Adhyaya 74
Bhumi KhandaAdhyaya 7430 Verses

Adhyaya 74

Yayāti’s Proclamation of Hari-Worship and the Ideal Vaiṣṇava Society (in the Mata–Pitri Tirtha Cycle)

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୁକର୍ମା ନାମକ ରାଜଦୂତ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଘୋଷଣା କରେ—ସର୍ବତ୍ର ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପୂଜା ହେଉ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ପୂଜା ଓ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି—ଯେଉଁ ଉପାୟ ସମ୍ଭବ, ସେହି ଉପାୟରେ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନା କରନ୍ତୁ ବୋଲି ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଜଣାଏ। ତାହାର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଫଳରୂପେ ଏକ ଆଦର୍ଶ ବୈଷ୍ଣବ ସମାଜର ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଶାସନରେ ଜପ, କୀର୍ତ୍ତନ, ସ୍ତୋତ୍ରପାଠ ଓ ନାମସ୍ମରଣ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ; କାୟ-ବାକ୍-ମନର ଶୁଚିତା ବଢ଼େ ଏବଂ ଶୋକ, ରୋଗ, କ୍ରୋଧ ଆଦି ଦୋଷ ଶମିତ ହୋଇ ପ୍ରଜା ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଘରେ ଘରେ ତୁଳସୀସେବା ଓ ଦେଉଳ, ଦ୍ୱାରରେ ଶଙ୍ଖ-ସ୍ୱସ୍ତିକ-ପଦ୍ମାଦି ମଙ୍ଗଳଚିହ୍ନ, ଭକ୍ତିସଙ୍ଗୀତ ଓ କଳାର ବିକାଶ, ଏବଂ ହରି, କେଶବ, ମାଧବ, ଗୋବିନ୍ଦ, ନରସିଂହ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଆଦି ନାମର ନିରନ୍ତର ଜପ—ଏସବୁ ଲକ୍ଷଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଉପସଂହାରରେ ଏହାକୁ ମାତା–ପିତୃ ତୀର୍ଥ-ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ୱେନ କଥା-ପ୍ରବାହ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆସେ।

Shlokas

Verse 1

सुकर्मोवाच । दूतास्तु ग्रामेषु वदंति सर्वे द्वीपेषु देशेष्वथ पत्तनेषु । लोकाः शृणुध्वं नृपतेस्तदाज्ञां सर्वप्रभावैर्हरिमर्चयंतु

ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ଦୂତମାନେ ଗ୍ରାମେ, ଦ୍ୱୀପେ, ସମସ୍ତ ଦେଶେ ଓ ପଟ୍ଟନେ ଏହି ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ—“ହେ ଲୋକମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣ; ନିଜ ସମସ୍ତ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ସାଧନରେ ହରିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।”

Verse 2

दानैश्च यज्ञैर्बहुभिस्तपोभिर्धर्माभिलाषैर्यजनैर्मनोभिः । ध्यायंतु लोका मधुसूदनं तु आदेशमेवं नृपतेस्तु तस्य

ଦାନ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଧର୍ମାଭିଲାଷ, ପୂଜାକର୍ମ ଓ ଭକ୍ତିମନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁନ୍ତୁ—ଏହି ଥିଲା ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ।

Verse 3

एवं सुघुष्टं सकलं तु पुण्यमाकर्ण्य तं भूमितलेषु लोकैः । तदाप्रभृत्येव यजंति विष्णुं ध्यायंति गायंति जपंति मर्त्याः

ଭୂମିତଳରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ସମଗ୍ର ପୁଣ୍ୟକଥା ସୁଘୋଷିତ ଭାବେ ଶୁଣିବା ପରେ, ସେହି ଦିନଠାରୁ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତନ ଗାଆନ୍ତି ଓ ନାମଜପ କରନ୍ତି।

Verse 4

वेदप्रणीतैश्च सुसूक्तमंत्रैः स्तोत्रैः सुपुण्यैरमृतोपमानैः । श्रीकेशवं तद्गतमानसास्ते व्रतोपवासैर्नियमैश्च दानैः

ବେଦପ୍ରଣୀତ ସୁସୂକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅତି ପୁଣ୍ୟ, ଅମୃତସମ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା—ଯାହାଙ୍କ ମନ ଶ୍ରୀକେଶବରେ ଲୀନ—ସେମାନେ ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି।

Verse 5

विहाय दोषान्निजकायचित्तवागुद्भवान्प्रेमरताः समस्ताः । लक्ष्मीनिवासं जगतां निवासं श्रीवासुदेवं परिपूजयंति

