्यथा । सुकृतान्युपभुंजंति दुःखानि च सुखानि च

ବଳ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିରେ ଲୋକେ ଅନ୍ୟଥା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ପୂର୍ବସୁକୃତର ଫଳ ହିଁ ଭୋଗନ୍ତି—ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଉଭୟ।

Verse 52

हेतुं प्राप्य नरो नित्यं कर्मबंधैस्तु बध्यते । यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम्

ଯଥୋଚିତ ହେତୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ନର ନିତ୍ୟ କର୍ମବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ; ଯେପରି ହଜାର ଗାଈମଧ୍ୟରେ ବଛଡ଼ା ନିଜ ମାଆକୁ ଖୋଜି ପାଏ।

Verse 53

तथा शुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति । उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते

ସେହିପରି ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ କର୍ତ୍ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଭୋଗ ବିନା ତାହାର ନାଶ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 54

प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथा कर्तुमर्हति । सुशीघ्रमपि धावंतं विधानमनुधावति

ପ୍ରାଚୀନ ବନ୍ଧନରୂପ କର୍ମକୁ କିଏ ଅନ୍ୟଥା କରିପାରିବ? ଅତି ଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିର ବିଧାନ ଅନୁଧାଉଥାଏ।

Verse 55

शेते सह शयानेन पुरा कर्म यथाकृतम् । उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छंतमनुगच्छति

ପୂର୍ବେ ଯଥାକୃତ କର୍ମ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତ ରହେ—ସେ ଶୋଇଲେ ସହ ଶୋଏ, ଉଠିଲେ ସହ ଉଠେ, ଦାଁଡ଼ିଲେ ପାଖେ ରହେ, ଚାଲିଲେ ଅନୁସରଣ କରେ।

Verse 56

करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते । यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम्

କର୍ତ୍ତାର କର୍ମ ଛାୟା ପରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରେ; ଯେପରି ଛାୟା ଓ ଧୂପ ସଦା ପରସ୍ପର ସଂବଦ୍ଧ ରହେ।

Verse 57

तद्वत्कर्म च कर्ता च सुसंबद्धौ परस्परम् । ग्रहा रोगा विषाः सर्पाः शाकिन्यो राक्षसास्तथा

ସେହିପରି କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା ପରସ୍ପର ଗାଢ଼ ଭାବେ ସଂବଦ୍ଧ; ତେଣୁ ଗ୍ରହପୀଡ଼ା, ରୋଗ, ବିଷ, ସର୍ପ, ଶାକିନୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 58

पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा

ପୂର୍ବକର୍ମରେ ପୀଡ଼ିତ ନରକୁ ପରେ ଆଉ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଏ; ଯେପରି ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଗିବାକୁ ଥାଏ—ସୁଖ ହେଉ କି କେବଳ ଦୁଃଖ—ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 59

स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वा वै बलाद्दैवेन नीयते । दैवः प्रभुर्हि भूतानां सुखदुःखोपपादने

ସେଠାରେ ତାକୁ ରଜ୍ଜୁରେ ବାନ୍ଧି, ବଳପୂର୍ବକ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଯାଏ; କାରଣ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଘଟାଇବାରେ ଦୈବ ହିଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ।

Verse 60

अन्यथा चिंत्यते कर्म जाग्रता स्वपतापि वा । अन्यथा स तथा प्राज्ञ दैव एवं जिघांसति

ମନୁଷ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ କର୍ମକୁ ଗୋଟିଏ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରେ; କିନ୍ତୁ ଫଳ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ। ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଦୈବ ଏଭଳି କରେ—ମନସ୍କାମନାକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପରି।

Verse 61

शस्त्राग्नि विष दुर्गेभ्यो रक्षितव्यं च रक्षति । अरक्षितं भवेत्सत्यं तदेवं दैवरक्षितम्

ଶସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବିଷ ଓ ଦୁର୍ଗମ ବିପଦରୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଯାହା ରକ୍ଷିତ, ସେହି ରକ୍ଷା କରେ; ଯାହା ଅରକ୍ଷିତ, ସେ ସତ୍ୟରେ ନଶିଯାଏ—ଏହିପରି ଦୈବରକ୍ଷା।

Verse 62

दैवेन नाशितं यत्तु तस्य रक्षा न दृश्यते । यथा पृथिव्यां बीजानि उप्तानि च धनानि च

ଦୈବେ ଯାହାକୁ ନଶାଇଦିଏ, ତାହାର ରକ୍ଷା କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ବପନ କରା ବୀଜ ଓ ଲୁଚାଇଥିବା ଧନ ମଧ୍ୟ (କେବେ) ହାରାଇଯାଏ।

