Adhyaya 72

Verse 1

। पिप्पल उवाच । मातलेश्च वचः श्रुत्वा स राजा नहुषात्मजः । किं चकार महाप्राज्ञस्तन्मे विस्तरतो वद

ପିପ୍ପଲ କହିଲେ—ମାତଲିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ନହୁଷପୁତ୍ର ସେ ରାଜା କ’ଣ କଲେ? ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सर्वपुण्यमयी पुण्या कथेयं पापनाशिनी । श्रोतुमिच्छाम्यहं प्राज्ञ नैव तृप्यामि सर्वदा

ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥା ସର୍ବପୁଣ୍ୟମୟୀ ଓ ପାପନାଶିନୀ। ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, କାରଣ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 3

सुकर्मोवाच । सर्वधर्मभृतां श्रेष्ठो ययातिर्नृपसत्तमः । तमुवाचागतं दूतं मातलिं शक्रसारथिम्

ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନୃପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଯୟାତି ରାଜା, ଆସିଥିବା ଦୂତ—ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସାରଥି ମାତଲିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 4

ययातिरुवाच । शरीरं नैव त्यक्ष्यामि गमिष्ये न दिवं पुनः । शरीरेण विना दूत पार्थिवेन न संशयः

ଯୟାତି କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବି ନାହିଁ। ହେ ଦୂତ, ଏହି ପାର୍ଥିବ ଦେହ ବିନା—ନିଃସନ୍ଦେହ—ତାହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 5

यद्यप्येवं महादोषाः कायस्यैव प्रकीर्तिताः । पूर्वं चापि समाख्यातं त्वया सर्वं गुणागुणम्

ଯଦ୍ୟପି ଏଭଳି ଶରୀରର ମହାଦୋଷମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ତାହାର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଅଗୁଣ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଛ।

Verse 6

नाहं त्यक्ष्ये शरीरं वै नागमिष्ये दिवं पुनः । इत्याचक्ष्व इतो गत्वा देवदेवं पुरंदरम्

ମୁଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ, ନ ପୁନର୍ବାର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିବି। ଏଠାରୁ ଯାଇ ଦେବଦେବ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କୁ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଜଣାଇଦେ।

Verse 7

एकाकिना हि जीवेन कायेनापि महामते । नैव सिद्धिं प्रयात्येवं सांसारिकमिहैव हि

ହେ ମହାମତେ, ଏକାକୀ ଜୀବ—ସମର୍ଥ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏଭଳି ସିଦ୍ଧି ପାଉନାହିଁ; ଏହି ସଂସାରଜୀବନରେ ଏପରି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 8

नैव प्राणं विना कायो जीवः कायं विना नहि । उभयोश्चापि मित्रत्वं नयिष्ये नाशमिंद्र न

ପ୍ରାଣ ବିନା ଶରୀର ନାହିଁ, ଶରୀର ବିନା ଜୀବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କର ପରସ୍ପର ମିତ୍ରତାକୁ ମୁଁ ନାଶକୁ ନେବି ନାହିଁ।

Verse 9

यस्य प्रसादभावाद्वै सुखमश्नाति केवलम् । शरीरस्याप्ययं प्राणो भोगानन्यान्मनोनुगान्

ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମାତ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖ ଆସ୍ୱାଦନ କରେ; ସେହି ପ୍ରସାଦରେ ଶରୀରସ୍ଥ ଏହି ପ୍ରାଣ ମନଅନୁଗତ ଅନ୍ୟ ଭୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରେ।

Verse 10

एवं ज्ञात्वा स्वर्गभोग्यं न भोज्यं देवदूतक । संभवंति महादुष्टा व्याधयो दुःखदायकाः

ହେ ଦେବଦୂତ, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ୍ୟ ତାହା ଏଠାରେ ଭୋଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏଭଳି ଜାଣ; ନଚେତ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ବ୍ୟାଧିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 11

मातले किल्बिषाच्चैव जरादोषात्प्रजायते । पश्य मे पुण्यसंयुक्तं कायं षोडशवार्षिकम्

ହେ ମାତଲି, ପାପରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜରାଦୋଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ପୁଣ୍ୟସଂଯୁକ୍ତ ମୋ ଦେହକୁ ଦେଖ—ଏହା ଷୋଳ ବର୍ଷର ପରି ଦୀପ୍ତ।