ନିଜ ଦେହ, ମନ ଓ ବାଣୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ରତ ସମସ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିବାସ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ ଶ୍ରୀ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପରିପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 6

इत्याज्ञातस्य भूपस्य वर्तते क्षितिमंडले । वैष्णवेनापि भावेन जनाः सर्वे जयंति ते

ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ସମଗ୍ର କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଳରେ ଧର୍ମମୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ରହେ; ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଭାବରେ ସେହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଜୟୀ—ସମୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ—ହୁଅନ୍ତି।

Verse 7

नामभिः कर्मभिर्विष्णुं यजंते ज्ञानकोविदाः । तद्ध्यानास्तद्व्यवसिता विष्णुपूजापरायणाः

ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ ପବିତ୍ର ନାମ ଓ ବିଧିବଦ୍ଧ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଜନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ପରାୟଣ ରହନ୍ତି।

Verse 8

यावद्भूमंडलं सर्वं यावत्तपति भास्करः । तावद्धि मानवा लोकाः सर्वे भागवता बभुः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଭୂମଣ୍ଡଳ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାସ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ତପେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବଲୋକର ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଭାଗବତ ଭକ୍ତ ହୋଇ ରହିବେ।

Verse 9

विष्णोर्ध्यानप्रभावेण पूजास्तोत्रेण नामतः । आधिव्याधिविहीनास्ते संजाता मानवास्तदा

ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନର ପ୍ରଭାବରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଅର୍ପିତ ପୂଜା ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ମାନସିକ କ୍ଲେଶ ଓ ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 10

वीतशोकाश्च पुण्याश्च सर्वे चैव तपोधनाः । संजाता वैष्णवा विप्र प्रसादात्तस्य चक्रिणः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୋକରହିତ, ପବିତ୍ର ଓ ତପୋଧନ ହେଲେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ହେଲେ।

Verse 11

आमयैश्च विहीनास्ते दोषैरोषैश्च वर्जिताः । सर्वैश्वर्यसमापन्नाः सर्वरोगविवर्जिताः

ସେମାନେ ଆମୟରହିତ, ଦୋଷ ଓ କ୍ରୋଧବର୍ଜିତ; ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 12

प्रसादात्तस्य देवस्य संजाता मानवास्तदा । अमराः निर्जराः सर्वे धनधान्यसमन्विताः

ସେହି ଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅମର, ଅଜର ଓ ଧନଧାନ୍ୟସମୃଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 13

मर्त्या विष्णुप्रसादेन पुत्रपौत्रैरलंकृताः । तेषामेव महाभाग गृहद्वारेषु नित्यदा

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ମହାଭାଗ, ସେମାନଙ୍କ ଗୃହଦ୍ୱାରେ ନିତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ବିରାଜେ।

Verse 14

कल्पद्रुमाः सुपुण्यास्ते सर्वकामफलप्रदाः । सर्वकामदुघा गावः सचिंतामणयस्तथा

ସେହି କଳ୍ପଦ୍ରୁମମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତଦ୍ରୂପ ସର୍ବକାମଦୁଘା ଗାଈମାନେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାମଣି ରତ୍ନମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 15

संति तेषां गृहे पुण्याः सर्वकामप्रदायकाः । अमरा मानवा जाताः पुत्रपौत्रैरलंकृताः

ସେମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାୟିନୀ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ବସେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମାନବରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେଇ ଗୃହ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୁଏ।

Verse 16

सर्वदोषविहीनास्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः । सर्वसौभाग्यसंपन्नाः पुण्यमंगलसंयुताः

କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ସର୍ବଦୋଷବିହୀନ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ସର୍ବସୌଭାଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳରେ ସଂଯୁକ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 17

सुपुण्या दानसंपन्ना ज्ञानध्यानपरायणाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନ, ଦାନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ନ ରୋଗ, ନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।

Verse 18

तस्मिञ्शासति धर्मज्ञे ययातौ नृपतौ तदा । वैष्णवा मानवाः सर्वे विष्णुव्रतपरायणाः

ସେତେବେଳେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଯୟାତି ଶାସନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ବୈଷ୍ଣବ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 19

तद्ध्यानास्तद्गताः सर्वे संजाता भावतत्पराः । तेषां गृहाणि दिव्यानि पुण्यानि द्विजसत्तम

ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ହେଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ସେମାନଙ୍କ ଗୃହ ଦିବ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 20