Verse 63

तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति

ସେହିପରି ଆତ୍ମାରେ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେପରି ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ଦୀପ ନିର୍ବାଣ (ନିଭିଯିବା) ପାଏ।

Verse 64

कर्मक्षयात्तथा जंतुः शरीरान्नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतः

କର୍ମକ୍ଷୟ ହେଲେ ଜୀବ ଶରୀରନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତତ୍ତ୍ୱବିଦମାନେ କହିଛନ୍ତି—କର୍ମକ୍ଷୟରୁ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ।

Verse 65

विविधाः प्राणिनस्तस्य मृत्यो रोगाश्च हेतवः । तथा मम विपाकोयं पूर्वं कृतस्य नान्यथा

ସେହି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗର କାରଣ ନାନାପ୍ରକାର। ଏବଂ ମୁଁ ଯେ ଫଳ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ତାହା ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମର ପରିପାକ ମାତ୍ର—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 66

संप्राप्तो नात्र संदेहः स्त्रीरूपोऽयं न संशयः । क्व मे गेहं समायाता नाटका नटनर्तकाः

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ସେ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରିଛି, ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋ ଘର କେଉଁଠି ଆଣିଦିଆଗଲା—ନଟ, କଳାକାର ଓ ନର୍ତ୍ତକମାନଙ୍କ ସହ?

Verse 67

तेषां संगप्रसंगेन जरा देहं समाश्रिता । सर्वं कर्मकृतं मन्ये यन्मे संभावितं ध्रुवम्

ତାଙ୍କ ସହ ନିରନ୍ତର ସଙ୍ଗରୁ ମୋ ଦେହରେ ଜରା ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ମୋ ପ୍ରତି ଯାହା ଘଟିଛି, ସବୁକୁ ମୁଁ ନିଜ କର୍ମଫଳ ବୋଲି ମନେ କରେ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ କର୍ମଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 68

तस्मात्कर्मप्रधानं च उपायाश्च निरर्थकाः । पुरा वै देवराजेन मदर्थे दूतसत्तमः

ଏହେତୁ କର୍ମ ହିଁ ପ୍ରଧାନ, ଏବଂ କେବଳ ଉପାୟ-ଯୁକ୍ତି ନିରର୍ଥକ। ପୂର୍ବେ ଦେବରାଜ ମୋ ନିମିତ୍ତେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୂତକୁ ପଠାଇଥିଲେ।

Verse 69

प्रेषितो मातलिर्नाम न कृतं तस्य तद्वचः । तस्य कर्मविपाकोऽयं दृश्यते सांप्रतं मम

ମାତଲି ନାମକ ଦୂତ ପଠାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରିନଥିଲି। ଏବେ ସେହି କର୍ମର ବିପାକ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଯାଉଛି।

Verse 70

इति चिंतापरो भूत्वा दुःखेन महतान्वितः । यद्यस्याहि वचः प्रीत्या न करोमि हि सर्वथा

ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେ ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲା। (ସେ ଭାବିଲା:) “ଯଦି ମୁଁ ପ୍ରୀତିସହ ତାଙ୍କ ବଚନ ସର୍ବଥା ପାଳନ ନ କରେ…”

Verse 71

सत्यधर्मावुभावेतौ यास्यतस्तौ न संशयः । सदृशं च समायातं यद्दृष्टं मम कर्मणा

ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ନିୟତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋର ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଯାହା ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି, ସେହିପରି ଫଳ ଆସିଛି।

Verse 72

भविष्यति न संदेहो दैवो हि दुरतिक्रमः । एवं चिंतापरो भूत्वा ययातिः पृथिवीपतिः

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ ଦୈବ (ବିଧି) ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଯୟାତି ଉଦ୍ବେଗମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 73

कृष्णं क्लेशापहं देवं जगाम शरणं हरिम् । ध्यात्वा नत्वा ततः स्तुत्वा मनसा मधुसूदनम्

କ୍ଲେଶହର ଦେବ ହରି—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ସେ ଗଲେ। ମନରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ସ୍ତୁତି କରି, ଅନ୍ତରେ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 74

त्राहि मां शरणं प्राप्तस्त्वामहं कमलाप्रिय

ହେ କମଲାପ୍ରିୟ! ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି—ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 81

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकाशीतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ବେନୋପାଖ୍ୟାନ ଓ ମାତା-ପିତୃ-ତୀର୍ଥବର୍ଣ୍ଣନ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଯୟାତିଚରିତ୍ର ବିଷୟକ ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।