Verse 12

जन्मप्रभृति मे कायः शतार्धाब्दं प्रयाति च । तथापि नूतनो भावः कायस्यापि प्रजायते

ଜନ୍ମଠାରୁ ମୋ ଏହି ଦେହ ଏକଶେ ପଚାଶ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ତଥାପି ଦେହରେ ପୁନଃପୁନଃ ନୂତନ ଅବସ୍ଥା ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 13

मम कालो गतो दूत अब्दा प्रनंत्यमनुत्तमम् । यथा षोडशवर्षस्य कायः पुंसः प्रशोभते

ହେ ଦୂତ, ମୋର କାଳ ଗତ, ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ସରିଗଲା; ତଥାପି ପରମ ଅର୍ଥରେ ଦେହ ଷୋଳ ବର୍ଷର ପୁରୁଷ ଦେହ ପରି ଶୋଭା ପାଏ।

Verse 14

तथा मे शोभते देहो बलवीर्यसमन्वितः । नैव ग्लानिर्न मे हानिर्न श्रमो व्याधयो जरा

ଏପରି ମୋ ଦେହ ବଳ ଓ ବୀର୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ। ମୋତେ ନ ଗ୍ଲାନି, ନ ହାନି—ନ ଶ୍ରମ, ନ ବ୍ୟାଧି, ନ ଜରା।

Verse 15

मातले मम कायेपि धर्मोत्साहेन वर्द्धते । सर्वामृतमयं दिव्यमौषधं परमौषधम्

ହେ ମାତଲି, ମୋ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଧର୍ମୋତ୍ସାହରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ସର୍ବାମୃତମୟ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧ, ପରମ ଔଷଧ।

Verse 16

पापव्याधिप्रणाशार्थं धर्माख्यं हि कृतम्पुरा । तेन मे शोधितः कायो गतदोषस्तु जायते

ପାପ ଓ ବ୍ୟାଧି ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ‘ଧର୍ମ’ ନାମକ କର୍ମ କରିଥିଲି। ତାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଁ ଦୋଷମୁକ୍ତ ହେଲି।

Verse 17

हृषीकेशस्य संध्यानं नामोच्चारणमुत्तमम् । एतद्रसायनं दूत नित्यमेवं करोम्यहम्

ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଓ ତାଙ୍କ ନାମର ଉତ୍ତମ ଉଚ୍ଚାରଣ—ହେ ଦୂତ, ଏହିଏ ମୋର ରସାୟନ; ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଏଭଳି କରେ।

Verse 18

तेन मे व्याधयो दोषाः पापाद्याः प्रलयं गताः । विद्यमाने हि संसारे कृष्णनाम्नि महौषधे

ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ମୋର ବ୍ୟାଧି, ଦୋଷ ଓ ପାପାଦି ସବୁ ନଶିଗଲା; କାରଣ ଏହି ସଂସାରରେ ‘କୃଷ୍ଣନାମ’ ନାମକ ମହାଔଷଧ ଅଛି।

Verse 19

मानवा मरणं यांति पापव्याधि प्रपीडिताः । न पिबंति महामूढाः कृष्ण नाम रसायनम्

ପାପରୂପ ବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେଇ ମହାମୂଢମାନେ ‘କୃଷ୍ଣନାମ’ ରସାୟନ ପାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 20

तेन ध्यानेन ज्ञानेन पूजाभावेन मातले । सत्येन दानपुण्येन मम कायो निरामयः

ସେଇ ଧ୍ୟାନ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଓ ପୂଜାଭାବ ଦ୍ୱାରା, ହେ ମାତଲି—ସତ୍ୟ ଓ ଦାନପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା—ମୋ ଦେହ ନିରାମୟ ହୋଇଛି।

Verse 21

पापर्द्धेरामयाः पीडाः प्रभवंति शरीरिणः । पीडाभ्यो जायते मृत्युः प्राणिनां नात्र संशयः

ପାପର ସଞ୍ଚୟରୁ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର ରୋଗ ଓ କ୍ଲେଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେହି ପୀଡାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

तस्माद्धर्मः प्रकर्तव्यः पुण्यसत्याश्रयैर्नरैः । पंचभूतात्मकः कायः शिरासंधिविजर्जरः

ଏହେତୁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ନରମାନେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ଏହି କାୟା ପଞ୍ଚଭୂତମୟ ଏବଂ ଶିରା-ସନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜର୍ଜର ହୋଇଯାଏ।

Verse 23

एवं संधीकृतो मर्त्यो हेमकारीव टंकणैः । तत्र भाति महानग्निर्द्धातुरेव चरः सदा

ଏଭଳି ସଂଧୀକୃତ ମର୍ତ୍ୟ, ଯେପରି ସୁନାର ଟଙ୍କଣ ଦ୍ୱାରା ଧାତୁକୁ ଶୋଧନ କରେ, ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; କାରଣ ତାହାର ଭିତରେ ମହାଅଗ୍ନି ଧାତୁରେ ଯେପରି ସଦା ଚରେ, ସେପରି ସଦା ଚଳିତ ରହେ।

Verse 24

शतखंडमये विप्र यः संधत्ते सबुद्धिमान् । हरेर्नाम्ना च दिव्येन सौभाग्येनापि पिप्पल

ହେ ବିପ୍ର! ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶତଖଣ୍ଡମୟ (ଶତଭାଗୀୟ) ବିଧାନକୁ ସଂଧାନ/ସଂଯୋଜନ କରି, ଦିବ୍ୟ ହରିନାମ ସହିତ କରେ—ସେ ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମଧ୍ୟ (ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ); (ଏଠାରେ ପାଠ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ)।

Verse 25

पंचात्मका हि ये खंडाः शतसंधिविजर्जराः । तेन संधारिताः सर्वे कायो धातुसमो भवेत्

ଏହି ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ (ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ) ପଞ୍ଚାତ୍ମକ; ଶତଶତ ସନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜର୍ଜର ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ସେହି (ଧାରଣ-ତତ୍ତ୍ୱ) ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଭଲଭାବେ ଧାରିତ ହେଲେ, କାୟା ଧାତୁ ସମାନ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।

Verse 26

हरेः पूजोपचारेण ध्यानेन नियमेन च । सत्यभावेन दानेन नूत्नः कायो विजायते

ହରିଙ୍କ ପୂଜୋପଚାର, ଧ୍ୟାନ ଓ ନିୟମାଚରଣ, ଏବଂ ସତ୍ୟଭାବରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ନୂତନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 27

दोषा नश्यंति कायस्य व्याधयः शृणु मातले । बाह्याभ्यंतरशौचं हि दुर्गंधिर्नैव जायते

ହେ ମାତଲି, ଶୁଣ—ଦେହର ଦୋଷ ଓ ବ୍ୟାଧି ନଶିଯାଏ। ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଶୌଚ ଥିଲେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 28

शुचिस्ततो भवेत्सूत प्रसादात्तस्य चक्रिणः । नाहं स्वर्गं गमिष्यामि स्वर्गमत्र करोम्यहम्

ହେ ସୂତ, ସେଇ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତେବେ ଶୁଚିତ୍ୱ ଲଭେ। ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବିନି; ଏଠିଏ ସ୍ୱର୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବି।

Verse 29

तपसा चैव भावेन स्वधर्मेण महीतलम् । स्वर्गरूपं करिष्यामि प्रसादात्तस्य चक्रिणः

ତପ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଓ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୂପ କରିଦେବି—ସେଇ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ।

Verse 30

एवं ज्ञात्वा प्रयाहि त्वं कथयस्व पुरंदरम् । सुकर्मोवाच । समाकर्ण्य ततः सूतो नृपतेः परिभाषितम्

“ଏହିପରି ଜାଣି ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହ।” ଏପରି ସୁକର୍ମ କହିଲେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସୂତ କଥାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାଇଲେ।

Verse 31

आशीर्भिरभिनंद्याथ आमंत्र्य नृपतिं गतः । सर्वं निवेदयामास इंद्राय च महात्मने

ତାପରେ ସେ ଆଶୀର୍ବାଦବାକ୍ୟରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 32

समाकर्ण्य सहस्राक्षो ययातेस्तु महात्मनः । तस्याथ चिंतयामासानयनार्थं दिवं प्रति

ମହାତ୍ମା ଯୟାତିଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣି ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆଣିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 72

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययाति । चरिते द्विसप्ततितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ୱେନୋପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଯୟାତିଚରିତ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଦ୍ୱିସପ୍ତତିତମ (୭୨ତମ) ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।