पताकाभिः सुशुक्लाभिः शंखयुक्तानि तानि वै । गदांकितध्वजाभिश्च नित्यं चक्रांकितानि च

ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଶଙ୍ଖଚିହ୍ନ ଅଛି; ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଗଦାଚିହ୍ନିତ, ଏବଂ ସେମାନେ ସଦା ଚକ୍ରଚିହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କିତ।

Verse 21

पद्मांकितानि भासंते विमानप्रतिमानि च । गृहाणि भित्तिभागेषु चित्रितानि सुचित्रकैः

ପଦ୍ମଚିହ୍ନିତ ଅଳଙ୍କାର ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଭାସେ, ଏବଂ ବିମାନସଦୃଶ ଆକୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଭିତ୍ତିର ଭାଗଭାଗରେ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ରକାରମାନେ ଅଙ୍କିଥିବା ଗୃହଚିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ।

Verse 22

सर्वत्र गृहद्वारेषु पुण्यस्थानेषु सत्तमाः । वनानि संति दिव्यानि शाद्वलानि शुभानि च

ହେ ସତ୍ତମଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସର୍ବତ୍ର ଗୃହଦ୍ୱାରରେ ଓ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଦିବ୍ୟ ବନ ଅଛି—ଶୁଭକର, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ସବୁଜ ଶାଦ୍ୱଳରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 23

तुलस्या च द्विजश्रेष्ठ तेषु केशवमंदिरैः । भासंते पुण्यदिव्यानि गृहाणि प्राणिनां सदा

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ଅଛି, ସେଠାରେ କେଶବମନ୍ଦିରଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ସେଇ ଗୃହଗୁଡ଼ିକ ସଦା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଧାମରୂପେ ଭାସେ।

Verse 24

सर्वत्र वैष्णवो भावो मंगलो बहु दृश्यते । शंखशब्दाश्च भूलोके मिथः स्फोटरवैः सखे

ସର୍ବତ୍ର ବୈଷ୍ଣବଭାବ ଦେଖାଯାଏ; ମଙ୍ଗଳ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ହେ ସଖେ! ଏହି ଭୂଲୋକରେ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନିମାନେ ପରସ୍ପର ସ୍ଫୋଟରବ ସହ ମିଶି ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 25

श्रूयंते तत्र विप्रेंद्र दोषपापविनाशकाः । शंखस्वस्तिकपद्मानि गृहद्वारेषु भित्तिषु

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ସେଠାରେ ଦୋଷ ଓ ପାପ ନାଶକ ମଙ୍ଗଳଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ—ଶଙ୍ଖ, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଓ ପଦ୍ମ—ଯାହା ଘରର ଦ୍ୱାର ଓ ଭିତ୍ତିରେ ଅଙ୍କିତ।

Verse 26

विष्णुभक्त्या च नारीभिर्लिखितानि द्विजोत्तम । गीतरागसुवर्णैश्च मूर्च्छना तानसुस्वरैः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନାରୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ରଚି/ଲିଖିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଗୀତ, ରାଗ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ—ମୂର୍ଛନା, ତାନ ଓ ସୁସ୍ୱର ସହିତ।

Verse 27

गायंति केशवं लोका विष्णुध्यानपरायणाः

ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ଲୋକେ କେଶବଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି।

Verse 28

हरिं मुरारिं प्रवदंति केशवं प्रीत्या जितं माधवमेव चान्ये । श्रीनारसिंहं कमलेक्षणं तं गोविंदमेकं कमलापतिं च

କେହି ପ୍ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ହରି, ମୁରାରି ଓ କେଶବ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଜିତା ‘ମାଧବ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ସେଇ ଏକ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀନରସିଂହ, କମଳନେତ୍ର, ଏକମାତ୍ର ଗୋବିନ୍ଦ ଓ କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ପତି।

Verse 29

कृष्णं शरण्यं शरणं जपंति रामं च जप्यैः परिपूजयंति । दंडप्रणामैः प्रणमंति विष्णुं तद्ध्यानयुक्ताः परवैष्णवास्ते

ସେହି ପରମ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶରଣ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶରଣ ମାନି ନିରନ୍ତର ଜପ କରନ୍ତି; ପବିତ୍ର ଜପରେ ରାମଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜନ୍ତି; ଏବଂ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।

Verse 74

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययाति । चरित्रे चतुःसप्ततितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ୱେନୋପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ମାତା–ପିତୃତୀର୍ଥବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଯୟାତିଚରିତ ସହ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।